Strategisch Beleidskader Sociaal Domein gemeente Westland 2025

4.6.1 Wonen en zorg

Ouderen, volwassenen en jongeren met een hulpvraag blijven steeds langer zelfstandig wonen. Binnen deze diverse groep vormen senioren de grootste doelgroep, maar ook volwassenen en jongeren met een fysieke, verstandelijke of meervoudige beperking hebben passende ondersteuning en woonvoorzieningen nodig. Om dit te ondersteunen, geeft de gemeente Westland particuliere initiatieven de ruimte en werkt ze samen met woningcorporaties, ontwikkelaars, zorg- en welzijnsaanbieders en het zorgkantoor.

Uit woningbehoefteprognoses blijkt dat onder senioren in de gemeente Westland vooral behoefte is aan drie typen woningen:

•Nultredenwoningen: woningen zonder drempels, die volledig toegankelijk zijn voor mensen met mobiliteitsbeperkingen.

•Geclusterde woningen: woningen in een kleinschalig wooncomplex of hofje, waar zelfstandig wonen wordt gecombineerd met gemeenschappelijke voorzieningen en ontmoetingsmogelijkheden.

•Zorggeschikte woningen: nultredenwoningen waarin Wlz-zorg geleverd kan worden voor inwoners en die onderdeel zijn van een geclusterde woonvorm.

Naast deze woningtypes blijft er vraag naar intramurale zorg (verpleeghuisbedden) voor mensen met een zware zorgindicatie. Door landelijke bezuinigingen ligt de nadruk steeds meer op het realiseren van zorggeschikte woningen in plaats van uitbreiding van de intramurale capaciteit. Dit betekent dat inwoners met een zware zorgbehoefte vaker thuis of in een aangepaste woning zullen worden verzorgd.

Waar staan we nu?

De druk op de woningmarkt is erg groot. Preventie en het bouwen van nieuwe woningen is niet (alleen) de oplossing. Rekening houdend met demografische veranderingen ontwikkelen we woonconcepten die inspelen op de veranderende vraag. In alle kernen groeit de behoefte aan geclusterde woonvormen, zoals woongroepen voor senioren. Deze concepten bieden ouderen zelfstandigheid met gedeelde faciliteiten en een sociaal netwerk. We creëren woonzorgconcepten die passen bij Westland, waar we elkaar helpen en ondersteunen.

Samen met partners zijn we al gestart met kleinschalige wooncomplexen in diverse kernen. Door beperkte ruimte in dorpskernen kijken we ook naar innovatieve woonconcepten in nieuwbouwwijken.

Wat willen we bereiken?

Ons doel is om inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen en toekomstbestendige woningen te creëren voor senioren en hulpbehoevenden. Deze woningen worden bij voorkeur ontwikkeld in woonzorgzones, waar levensloopbestendige woningen en uitgebreide zorg- en welzijnsvoorzieningen samenkomen en binnen een woonzorgconcept. Nieuwbouwwijken bieden kansen om deze zones vanaf de basis te integreren met een op elkaar afgestemde aanpak voor wonen, zorg en welzijn. Een voorbeeld van een woonzorgconcept is Gezond en Wel Thuis. Dit is een woonzorgconcept voor ouderen tussen zelfstandig thuis en het verpleeghuis in, waarbij zorg en gemeenschappelijke activiteiten in samenhang worden georganiseerd en gefinancierd.

Ook willen we de doorstroming op de woningmarkt bevorderen, omdat we bijvoorbeeld zien dat senioren grote woningen achterlaten wanneer ze verhuizen naar een passend alternatief. Om hoge kosten voor individuele woningaanpassingen voor inwoners te voorkomen investeren we samen met corporaties in het toegankelijk maken van (senioren)complexen in onze gemeente.

Wij zoeken met elkaar naar alternatieven om Westlanders, die door omstandigheden hun woonruimte zijn kwijtgeraakt, toch een woonplek te kunnen bieden.

4.6.2 Decentralisatie Beschermd Wonen

Beschermd Wonen valt onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De DWO-regio werkt sinds 2015 intensief samen op het gebied van de taken van Beschermd Wonen en de Maatschappelijke Opvang waarbij Delft de centrumgemeentefunctie vervult. In 2022 heeft het Rijk opdracht gegeven om Beschermd Wonen te decentraliseren, vanuit de regio richting de gemeente. Naar verwachting wordt dat per 1 januari 2026 ingevoerd. Bij de decentralisatie van Beschermd Wonen wordt elke gemeente afzonderlijk verantwoordelijk. Er is dan geen sprake meer van een centrumgemeente.

Waar staan we nu?

In de DWO-regio is besloten om niet meer te wachten op het Rijk voor de decentralisatie, maar – onafhankelijk welke beslissing het Rijk neemt – de decentralisatie door te zetten. De gemeente Westland wordt zelf verantwoordelijk voor Beschermd Wonen en waarschijnlijk in een latere fase ook voor de Maatschappelijke Opvang. Dit verloopt gefaseerd waarbij Westland in de loop van de tijd meer verantwoordelijkheid krijgt maar daarbij ook financiële middelen ontvangt vanuit het Rijk.

Wij zien de decentralisatie als een kans om de inwoners met kwetsbaarheid op een effectieve manier te begeleiden. Een voordeel van de decentralisatie is dat wij als gemeente de ondersteuning en zorg dichter bij huis organiseren en we beter kunnen aansluiten op veranderende behoeften.

Wat willen we bereiken?

Om Beschermd Wonen in Westland goed te organiseren, richten we opvangvoorzieningen, indicatiestelling en uitstroom naar zelfstandig wonen lokaal in. Waar nodig werken we regionaal samen.

We streven ernaar begeleiding en ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen omgeving van de inwoner te bieden voor optimaal herstel.

Voor de decentralisatie moet een aantal punten gerealiseerd worden waaronder:

•Het realiseren van een toegang voor Beschermd Wonen als onderdeel van de Toegang met een brede blik (zie H5). We gaan hierin uitwerken hoe de gemeente Westland zelf kan gaan indiceren en aansluiten op andere Wmo-voorzieningen.

•Een verdeling van de Beschermd Woonvoorzieningen over de DWO-regio. Hierbij combineren we innovatie met de beweging van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis, waarbij mensen in hun eigen huis blijven wonen en de hulpverleners bij hen thuiskomen.

•Het realiseren van verschillende vormen van uitstroomvoorzieningen. Door het woningtekort verblijven mensen onnodig lang in een instelling. Wij zetten in op extra begeleiding en het realiseren van (tijdelijke) woningen, zodat de uitstroom uit een Beschermd wooninstelling sneller verloopt.

5.2.1 Doel van onze gezamenlijke integrale benadering

We willen het dagelijkse leven verbeteren door tijdig contact te leggen met inwoners met (hulp)vragen, samen met partners problemen klein te houden en passende antwoorden te vinden en te verankeren in de leefwereld.

Niet elke inwoner weet de weg naar zorg en ondersteuning te vinden. Hulp vragen kan je kwetsbaar maken. We begrijpen dat inwoners de gemeente of één van onze partners pas benaderen met zorgen over zichzelf of een naaste. Daarom staan we naast hen, niet tegenover hen. Onze medewerkers denken mee als een 'rechterhand' om de beste oplossing te vinden. Inwoners behouden de regie. De vraag van de inwoner staat centraal, niet de regels. Het resultaat is het belangrijkst, niet de interne organisatie.

5.2.2 Waar we naar toe gaan: toegang met een brede blik

We organiseren zorg en ondersteuning dichter bij inwoners, met een laagdrempelige en toegankelijke aanpak. Vertrouwen is essentieel: hulp is vrijwillig en met toestemming. We zijn eerlijk en duidelijk, vooral bij spanningen met de Participatiewet. Samenwerken met organisaties zorgt voor een brede blik en snelle resultaten. We streven naar een integrale aanpak, zowel digitaal, telefonisch als fysiek. De toegangsmedewerkers krijgen voldoende handelingsmogelijkheden om te zorgen voor een goed en snel resultaat. Onze uitvoeringsorganisaties behouden we in hun huidige vorm. Zij (SKT, Vitis Welzijn, Patijnenburg, gemeenteteams) blijven kennis- en expertisehubs. De huidige (goede) samenwerking ontwikkelen we door tot een integrale aanpak.

Inwoners merken direct onze nieuwe aanpak, ongeacht waar ze ons benaderen. Een consulent biedt advies en hulp, blijft aanspreekpunt en vertrouwd gezicht. Enkelvoudige aanvragen handelen we snel af, bij complexe problemen kijken we naar het hele zorgtraject. We houden rekening met de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) voor informatie-uitwisseling.

5.2.3 Hoe maken we dit concreet?

De aanpassing van onze sociale dienstverlening is een meerjarig traject. We beginnen kleinschalig en breiden geleidelijk uit naar de hele gemeente. We bouwen voort op de bestaande zorg- en ondersteuningsinfrastructuur in Westland en verbeteren de dienstverlening met een uniforme visie voor alle toegangsorganisaties. In de eerste helft van 2025 stellen we een gezamenlijk plan van aanpak op.

In de onderstaande figuur staat welke onderdelen de sociale dienstverlening omvat en wat we gaan veranderen. We benadrukken dat we niet iets geheel nieuws beginnen, maar dat we voortbouwen op de bestaande dienstverlening in onze gemeente. De brede blik wordt al op verschillende manieren door diverse organisaties toegepast. Normaliseren is al een gangbare praktijk, vooral bij het inzetten van jeugdhulp. De huidige verandering richt zich op het uniformeren en verder ontwikkelen van deze aanpak.

Figuur 7. Verandertraject Gezamenlijke integrale benadering

Digitale dienstverlening

Enkele onderdelen hebben we reeds beschikbaar. Hulpzoeker is de Sociale Kaart voor inwoners en netwerkpartners die onmiddellijk informatie biedt over beschikbare hulp en ondersteuning. We actualiseren Hulpzoeker doorlopend en breiden deze uit waar nodig. Daarnaast heeft het SKT e-health in het primaire proces geïmplementeerd, waarmee we cliënten laagdrempelig digitale hulp bieden. Hiermee gaan we door.

Telefonische dienstverlening

Een gezamenlijke benadering vraagt om een telefonisch protocol dat alle uitvoeringsorganisaties gebruiken. Een dergelijk protocol wordt ontwikkeld. Om snel te kunnen schakelen is er ook een sociale kaart voor organisaties nodig. Professionals moeten elkaar achter de schermen snel kunnen vinden om de juiste informatie te kunnen bieden aan inwoners.

Fysieke inlooppunten

We brengen de toegang dichter bij de sterke sociale basis door professionals laagdrempelig beschikbaar te maken op belangrijke ontmoetingsplekken zoals bibliotheken, scholen en bestaande inlooppunten. We bouwen hierop voort en zorgen voor voldoende expertise op deze locaties. Teams van professionals zorgen voor de juiste bezetting, afgestemd op de behoeften per kern.

Bij sociale problematiek bieden we samenhangende hulp en zorgen we voor duidelijke bevoegdheden en mandaten tussen organisaties. Dit voorkomt overlap en miscommunicatie, waardoor inwoners maar één keer hun verhaal hoeven te doen. Een goed geregeld mandaat bevordert efficiënte samenwerking en transparantie.

Overige fysieke contactmomenten

Naast de contacten in de Buurtinformatiepunten en de wijkcentra zijn er vele andere contactmomenten met inwoners, zoals de directe contacten die inwoners in de kernen hebben met de sociaal makelaars, welzijnsadviseurs en jongerenwerkers. Daarnaast hebben vele vrijwilligers dagelijks contact met inwoners. Ook zij vormen een belangrijke, en laagdrempelige ‘toegang’. Daarbij gaat het met name ook over de wijze waarop betrokkenen het gesprek voeren met de inwoner.

5.2.4 Wat hebben we daarvoor nodig?

Om effectief te kunnen werken aan zowel de eigen opdracht als de maatschappelijke opgaven, zijn passende condities en bevoegdheden noodzakelijk. De praktijkervaring sinds de transitie in 2015 toont aan dat aan enkele randvoorwaarden moet zijn voldaan:

■ Gemeente en kernpartners werken vanuit een gedeelde visie en duidelijke opdrachten, waarbij integrale, nabije en op maat gemaakte hulp centraal staat. Dit vraagt om onderlinge afstemming en realistische doelstellingen. We denken hierbij niet in termen van standaardoplossingen, maar in het vinden van passende antwoorden. We werken jaarlijks aan een basisovereenkomst voor het sociaal domein met de kernpartners en de uitvoeringsteams van de gemeente om onze gezamenlijke doelstellingen te instrumentaliseren en afspraken te maken over de gezamenlijke werkwijze.

■ Daarnaast is een dekkende zorg- en ondersteuningsinfrastructuur essentieel die aansluit op de maatschappelijke opgaven. Dit betekent dat we o.a. afspraken maken over delen van gegevens, voldoende inzicht hebben in de juiste contactpersonen of de beschikking hebben over (digitale) hulpmiddelen. Specialistische zorg wordt hierbij aanvullend ingezet binnen de lokale infrastructuur. Als gemeente hebben we hierin een faciliterende rol.

■ Bij de financiering van deze zorg- en ondersteuningsinfrastructuur zorgen we voor zover dat binnen onze beïnvloedingssfeer ligt- voor de juiste financiële prikkel om onze doelstellingen te bereiken. Dit betekent dat financiering maatwerk moet ondersteunen en een verschuiving van curatieve naar preventieve zorg en het versterken van het dagelijkse leven mogelijk moet maken.

■ Innovatie en eHealth zijn belangrijke bouwstenen in de infrastructuur die we gezamenlijk vormgeven. We bouwen als partners verder aan de innovaties en bewezen methodieken die er al zijn.

■ Tot slot is een lerende en monitorende aanpak van belang, waarbij kernpartners, specialistische hulp en gemeente gezamenlijk betekenisvolle data verzamelen en analyseren. Dit helpt om inzicht te krijgen in de effectiviteit van onze aanpak en vergemakkelijkt de verantwoording.

6.3.1 Participatiewet

In 2015 werd de Participatiewet ingevoerd. De Participatiewet is er om een toereikend bestaansminimum te garanderen voor diegenen die dat zelf (tijdelijk) onvoldoende kunnen. De Participatiewet is gericht op het bevorderen van werk voor iedereen die kan werken, maar daarbij ondersteuning nodig heeft. Het doel is om zoveel mogelijk mensen aan betaald werk te helpen, inclusief mensen met een arbeidsbeperking. Mensen met een vastgestelde arbeidsbeperking of begeleidingsbehoefte hebben geen wettelijk recht meer op een sociale werkvoorziening. Zij kunnen nog wel een advies beschut werk krijgen van het UWV. Als betaald werk (tijdelijk) niet mogelijk is, kan ook vrijwilligerswerk een optie zijn. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet en bieden ondersteuning op maat.

6.3.2 Participatiewet in balans

De Participatiewet in Balans is een recent initiatief van de overheid om de bestaanszekerheid te verbeteren en participatie op de arbeidsmarkt te bevorderen. Het programma biedt iedereen een toereikend en zeker bestaansminimum en stimuleert mensen om naar vermogen deel te nemen aan de samenleving en de arbeidsmarkt. Dit wordt bereikt door maatregelen die de balans tussen rechten en plichten herstellen, de regels en procedures rondom bijstandsuitkeringen vereenvoudigen, en gemeenten meer ruimte geven voor maatwerk. Hierdoor kunnen professionals beter inspelen op de persoonlijke situatie van mensen en hen effectiever naar werk begeleiden. Vertrouwen en de menselijke maat staan centraal in de uitvoering van deze wet.

Patijnenburg helpt in Westland inwoners met een beperking of arbeidshandicap die moeilijk zelf een baan vinden. Door bezuinigingen bij de invoering van de Participatiewet hebben alle Sociale Werkbedrijven in Nederland financiële problemen, ook in Westland. Daarom verlegt Patijnenburg de focus. Ze stapt af van grote werkplaatsen en richt zich op begeleiding naar reguliere werkgevers. Patijnenburg wordt een dynamisch ontwikkelbedrijf dat investeert in mensen door scholing, werkvloerbegeleiding en actieve werkgeversbenadering. Deze transformatie is gestart en beschreven in het verander-programma 'On the Move' en wordt stapsgewijs afgerond. Ook van werkgevers wordt een bijdrage verwacht om de afstand tot de arbeidsmarkt voor mensen met een beperking te verkleinen. Zo werken we aan een inclusieve arbeidsmarkt voor arbeidsgehandicapten en pakken we de krapte aan geschoold personeel aan.

6.3.3 Minimaregelingen en schuldhulpverlening

Een laag inkomen mag geen belemmering zijn om goed op te groeien, te werken of een zinvolle dagbesteding te vinden. Dit beleidsplan sluit aan bij het hoofddoel van de transformatie van het sociaal domein: elke inwoner kan meedoen aan het maatschappelijk leven. Onze minimaregelingen maken dit mogelijk. Reeds bestaande regelingen zoals het kindpakket en de computerregeling zijn belangrijke instrumenten die de gemeente via de Westlandpas ter beschikking stelt. We stimuleren uitbreiding van het aanbod voor kinderen én volwassenen en we proberen de tegoeden te indexeren binnen de ruimte die we hebben, zodat het aanbod betaalbaar blijft. De samenleving wordt ingewikkelder en digitaler, met nieuwe vormen van armoede zoals energiearmoede, voedselarmoede en gezondheidsarmoede. Om iedereen gelijke kansen te geven, moeten onze regelingen blijven aansluiten bij de eisen van de tijd en omgeving. Daarom stellen we een apart uitvoeringsplan voor minima-ondersteuning op en wordt de regelgeving aangepast.

We ontvangen een Rijksbijdrage voor inkomensondersteuning (bijstand). In 2023 is het aantal inwoners met een bijstandsuitkering met 90 toegenomen. Ook is er meer aandacht voor werkende armen, die ondanks hun inkomen moeilijk rondkomen. Onze ambitie is om deze groep te verminderen en hen te laten meedoen in de samenleving.

Iedereen kan geldzorgen krijgen. Het is belangrijk dat inwoners weten dat ze er niet alleen voor staan. We maken schuldhulpverlening toegankelijker en verlagen de drempels om hulp te vragen. Hulp moet voor iedereen bereikbaar zijn, zowel fysiek als online. We luisteren en zoeken samen naar een passende oplossing. Inwoners krijgen begeleiding om herhaling te voorkomen. We wachten niet tot problemen te groot worden. Samen met woningcorporaties, zorgverzekeraars en energiebedrijven letten we op signalen van financiële problemen. Dit noemen we vroegsignalering. We nemen proactief contact op met inwoners. We werken ook nauwer samen met vrijwilligers en maatschappelijke organisaties. In het nieuwe beleidsplan Schuldhulpverlening zijn drie pijlers benoemd: De deur staat altijd open, Voorkomen is beter dan genezen en Hulp op basis van vertrouwen.