Aanhef
AANLEIDING
Vlieland. Een van de vijf Waddeneilanden. Omgeven door Unesco Werelderfgoed-gebied. Geroemd om de natuur, rust en ruimte. Thuis voor zo’n 1.200 bewoners. Trekpleister voor jaarlijks 230.000 bezoekers.
Vlieland wil een leefbaar eiland zijn en blijven.
Een leefbaar eiland om te wonen, te werken, te leven en te recreëren; een eiland met een eigen gemeenschap, waarvan de samenstelling in balans is, waar goed geleefd kan worden, waar mensen met aandacht en zorg voor elkaar met elkaar samenleven, dat bereikbaar blijft, waar bezoekers (recreanten) naar draagkracht van het eiland worden ontvangen in een natuurlijke omgeving die veerkrachtig is, waar de biodiversiteit floreert en waar mens en dier samen in een gezonde en duurzame omgeving kunnen blijven leven.
Dat vraagt om duurzame ontwikkeling.
BIJLAGE I – Ambities in context
DUURZAME ENERGIE
Onze energievoorziening verandert de komende decennia ingrijpend. Nog maar zo’n 50 jaar geleden gingen we in Nederland massaal over van kolen op aardgas. Nu staan we aan de vooravond van een minstens zo ingrijpende verandering. We moeten van aardgas overgaan op meer duurzame energiebronnen.
Vlieland zet al langere tijd in op energiebesparing, het lokaal duurzaam opwekken van energie, elektrisch rijden, de overstap van aardgas naar andere duurzame warmtebronnen. Ook de aan- en afvoer van energie naar en van het eiland voor de langere termijn heeft de aandacht.
Landelijke doelstellingen
In 2050 is er 95% minder broeikasgasemissie (waaronder CO2) dan in 1990. 100% van de energie wordt duurzaam opgewekt. Alle gebouwen (woningen, bedrijfspanden, hotels, restaurants, winkels, campings, scholen; enzovoort) zijn aardgasvrij en waar mogelijk energieleverend. Er rijden alleen nog maar zero emissie auto’s op duurzame energie (elektrisch, groengas en waterstof).)
Om dit te bereiken verminderen we als land de broeikasgasemissie in 2030 met 49%. 70% van alle elektriciteit en minimaal 27% van alle energie (elektriciteit, gas en warmte) wordt duurzaam opgewekt. Verwarmen we met zonneboilers, warmtepompen of Nieuwbouw woningen sluiten we niet meer aan op het gasnet. Er worden alleen nog zero-emissie voertuigen verkocht, het wagenpark van de gemeente is emissievrij. Kantoren moeten vanuit de Wet milieubeheer verplicht energiebesparende maatregelen nemen met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar. Alle kantoren hebben in 2023 energielabel C (of beter) en in 2030 energielabel A. In 2025 wordt 30% minder CO2 uitgestoten vanuit mobiliteit (in vergelijking met 2015). Bedrijven of instellingen die per jaar 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas verbruiken zijn verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder.
Bestaande doelstellingen Vlieland
In 2021 heeft Vlieland de WarmteTransitieVisie opgesteld waar een belangrijke basis is gelegd voor een aardgasvrij Vlieland. Daarnaast is vanuit de Samenwerking Waddeneilanden een aantal speerpunten vastgelegd. Dit resulteert in de volgende doelstellingen (die in lijn zijn met de landelijke afspraken)
1) 2030: Alle energie lokaal duurzaam opgewekt of duurzaam ingekocht (WISE-lijst)
2) 2030: Alle 600 woningen en andere gebouwen (recreatiewoningen, hotels, restaurants, school etc.) op Vlieland goed geïsoleerd
3) 2030: Helder welke duurzame alternatieven er voor aardgas zijn op Vlieland
4) 2030: Alle auto’s en andere vervoersmiddelen op Vlieland CO2-vrij
Waddenbrede samenwerking
Vanuit de Wadden samenwerking worden tot aan 2026 gewerkt aan de volgende drie speerpunten op het gebied van duurzame energie:
1) Geïntegreerd energiesysteem: Om de eilanden minder kwetsbaar en onafhankelijk te maken van bronnen buiten de eilanden wordt ingezet op een volledig geïntegreerd energiesysteem.
2) Verduurzamen gebouwde omgeving: Er wordt gezocht naar manieren om monumentale panden, maatschappelijke gebouwen en recreatiewoningen te verduurzamen. Voor alle drie de categorieën zijn de oplossingen bijna pand specifiek.
3) Eilander eigenaarschap en ondernemerschap in de energietransitie. Het toegankelijk maken van kennis en kunde om te verduurzamen en het in gang zetten van samenwerkingen of participatietrajecten.
DUURZAAM MATERIAALGEBRUIK – CIRCULAIRE ECONOMIE
Grondstoffen worden schaars door een groeiende bevolking, de toenemende welvaart en consumptie én de manier hoe we met grondstoffen omgaan. Hierdoor putten we de aarde uit, verdwijnt natuur en worden gebieden onleefbaar.
Door grondstoffen zo hoogwaardig en efficiënt mogelijk te hergebruiken, wordt de noodzaak voor het gebruik van nieuwe grondstoffen en energie verminderd. Dit levert energiereductie op. Voor het gebruik van secundaire grondstoffen is veel minder energie nodig dan voor het gebruik van primaire grondstoffen. Hierdoor vermindert ook de afhankelijkheid van primaire grondstoffen, wordt minder broeikasgassen uitgestoten, is er minder vervuiling van lucht, bodem en water. Dat levert een gezondere leefomgeving op.
De rijksoverheid werkt met het programma ‘Nederland Circulair in 2050’ aan een volledig circulaire Nederlandse economie. In 2017 hebben maatschappelijke partners (bedrijven en kennisinstellingen) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten het Grondstoffenakkoord getekend. In dat akkoord staat hoe ze de overstap van het huidige systeem waarin veel producten gemaakt zijn om weg te gooien (denk aan verpakkingsafval) willen veranderen naar een systeem waarbij eindeloos hergebruik mogelijk is.
Landelijke doelstellingen
In 2050 is Nederland volledig circulair. Alles draait op hernieuwbare grondstoffen en kringlopen zijn volledig gesloten.
In 2030 is het gebruik van primaire grondstoffen (mineralen, fossiele brandstoffen en metalen) gehalveerd. Er wordt meer gebouwd met gerecycled beton, hout en andere hernieuwbare materialen. Materialen paspoorten zijn verplicht bij nieuwbouw en alle nieuwbouw is voor minimaal 50% circulair. Er wordt steeds meer ingezet op het delen van goederen in plaats van het bezit.
In de VANG-(Van Afval naar Grondstof) doelstellingen staat als doelstelling dat de hoeveelheid restafval in 2025 is teruggebracht tot 30 kg per persoon. De hoeveelheid restafval van bedrijven, organisaties en overheden is in 2022 gehalveerd vergeleken met 2012.
Bestaande doelstellingen Vlieland
In 2019 heeft Vlieland zich via het Convenant Circulair Fryslân gecommitteerd aan de doelstelling om circulair in te kopen:
In 2025 wil gemeente Vlieland 25% van haar inkoop circulair doen met einddoel 100% 2035.
Doelstellingen Waddenbrede samenwerking
Vanuit de Wadden samenwerking wordt tot aan 2026 gewerkt aan de volgende drie speerpunten op het gebied van duurzame energie:
1) Circulair inkoop- en aanbestedingsbeleid ontwikkelen
2) Ondersteuning pilots en startende initiatieven
3) Kennis, innovatie & talentontwikkeling
BIJLAGE II – (Inter)nationale klimaatafspraken
Klimaatakkoord van Parijs (Verenigde Naties)
Eind 2015 is het VN-Klimaatakkoord van Parijs vastgesteld. Daarmee hebben de Europese Unie (EU) en Nederland zich gecommitteerd aan het beperken van de mondiale temperatuurstijging. Afgesproken is dat de EU in 2030 minimaal 40% minder CO2 uitstoot ten opzichte van 1990.
Sustainable Development Goals (SDG’s)
Eind 2015 hebben de Verenigde Naties een nieuwe wereldwijde agenda aangenomen. 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) staan centraal. Deze SDG’s hebben aandacht voor bijvoorbeeld armoede, mensenrechten, economische groei, vrede en veiligheid en klimaat. Het Rijk vertaalt de SDG’s naar nationaal beleid.
Nationaal Klimaatakkoord
Het Rijk heeft de Europese doelstellingen vertaald naar een nationaal Klimaatakkoord (2019). In het akkoord staan meer dan 600 maatregelen om de uitstoot van broeikassen tegen te gaan. De inzet is opgedeeld in vijf klimaattafels. Voor Vlieland zijn de tafels ‘Gebouwde Omgeving, Mobiliteit, en Duurzame opwek’ relevant.
Regionale Energie Strategie
De Regionale Energiestrategie (RES) is een afspraak uit het Klimaatakkoord. De RES beschrijft hoe we tot het jaar 2030 de opgaven van ‘duurzame elektriciteit opwek’ en ‘aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving’ uitwerken. Gezien de bijzondere status die de Waddeneilanden hebben zijn de eilanden als experimenteergebied voor nieuwe opwekmethoden benoemd. Dat is in het energieprogramma van de Provincie Fryslân benoemd en daarnaast is afgesproken tussen Liander, De Waddeneilanden en de Provincie Fryslan om samen op te trekken in de energietransitie.
Transitievisie Warmte
Iedere gemeente heeft in 2021 een Transitievisie Warmte gemaakt. Hierin legt de gemeente vast wanneer welke wijk een alternatief voor aardgas krijgt. Vlieland wil tot 2030 alle woningen klaarmaken voor de overstap naar aardgasvrij én onderzoeken welke aardgasvrije alternatieven er zijn voor het eiland.
Nationale Omgevingsvisie
Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft het Rijk haar kijk op de toekomst en de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. De prioriteiten uit de NOVI raken het programma Duurzaamheid in de volle breedte. De omgevingsvisie van Vlieland is leidend voor het Programma Duurzame Ontwikkeling.
Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie
Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is een gezamenlijk nationaal plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk met concrete acties en doelen. Hoe gaat Nederland om met de effecten van klimaatverandering zoals extremere weersomstandigheden.
Rijksnatuurvisie
Het nationale natuurbeleid staat in de Rijksnatuurvisie 2014 ‘Natuurlijk verder’. Het beleid richt zich op het behoud en versterken van de Nederlandse natuur. Daarnaast richt het zich op het behoud van biodiversiteit.
Rijksprogramma Circulaire Economie
Het Rijk wil onze economie ombuigen naar een duurzame en volledig circulaire economie in 2050. Daarvoor zijn 5 transitieagenda’s opgesteld. Die zijn vertaald naar het uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019 – 2023. Een van de afspraken die nu al invloed heeft op de gemeente is de verplichting om als gemeente in 2025 in ieder geval 25% van de inkopen circulair in te kopen.