Routekaart Verduurzamen gemeentelijk vastgoed

Samenvatting

Er ligt een grote opgave om tot een duurzaam West Betuwe te komen. De vastgoedportefeuille is hier een belangrijk onderdeel van. Duurzaamheid valt voor de vastgoedportefeuille uiteen in thema’s energie & warmte, circulariteit en klimaatadaptatie. Vooral op het gebied van energie & warmte worden de ambities en verplichtingen voor vastgoedeigenaren snel duidelijker.

Gemeenten hebben in VNG-verband afgesproken dat iedere gemeente een Routekaart Gemeentelijk Vastgoed maakt. Hierin staat hoe gemeenten de vastgoedportefeuille verduurzamen. De stip op de horizon ligt, conform wet- en regelgeving, op 2050: in 2050 is de gemeente West Betuwe energieneutraal, aardgasvrij, circulair en heeft een reductie van CO2-uitstoot van 95% gerealiseerd ten opzichte van 1990. Om bovenstaande doelstelling uit te werken tot een concreet uitvoerbaar plan heeft de gemeente West Betuwe een routekaart opgesteld specifiek voor het verduurzamen van het gemeentelijke vastgoed. De routekaart hangt samen met het Integraal Accommodatieplan (IAP) en is een verdiepingsslag hierop.

Ten aanzien van de verduurzaming hanteert de gemeente West Betuwe vier hoofddoelstellingen voor het verduurzamen van het maatschappelijk vastgoed:

1De gemeentelijke vastgoedportefeuille is in 2050 onder de streep energieneutraal: 95% CO2 reductie t.o.v. 1990. In 2030 is dat 55%

2De gemeentelijke vastgoedportefeuille is in 2050 aardgasvrij

3Het aandeel herbruikbare materialen in nieuw- en verbouw is in 2030 op 50%. De gemeentelijke vastgoedportefeuille is in 2050 volledig circulair

4De gemeentelijke vastgoedportefeuille is in 2050 water- & klimaat robuust

De concrete doelstellingen zijn grotendeels toegespitst op het thema energie, water & klimaatadaptatie en ruimtegebruik. De focus voor deze routekaart ligt dan ook op de energietransitie. Daarnaast is in het Integraal Accommodatieplan de nadruk gelegd op slim en doelmatig ruimtegebruik. Ook dit draagt concreet bij aan de verduurzaming.

Kijkend naar de samenstelling van de huidige vastgoedportefeuille, is geconstateerd:

•20 objecten hebben een label A, waarvan 12 in eigendom van de gemeente. Deze objecten kunnen met minder ingrepen en kosten worden opgewaardeerd naar energieneutraal, of zelfs met de mogelijkheid om het gebouw in staat te laten stellen energie op te wekken.

•Er zijn 4 objecten in de vastgoedportefeuille met energielabels B en C, waarvan 2 in eigendom van de gemeente. Het verduurzamen van objecten met deze labels tot energieneutraal is veelal goed haalbaar.

•In totaal zijn er 10 objecten waarbij de energieprestatie slecht of zeer slecht is: labels D, E, F en G, waarvan 8 in eigendom van de gemeente.

•Een groot deel van de objecten heeft (nog) geen energielabel. Een deel van deze objecten wordt door de gemeente afgestoten of gerenoveerd, volgens de planning in het IAP.

Op basis van de huidige situatie en de toekomstige vraag heeft de gemeente haar strategie bepaald voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. De strategie richt zich op een drietal pijlers:

1Verduurzamen door vastgoedingrepen

2Wijk- en gebiedsgericht verduurzamen;

3Verduurzamen door gebruik en gedrag;

Bij verduurzamen door vastgoedingrepen variëren de ingrepen van vervangende nieuwbouw en investeringen in bestaande objecten tot het afstoten van vastgoed dat niet doelmatig kan worden ingezet of leeg staat. In de voorliggende Routekaart is bovenstaande strategie toegepast op haar eigen vastgoedportefeuille. Dit leidt onder andere tot de volgende initiatieven:

•Verduurzamen door hoogwaardige en duurzame nieuwbouw komt tot uiting in nieuwbouwproject IKC Geldermalsen, nieuwbouwproject IKC Beesd en nieuwbouwproject IKC Tricht.

•Verduurzaming door investeringen in bestaande objecten komt tot uiting in het opstellen van een EPA-U maatwerkadvies voor een elftal objecten (MFC’s, dorpshuizen, gymzalen).

•Conform het IHP kijken naar de verduurzamingsmogelijkheden in het scholenbestand.

•Verduurzaming door renovatie speelt met name bij het vervangen van de centrale installaties of vervangen van de gevel, of bij een combinatie van verduurzamen en renovatie t.b.v. functionele aanpassingen. Per project wordt dit bekeken.

•De gemeente West Betuwe stoot de komende jaren objecten af die niet doelmatig gebruikt kunnen worden. Het gaat hier met name om objecten die bestempeld zijn als ontwikkelingsvastgoed en objecten die niet worden gebruikt door een doelgroep als vastgesteld in het IAP. Daarmee verlaagd de gemeente haar eigen CO2 footprint.

De verduurzamingsopgave is verder geconcretiseerd door het uitvoeren van maatwerkadviezen, aansluiting te zoeken op bestaande MJOPs en verduurzamingsplannen voor diverse objecten.

Bij het wijk- en gebiedsgericht verduurzamen sluit de gemeente aan bij regionale initiatieven zoals het, in gezamenlijk verband met zeven andere gemeenten, opstellen van een Regionale Energiestrategie. Daarnaast richt de gemeente zich op het opstellen van een klimaatadaptatiestrategie en het inzetten op een wijkgerichte aanpak.

De gemeente draagt ook actief bij aan regionale kennisplatformen, samenwerkingsverbanden en initiatieven:

•De gemeente West Betuwe is aangesloten bij het Gelders Energieakkoord (GEA). Samen met betrokken partijen geeft de gemeente invulling aan de verduurzamingsopgave en richt zij zich op kennisdeling en innovatie.

•De gemeente West Betuwe heeft stresstesten laten opstellen door Arcadis waarin blijkt welke uitdagingen er per kern zijn op het gebied van wateroverlast, hitte en/ of droogte. In haar maatregelenprogramma beschrijft de gemeente welke fysieke maatregelen genomen moeten worden in de buitenruimte, zoals het ontwikkelen van extra waterbergingscapaciteit of groenvoorziening.

•In haar Transitievisie Warmte gaat de gemeente West Betuwe op zoek naar het optimale pakket aan energiemaatregelen; een combinatie van vermindering van de warmtevraag, investeren in het netwerk om warmte in de objecten te brengen en gebruik maken van beschikbare warmtebronnen.

Ten aanzien van het verduurzamen door gebruik en gedrag richt de gemeente richt zich op het stimuleren van gedrag en gebruik van vastgoed. Een beter bewustzijn draagt bij aan duurzaam gebruik van vastgoed. De gemeente vervult een voorbeeldrol in de verduurzamingsopgave. Dat betekent dat zij zich niet alleen richt tot de eigen organisatie, maar ook invloed uitoefent op partners, maatschappelijke organisaties en burgers. Dit leidt onder andere tot de volgende initiatieven:

•De panden waar de gemeentelijke organisatie zelf gebruik van maakt, krijgen in de duurzaamheidsplannen hoge prioriteit en worden op korte termijn aangepakt.

•De gemeente stimuleert en faciliteert efficiënt gebruik van ruimte: verduurzamen door slim ruimtegebruik. Enerzijds door zelf te blijven inzetten op multifunctionele accommodaties door verbouwen of vervangende nieuwbouw. Anderzijds door scholen en beheerders aan te moedigen in slimme programmering en het tegengaan van leegstand door ruimte te bieden aan doelgroepen.

•De gemeente maakt haar inwoners en dus ook de gebruikers en huurders van de gemeentelijke accommodaties bewust van hun verbruiksgedrag door communicatie en educatie.

De gemeente West Betuwe heeft als ambitie om de gemeentelijke vastgoedportefeuille in 2050 volledig circulair te hebben, vanaf 2023 circulair aan te besteden en in 2030 50% herbruikbare materialen te gebruiken in nieuw- en verbouw. De gemeente heeft drie mogelijkheden om invloed uit te oefenen om haar circulaire ambities waar te maken:

1Bij aanbestedingen en inkoop waar de gemeente zelf diensten of producten inkoopt. Vanaf 2023 worden alle aanbestedingen in de bouw circulair.

2De gemeente heeft een klimaat neutrale bedrijfsvoering. Dit doet de gemeente bijvoorbeeld door bij projecten hergebruik van materialen en afvalreductie mee te nemen in de afweging.

3De gemeente gaat een platform over circulariteit aanbieden om ondernemers op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met de circulaire economie.

Voor het vastgoedbeleid gaat dit betekenen dat we bij aanbestedingen voor bouw- en onderhoudsprojecten eisen stellen aan bijvoorbeeld de mate van hergebruik, herbruikbaarheid en wijze van slopen.

Om te monitoren en controleren of de concrete projecten ook het gewenste effect hebben op het energieverbruik en CO2-uitstoot, wordt periodiek vastgesteld wat de resultaten zijn van afgeronde verduurzamingsprojecten. Deze monitoring zou minimaal elk jaar moeten plaatsvinden (ingaand in 2023) en met in ieder geval een extra peilmoment in 2030. De CO2 prestatieladder is de hiervoor gekozen tool. Daarnaast voert de gemeente iedere zes jaar een stress test uit bij haar gemeentelijk vastgoed.