Nota bodembeheer 2023

Tekst

Voor PFAS is in de landelijke regelgeving nog geen normering vastgelegd. Sinds juli 2019 heeft de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat een aantal versies van het (tijdelijk) handelingskader voor PFAS aan de Tweede Kamer toegezonden. Het handelingskader voor PFAS (lit. 4) heeft geen wettelijke status, maar bevat wel toepassingswaarden voor verschillende situaties. Deze hebben het karakter van advieswaarden ter invulling van de zorgplicht. Op basis van de versie uit december 2021 van het handelingkader voor PFAS (zonder voorvoegsel ‘tijdelijk’) wordt volgens de begeleidende Kamerbrief het traject gestart van de wettelijke verankering van de PFAS-normering. In een nieuwe Kamerbrief wordt meer voorbehoud gemaakt over de wettelijke verankering van de PFAS-normering (Verzamelbrief bodem en ondergrond d.d. 29 december 2023).

Omdat de normstelling voor PFAS nu nog niet wettelijk geregeld is, is de normstelling voor PFAS voor toepassingen op de landbodem opgenomen in deze nota bodembeheer, gebaseerd op het landelijk handelingskader voor PFAS uit december 2021. Daarbij is onderscheid gemaakt in toepassingen binnen en buiten het grondwaterbeschermingsgebied (waterwingebied + grondwaterbeschermingszone).

Toepassingsnormen voor PFAS voor grond en bagger buiten het grondwaterbeschermingsgebied (buiten waterwingebied + :grondwaterbeschermingszone):

Toepassingsgebied

Dieptetraject

Toepassingseisen PFAS

Bodemfunctieklasse

Landbouw/natuur

0-2,0 m-mv

PFOS: 1,4 μg/kgds

PFOA: 1,9 μg/kgds

Overige individuele PFAS: 1,4 μg/kgds

Bodemfunctieklasse

Wonen of Industrie

Toepassingsnorm voor de NEN5740-parameters:

klasse landbouw/natuur

0-2,0 m-mv

PFOS: 1,4 μg/kgds

PFOA: 1,9 μg/kgds

Overige individuele PFAS: 1,4 μg/kgds

Bodemfunctieklasse

Wonen of Industrie

Toepassingsnorm voor de NEN5740-parameters:

klasse wonen of industrie

0-2,0 m-mv

PFOS: 3 μg/kgds

PFOA: 7 μg/kgds

Overige individuele PFAS: 3 μg/kgds

Hele gemeente

Dieper dan 2,0 m-mv

Alle individuele PFAS: 0,1 μg/kgds

Toepassingsnormen voor PFAS voor grond en bagger binnen het grondwaterbeschermingsgebied (binnen het waterwingebied + :grondwaterbeschermingszone):

Herkomstgebied

Dieptetraject

toepassing

Toepassingseisen PFAS

Binnen het grondwaterbeschermingsgebied

in de gemeente Wassenaar

0-2,0 m-mv

PFOS: 1,4 μg/kgds

PFOA: 1,9 μg/kgds

Overige individuele PFAS: 1,4 μg/kgds

Buiten het grondwaterbeschermingsgebied

0-2,0 m-mv

Alle individuele PFAS: 0,1 μg/kgds

Ongeacht herkomst

Dieper dan 2,0 m-mv

Alle individuele PFAS: 0,1 μg/kgds

Bovenstaande tabel geldt ook voor grootschalige bodemtoepassingen (GBT) en het verspreiden van baggerspecie binnen het grondwaterbeschermingsgebied.

Buiten het grondwaterbeschermingsgebied volgt de gemeente Wassenaar voor GBT’s en het verspreiden van baggerspecie op de landbodem de toepassingswaarden die zijn opgenomen in het handelingskader voor PFAS uit december 2021 (dan wel de normering uit de Regeling bodemkwaliteit zodra de normering voor PFAS hierin opgenomen is).

Toelichting

De verschillende versies van het landelijke handelingskader voor PFAS vermelden als toepassings-waarden voor de bodemfunctieklassen wonen en industrie 7 μg/kgds voor PFOA en 3 μg/kgds voor de overige PFAS (ook wel aangeduid als de 3/7/3 waarden), mits ook de bodemkwaliteitsklasse wonen of industrie is. In andere situaties gelden de landelijke achtergrondwaarden die het RIVM in 2020 heeft bepaald (lit. 8).

De gemeente Wassenaar neemt dit over uit het landelijk handelingskader, door de toepassingsnormen voor PFAS voor het dieptetraject 0-2,0 m-mv te relateren aan de toepassingsnormen voor de NEN5740-parameters (en andere genormeerde stoffen) zoals in kaart weergegeven in bijlage 3A en 3B:

-toepassingsnorm voor de genormeerde stoffen klasse landbouw / natuur:

→ toepassingsnorm voor PFAS: landelijke achtergrondwaarden;

-toepassingsnorm voor de genormeerde stoffen klasse wonen of klasse industrie:

→ toepassingsnorm voor PFAS: de toepassingswaarden voor wonen en industrie uit het landelijk handelingskader (ook wel aangeduid als de 3/7/3 waarden).

Dit geldt echter alleen buiten het grondwaterbeschermingsgebied (waterwingebied en grondwater-berschermingszone).

Meer dan 40% van het gemeentelijk grondgebied bestaat uit grondwaterbeschermingsgebied. Voor toepassingen van grond en baggerspecie binnen grondwaterbeschermingsgebieden vermeldt het handelingskader voor PFAS: Gebiedskwaliteit, indien niet bekend 0,1 µg/kgds.

Dit wordt door de gemeente Wassenaar als volgt nader ingevuld:

Voor grond en baggerspecie afkomstig van buiten het grondwaterbeschermingsgebied geldt in alle gevallen voor alle individuele PFAS als norm 0,1 µg/kgds. Dit geldt ook voor grond die afkomstig is uit het deel van het grondwaterbeschermingsgebied dat buiten de gemeente Wassenaar ligt. Dit sluit aan bij de keuzes uit paragraaf 3.5 om strenger te zijn voor grond die afkomstig is van buiten het grondwater-beschermingsgebied.

De gebiedskwaliteit voor PFAS is in het grondwaterbeschermingsgebied nog niet goed in kaart gebracht. Op enkele plaatsen in het duingebied zijn gehalten PFOS gemeten boven de toepassingswaarden voor wonen en industrie (lit. 3).

Om toch ruimte te bieden aan grondverzet bij projecten binnen het duingebied worden als algemene norm de landelijke achtergrondwaarden gehanteerd voor toepassingen in het dieptetraject 0-2,0 m-mv.

Eerdere versies van het tijdelijk handelingskader voor PFAS maakten onderscheid in toepassingen boven en onder de grondwaterspiegel. In de versie van het handelingskader uit december 2021 is dit onderscheid losgelaten.

In andere gemeenten worden in de ondergrond beduidend lagere gehalten PFAS gemeten dan in de bovengrond. Dit komt ook naar voren in de bodemkwaliteitskaart PFAS van de gemeente Leidschendam-Voorburg (lit. 9). De gemeente Wassenaar kiest ervoor om dieper dan 2,0 m-mv in de hele gemeente als norm 0,1 µg/kgds te hanteren, zowel voor toepassingen binnen als buiten het grondwaterbeschermings-gebied.

Overigens zijn de meeste toepassingen van grond en bagger op het maaiveld of in de bovengrond.

Voor het verspreiden van baggerspecie bevat het handelingskader voor PFAS de volgende toepassingswaarden:

-PFOS: 3 μg/kgds

-PFOA: 7 μg/kgds

-overige individuele PFAS: 3 μg/kgds

De verwachting is dat deze 3/7/3 waarden op termijn als normering voor het verspreiden van baggerspecie worden opgenomen in de Regeling bodemkwaliteit.

LITERATUUR

1Bodemkwaliteitskaart Gemeentes Leidschendam-Voorburg, Voorschoten en Wassenaar; Marmos Bodemmanagement, 3 november 2012.

2Nota bodembeheer gemeentes Leidschendam-Voorburg, Voorschoten en Wassenaar – Regels voor het toepassen van grond en baggerspecie; Marmos Bodemmanagement, 10 oktober 2013.

3Bodemkwaliteitskaart Gemeente Wassenaar, Actualisatie 2022; Marmos Bodemmanagement, 24 november 2022.

4Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie (versie december 2021), bijlage bij Kamerbrief van 13 december 2021 (IENW/BSK-2021/335279)

5Richtlijn bodemkwaliteitskaarten; Ministerie van VROM en Ministerie van Verkeer en Waterstaat; gepubliceerd via website NEN, 7 september 2007, inclusief wijzigingsblad d.d. 1 januari 2016.

6NEN5740, Bodem – Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek – Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond; NEN, januari 2009.

7Nota bodembeheer Katwijk – grondverzet en bodembeheer; Witteveen+Bos in opdracht van gemeente Katwijk, 8 juni 2023.

8Achtergrondwaarden perfluoralkylstoffen (PFAS) in de Nederlandse landbodem; A. Wintersen et al., RIVM-briefrapport 2020-0100, 2020.

9Bodemkwaliteitskaart PFAS gemeente Leidschendam-Voorburg; Marmos Bodemmanagement, 23 september 2021.