Aanhef
De raad van gemeente Vijfheerenlanden,
gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 2 juni 2026;
Besluit:
1Het Programma Water 2026-2029 vast te stellen.
2De Nota beantwoording van zienswijzen Programma Water 2026-2029 vast te stellen.
3Met ingang van 2027 jaarlijks een extra structureel exploitatiebudget van € 60.000 beschikbaar te stellen voor de uitvoering van de baggerwerkzaamheden, waarbij de kosten worden gedekt uit de opbrengsten van de riool en waterzorgheffing.
Inhoudsopgave
Inleiding
1De discipline water
2Samenwerking met Waterschap en anderen
3Uitvoering waterbeheer in de praktijk
4Evaluatie Oeverbeleidsplan 2021-2025
5Periode 2026-2029: doelen en uitgangspunten
6Financiën
Bijlage
Inleiding
Introductie
Dit is het Programma Water van de gemeente Vijfheerenlanden. Hierin lees je hoe de gemeente omgaat met de vele sloten en oevers in het gebied. Het programma laat daarnaast zien met wie de gemeente samenwerkt. Ook maakt het duidelijk wie verantwoordelijk is voor de verschillende taken rond het waterbeheer en wat de gemeente doet op dit gebied.
Het Programma Water is in begrijpelijke taal geschreven, zodat het makkelijk leesbaar is voor zoveel mogelijk mensen.
Handig om te weten
Programma Water hoort bij het POR van BOR.
Het Programma Water is onderdeel van het POR van BOR. Dit staat voor 'Programma Openbare Ruimte van de afdeling Beheer Openbare Ruimte'.
In het POR van BOR staat hoe de gemeente omgaat met het beheer van de openbare ruimte. Het POR van BOR past bij de integrale aanpak van de gemeente. Dat betekent dat alle teams nauw met elkaar samenwerken en dat zij het werk op elkaar afstemmen.
Figuur: Beheer Openbare Ruimte Straatmeubilair
•Straatmeubilair
•Spelen
•Groen
•Water
•Riool
•Wegen
•Civiele kunstwerken (bruggen)
Opbouw van het Programma Water
Dit kun je verwachten
In dit programma staat beschreven wat de discipline Water doet binnen de gemeente, en wie waarvoor verantwoordelijk is. Vervolgens lees je over de samenwerking met Waterschap Rivierenland en andere partners. Hierna gaat het programma in op het dagelijkse onderhoud. In de daarop volgende hoofdstukken komen de uitdagingen en de doelen van de gemeente rond het waterbeheer aan bod. Helemaal achterin vind je de financiën.
Achtergrond & Historie
Geschiedenis
Tot aan de middeleeuwen bestond het gebied waar nu Vijfheerenlanden ligt uit veen en moerasland. De grond was zo nat dat er nauwelijks gebouwd kon worden. Vanaf de 13e eeuw veranderde dat. Door actief waterbeheer werd het gebied steeds beter bewoonbaar. Er werden sloten gegraven voor de afvoer van het water en dijken aangelegd die het water tegenhielden. Samen vormden – en vormen – die sloten, dijken en andere onderdelen het watersysteem.
Het watersysteem nu
Ook nu nog vormt dit watersysteem de basis. Zonder sloten, dijken, gemalen en andere oplossingen zou een groot deel van Vijfheerenlanden namelijk delen van het jaar onder water staan. Het watersysteem zorgt ervoor dat inwoners van de gemeente droog wonen, dat het regenwater weg kan en dat landbouw mogelijk is. Omdat Vijfheerenlanden erg waterrijk is, zijn veel mensen afhankelijk van goed waterbeheer.
Onderhoud aan het watersysteem
Goed onderhoud aan het watersysteem voorkomt problemen, zoals wateroverlast of juist schade door te lange droogte. Soms zijn er ook aanpassingen of verbeteringen nodig. In heel Nederland zijn de waterschappen hiervoor verantwoordelijk.
Het waterschap
In Vijfheerenlanden zorgt Waterschap Rivierenland voor het watersysteem. De gemeente en het waterschap werken veel samen, waardoor het onderhoud aan het watersysteem zo soepel en efficiënt mogelijk verloopt. Verderop in dit Programma Water lees je meer over de samenwerking tussen Vijfheerenlanden en Waterschap Rivierenland.
Figuur: Watersysteem
Watersysteem = alle oppervlaktewateren (zoals rivieren, sloten en kanalen) en grondwater in een gebied.
Fictief voorbeeld
Huis-eigenaar naast een sloot
John krijgt een brief van het waterschap. Op basis van de regels van het waterschap is hij de aanliggende eigenaar van de sloot naast zijn huis. Dat betekent dat hij de oever aan zijn kant van de sloot moet maaien en dat heeft hij nog niet gedaan.
John belt de gemeente voor uitleg. Hij dacht namelijk dat het maaien van de oevers een taak is van de gemeente. In dit geval klopt dat niet, want de gemeente is hier niet de aanliggende eigenaar. Nu John dit weet, maait hij alsnog zijn kant van de oever van de sloot.
Achtergrondinformatie
Sloten baggeren (uitdiepen)
Sloten moeten diep genoeg blijven voor een goede afvoer van het regenwater. Na verloop van tijd blijven er steeds meer modder en plantenresten op de bodem liggen. Dit vormt een laag bagger. Daardoor worden de sloten minder diep en stroomt het water minder goed door. Baggeren haalt de baggerlaag weg, zodat het water weer vrij kan stromen. Waterschap Rivierenland controleert op verschillende plekken hoe diep de sloten zijn.
Achtergrondinformatie
Planning
Het werkgebied van het waterschap is groter dan alleen Vijfheerenlanden. Het loopt van Kinderdijk tot Groesbeek. Daardoor zijn er ook jaren waarin het waterschap geen diepte-controles uitvoert in Vijfheerenlanden.
Als de gemeente pas zou starten met baggeren na een melding van het waterschap, dan zou al het baggerwerk in korte tijd moeten gebeuren. Om dat te voorkomen, werkt Vijfheerenlanden met een eigen planning. De gemeente onderzoekt volgens deze planning ieder jaar een ander deel van de sloten. Vijfheerenlanden baggert vervolgens alle sloten op de plekken waar dat nodig is volgens de eisen van het waterschap. Op die manier spreidt de gemeente het werk uit over meerdere jaren.
Plannen afstemmen
De gemeente en het waterschap stemmen hun planningen regelmatig op elkaar af, zodat er geen misverstanden ontstaan.