Aanhef
De opmaat van het Cultuuractieplan
Inleiding
Ondanks de donkere schaduw die de coronacrisis op de cultuursector werpt, zien wij gelukkig dat de Wageningse cultuursector veerkrachtig is. In een tijd waarin de samenleving veelal naar binnen gericht is, hebben we fantasie en verbeeldingskracht van kunst en cultuur nodig om onze horizon te verleggen. De culturele organisaties hebben alles omgegooid en aangepast op de corona samenleving en blijven actief om Wageningen zo veel mogelijk inspiratie te bieden. Onze cultuursector in Wageningen is klein en compact: wij kunnen ons dan ook niet veroorloven dat er gaten vallen. De noodmaatregelen alleen zijn niet genoeg, we moeten óók investeren in de toekomst van de sector. Het doel is een sterke cultuurgemeente, met een aanbod dat een afspiegeling is van de stad. Dit bereiken we -binnen de beperkingen die er zijn- samen met de instellingen en actieve makers in Wageningen. Gezamenlijk hebben zij veelbelovende plannen, die Wageningen verrijkt en de inwoners en bezoekers activeert en inspireert. Dit heeft de sector het afgelopen jaar al laten zien.
Wat vooraf ging
In maart 2019 is de aftrap gegeven voor dit cultuuractieplan. De gemeenteraad heeft toen richting gegeven aan het actieplan door input en aandachtspunten mee te geven aan de vier thema’s: cultuureducatie, cultuur is van en voor iedereen, ruimtebehoefte en samenwerken. Deze thema’s zijn opgesteld om sturing en overzicht te bieden aan de beleidsvoornemens en uitdagingen in het Coalitieprogramma 2018-2022. Er was geen reden tot het opstellen van een nieuwe cultuurnota, omdat de doelstellingen uit het cultuurbeleid 2014- 2016 in 2019 nog steeds overeind stonden. Het faillissement van ’t Venster en het nieuwe cultuurbeleid van het rijk gaven echter aanleiding tot de behoefte om meer richting te kunnen geven. Aan de hand van de eerdergenoemde thema’s is hier verder op ingespeeld. Daarbij is in 2019 ook €50.000 euro bezuinigd op het budget voor het cultuuractieplan, waardoor er aanpassingen moesten worden gedaan en prioriteiten moesten worden verlegd. De nadruk bij kunst en cultuur is daardoor komen te liggen op coördinatie, samenwerking en afstemming. Ook is ervoor gekozen om de resterende beschikbare middelen in te zetten op het thema cultuureducatie, om interesse in kunst en cultuur op te wekken bij jong en oud. Deze aanpassingen vroegen om een plan waarbij snel actie kon worden ondernomen. In maart 2020 was het cultuuractieplan af, maar toen kregen we te maken met de coronacrisis. Hierdoor verplaatste de prioriteit tijdelijk naar de noodsteun en directe ondersteuning voor de culturele sector in Wageningen. Ook waren de scholen gesloten waardoor we niet met de naschoolse cultuureducatie aan de slag konden. Doordat de focus kwam te liggen op het beantwoorden van vragen, het meedenken met organisaties en de lockdown, is het tot op vandaag onmogelijk geweest om uitvoering te geven aan het plan. De nieuwe aan te stellen naschoolse cultuurcoördinator vragen we om de gesprekken met de scholen op te pakken.
Levendigheid in de stad
Ondanks dat door de coronacrisis aan de ene kant vele projecten en activiteiten zijn uitgesteld en opgeschort, zijn aan de andere kant juist ook nieuwe initiatieven gestimuleerd. We hebben die zien ontplooien en willen hierop voortborduren door deze een plek te geven in het cultuuractieplan. Hoe gaan we dit realiseren? Ten eerste flexibiliteit in beschikbare budgetten om nieuwe initiatieven te ondersteunen en mogelijk te maken. Ten tweede door het aanstellen van een naschoolse cultuurcoördinator om de verbinding tussen naschoolse- en binnenschoolse cultuureducatie op elkaar aan te laten sluiten. Ook zullen de ervaringen die zijn opgedaan tijdens de crisis worden meegegeven aan de nieuwe cultuurontwikkelaarsfunctie. De Junushoff en de bibliotheek hebben het initiatief genomen om deze nieuwe functie te financieren, waarbij de nadruk komt te liggen op het stimuleren van samenwerking en het voortouw nemen in het coördineren en realiseren van grote producties en activiteiten.
Stand van zaken
De coronacrisis heeft laten zien hoe belangrijk het is om de krachten in het culturele veld te bundelen. Een goede coördinatie om gezamenlijke projecten en activiteiten te realiseren is daarbij onmisbaar. Een mooi voorbeeld hiervan is de realisatie van het festival De Wageningse Cultuurzomer 2020. Een initiatief dat getuigt van lef en veerkracht. Een samenwerking waar diverse kunst- en cultuurdisciplines, organisaties en makers in korte tijd de handen ineen hebben geslagen om met een scala aan activiteiten reuring en levendigheid in de stad te realiseren. Daarnaast heeft de succesvolle Kindercultuurzomer in 2021 een vervolg gekregen in het initiatief Cultuur on Tour/De Cultuurcarroussel. In samenwerking met de Huizen van de Wijk en Thuis Wageningen heeft de binnenschoolse cultuurcoördinator een mooi divers aanbod ontwikkeld. Een aanbod dat niet per se op school hoeft plaats te vinden. De laagdrempelige naschoolse cultuuractiviteiten zijn daarin uitgebreid naar de doelgroep 12-18 jaar, zodat zij cultuur kunnen proeven en hun talent kunnen ontwikkelen. Een ander voorbeeld zijn de initiatieven van kunstenaarscollectief Waterlanders, die onder de titel ‘Kunstkruimels en Cultuurcroutons’ diverse pop-up kunstwerken heeft gerealiseerd in de openbare ruimte. Denk hierbij aan het gedicht langs de dijk van de stadsdichter Ivanka de Ruyter, waarvan elke wandelaar coronaproof kon genieten. Een aantal voorbeelden van prachtige initiatieven die aansluiten op de thema’s die het cultuuractieplan rijk is, zoals investeren in naschoolse cultuureducatie, samenwerking, maar bovenal cultuur is van en voor iedereen. Kortom er kan worden gezegd dat met deze ontwikkelingen de richting en de wens van de gemeenteraad kan worden bevestigd. De thema’s zijn namelijk alleen maar relevanter en urgenter geworden en in een stroomversnelling geraakt om daar actie op te ondernemen. Het cultuuractieplan biedt juist dan ook nu perspectief voor de Wageningse cultuursector.
Op weg naar herstel & toekomstperspectief
We willen inzetten op ‘compenseren’ en ‘stimuleren’ en werken aan de realisatie van tijdelijke en structurele maatregelen. Allereerst zullen we de tijdelijke eigen maatregelen en noodsteunregelingen die worden aangeboden door het Rijk en de provincie compenseren. Daarnaast willen de focus leggen op ‘stimuleren’, door in te zetten op het tijdelijke impuls(helstel)programma van de provincie Gelderland. De coronacrisis heeft vanuit de provincie mogelijkheden geboden om met de collega-gemeenten uit de regio Foodvalley een voorstel te doen voor een vierjarig provinciaal herstelprogramma. Het doel van dit programma is dat de provinciale middelen innovatieve projecten gaan ondersteunen die samenwerking bevorderen en voor reuring en levendigheid gaan zorgen in de provincie en regio. We streven ernaar om dit impulsprogramma in het najaar van 2021 in te richten.
Tevens zijn we in januari 2021 samen met de stedelijke cultuurregio Ede-Wageningen gestart met het ontwikkelen van een nieuwe toekomstige cultuurvisie als verdieping op de visie uit 2018. Het doel is om met deze visie gerichter input te geven aan de investeringsagenda Foodvalley 2030. De bovengenoemde herstelgelden en cultuurvisie Ede-Wageningen zijn geen onderdeel van het cultuuractieplan, maar zij kunnen elkaar de komende vier jaar wel versterken. Zo zou de cultuurontwikkelaar bijvoorbeeld via de provinciale herstelgelden meer kunnen realiseren voor de cultuur in Wageningen. We streven ernaar om voor de komende vier jaar middelen beschikbaar te stellen om toegekende subsidies uit dit impulsprogramma en initiatieven voor projecten te matchen door middel van een programmabudget.
Maar bovenal gaan we de Wageningse cultuursector structureel stimuleren door middel van ons eigen cultuuractieplan. Het doel is om met dit plan op basis van de vier thema’s de beschikbare gemeentelijke middelen zo optimaal mogelijk te investeren in en snel te laten stromen naar het Wageningse culturele veld. De nadruk zal hierbij liggen op het geven van een extra impuls aan cultuureducatie. Het plan sluit nauw aan op de landelijke en provinciale ontwikkelingen om naast noodhulp om te overleven, ook het investeren in de toekomst mogelijk te maken. Zo werken we aan een wendbare en weerbare culturele en creatieve sector. Zo geeft Wageningen de cultuursector ruimte en vertrouwen om nieuwe initiatieven en samenwerkingsvormen te ontwikkelen. Het is van belang dat de reeds ingezette energie een verdieping en vervolg krijgt. Dit is een aftrap naar meer.
Waar werken we naar toe?
Na besluitvorming beginnen we aan een periode met veelbelovende acties en ambities die samen met de sector worden ontwikkeld en uitgevoerd. Deze periode gaat tegelijkertijd ook gepaard met de nodige onzekerheden. Dit kan betekenen dat pilots pas starten als de coronamaatregelen het toelaten. Daarom willen we er de komende periode alles aan doen om de cultuursector met dit plan in beweging en in stand te houden. We zien uit naar samenwerking waar verdieping wordt gezocht en naar het elkaar wegwijs maken in de kunst en cultuur van Wageningen en (boven)regionaal. Bovenal willen we gebruik maken van elkaars ideeën, suggesties, bevlogenheid, ruimten, passie en de talenten die Wageningen rijk is. Dat is er namelijk volop. Het cultuuractieplan hebben we in de laatste fase nog een keer met de belangrijkste stakeholders gedeeld. Het uitgangspunt is om de energie vast te houden voor de levendige culturele toekomst van Wageningen. Kortom: cultuur in actie voor verbinding!
Inhoudsopgave
Cultuuractieplan: Cultuur verbindt
Inleiding
Cultuuractieplan
Proces en financiën
Impact coronamaatregelen
Leeswijzer
Thema 1: Cultuureducatie
Thema 2: Cultuur is van en voor iedereen
Thema 3: Ruimtegebruik
Thema 4: Samenwerking
Begroting
Cultuuractieplan: Cultuur verbindt
Inleiding
Cultuur verbindt en verrijkt, inspireert, doet de waarneming prikkelen en zet mensen actief of passief in beweging ongeacht hun culturele achtergrond. Het spreekt dus voor zich dat een gemeente als Wageningen zich inzet om die ervaring toegankelijk te maken voor al haar inwoners. Dat levert plezier op en creativiteit, maar ook samenwerking en nieuwsgierigheid. De behoefte om samen te werken, te delen en te verbinden, is nog nooit zo groot geweest. De creativiteit is onmisbaar voor de vorming van toekomstige generaties en stimuleert vindingrijkheid, een kritische houding en verbeeldingskracht. Cultuur is voor iedereen en door iedereen, want alleen samen kunnen we cultuur laten verbinden. Cultuur leeft en bruist in Wageningen. Wageningen geniet nationaal en internationaal bekendheid als City of Life Sciences en Stad der Bevrijding!
Wageningen is vol van cultuur. Cultuur is een belangrijke pijler die bijdraagt aan een bruisende en vitale stad en zorgt voor een aantrekkelijk woon- en werkklimaat. We beschouwen het culturele speelveld als een rijk landschap van cultuuraanbieders en makers. Van de bblthk, Theater Junushoff, Bevrijdingsfestival, popupop, filmtheaters, De Casteelse Poort, Het Depot en nog veel meer. Dat is iets om trots op te zijn en om zorgvuldig mee om te gaan. Die hoeveelheid aan enthousiasme, initiatieven en betrokkenheid leiden ertoe dat de gemeente efficiënt moet omgaan met de voor dit beleidsterrein beschikbare middelen. Zo kan de culturele inzet en rijkdom van Wageningen voor de inwoners optimaal worden bediend en gestimuleerd.
Het college vindt het belangrijk om hierop in te spelen. In het Cultuurbeleid 2014 en verder ‘Samen werken aan Cultuur’ is besloten dat het voor de ontwikkeling van Wageningen belangrijk is om de positie van kunst en cultuur in de stad te steunen en te versterken. Daarnaast is het van belang om gelijke kansen aan iedere inwoner van Wageningen te bieden zodat zij actief of passief deel kunnen nemen aan kunst en cultuur. We wilden geen nieuwe cultuurnota, want de doelstellingen uit 2014 stonden in 2019 nog steeds overeind. Het faillissement van ‘t Venster en het nieuwe cultuurbeleid van het Rijk gaven echter aanleiding tot de behoefte om meer richting te kunnen geven op een aantal thema’s door hierop in te spelen. Deze ontwikkelingen bieden kansen en mogelijkheden voor nieuwe initiatieven, samenwerking en verbinding. Dit vroeg om een plan om tot snelle actie over te gaan. Het is belangrijk om het belang van het bereik van kunst en cultuur te vergroten, door met name in te zetten op de basis: cultuureducatie voor kinderen en jongeren in Wageningen.
Hierin biedt de basisschool, buitenschoolse opvang (bso) of als mogelijk alternatief de Huizen van de Wijk een rijke leeromgeving, met naschooltijd een curriculum met een brede aandacht voor diverse disciplines, zoals theater, dans, muziek en beeldende kunst. Daar kunnen kinderen op jonge leeftijd van alles ‘proeven’ en uitproberen. Interesses en talenten kunnen zo op allerlei gebieden worden ontdekt en ontwikkeld.
In het voorjaar van 2019 hebben we richting gegeven aan het cultuuractieplan door vier thema’s uit te werken. Deze thema’s zijn:
1Cultuureducatie
2Cultuur is van en voor iedereen
3Ruimtebehoefte
4Samenwerken
Cultuuractieplan
Het cultuuractieplan (CAP) dient ervoor om een concrete vertaalslag te maken van de uitdagingen en beleidsvoornemens in het coalitieprogramma 2018-2022. Doel is om de positie van kunst en cultuur te versterken en ondersteunen. Dit doel is actueler dan ooit gezien de impact van de coronacrisis. Om richting te geven, is ingezet op de bovengenoemde vier thema’s. Door de bezuiniging van 50.000 euro in 2019 is de nadruk komen te liggen op cultuureducatie voor kinderen en jongeren als hoogste prioriteit. Met dit plan sluiten wij aan bij de wensen en behoeften van het culturele veld en alle betrokken partners die bijdragen en vormgeven aan de identiteit van de stad Wageningen.
In het participatieproces van april 2019 tot en met februari 2020 zijn themabijeenkomsten georganiseerd met Wageningse culturele instellingen, lokale makers en aanbieders. Uit de gesprekken van deze bijeenkomsten zijn ideeën en suggesties naar voren gekomen met betrekking tot de invulling en realisatie van dit plan. In dit participatieproces zijn de wens en behoefte naar voren kwam om hier gezamenlijk aan te werken en meerwaarde aan te geven. Deze input is in het plan verwerkt en vertaald naar maatregelen en acties. Het cultuuractieplan als resultaat van het participatieproces, verwoordt de doelen waar het gemeentebestuur de komende jaren aan wil werken. De tekst van dit plan geeft kaders aan, maar de verdere verdieping en uitvoering zal komend jaar in samenwerking met het culturele veld en de partners in de stad vormgegeven en uitgewerkt worden.
Proces en financiën
In 2020 hebben we ervoor gekozen om het budget dat in de begroting was opgenomen voor de acties uit het cultuuractieplan voor dat jaar in te zetten voor de noodmaatregelen die op de korte termijn nodig waren voor de cultuursector. Daarnaast is in een eerdere periode bij gemeentelijke begrotingsombuigingen, die noodzakelijk waren voor begroting 2020-2023, een deel van het budget voor het cultuuractieplan bijgesteld. Dit heeft als gevolg dat in 2019 een switch is gemaakt en prioriteiten moesten worden gesteld, waarbij de nadruk bij kunst en cultuur meer is komen te liggen op coördinatie, samenwerking en afstemming. Tevens is gekozen om de resterende beschikbare middelen in te zetten op het thema cultuureducatie om van jong tot oud interesse te ontwikkelen voor kunst en cultuur.
Impact coronamaatregelen
De coronacrisis heeft een grote impact op de culturele en creatieve sector. Aan de positieve kant zorgt corona voor een herwaardering van cultuur. Het is echter onzeker hoe lang, ook afhankelijk van het vaccinatieplan, de anderhalve meter regel nodig is en welke gevolgen het heeft op de sector op korte en lange termijn. Door de coronacrisis in 2020 verplaatste de prioriteit tijdelijk naar de noodsteun en directe ondersteuning voor de culturele sector in Wageningen. Ook waren de scholen gesloten waardoor we niet met de naschoolse cultuureducatie aan de slag konden. Doordat de focus kwam te liggen op het beantwoorden van vragen, het meedenken met organisaties en de lockdown, is het tot op vandaag onmogelijk geweest om uitvoering te geven aan het plan. Om geen uitstel op te lopen is besloten om in de komende uitwerkings- en uitvoeringsperiode van het cultuuractieplan pilots, evaluatiemomenten, wendbaarheid en flexibiliteit in te bouwen. De nieuwe aan te stellen naschoolse cultuurcoördinator vragen we om de gesprekken met onder andere de scholen op te pakken. Door de periode van crisis zijn de vastgestelde thema’s voor dit plan, zoals samenwerking en ruimtegebruik alleen maar relevanter en urgenter geworden. Denk hierbij aan de koren en orkesten die wegens de anderhalve meter grotere goed geventileerde oefenruimten nodig hebben en zoeken. Een intensivering van samenwerking van kunst- en cultuurinstellingen op lokaal niveau is een ander bijkomend resultaat aan deze ontwikkelingen. De coronacrisis heeft de krachten in de cultuursector laten bundelen, zoals het festival De Wageningse Cultuurzomer dit in 2020 heeft laten zien.
Leeswijzer
In dit cultuuractieplan beschrijven we op compacte wijze wat de doelen zijn. Ieder thema heeft dezelfde opbouw. Allereerst beschrijven we wat we willen bereiken. Vervolgens wordt beschreven hoe we dat willen doen en maken we zichtbaar welke middelen voor een thema en bijbehorende acties/ projecten beschikbaar zijn. Aan het eind van het plan is op hoofdlijnen een financiële samenvatting opgenomen met de kosten per kalenderjaar.