Aanhef
Middelengebruik
Inleiding
In gemeente West Betuwe is het alcoholgebruik, roken van sigaretten en vapen door jongeren de afgelopen jaren toegenomen. Een aanzienlijk deel van de ouders/verzorgers (overal waar u ouders leest, kunt u ook verzorgers lezen) en volwassenen blijven het alcoholgebruik en het roken en vapen van jongeren accepteren. Daarbij komen jongeren makkelijk aan middelen (alcohol, tabak- en rookwaren en drugs). Vapes en (illegale) drugs zijn gemakkelijk online te verkrijgen, bijvoorbeeld via sociale media of online webshops. In het geval van alcohol en sigaretten verkrijgen jongeren ze ook van volwassenen in hun omgeving.
In artikel 43a van de Alcoholwet staat, dat de gemeenteraad verplicht is om elke vier jaar een Preventie- en Handhavingsplan (P&H-plan) Alcohol vast te stellen. Het P&H-plan biedt gemeenten de mogelijkheid om de (soms nog) gescheiden werelden van preventie en handhaving dichter bij elkaar te brengen. Het P&H-plan is een integraal beleidsplan met één gezamenlijke missie: het voorkomen van alcohol gerelateerde schade, met name onder jongeren.
De gemeente West Betuwe wil met dit P&H-plan preventie versterken en de basis op orde stellen voor de handhaving van de Alcoholwet. De vergunningen voor de horeca zijn in de gemeente West Betuwe onvoldoende geactualiseerd en de naleving van de alcoholwetgeving is laag. We zien wel voldoende mogelijkheden en kansen om stappen te zetten in het middelenpreventiebeleid, inclusief de handhaving. Hiervoor zetten we in op:
1het faciliteren van een fysieke gezonde omgeving die gezond gedrag van alle inwoners stimuleert,
2het versterken van de sociale omgeving rondom jongeren waarbij geen middelengebruik onder de 18 de norm wordt, en
3het naleven van de geldende wet- en regelgeving.
We doen dit kerngericht zodat we werken aan de gezondheid en het welzijn van de inwoners van al onze 26 kernen. En we spelen daarbij in op de lokale behoeftes van de inwoners. Dit streven is voor West Betuwe ambitieus maar deze uitdaging gaan de gemeente en haar ketenpartners graag aan.
Wat ligt er voor u?
Met dit P&H-plan middelengebruik werken we aan een positief en gezond West Betuwe. We focussen ons hierbij met name op jongeren (van 10 tot 18 jaar) en de volwassenen in hun omgeving. Door gestructureerd en in kleine, haalbare stappen te werken, willen we duurzame vooruitgang boeken op gebied van preventie en handhaving. Het P&H-plan is onderbouwd door relevante onderzoeken gebaseerd op wetenschappelijke literatuur en databronnen zoals de GGD Gezondheidsmonitor Jeugd.
Gemeenten zijn verplicht, op grond van artikel 43a van de Alcoholwet, om een P&H-plan Alcohol op te stellen. Waarin in ieder geval terug moet komen hoe wordt ingezet op het voorkomen van alcoholgebruik, met name onder jongeren tot 18 jaar, en op de handhaving van de Alcoholwet. We hebben er daarnaast voor gekozen om naast de inzet op alcoholpreventie- en handhaving dit P&H-plan uit te breiden naar andere middelen: roken, vapen en drugs. Hier is voor gekozen omdat er veel samenhang is in het aanpakken en voorkomen van het gebruik van de verschillende middelen. Hiermee is het middelenpreventiebeleid direct ook een integrale aanpak.
Het P&H-plan middelengebruik staat niet op zichzelf en is onderdeel van en verbonden met landelijk middelenpreventiebeleid en wetgeving (Alcoholwet, Tabaks- en rookwarenwet, Opiumwet, Geneesmiddelenwet, Verkeerswet, de Wet Publieke Gezondheid, het Nationaal Preventieakkoord (NPA, 2018) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA, 2023)) en lokale wet- en regelgeving en beleidsplannen. We sluiten met onze doelen aan bij de doelstellingen die zijn opgenomen in het NPA en het GALA.
Maatregelen gericht op middelenpreventie en -handhaving zijn ook te vinden in andere beleidsplannen. Met dit P&H-plan middelengebruik sluiten we bij deze beleidsplannen aan. Hierbij valt te denken aan het Integraal Veiligheidsplan, GALA West Betuwe en de Beleidsregel Bestuurlijke handhaving artikel 13b Opiumwet.
Tabaks- en rookwarenwet
Het doel van de Alcoholwet is om de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik tegen te gaan en alcohol gerelateerde overlast terug te dringen. De Alcoholwet is een bijzondere wet omdat het zowel gericht is op gezondheid, als op veiligheid. Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente. Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol is één van de meest effectieve maatregelen om alcoholgebruik te verminderen en de daaraan gerelateerde schade te voorkomen. De Alcoholwet is een wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken en daarmee de beschikbaarheid van alcohol reguleert. Daarnaast richt de Alcoholwet zich op verantwoorde verstrekking.
Tabaks- en rookwarenwet
In de Tabaks- en rookwarenwet zijn maatregelen opgenomen om roken te ontmoedigen en om niet-rokers te beschermen tegen het meeroken. Het toezicht en handhaving op de naleving van de Tabaks- en rookwarenwet ligt bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). In deze wet staat onder andere:
•Waar rookverboden van toepassing zijn
•De leeftijdsgrens van 18 jaar bij verkoop aan jongeren
•Verkoopverbod op afstand
Opiumwet
In de Opiumwet zijn alle regels over drugs opgenomen. De Wet onderscheidt lijst 1 (harddrugs) en lijst 2 (softdrugs). De wet verbiedt bezit, de handel, de verkoop, het vervoer en de productie van de middelen in lijst 1 en lijst 2. Het toezicht en de handhaving van de Opiumwet ligt grotendeels bij politie en justitie. De burgemeester heeft ook enkele toezicht- en handhavingstaken (Wet Victoria en Wet Damocles). Voor cannabis (lijst 2) is een gedoogbeleid voor verkoop via coffeeshop mogelijk. De gemeente West Betuwe hanteert een nuloptie-beleid ten aanzien van de vestiging van coffeeshops in de gemeente. De vestiging van een coffeeshops in de gemeente is dus niet toegestaan. Verder is een verbod van drugshandel en drugsgebruik op openbare plaatsen opgenomen in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Hierop houdt de gemeente toezicht.
Samen werken aan preventie en handhaving
Dit P&H-plan is tot stand gekomen in samenwerking met verschillende partners binnen het sociaal domein en de domeinen gezondheid en veiligheid: GGD, IrisZorg, politie, handhaving, onderwijs, jongerenwerk, leerplicht, horecaondernemers en het gemeentelijk team Sociaal. Samen met deze en andere partijen wordt ook aan de uitvoering gewerkt. Meer informatie over de rolverdeling en invulling hiervan is te lezen in hoofdstuk 5 van dit plan.
Leeswijzer
In dit P&H-plan leest u hoe de gemeente West Betuwe middelengebruik wil terugdringen en de naleving van wet- en regelgeving wil verbeteren. Na een korte inleiding volgt een analyse van het middelengebruik en nalevingscijfers in onze gemeente, ondersteund door informatie van ketenpartners. Vervolgens leest u over de ambities en doelstellingen van de gemeente en de uitgangspunten voor beleid. Het plan zet daarna in op stappen richting concrete preventie- en handhavingsmaatregelen en activiteiten voor de volgende domeinen: het gezin, scholen, vrije tijd, peergroep, werkomgeving en middelenverstrekkers. Ten slotte wordt ingegaan op de samenwerking, uitvoering en evaluatie van de resultaten.
Verklaring van begrippen
Middelen: Stoffen die het lichaam beïnvloeden, zoals alcohol, tabak, e-sigaretten en drugs. Deze stoffen kunnen verslavend en schadelijk voor de gezondheid zijn.
Binge drinken: Minstens vijf glazen alcohol drinken tijdens één gelegenheid. Dit geldt voor zowel jongeren als volwassenen.
Zwaar alcoholgebruik: Eén keer per week minstens vier glazen alcohol (voor vrouwen) of zes glazen alcohol (voor mannen) op één dag. Dit geldt voor zowel jongeren als volwassenen.
Overmatig alcoholgebruik: Meer dan 14 glazen alcohol per week voor vrouwen of meer dan 21 glazen alcohol per week voor mannen. Dit geldt voor zowel jongeren als volwassenen.
Vapen: Het roken van e-sigaretten. E-sigaretten verdampen vloeistof, vaak met nicotine. E-sigaretten is de Nederlandse vertaling van vapes.
Softdrugs: Drugs op lijst II van de Opiumwet, zoals cannabis en slaapmiddelen.
Harddrugs: Drugs op lijst I van de Opiumwet, zoals cocaïne en GHB.
Bijlage 1 Handhaving, toezicht en sanctiestrategie
In deze bijlage leest u meer over de handhavingsprioriteiten vanuit de Alcoholwet, de benodigde toezichtcapaciteit en de sanctiestrategie binnen de gemeente West Betuwe.
De Alcoholwet heeft zowel een gezondheids- als een openbare orde en veiligheidsperspectief. Het doel van de gemeente is om door middel van naleving van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde. De gemeente is verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en heeft daarmee een belangrijk instrument in handen. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het gewenste effect te bereiken van maatregelen zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken.
Handhavingsprioriteiten
De focus van het toezicht in West Betuwe ligt op de leeftijdsgrens en het beheersen van de beschikbaarheid. Het betreft de volgende bepalingen:
1Leeftijdsgrens 18 jaar
a.Artikel 20, lid 1 Alcoholwet. Oftewel het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Eveneens wordt begrepen het verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van 18 jaar of ouder, welke kennelijk bestemd is voor een persoon van wie de leeftijd niet is vastgesteld.
b.Artikel 45 Alcoholwet. Het verbod op het aanwezig hebben van alcohol onder de 18 jaar op voor publiek toegankelijke plaatsen.
c.Artikel 45a, lid 1 Alcoholwet. Het verbod voor volwassenen om op publiek toegankelijke plaatsen anders dan bedrijfsmatig alcohol te verstrekken aan een persoon die de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt, ook bekend als wederverstrekking
2Beheersen beschikbaarheid/voorkomen blurring
a.Art. 25 lid 1 van de Alcoholwet. Verbod op het aanwezig hebben van alcoholhoudende drank in een voor het publiek (niet) toegankelijke ruimte, niet zijnde een slijtersbedrijf, horecabedrijf of een ruimte waarin rechtmatig alcohol aan particulieren wordt verstrekt voor gebruik elders dan ter plaatse.
b.Art. 25 lid 2 van de Alcoholwet. Verbod op het toelaten dat alcoholhoudende drank wordt genuttigd in een voor het publiek toegankelijke ruimte, niet zijnde een horecabedrijf of het laten proeven in een slijtersbedrijf op verzoek van een klant.
Voor de dronkenschap controles wordt actief samengewerkt met de politie. De burgemeester kan op basis van bevindingen van de gemeentelijke boa handhavend op te treden op basis van artikel 20 lid 4 en 5 (aanwezigheid toestaan aan dronken personen en dronken dienstdoen in horecalokaliteit). Handhaving met betrekking tot het doorschenken aan dronken personen en dronkenschap in de openbare ruimte is voorbehouden aan de politie. Voor de veiligheid van de boa maakt de gemeente afspraken met de politie over gezamenlijke controles en ondersteuning op afroep bij risicovolle situaties. Vanwege het gebrek aan capaciteit heeft toezicht op doorschenken bij dronkenschap op dit moment niet de eerste prioriteit. Wel zullen we hierop handhaven indien dit noodzakelijk is.
3Dronkenschap/doorschenken
a.Artikel 20, lid 4 Alcoholwet. Het verbod om personen in kennelijke staat van dronkenschap toe te laten in een horecazaak, op het terras of in een slijterij.
b.Artikel 20, lid 5 van de Alcoholwet. Het verbod om in kennelijke staat dienst te doen in een horecazaak, op het terras of in een slijterij.
c.Artikel 151f Wetboek van Strafrecht (in samenwerking met de politie). Verbod om personen in kennelijke staat van dronkenschap bedwelmende dranken te verkopen of toe te dienen en om iemand beneden de leeftijd van achttien jaren dronken te maken.
d.Artikel 430b Wetboek van Strafrecht (in samenwerking met de politie). Verbod om zich in kennelijke staat van dronkenschap op de openbare weg te bevinden.
Toezichtcapaciteit
Op basis van de risicoanalyse is vastgesteld dat er jaarlijks circa 110 reguliere controles worden uitgevoerd. Waarbij de eerste stap is om bij alle horeca de Alcoholwetvergunning en horecavergunning op orde te brengen, alvorens we aan de slag gaan met naleving van de Alcoholwet. Daarnaast worden er ad-hoc zaken uitgevoerd. Voor het uitvoeren van de reguliere controles, werkzaamheden eromheen en de ad-hoc zaken is ten minste 500 uur nodig. Dit betekent dat er meer capaciteit beschikbaar moet komen voor de naleving van de Alcoholwet dan op dit moment mogelijk is. We zetten er daarbij in om de benodigde toezicht-capaciteit te verdelen over meerdere boa’s. De toezichtcapaciteit wordt in samenwerking met externe toezichthouders en specialisten georganiseerd. Ad hoc zaken behelzen onder meer controles bij voor publiek toegankelijke ruimten zonder alcoholvergunning (waar geen alcohol aanwezig mag zijn), in de openbare ruimte (bekende locaties waar jeugd elkaar ontmoet) en bij de keten (privéterrein).
Sanctiestrategie
Voor de opbouw van de sanctiestrategie is zowel het gezondheidsperspectief als het openbare orde en veiligheidsperspectief van de Alcoholwet leidend. Op basis hiervan zijn de bepalingen uit de Alcoholwet ingedeeld in drie risico-categorieën:
Categorie A
Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn van minder ernstige aard. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om administratieve vereisten.
Categorie B
Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn ernstige overtredingen, maar er is geen sprake van een acute (gevaar)situatie.
Categorie C
Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn ernstige overtredingen, die direct van invloed zijn op de gezondheid (van jongeren) en/of openbare orde.
Bij iedere categorie hoort een bepaald sanctiestappenplan. Dat wil zeggen dat elke categorie een eigen sanctieopbouw (1e, 2e, 3e overtreding) heeft, waarbij de overtredingen van bepalingen in een hogere categorie zwaarder bestraft worden. Kortom, op overtredingen die direct van invloed zijn op de gezondheid of de openbare orde (zoals de leeftijdsgrens en dronkenschap) wordt zwaarder ingezet dan administratieve overtredingen. Het sanctiestappenplan en de categorisering per artikel is opgenomen in de interventiematrix op pagina 30 van het VTH-beleid Rivierenland 2022/2025. Na het opleggen van een sanctie volgt op korte termijn een herinspectie.
Bijlage 2 Risicogestuurd toezicht en mysteryshoppers
De gemeente investeert in toezicht en handhaving bij alcoholverstrekkers via risicogestuurd toezicht en mysteryshoppers. Het doel is niet beboeten, maar signaleren en gezamenlijk naar oplossingen zoeken. In deze bijlage leest u meer over risicogestuurd toezicht en mysteryshoppers.
De toezichtcapaciteit van de gemeente wordt zo efficiënt mogelijk ingezet. Risicogestuurd toezicht vormt daarbij het uitgangspunt. Op basis van een jaarlijkse risicoanalyse wordt voor elk verkooppunt van alcoholhoudende drank een risicoscore bepaald. Deze score is gebaseerd op het type bedrijf, risico’s voor de omgeving, meldingen, naleving en gedrag van de ondernemer. Bedrijven met nagenoeg geen risico worden minder gecontroleerd. Bedrijven met een hogere risicoscore worden vaker gecontroleerd.
Basiscontrole
Voordat de leeftijdsgrens/dronkenschap inspecties worden uitgevoerd is het zaak de vergunningen van in ieder geval de hotspots (locaties met permanent een beperkt risico) actueel te hebben. Met een basiscontrole wordt jaarlijks vastgesteld of de vergunning nog op orde is en of de leidinggevende aanwezig is. Basiscontroles worden uitgevoerd in uniform.
Controle op leeftijdsgrens en dronkenschap
Op dit moment laten de middelen het niet toe om de gewenste controlefrequentie uit te voeren. Gestreefd wordt naar op ter mijn een controlefrequentie van minimaal 6 keer per jaar voor de hotspots met een hoge risicoscore. Voor de hotspots met een beperkt risico zijn 4 inspecties per jaar noodzakelijk om de naleving effectief te beïnvloeden (Wagenaar e.a., 2005). Voor de groene categorie met een beperkt risico volstaat 1 controle per jaar. De controles zullen met name in de weekenden plaatsvinden, tenzij de risicoanalyse anders bepaalt. De controles worden uitgevoerd in burgerkleding.
Voor de controles op de leeftijdsgrens zet de gemeente de testkopermethode in. Bij de testkopermethode worden jongeren (minderjarig of meerderjarig) die niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder zijn, ingezet om te constateren of de leeftijd goed wordt vastgesteld en of er al dan niet aan hen alcohol wordt verkocht of verstrekt. De boa van de gemeente neemt de testkoper(s) mee en laat deze een aankooppoging doen. De boa observeert de aankooppoging en wanneer hij of zij constateert dat de leeftijd niet op de juiste manier wordt vastgesteld, treedt de gemeente handhavend op volgens de sanctiestrategie.