Aanhef
Ingangsdatum: 1 augustus 2026
Bijlage 1. Programma van eisen Dementievriendelijke woningen
Dit programma van eisen geldt voor de ontwikkeling van geclusterde en zorggeschikte woningen in de sociale huur, vrije sector huur en koop.
In dit document is gebruikt gemaakt van de Woonzorgvisie 2024-2034 van de gemeente Wageningen, Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), en de Toolkit Dementievriendelijk Woongebouw (KAW in samenwerking met Alzheimer Nederland, Aedes, ActiZ en de DEEL academy van TU Eindhoven).
Hieronder staan de eisen waaraan een woning verder dient te voldoen om dementievriendelijk te zijn. Extra tips voor ontwikkelaar, beheerder en huurder/bewoner zijn terug te vinden in de Toolkit Dementievriendelijk Woongebouw op de website van Alzheimer Nederland.
Woningtype en toegankelijkheid
➢ Geclusterde of zorggeschikte woning conform ‘Beleidsnota seniorenwoningen 2026’
➢ Voorkeur voor extra slaapkamer voor naaste/mantelzorger
➢ Toiletbril in contrasterende kleur ten opzichte van muur en rest van het toilet.
➢ Keuken:
○ Gebruik materialen voor keukenkastjes en deuren die geschikt zijn om stickers op te plakken. Dit helpt bewoners om de inhoud van de kasten gemakkelijk te identificeren.
○ Zorg voor contrast in kleuren tussen achterwand en keukenblad.
(Voorbeeldindeling dementievriendelijke woning Alzheimer Nederland)
Entree buiten
➢ Hoofdingang: duidelijk herkenbaar, voorzien van heldere bewegwijzering op ooghoogte of lager.
➢ Drempelvrij: entree zonder hoogteverschillen, geschikt voor rolstoel en rollator.
➢ Maak gebruik van borstwering: bij glazen entree
➢ Overkapping: bij de entree voor beschutting tegen weersinvloeden.
➢ Verlichting: buitenlamp bij de deur zodat de buitentree goed verlicht is.
➢ Bewegwijzering: iconen naast tekst, geen overmatige informatie.
➢ Leesbaarheid: namen of huisnummers extra groot, afgestemd op leesafstand.
➢ Markeringen: duidelijke markeringen en bewegwijzering rondom entree.
➢ Omgeving: ontwerp met natuurlijke, rustgevende elementen (groen, planten).
➢ Herkenbaarheid: opvallend element bij de entree (bijv. kleuraccent, kunstobject).
➢ Looplijnen: inrichting die spontane ontmoeting mogelijk maakt.
➢ Rustpunten: voldoende zitplekken in de buitenruimte nabij entree
Entree binnen
➢ Herkenbare voordeuren: duidelijke huisnummers en visuele herkenning
➢ Drempelvrij: entree zonder hoogteverschillen, geschikt voor rolstoel en rollator.
➢ Bewegwijzering op ooghoogte of lager.
➢ Glasstrook in de voordeur: om bezoekers te zien en herkennen
➢ Voldoende ruimte voor zitgelegenheden, bijvoorbeeld om te wachten op vervoer.
Bewegwijzering algemeen
➢ Verdiepingsaanduiding: bij lift en op elke verdieping duidelijk aangeven waar men zich bevindt.
➢ Plaatsing borden: op de deuren waar ze naar verwijzen, niet op aangrenzende oppervlakken.
➢ Hoogte en zichtbaarheid: op ooghoogte, goed verlicht, rekening houdend met rolstoelgebruikers.
➢ Iconen: vermijd gestileerde of abstracte iconen.
➢ Navigatiehulpmiddelen: gebruik iconen gecombineerd met woorden om verwarring te voorkomen.
➢ Glazen deuren duidelijk markeren’(bijv.
➢ Pijlen: richting gemeenschappelijke ruimtes.
➢ Leesbaarheid: grote letters, hoog contrast tussen tekst en achtergrond, en tussen bord en muur.
➢ Uniforme kleur en lettertype: primaire/secondaire kleuren, één lettertype op alle borden.
Verlichting
➢ Voldoende daglichttoetreding, aangevuld met warme kunstverlichting.
➢ Geen extreem felle lichten of juist donkere schaduwen.
Kleurgebruik
➢ Voldoende contrast: tussen muren, vloeren en deuren (bijv. lichte muren met donkere plinten).
➢ Functionele kleurcodering: verschillende kleuren voor verschillende ruimtes
➢ Warme, rustige kleuren: aardetinten, pastelkleuren en warme kleuren (zoals zacht geel, lichtgroen, beige) bevorderen rust en herkenning.
➢ Herkenbare accenten: kleuraccenten op belangrijke elementen zoals deurklinken, lichtschakelaars en trapleuningen.
Vloeren
➢ Geen tapijten of vloeren met drukke prints. Die kunnen worden geïnterpreteerd als obstakels of gaten door mensen met dementie.
➢ Geen weerspiegelende en glanzende vloeren. Die kunnen verwarren of verblinden.
Buitenruimte en mobiliteit (in afstemming met gemeente)
➢ Wandelpaden: breed, vlak en niet-glanzend (min. 1,20 m breed)
➢ Wandelroute: duidelijk begin- en eindpunt
➢ Paden in de tuin zijn goed toegankelijk voor hulpmiddelen zoals rollators en rolstoelen.
➢ Veilige oversteekplaatsen met voldoende zicht en rustpunten
➢ Goede verlichting: langs looproutes en bij entrees
➢ Rustplekken met bankjes op logische plekken
➢ Looproutes: sluiten aan op ontmoetingsruimten
➢ Voldoende contrast: om objecten en overgangen te herkennen.
➢ Natuurlijke materialen: bijvoorbeeld houten bankjes
➢ Wens: seizoensgebonden beplanting voor herkenbaarheid
Eisen veiligheid en comfort
➢ Domotica: voorbereid op zorgtechnologie (alarmering, sensoren).
➢ Brandveiligheid: conform Besluit bouwwerken leefomgeving
4Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) is leidraad voor vereisten brandveiligheid. De nieuwe woonvormen passen niet in alle gevallen eenduidig in de bestaande regelgeving. In de factsheet Brandveiligheid bij zorggeschikte woningen in geclusterde woonvormen (ministerie van BZK, april 2024) wordt geadviseerd dat zorgaanbieders en vastgoedeigenaren in het kader van de aanvraag van een omgevingsvergunning een brandveiligheidsplan opstellen, dat zij met het bevoegd gezag, de gemeente, afstemmen.
➢ Vluchtroutes zonder obstakels.
➢ Lift: geschikt voor brancard
➢ Thermisch comfort: goede isolatie, regelbare verwarming.
➢ Akoestiek: geluidsabsorberende materialen in gemeenschappelijke ruimten.
De volgende onderdelen dienen in samenwerking met bewoners, gemeente, zorg en welzijn gerealiseerd te worden.
Sociale interactie en gemeenschapsvorming (in afstemming met bewoner, gemeente en welzijn)
➢ Gemeenschappelijke ontmoetingsruimte(n) bij voorkeur nabij hoofdentree
➢ Gemengde woonvormen (jong/oud, met/zonder zorgvraag)
➢ Activiteitenaanbod afgestemd op verschillende doelgroepen
➢ Samenwerking met welzijnsorganisaties en vrijwilligers
➢ Betrekken van bewoners bij inrichting en beheer
➢ Training en bewustwording voor buurtbewoners en beheerders
Zorg en Ondersteuning (in afstemming met gemeente, zorg en welzijn)
➢ Zorg op afroep: aansluiting op wijkverpleging of thuiszorg.
➢ Casemanagement dementie: beschikbaarheid in de wijk.
➢ Zorgcirkel: afspraken met zorgaanbieders over inzet en bereikbaarheid.
➢ Toegang tot Wmo-ondersteuning zoals huishoudelijke ondersteuning en begeleiding.
➢ Ruimte voor zorgverleners: mogelijkheid tot tijdelijke aanwezigheid van zorgprofessionals.