Water- en Rioleringsprogramma 2025-2029

Afkortingen

Awzi

Afvalwaterzuiveringsinrichting

Bbl

Besluit bouwwerken leefomgeving (voorheen Bouwbesluit)

BBV

Bergbezinkvoorziening

CPO

Collectief Particulier Opdrachtgeverschap

GWSW

Gegevenswoordenboek Stedelijk Water

IBA

Individuele Behandeling van Afvalwater

KAR

Klimaatadaptief Rivierenland

KRW

Kaderichtlijn Water

LAS

Lokale Adaptatiestrategie

NWrR

Netwerk Waterketen regio Rivierenland

RAS

Regionale Adaptatie Strategie

SSW

Systeemoverzicht Stedelijk Water

STOWA

Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer

WKR

Water Klimaat Rivierenland

WRP

Water- en Rioleringsprogramma

Termen en definities stedelijk afvalwater en hemelwater

Term

Definitie

Afkoppelen

Het actief scheiden van vuilwater en regenwater met als doel om het regenwater niet meer naar de AWZI te transporteren.

Afvalwater

Alle water waarvan de houder zich met het oog op de verwijdering daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen (opmerking: hieronder wordt dus ook afvloeiend regenwater begrepen).

Areaal

Voorzieningen die worden beheerd zoals verschillende soorten riolen, minizuiveringen (IBA’s), wateropvangsystemen zoals een wadi of waterberging. Ook duikers die bijdragen aan een goede waterhuishouding vallen hieronder.

Aquathermie

Warmte gewonnen uit (oppervlakte)water of proceswater.

Beheer

Zie rioleringsbeheer.

Beoordelen

Het toetsen van een parameter aan de bijbehorende maatstaf en het geven van een oordeel over de uitkomsten van de toetsing.

Bergbezinkvoorziening

Reservoir voor de tijdelijke opslag van afvalwater waarin tevens slibafzetting plaatsvindt met een voorziening om het slib te kunnen verwijderen en waaruit overstortingen kunnen plaatsvinden.

Berging

De inhoud van de riolering uitgedrukt in m³ of mm.

Controleren

Controle, toezicht houden op (bijvoorbeeld op de naleving van voorschriften, op het beheer van een zaak, op de werking van een machine.

Doelmatig

Maatregelen zijn effectief en efficiënt. Met de maatregelen worden problemen voorkomen of aanzienlijk beperkt of opgelost. De kosten van de maatregelen staan in verhouding tot de effecten.

Duurzaam

Hiermee bedoelen we energie- en grondstoffenzuinig en toekomstbestendig, waarbij we de hele levenscyclus in beschouwing nemen.

Externe overstort

Rioolput voorzien van een overstortdrempel die loost buiten het in beschouwing genomen rioolstelsel, meestal op oppervlaktewater.

Gemengd rioolstelsel

Rioolstelsel, waarbij afvalwater inclusief ingezamelde neerslag door een leidingstelsel wordt getransporteerd.

Gescheiden riolering

Rioolstelsel, waarbij er een separate rioolbuis voor afvalwater exclusief neerslag is, en een separate rioolbuis voor neerslag.

Groenblauwe oplossingen

Maatregelen waarin vegetatie (groen) en water (blauw) beiden worden toegepast.

Hydraulisch

Waarbij van de leer van de praktische toepassing van waterbeweging gebruik wordt gemaakt.

Hydraulische berekening

Het door rekenen bepalen van het hydraulisch functioneren van een rioolstelsel.

Infiltratieriool

Rioolbuis die ontworpen en aangelegd is om hemelwater in de bodem te brengen, waarna het in de bodem kan infiltreren.

Influentleiding

De leiding waarmee de zuivering het influent ontvangt.

Inspectie

Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand.

Maatstaf

Grenswaarde (getalsmatig) op basis waarvan geconcludeerd wordt of aan een functionele eis wordt voldaan.

Onderhoud

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd wordt gehandhaafd.

Onderzoek

Het verzamelen, ordenen, analyseren en verwerken van gegevens, zodanig dat informatie kan worden afgeleid over de toestand en het functioneren van de buitenriolering.

Overstorting

De lozing van afvalwater via een overstortdrempel naar oppervlaktewater.

Randvoorziening

Vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel die als doel heeft de lozing van vuil uit het rioolstelsel op oppervlaktewater te verminderen.

Redelijkerwijs

De betekenis hiervan wegen we per situatie af op basis van kosten-baten, inpasbaarheid en maatschappelijke overlast.

Relinen

Toepassen van doelmatig levensduurverlengde maatregelen bij riolen door deze te herstellen zonder graafwerkzaamheden.

Renovatie

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een ingrijpende toestandswijziging wordt doorgevoerd; evenaren technische staat van nieuwaanleg.

Reparatie

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een beperkte toestandswijziging wordt doorgevoerd.

Riolering

Het samenstel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater.

Rioleringsbeheer

Zorg voor het functioneren van de buitenriolering.

Riool

Samenstel van buizen tussen twee putten bestemd voor de inzameling en/of het transport van afvalwater.

Rioolput

Constructie toegang gevend tot het rioolstelsel (te herkennen aan gietijzeren deksels in de weg).

Riothermie

Warmte gewonnen uit de warmte van rioolwater in het rioolstelsel of de influentleiding op de zuivering.

Verbeterd gescheiden riolering

Gescheiden rioolstelsel met voorzieningen waardoor de neerslag slechts bij wat grotere regenbuien naar oppervlaktewater wordt afgevoerd. Het meest vervuilde deel van de neerslag wordt 'geborgen' in de riolering en naar de zuivering afgevoerd.

Verbeteren

Het aanpassen van het oorspronkelijke functioneren.

Vervangen

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij het bestaande object wordt verwijderd en een nieuw gelijkwaardig object wordt teruggeplaatst.

Vrijverval riolering

Riool waardoor afvalwater door middel van de zwaartekracht wordt getransporteerd .

Wadi

Systeem voor hemelwater berging en afvoer door infiltratie en/of drainage.

Waterkwaliteitsdoelstelling

Doelstelling voor de kwaliteit van een oppervlaktewater nodig om dat water een bepaalde functie te kunnen laten vervullen.

Water op straat

Het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau.

Wateroverlast

Het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij hinder of schade wordt ondervonden.

Wortelingroei

De wortels van bomen of planten, die door voegen, scheuren of via gebouw- of kolkaansluitingen het riool zijn ingegroeid.

Term

Definitie

Drainage

De afvoer van water over en door de grond en door het waterlopenstelsel.

Grondwater

Water beneden het grondoppervlak, meestal beperkt tot het water beneden de Grondwaterspiegel.

Grondwateronderlast

Problemen die zich voordoen als gevolg van lage grondwaterstanden. Bijvoorbeeld aantasting van houten funderingen als gevolg van droogstand.

Grondwateroverlast

Wateroverlast door hoge grondwaterstanden. Bijvoorbeeld plasvorming op binnenterreinen of vocht in kruipruimten.

Infiltratie

Intreding van water in de bodem, sponswerking van de bodem.

Kruipruimte

Ruimte onder de beganegrondvloer in gebruik voor het bereiken van leidingen voor inspectie, onderhoud of reparatie, en voor ventilatie van de vloer en eventuele houten constructiedelen onder de woning.

Peilbuis

Een buis of soortgelijke constructie met een kleine diameter waarin een grondwaterstand c.q. stijghoogte kan worden gemeten.

Stijghoogte

Hoogte boven een referentievlak tot waar het water in een peilbuis stijgt. Deze stijghoogte is afhankelijk van de druk van het grondwater ter plaatse van de opening onder in de peilbuis.

Wadi

Voorziening voor de opvang, berging en afvoer van neerslag. In een komvormige greppel kan het regenwater infiltreren. Vervolgens kan infiltratie naar het grondwater plaatsvinden of afvoer via een drain.

Fusie: van drie naar één gemeente

Harmonisatieslag: Na de fusie van gemeenten Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal in 2019 is het water- en rioleringsbeleid van de drie gemeenten samengevoegd. Dit betekende dat de focus in het de afgelopen planperiode vooral lag op het harmoniseren van het beleid. Zodat de visie en ambities, maar ook de middelen om deze waar te maken, op een lijn liggen. Ook is er een grote harmonisatieslag gemaakt voor het gehele areaalbeheer als vrijvervalriolering, drukriolering, gemalen, IBA’s, duikers, watergangen. Deze harmonisatieslag zal nog in de nieuwe planperiode doorlopen. Door deze harmonisatieslag zal eveneens het gegevensbeheer een verbeterslag ondergaan.

Start gemaakt voor gezamenlijke data op orde: Alle losse onderdelen die samen het water en rioleringssysteem van gemeente West Betuwe vormen, worden ‘assets’ genoemd. Kennis van prestaties, risico’s, kosten en levensduur van deze assets is van belang om het systeem optimaal te kunnen beheren.

De rioleringsdata van de voormalig individuele gemeenten is samengevoegd in beheersysteem Brutis (voorheen Kikker) De specifieke data voor drukrioleringspompen en hoofdgemalen is samengevoegd in een beheersysteem. Via een meten en monitoringssysteem worden alle pompen en gemalen op afstand gemonitord. Vanuit de regionale samenwerking is er advies ondersteuning ingewonnen bij een externe partij die ons door middel van een programma inzicht geeft in het totale rioleringsareaal.

Met een grondwatermeetnet worden de grondwaterstanden en stijghoogten in de gemeente gemeten. Om het gegevensbeheer verder te optimaliseren is de gemeente in deze planperiode gestart met het geheel inmeten van specifieke gegevens van alle vrijvervalriolering, bergbezinkbassins en riooloverstorten.

Werkachterstand/projectvertragingen: Er is ruim 10 miljoen aan water- en rioleringsprojecten gerealiseerd de afgelopen planperiode. In het uitvoeringsprogramma was ambitieus ingezet op een scala van maatregelen en vervangingsopgaven, maar zijn niet alle plannen gerealiseerd. Er was na de fusie van de drie gemeenten meer tijd en aandacht nodig om het beleid te harmoniseren. Ook speelde de energietransitie, van het gas af, meer afstemmen van de beheerplannen en het meer kerngericht werken, waarbij bewoners meer betrokken worden bij wat er in hun leefomgeving gebeurt, een grote rol op de uitvoeringsplanning.

Ook personeelstekort en de inwerkperiode van nieuwe medewerkers hebben hier een rol gespeeld. Om een groter deel van het programma uit te kunnen voeren, was de planperiode van het WRP 2019-2023 verlengd met een jaar (tot en met 2024).

Waterketen beheren als één beheerder: Gemeente West Betuwe werkt samen met andere gemeenten en het waterschap in het Water Klimaat Rivierenland (WKR).

Vanuit kostenbesparingen zijn er binnen de samenwerking al regionaal afspraken gemaakt over het meer toepassen van de relining techniek van vrijvervalriolering i.p.v. geheel vervangen. Ook het gezamenlijk aanbesteden van het reinigen en inspecteren vrijvervalriolering. Het onderhoud en beheer IBA’s is ondergebracht bij het waterschap. Gezamenlijk krijgen we meer inzicht en kennis met de uitwisseling van meten en monitoringsgegevens.

Uitvoering: gestart met wijkgerichter werken:

Reinigen en inspecteren

•Jaarlijks reinigen en inspecteren we 30 km vrijvervalriolering. De inspectiegegevens worden verwerkt in uitvoeringsplannen groot en klein onderhoud. Bij het groot onderhoud wordt altijd gekeken naar kansen om integraal en kerngericht te kunnen werken. Het jaarlijks reinigen en inspecteren wordt kern of wijkgericht uitgevoerd. Hiermee geven we meer invulling aan kerngericht werken.

•Vanuit de jaarlijkse inspectie en onderhoudsronde en het beheersysteem pompen en gemalen wordt er jaarlijks een uitvoeringsprogramma opgesteld. Momenteel wordt gewerkt aan een 3 fase renovatieprogramma drukrioleringspompen en gemalen. Uitvoer vindt plaats in 2024 en binnen de nieuwe planperiode. Onze watergangen worden onderhouden met maaien, baggeren en het aanpassen of verwijderen van beschoeiing.

Beheer IBA’s: De IBA’s in gemeente West Betuwe worden beheerd en onderhouden door Waterschap Rivierenland. Door te weinig personele capaciteit bij het waterschap komt het onderhoud en beheer onder druk te staan. Gemeente en waterschap zijn samen met de overige netwerkcollega’ás uit de regio (NWrR) bezig om dit proces te verbeteren en zijn hiermee in de afrondende fase. Momenteel wordt gewerkt aan de voorbereiding om in 3 fasen de 506 st IBA's te renoveren. Uitvoer van fase 1 is in 2024 en fase 2 en 3 opvolgend in het nieuwe plan.

Vertraging door integraal werken: De gemeentelijke organisatie richt zich steeds meer op kerngericht werken, waarbij bewoners meer worden betrokken bij wat er in hun leefomgeving gebeurt. Hiermee worden projecten in de openbare ruimte nog meer integraal opgepakt. Dit betekent een langer traject in de voorbereiding van projecten. Het meer afstemmen van beheerplannen binnen de openbare ruimte zal de komende jaren dan ook de nodige aandacht krijgen. Ook de opgave energietransitie en van het gas af en de grote nieuwbouwopgave betekent meer behoefte aan integraliteit en afstemming met bewoners.

Het effect van deze nieuwe wijze van werken is dat de doorlooptijd van projecten meer tijd vraagt. De binnen het WRP benoemde projecten zullen dan deels doorlopen in de nieuwe planperiode.

Multidisciplinair advies aan de omgevingstafel: In de afgelopen planperiode is de verbinding gezocht op project- en beleidsniveau, bijvoorbeeld met een omgevingstafel en interdisciplinaire overleggen. Bij de omgevingstafel wordt regelmatig verwezen naar de hemelwaterverordening. Voor advies over klimaatmaatregelen kloppen de andere disciplines vaak aan bij de afdeling Water en Riolering. Tijdens de totstandkoming van het nieuwe WRP is overlegd met het beleid van Groen die lineair aan dit project zijn ontwikkeld (Beheerplan bomen en Beheerplan Begraafplaatsen).

Binnen het WRP is budget gereserveerd om bij integrale projecten binnen de openbare ruimte klimaat robuust te kunnen inrichten. Voorbeelden zijn de wijkgerichte projecten als oud centrum te Asperen, wijk Korte Woerden te Waardenburg, centrum Hellouw. De voorbereiding en uitvoering lopen door in de nieuwe planperiode vanaf 2025.

Verschillende opgaven worden steeds vaker gecombineerd: zo is er op sportlocatie de Randhorst in Geldermalsen ruimte gevonden voor waterberging. Ook in de Rijnstraat in Geldermalsen is er met behulp van de Regiodeal gewerkt aan klimaatadaptieve oplossingen.

Programmatisch en projectmatig werken: De gemeentelijke organisatie streeft naar een stroomlijning van projectprocessen. Met het Projectprocesplan (opgesteld in 2021), een cursus programmatisch en projectmatig werken voor alle medewerkers en een LEAN-traject wordt gewerkt aan het verbeteren van integrale projectprocessen.

Klimaatadaptatie: een groeiend vakgebied

Landelijk koploper klimaatadaptatie: Van een bezoek van de deltacommissaris aan mooie klimaatprojecten in West Betuwe tot een populaire hemelwatersubsidie onder inwoners: er is groeiende aandacht voor klimaatadaptatie. Het is ook een vakgebied dat aan veel verandering en innovatie onderhevig is. Klimaatopgaven, zoals hevige neerslag en wateroverlast, hebben in de afgelopen planperiode geleidt tot creatieve oplossingen. Uit ervaring en evaluatie moet blijken of deze oplossingen bijvoorbeeld op het gebied van locatie, onderhoud en beheer effectief werken. Er is nu, aan het einde van de planperiode 2019-2024, meer kennis beschikbaar over adaptieve maatregelen dan tijdens het opstellen van het WRP 2019-2023.

Wat is uitgevoerd: In de afgelopen planperiode zijn onder andere stresstesten uitgevoerd en is de afdeling klimaatadaptatie regelmatig betrokken geweest bij de uitrol van ruimtelijke ontwikkelingen. De Lokale Adaptatiestrategie (LAS) is op- en vastgesteld.

Er is voor alle 26 kernen een quick-scan SSW (Systeem Stedelijk Water) uitgevoerd, waarbij de effecten van wateroverlast in hoofdlijnen in beeld zijn gebracht. De maatregelen die hieruit zijn voorgekomen zijn opgenomen in de nieuwe planperiode. Uit de scan zijn ook de belangrijkste effecten tussen riolering en watersysteem in beeld gebracht en worden verder in de nieuwe planperiode uitgewerkt.

Voorbeelden van succesprojecten:

•Ontharding in de 25 Junistraat

•PLUK met waterbufferende parkeerplaats

•Groene (halfverharding) parkeerplaatsen door heel de gemeente

•Ophemert Kapelstraat

•Geofort (Hollandse waterlinie): onderwijsmuseum voor kinderen, gericht op klimaatverandering

•Afkoppelen en klimaat robuust ingericht van de buitenruimte van het vernieuwde gemeentehuis West Betuwe

Inzet kwartiermaker klimaatadaptatie/communicatie: Klimaatadaptatie moet landen in de gemeentelijke organisatie en niet alleen door afdeling Water en Riolering, maar ook door andere afdelingen worden opgepakt. De LAS draagt hieraan bij. Daarbij is permanent interne advisering en integrale afstemming benodigd om (1) klimaatadaptatie te borgen in gemeentelijke projecten en (2) lokale kwetsbaarheden op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte inzichtelijk te maken. Omdat afdeling Water en Riolering zich met name richt op de gemeentelijke watertaken, zijn klimaatgevolgen als hitte en droogte minder belicht. Samenwerking met andere beleidsvelden is nodig om deze onderwerpen een plek te geven in het beleid van West Betuwe. Hiervoor is een kwartiermaker Klimaatadaptatie gestart. De Omgevingsvisie en de LAS fungeren als basis voor het nieuwe WRP.

Klimaatadaptatie in projecten: In de huidige planperiode is er klimaatbudget van 2 miljoen euro door de Raad beschikbaar gesteld om bij integrale projecten, flexibel in te spelen op klimaatadaptatie. Klimaatadaptatie stond in 2019 nog in de kinderschoenen. Het was een pilot hoe we hier exact invulling aan zouden geven. Inmiddels is het budget geheel ingezet voor klimaatmaatregelen als afkoppelen van regenwater, communicatie naar bewoners, lesmateriaal en lessen op scholen. De pilot kan hier als geslaagd gezien worden en krijgt hiermee een vervolg in de nieuwe planperiode.

Klimaat- en waterbewustzijn: concrete projecten, subsidie voor inwoners en verordening voor nieuwbouwontwikkelingen

Communicatieplan Water: Het betrekken van inwoners, bedrijven en belangenorganisaties kost tijd, maar is essentieel om in te kunnen spelen op klimaatverandering en een doelmatige omgang met afval-, hemel- en grondwater te bewerkstelligen. In de afgelopen planperiode is daarom het communicatieplan Water opgesteld. Ook zijn folders en flyers ingezet om het waterbewustzijn van inwoners te vergroten. De afkoppelsubsidie heeft hieraan bijgedragen. De gemeente heeft een lespakket over duurzaam omgaan met water aan de West Betuwse scholen aangeboden. De campagne NK Tegelwippen is succesvol uitgevoerd.

Participatie: Gemeente West Betuwe zette in de afgelopen planperiode met verschillende acties in op inwonersparticipatie. Hierbij is actief gecommuniceerd over het nut en de noodzaak van ontstenen. De inwoners rondom Park aan de Linge in Geldermalsen haalden actief stenen uit hun tuinen. Bij reconstructies in de wijk Korte Woerden in Waardenburg en Voorstraat Asperen werd er door middel van participatie-avonden input gevraagd van inwoners. De gemeentelijke handreiking Participatie en het bijbehorende stroomschema zijn hier toegepast.

Ook is er een lesprogramma Water en Klimaat gerealiseerd voor West Betuwse basisscholen. Inwoners maakten goed gebruik van de afkoppelsubsidie. Op nationaal niveau staat gemeente West Betuwe op de kaart als een koploper op het gebied van klimaatadaptatie.

Verordening: De verordening afvoer hemel- en grondwater wordt door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) aangehaald als voorbeeld. Binnenkort vindt een evaluatie plaats over de uitvoering van de verordening.

Kostendekking: actueel en stabiel

Financiën actueel en goed op orde: Het kostendekkingsplan dat bij het WRP hoort is jaarlijks geactualiseerd. Door de jaarlijkse doorrekening zijn de financiën goed op orde. Sommige investeringen zijn niet geactiveerd, waardoor op kapitaallasten bespaard kon worden. In de afgelopen jaren zijn projecten geactualiseerd of ingeruild voor andere projecten.

Om mee te kunnen liften op de onderhouds- en beheerprojecten van andere disciplines wordt flexibiliteit gevraagd. Er moet dan ook meer gezocht worden naar integraliteit binnen beheerplannen en in en externe partijen.

Er was jaarlijks 5,5 miljoen euro gepland aan water- en rioleringsinvesteringen, en er is binnen de planperiode 10 miljoen euro aan projecten gerealiseerd. Na de fusie van de drie gemeenten was er tijd en aandacht nodig om het beleid te harmoniseren. Om deze reden zijn niet alle maatregelen uitgevoerd en zijn projecten vertraagd. Ook door personele wisselingen en de benodigde inwerktijd van nieuwe medewerkers is er de afgelopen planperiode een werkachterstand ontstaan. De budgetten die niet zijn uitgegeven, worden in een egalisatievoorziening gezet.

Heffingsverloop: Belasting Samenwerking Rivierenland int de jaarlijkse rioolheffing. Tot een verbruik van 500 m3 afvalwater betalen gebruikers in 2023 €417,00 rioolheffing. Hierbij wordt jaarlijks geïndexeerd, maar is het heffingsverloop verder stabiel.

Tabel 10: Heffingsverloop West Betuwe 2023 (bron: BSR).

Bij het uitvoeren van dit WRP hebben we te maken met verschillende taken en bevoegdheden van de diverse waterpartners en nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen waar we op willen anticiperen. De zorg en verantwoordelijkheid voor het water is in handen van gemeenten, waterschappen, waterbedrijven, provincie en perceeleigenaren. Iedere partij heeft hierin zijn eigen verplichtingen en bevoegdheden, die zijn vastgelegd in wetgeving of beleid.

Actor

Taken bevoegdheden

Europa

Op 22 december 2000 is de Kaderrichtlijn Water (KRW) van kracht geworden. De KRW is een Europese richtlijn, die bedoeld is om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater op goed niveau te krijgen en te houden. In 2027 moeten alle EU-lidstaten voldoen aan de doelen die de Kaderrichtlijn Water (KRW) stelt.

Provincies stellen de ecologische doelen en de begrenzing van de regionale KRW-waterlichamen vast en zijn daarnaast verantwoordelijk voor grondwater. Het beheer van regionale KRW-waterlichamen is in handen van de waterschappen.

Rijk

Het Rijk is verantwoordelijk voor het nationale beleidskader en de strategische doelen en maatregelen voor het waterbeheer in Nederland. Op grond van Europese regelgeving en de nationale Waterwet zijn iedere 6 jaar nationale plannen voor water nodig. In het NWP komen het oude Nationaal Waterplan (voor beleid) en het Beheer- en ontwikkelplan voor de rijkswateren (voor beheer) samen. Daarnaast zijn het Programma Noordzee, de stroomgebiedbeheerplannen en de overstromingsrisicobeheerplannen onderdeel van het NWP. Hiermee geeft het programma invulling aan de Europese richtlijnen voor water. Volgens Omgevingsbesluit artikel 8.14 dient het Nationaal Waterprogramma elke zes jaar te worden geactualiseerd door het Rijk.

Provincie

De provincie is verantwoordelijk voor de vertaling van het rijksbeleid naar een regionaal beleidskader en voor strategische regionale opgaven. De provincie is opsteller van het Regionaal Water en Bodem Programma (RWP). Dit is de opvolger van het Provinciaal Milieu en Waterplan. Het is onderdeel van het planstelsel voor de wateropgaven in Nederland, samen met het Nationaal Waterprogramma (NWP) en de waterbeheerprogramma’s van de waterschappen. De provincie is tevens bevoegd gezag voor vergunningverlening, het toezicht en handhaving van onderstaande grondwateronttrekkingen en -infiltraties:

•Grote industriële onttrekkingen

•Grondwateronttrekkingen t.b.v. drinkwaterwinning

•Bodemenergiesystemen

Ten aanzien van het gemeentelijk Water en -rioleringsprogramma (WRP) heeft de provincie een adviserende en toetsende rol. De provincie kan een aanwijzing geven indien er tegenstrijdigheden zijn tussen het WRP en de provinciale plannen. De provincie is opsteller van de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (2018).

Waterbeheerder

De waterbeheerder is verantwoordelijk voor het operationeel regionaal waterbeheer. De waterbeheerder draagt zorg voor droge voeten (veiligheid), schoon, voldoende en aantrekkelijk water. Conform artikel 3.7 uit de Omgevingswet stelt de waterbeheerder periodiek een Waterbeheerprogramma op, wat rekening houdt met het Regionale Waterprogramma. De waterbeheerder heeft een zorgplicht voor de zuivering van stedelijk afvalwater en is bevoegd gezag voor directe lozingen op de afvalwaterzuiveringsinstallatie (awzi) en (in)directe lozingen op het oppervlaktewater. Voor de regulering van lozingen op de riolering heeft de waterbeheerder een adviserende rol naar gemeenten. De waterbeheerder heeft ook een zorgplicht voor het beheer van regionale wateren en keringen. Handelingen in het oppervlaktewatersysteem reguleren waterschappen via de waterschapsverordening (keur). De waterbeheerder is verantwoordelijk vergunningverlening, toezicht en handhaving van grondwateronttrekkingen en infiltraties binnen het beheergebied (met uitzondering van de drie categorieën waarvoor de provincie verantwoordelijk is).

Om de waterbelangen bij ruimtelijke ontwikkelingen veilig te stellen doorlopen waterschap en gemeente bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de watertoetsprocedure. Ten aanzien van het gemeentelijk Water- en rioleringsprogramma (WRP) heeft het waterschap een adviserende rol.

Drinkwaterbeheerder

Drinkwaterbedrijven zorgen voor schoon drinkwater. Overheden die (in)direct betrokken zijn bij de bescherming van drinkwater hebben een verantwoordelijkheid voor de invulling van de zorgplicht drinkwater. Deze zorgplicht is opgenomen in de Drinkwaterwet. De zorgplicht drinkwater geldt zowel voor de bescherming van bronnen van drinkwater als voor de infrastructuur.

Gemeente

Gemeenten hebben de zorg voor een drietal specifieke watertaken (art. 2.16 Ow):

•Inzameling en transport van stedelijk afvalwater:

Gemeenten vullen deze taak meestal in door de aanleg en het beheer van een openbaar vuilwaterriool. Maar een gemeente kan ook gebruik maken van andere passende systemen (zoals individuele of geclusterde decentrale zuiveringen) als daarmee hetzelfde niveau van milieubescherming wordt bereikt. Ook is het mogelijk om een andere rechtspersoon (zoals een waterschap, een bedrijf of vereniging van eigenaren) te belasten met het beheer van deze systemen.

Stedelijk afvalwater is “huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater.”

•Inzameling, transport en verwerking van afvloeiend hemelwater (kortweg de hemelwatertaak genoemd).

De gemeente heeft een inspanningsverplichting voor een doelmatige inzameling, transport en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar alleen als de houder hiervan het afvloeiend hemelwater redelijkerwijs niet op of in de bodem of in het oppervlaktewater kan brengen.

-Nb: een perceelseigenaar is in beginsel zelf verantwoordelijk voor het verwerken van

overtollig hemelwater. Voor het afvloeiende hemelwater van openbaar terrein geldt hier een verantwoordelijkheid voor de eigenaar/beheerder.

•Het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijke gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de (…) aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Een en ander voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet behoort tot de taak van een waterschap, een provincie of het Rijk (kortweg de grondwatertaak genoemd).De grondwatertaak bevat zeven elementen die tezamen bepalen of de gemeente verantwoordelijk kan worden gehouden om nadelige grondwaterstandgevolgen te voorkomen of te beperken. Het moet gaan om het:

1treffen van maatregelen

2in openbaar gebied

3om structureel nadelige gevolgen voor de grondwaterstand

4voor de aan de grond gegeven bestemming

5zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken,

6mits dit doelmatig is en voor zover er

7geen verantwoordelijkheid bestaat voor waterschap, provincie of Rijk (RWS).

Grondwaterover- of onderlast als gevolg van langdurig hoge of lage rivierwaterstanden valt buiten de zorgtaak van de gemeente.

Omgevingsdienst

De Omgevingsdienst is een overheidsorganisatie die als primaire taak heeft om vergunningverlening, toezicht en handhaving uit te voeren op milieugebied (VTH-milieutaken).

Regionaal samenwerkingsverband

Netwerkorganisatie, die als primaire taak heeft om invulling te geven aan een (meer) doelmatig waterbeheer. Een regionaal samenwerkingsverband bestaat meestal uit vertegenwoordigers van gemeenten, waterschap(pen) en drinkwaterbedrijf/drinkwaterbedrijven.

Perceelseigenaar

De perceeleigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen om de waterdichtheid te garanderen en voor de inzameling van stedelijk afvalwater en overtollig hemel- en grondwater. Pas als de perceeleigenaar zich redelijkerwijs niet kan ontdoen van het overtollige hemel- en grondwater, ligt er een taak voor gemeente of waterschap.

De perceeleigenaar heeft ook een zorgplicht. Dit betekent dat hij geen handelingen mag verrichten waarvan hij of zij kan verwachten dat deze het doelmatige functioneren van (water)voorzieningen belemmeren.

In de Omgevingswet - Artikel 2.16 (gemeentelijke taken voor de fysieke leefomgeving) zijn de wettelijke watertaken van de gemeente opgenomen

1Bij het gemeentebestuur berusten, naast de elders in deze wet en op grond van andere wetten aan dat bestuur toegedeelde taken voor de fysieke leefomgeving, de volgende taken:

a.op het gebied van het beheer van watersystemen en waterketenbeheer:

i.de doelmatige inzameling van afvloeiend hemelwater, voor zover de houder het afvloeiend hemelwater redelijkerwijs niet op of in de bodem of een oppervlaktewaterlichaam kan brengen, en het transport en de verwerking daarvan, (dit is de zorgtaak hemelwater)

ii.het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijke gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de op grond van deze wet aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet op grond van artikel 2.17, 2.18 of 2.19 tot de taak van een waterschap, een provincie of het Rijk behoort, (dit is de zorgtaak grondwater)

iii.de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, (dit is de zorgtaak stedelijk afvalwater)

iv.het beheer van watersystemen, voor zover toegedeeld bij omgevingsverordening als bedoeld in artikel 2.18, tweede lid, of bij ministeriële regeling als bedoeld in artikel 2.20, derde lid, (art. 2.18: als beheer van specifieke provinciale wateren niet aan waterschap, maar aan gemeente is toegewezen, art. 2.20: als beheer van specifieke rijkswateren aan gemeente is toegewezen)

v.de zuivering van stedelijk afvalwater, in gevallen waarin toepassing is gegeven aan artikel 2.17, derde lid (als met waterschap is overeengekomen dat zuivering door gemeente doelmatiger is, bijvoorbeeld via een IBA)

b.het behoeden van de staat en werking van openbare wegen, voor zover niet in beheer bij een waterschap, een provincie of het Rijk, voor nadelige gevolgen van activiteiten op of rond die wegen,

c.de beheersing van geluid afkomstig van wegen in beheer bij de gemeente, lokale spoorwegen, voor zover deze niet zijn aangewezen op grond van artikel 2.13a, eerste lid, aanhef en onder b, en industrieterreinen, voor zover deze niet zijn aangewezen op grond van artikel 2.12a, eerste lid.

2Op grond van het eerste lid, onder a, onder 3°, wordt stedelijk afvalwater ingezameld en getransporteerd naar een zuiveringstechnisch werk als dat vrijkomt:

a.op de percelen, gelegen binnen een bebouwde kom van waaruit stedelijk afvalwater met een vervuilingswaarde van ten minste tweeduizend inwonerequivalenten als bedoeld in de richtlijn stedelijk afvalwater wordt geloosd, door middel van een openbaar vuilwaterriool, (als een bebouwde kom al boven de drempel van 2000 VE zit moet elk nieuw perceel daarbinnen gerioleerd worden).

b.op andere percelen, voor zover dit doelmatig kan worden uitgevoerd door middel van een openbaar vuilwaterriool. (De landelijke afstands- en vervuilingscriteria komen vooralsnog in de bruidsschat terecht en blijven daarmee van kracht tot waterschap en gemeente(n) daar samen een eventuele nieuwe invulling aan geven)

3In plaats van een openbaar vuilwaterriool en een zuiveringstechnisch werk kunnen andere passende systemen in beheer bij een gemeente, een waterschap of een rechtspersoon die door een gemeente of waterschap met het beheer is belast, worden toegepast, als daarmee hetzelfde niveau van het beschermen van het milieu wordt bereikt. (Dit biedt de mogelijkheid om alternatieve zuiveringen toe te staan).

Ad 2a. De Europese Commissie wil de richtlijn voor behandeling van stedelijk afvalwater aanscherpen. Naast aangescherpte lozingsregels bestaat het voornemen om gemeenten met 1.000 inwoners te verplichten om water te zuiveren (tegenover 2.000 inwoners nu).

Nadere informatie over waterbeleid is te vinden op:

www.helpdeskwater.nl

www.infomil.nl

www.riool.net

www.stowa.nl

www.wetten.overheid.nl

www.samenwerkenaanwater.nl

www.ruimtelijkeadaptatie.nl

www.omgevingswet.nl

www.iplo.nl