Aanhef
De raad van de gemeente Waadhoeke
Gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van Waadhoeke 15 februari 2022 om ;
B E S L U I T
1Een partiële herziening van de beheersverordening Menameradiel vast te stellen waardoor de beleidsregel Gardenierslandschap tussen Marsum en Wier in werking treedt.
2Toetsing aan de Wet N.B. en Waterwet c.q. het bevoegd gezag voor de wet N.B. en Waterwet bij de beoordeling van de Gebiedscommissie te betrekken en in de procedure te borgen.
3Bij de uitvoering van kavelwerken aan historische en/of kruinige percelen dit vooraf te toetsen aan 'FAMKE' (Friese archeologische monumentenkaart) en dit te borgen in de procedure voor de gebiedscommissie.
Aanleiding
Het buitengebied van de gemeente Waadhoeke behoort vrijwel geheel tot het noordelijke kleigebied waar de agrarische functie vanouds overheerst. Dit klinkt bijna saai maar dat is het absoluut niet want er zijn talloze sporen van een rijke geschiedenis. Het benutten van de kwelderwallen, het opwerpen van terpen, het aanleggen van dijken, het verkavelen van de grond en het ontwikkelen van een groen boeren erf zijn voorbeelden van die sporen.
Door de jaren heen kregen de bewoners steeds meer grip op het landschap. Dit is een proces geweest van eeuwen/ Het resultaat daarvan noemen we erfgoed of cultuurhistorie en zijn we door de jaren heen steeds meer gaan waarderen. Vanaf de periode na de 2de wereldoorlog tot heden is de verandering van het landschap in een stroomversnelling geraakt met als resultaat een grootschaliger landschap, waarbij veel kenmerken verloren zijn gegaan. Voor de boeren is dit een zoektocht geweest naar een goed functionerend boerenbedrijf in het bestaande landschap Maar wat de een goed vindt, wordt door de ander betwist en zo ontstaat er spanning. De belangen kunnen verschillen.
Dat is ook merkbaar in het gebied tussen Wier en Marsum. De boer ziet zich genoodzaakt om te optimaliseren want de kosten zijn hoog en de opbrengsten te laag. De omgeving ervaart een teloorgang van karakteristieke kenmerken. Botsing of kans om in gesprek te gaan? De gemeente Waadhoeke heeft gekozen voor het laatste.
Proces
Voor dit gebied is de gemeente Waadhoeke samen met de boeren, inwoners, belanghebbenden, de provincie Fryslân en Landschapsbeheer Fryslân op zoek gegaan naar een werkwijze waarin behoud en beheer van het landschap centraal staan en toch ook een afweging van belangen plaats kan vinden. De nadruk ligt niet op de regels maar op het bieden van handvatten voor ontwikkelingen met respect voor de kenmerken van het gebied. Toch zijn er uiteindelijk ook (spel)regels nodig en is het goed om ze uit te werken. Uiteindelijk is het doel dat er een werkbaar geheel ontstaat. Deze notitie is een uitkomst van het proces. Om de waarden van het gebied vast te stellen is tijdens het participatieproces aan de deelnemers gevraagd de waardes in het gebied te omschrijven. Op basis hiervan en op basis van een landschapsbeschrijving die is gemaakt op basis van de geschiedenis van het gebied zijn de te beschermen elementen bepaald. Ook is samen met de werkgroep gekeken naar de manier hoe de beschermende maatregelen uiteindelijk geborgd zouden moeten worden. Dit is uiteindelijk samengekomen in de tabel met landschappelijke waarden en met de principes die worden omschreven verder in deze notitie. Ten slotte is er gekozen te werken met een onafhankelijke gebiedscommissie.
Voor de gemeente Waadhoeke is dit een nieuwe manier van werken. Door te kiezen voor een overzichtelijk gebied en een duidelijke werkwijze kan in deze pilot ervaring worden opgedaan. Deze ervaring kan helpen bij vergelijkbare vraagstukken in andere gebieden in de gemeente.
De werkwijze
Het landschap tussen Wier en Marsum is vooral landelijk gebied met een agrarische bestemming. De agrarische bedrijfsvoering heeft in de na-oorlogse periode veel modernisering doorgemaakt en dat veroorzaakt aanpassingen in het landschap. Het gebied tussen Wier en Marsum ligt extra onder een vergrootglas omdat de specifieke identiteit van dit gebied verschraalt. Gevolg is dat gebiedseigen kenmerken, waarover in deze notitie meer informatie volgt, vervagen en dat wordt als knelpunt ervaren.
De wens is om bij ingrepen in het plangebied meer aandacht te schenken aan de kenmerken van het landschap en om daar vanuit verschillende belangen naar te kijken. Daarvoor is een gebiedsproces nodig met een heldere werkwijze. Dat klinkt ingewikkeld maar dat hoeft het niet te worden.
Als een initiatiefnemer een vergunningaanvraag (of bij voorkeur een vooroverleg aanvraag) doet voor ingreep in het landschap, gaat het gebiedsproces in werking . Kort samengevat worden dan de volgende stappen doorlopen:
Stap 1 Vroegtijdig overleg tussen de initiatiefnemer en de gemeente om het voornemen van de boer te bespreken. Hier wordt bekeken hoe kansrijk het initiatief is.
Stap 2 Er wordt onderzocht welke landschappelijke kenmerken binnen het plan in aanmerking komen voor “te behouden”, “te respecteren” of “gewoon te behandelen”. Uiteraard spelen op de achtergrond ook andere relevante wet en regelgeving zoals de wet natuurbescherming en Waterwet waar in het gebiedsproces rekening mee gehouden moet worden. En wordt bovendien rekening gehouden met archeologische waarden door te toetsen aan de Friese archeologische monumentenkaart (FAMKE). (voortvloeiend uit amendement, beslispunt 2 en 3 van het vaststellingsbesluit).
Stap 3 De gemeente beoordeelt of de gebiedscommissie ingeschakeld wordt; als er sprake is van te behouden of te respecteren landschappelijke kenmerken dan wordt de gebiedscommissie ingeschakeld.
Stap 4. De gebiedscommissie beoordeelt aan de van hand deze notitie en komt tot een advies.
De werkwijze en samenstelling van de gebiedscommissie wordt verder in deze notitie uitgelegd.
Uitzonderingen
Zoals gezegd wil de gemeente Waadhoeke ruimte bieden aan initiatieven van boeren maar ook het landschap beschermen en hanteert daarvoor dit gebiedsproces. Bij initiatieven vanuit de dorpen die breed gedragen zijn en dezelfde maatschappelijke doelen nastreven als deze notitie, kan het college van burgemeester en wethouders besluiten om te kiezen voor een ander meer op het initiatief toegespitst proces dan dit gebiedsproces. Daarbij dient als eis dat ook bij dergelijke projecten een brede vertegenwoordiging van belanghebbenden wordt betrokken zodat er een goede afweging gemaakt kan worden. Herinrichting stateterrein Grut Terherne is een voorbeeld van zo’n project. De herinrichting van dit gebied is een initiatief uit de gemeenschap en geeft aan vorm aan doelen op het gebied van cultuurhistorie, biodiversiteit en leefbaarheid. Uiteraard staan ook bij dergelijke projecten landschappelijke en cultuurhistorische waarden van het gebied centraal.
Borging
De werkwijze van dit gebiedsproces wordt door de gemeente geborgd middels een herziening van de voor het gebied geldende beheersverordening buitengebied Menameradiel. Hiermee is de werkwijze juridisch geborgd. In een later stadium zal het worden opgenomen in het nog op te stellen Omgevingsplan.
In deze notitie wordt verder ingegaan op:
1De afbakening van het gebied
2De waarde van de landschappelijke kenmerken
3De principes waarmee gewerkt wordt
4De gebiedscommissie
Bijlage 1:
Bij het opstellen van het rapport ‘Landschappelijke waarden gardeniersgebied’ van 12 maart 2020 is een waardenkaart gemaakt. Deze waardenkaart geeft inzicht in de landschappelijke structuren en is digitaal te bekijken via de volgende link: https://bugelhajema.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=edbd4f8c611a4376bf56568726039b99 (graag zoomen naar het gebied Wier - Marsum)
Hierin zijn onder andere een kaartlagen te vinden van 1900 en 1950 (waar de toenmalige houtopstanden mooi op te zien zijn).
Landschappelijke en cultuurhistorische waarden
Bijlage 2:
Nota van inspraak beleidsregel gardeniersgebiedMarsum – Wier.
INLEIDING Deze nota heeft betrekking op de inspraakprocedure die in december en januari 2021/22 heeft plaatsgevonden over de beleidsregel gardeniersgebied Marsum – Wier.
Inspraakreacties
1Goedemorgen. Graag wil ik via deze weg kenbaar maken dat ik het hele proces, met een kritische blik, toch als positief heb ervaren. Verschillende belanghebbenden hebben op deze manier toch een beter gevoel mogen krijgen over hoe er nu verder moet worden omgegaan met het gebied tussen marssum en wier. Onze maatschap heeft een waterschapsvergunning voor het dempen van enkele sloten op Dyksterhuzen ter zijde gelegd om het proces niet in de weg te staan, zoals dit ook was afgesproken binnen de club. Mij terdege bewust dat bij toekomstige ontwikkelingen iets terug moet worden gedaan voor het landschap wat uiteindelijk voor landschap en iedere bewoner beter is. Hier zou ik het graag bij willen laten en wens iedereen veel succes toe.
Reactie gemeente:
We zijn blij dat het proces op deze manier is ervaren.
2Fansels binne wy bliid dat der no in stik leit mei it doel it lânskip better te beskermjen. De begrinzing is, nei ús argumintaasje, oanpast en rommer wurden, mear rjochtdwaand oan de ienheid fan it gebiet. Lykwols sit der noch in grut mankement yn. It doel hat foar ús altyd west om de lêste noch oawêzige histoaryske eleminten dy’t no krekt de karakteristyk fan dit lânskip bepale te bewarjen en sa mooglik te herstellen.
Út beleidsstik dat no op besjen leit en dêr’t de gemeenteried him oer bûgje sil wurdt steld dat de weynrjochting fan it stateterrein in inisjatyf is út de mienskip. Dat is net sa. It inisjatyf komt fan de foarsitter fan de Van Aismastichting, dy’t ek de ferunningoanfraach (leit op besjen oan’t 24 des. dit jier) dien hat foar de realisaasje Landgoed Groot Terhorne. De ferienings fan Doarpsbelangen fan Bitgum en Bitgummole hawwe har wol oanbean om mei te tinken.
Lânskip:
It docht bliken dat de lêste historyske eleminten net it predikaat behâld krige hawwe. It gjit hjir om punt 6 yn it haadstik ferkavelingssleatten en beplantingen. De âlde sleatten hawwe it predikaat te respekteren krigen en net behâld. Punt 9: beamsingels steane as te respekteren en ek net ûnder behâld. Reliëf: ûnder punt 2: stiet krunich perseel op de kweldervlakte te respekteren, soe ek behâld wêze moatte.
Punt 3 Greppetsjelân, dat hjir tige seldsum wurden isheart yn ús eagen e kit predikaat behâld te krijen . Koart sein de kolom te respekteren foar boppe neamde eleminten heare echt beskerming te krijen troch it predikaat behâld. Oars kinne dizze yn ûnderhandelingen as ruilobject brûkt wurde en dus ferdwine.
Noch wat: it fernuveret ús dat de presentearre Waardenkaart alinnich it gemeentegrien sjen lit. Alle troch ús neamde karaktereistike, histoariske eleminten binnen net te sjen. Wy fine it needsaaklik, om letter misbegryp foar te wêzen, dat dy dúdlik op de waardenkkaart stean moatte.
De wurkwize fan de saneamde Gebiedscommissie:
Ien wichtig punt is net regele: As in boer fan doel is om in sleat te dimpen freget hy dat oan by it wetterskip. As is wetterskip tastimming jout, kriget de gemeente hjir berjochte fan. Mocht dit yn in laad ferdwine, per ongeluk, dan stiet nog altyd de gebeidscommissie bûten spul. Der moat dus regele wurde dat eltse yngreep dy’t ûnder it foech fan it Wetterskip falt, foarlein wurde moat oan de gemeente dy’t besjocht of de gebiedscommissie der yn behelle wurde moat. Wu fine dat it wetterskip net earder tastimming jaan moat foar dimpingen as de gemeente en de gebiedscommissie der oer te set west hawwe.
Reactie gemeente:
Deze inspraakreactie bevat grofweg drie onderdelen waar we puntsgewijs bij langsgaan.
1Herinrichting Staterrein Groot Terhorne: Dit project loopt een afzonderlijk traject van deze beleidsregel. We willen benadrukken dat de genoemde dorpsbelangen betrokken zijn. Daarnaast is het plan in 2021 al een breed toegelicht aan geïnteresseerden en stakeholders. Ook zal bij dit project worden gekeken naar de waarden die voortkomen uit deze beleidsregel, de landschappelijke en historische waarden zijn juist een basis voor dit project.
2Score voor landschap: Het klopt dat niet alle landschapselementen de score “te behouden” hebben gekregen maar bijvoorbeeld “te respecteren”. Te respecteren betekent niet dat dit inwisselbaar is, maar dat er wel gevallen denkbaar zijn waarbij dit wel zo is. Dit komt onder andere omdat niet alle nu bestaande bomenrijen en sloten in het gebied per definitie oud zijn en de status te behouden zouden moeten hebben. Zodra dit wel het geval is zal (zoals ook genoemd in het stuk) worden ingezet op behoud. Uiteraard wordt wel altijd ingezet op herstelmaatregelen en versterking van de landschapsstructuur (ook bij status “te respecteren”). Wat betreft het greppelland, dit is iets wat niet uniek is voor dit gebied in Waadhoeke maar wel degelijk landschappelijk waardevol. Omdat het elders ook geen specifieke regeling heeft binnen bestemmingsplannen in deze gemeente is hier gekozen voor “te respecteren”.
De genoemde waardenkaart is indicatieve kaart die een handvat voor toetsing is maar niet een keihard toetsingskader. Dat hier niet al het karakteristiek groen op te zien is kan kloppen. Maar dit heeft geen invloed op de toetsing die gedaan wordt. Er wordt per casus namelijk gekeken welke waarden aanwezig zijn (geweest) op de plek met behulp van een landschapsdeskundige van de gemeente.
3Waterschapsvergunning: Deze beleidsregel gaat gepaard met een aanvulling op de beheersverordening. Deze aanvulling op de beheersverordening zorgt voor een vergunningplicht voor het uitvoeren van een werk, geen bouwwerk zijnde of van werkzaamheden. Hiermee is geborgd dat het ten alle tijden bij de gemeente komt te liggen. Er is naast een vergunning van het wetterskip dan namelijk ook een omgevingsvergunning van de gemeente nodig voor bijvoorbeeld het dempen van sloten.