Duurzaam afvalstoffenbeleid 2024-2028

3.1.1 Europese wetgeving sinds het vorige afvalstoffenbeleid

In 2015 is het ‘Europees Actieplan voor de Circulaire Economie’ gepresenteerd om de overgang naar een circulaire economie te versnellen. Het plan bevat onder andere maatregelen om afval te verminderen, recycling te bevorderen en duurzaam gebruik van bronnen te stimuleren. In 2019 zijn de ‘Richtlijn Kunststofdrankflessen’ (2019/904/EU) en de ‘Single-Use Plastics Directive’ (2019/904/EU) opgesteld om het gebruik van plastic producten te verminderen. Het beleid legt lidstaten op om maatregelen te nemen om de impact van kunststofproducten op het milieu te verminderen. Ook binnen de ‘Europese Green Deal’ (2019) is er aandacht voor circulaire economie, afvalpreventie en duurzaam gebruik van hulpbronnen.

3.1.2 Aankomende Europese wetgeving

De herziende KRA legt overheden op om met ingang van 2024 het bioafval, zowel in de laagbouw als hoogbouw, en textiel met ingang van 2025 te scheiden. Een andere aankomende Europese wetgeving is dat per 1 januari 2028 de afvalverbrandingsinstallaties onder het European Emission Trading System (EU ETS) vallen. Dit houdt in dat vanaf 2028 een extra heffing betaald moet worden op de uitstoot van de verbrandingsovens. Naar verwachting zullen ook de uitgebreide productenverantwoordelijkheid en de ‘Single-Use Plastics’ (SUP) 2.0 aangescherpt worden.

3.3.1 Milieubeleidsplan

In het ‘Milieubeleidsplan 2016-2019' geeft de gemeente aan uitvoering te geven aan het ‘Manifest voor een afvalloze samenleving’ door een combinatie van bron- en nascheiding. Hierbij moet de nadruk liggen op kosten, resultaat, social return en de kwaliteit van grondstoffen. Het toenmalige ‘Coalitieakkoord’ onderstreepte dit: het verminderen van restafval, stimuleren van hergebruik, duurzaam inkopen en toewerken naar een circulaire economie zijn de speerpunten.

4.1.1 Restafval en GFT

Huishoudens in de laagbouw kunnen hun fijn huishoudelijk restafval (fHRA) en groente-, fruit- en tuinafval (GFT) tweewekelijks alternerend, middels een grijze- respectievelijk groene minicontainer, aanbieden. In de hoogbouw kunnen de huishoudens hun fHRA aanbieden in een (ondergrondse) verzamelcontainer in of nabij hun pand. GFT wordt in de hoogbouw, op enkele uitzonderingssituaties na, momenteel niet gescheiden ingezameld.

4.1.2 Plastic, blik en drankverpakkingen (PBD)

Voor plastic verpakkingen (P) geldt dat huishoudens deze afvalstroom kunnen aanbieden in (ondergrondse) verzamelcontainers die op openbare plaatsen in de gemeente staan. Blik en drankkartons werden tot eind 2022 niet gescheiden ingezameld, maar de gemeenteraad heeft in februari 2022 ingestemd met het gescheiden aanbieden van PBD-afval (plastic, blik en drankkartons) in verzamelcontainers. De Afvalstoffenverordening is hierop aangepast.

4.1.3 Oud papier en karton (OPK)

Oud papier en karton (OPK) is de afgelopen jaren ingezameld door vrijwilligers van verenigingen met ondersteuning vanuit Cure. Huishoudens kunnen afhankelijk van de wijk en de inzamelende vereniging het OPK wekelijks/tweewekelijks/maandelijks in een doos of opgebonden aan de straat zetten. Per 1 januari 2024 stopt de inzameling met de hulp van verenigingen. In het volgende hoofdstuk volgt hier meer uitleg over.

4.1.4 Glas en textiel

Voor glas staan verspreid door de gemeente boven- en ondergrondse verzamelcontainers van Cure. Ook voor textiel staan er verspreid door de gemeente verzamelcontainers van Cure. Voor textiel geldt dat enkele malen per jaar ook huis-aan-huis inzamelingsacties uitgevoerd worden door Stichting Aktie ’68.

4.1.5 Milieustraat

Alle overige afvalstromen (zoals grof huishoudelijk afval en Klein chemisch afval) kunnen huishoudens aanbieden op de Milieustraat. De milieustraat dient tevens als een extra opvang locatie voor PBD, OPK, Glas en Textiel. Ook hier kunnen inwoners tegen een kleine betaling extra restafval kwijt. De milieustraat is geopend op maandag t/m vrijdag van 13:00-17:00 en op zaterdagen van 10:00-16:00, met uitzonderingen van feestdagen.

4.2.1 Restafval

Restafval wordt verwerkt bij Attero in Moerdijk. Via een verbrandingsinstallatie wordt de vrijgekomen warmte omgezet in energie. Cure heeft tot 1 februari 2028 een contract met Attero. Enkele voorwaarden uit het huidige contract zijn; geen aanleverplicht, en de mogelijkheid om het contract per 1-2-2025 te ontbinden.

Attero hanteert momenteel nog een relatief laag verbrandingstarief vergeleken met de prijsverwachting voor de komende jaren. Zoals in hoofdstuk 3.1.2 ook benoemd staat, zullen afvalverbrandingsinstallaties per 1 januari 2028 onder het EU ETS gaan vallen. Een overzicht van de prijsontwikkeling van de afgelopen jaren en de verwachting voor de komende jaren is daarom opgenomen in onderstaande grafiek 1.

Grafiek 1. Overzicht van de prijsontwikkeling van het verbrandingstarief per aangeleverd ton. restafval

4.2.2 GFT

GFT-afval gaat naar de vergistingsinstallatie van Attero in Venlo. De kosten hiervoor bedragen €65,- per ton. Het contract loopt tot 31 december 2024. Voor het GFT-afval is geen leveringsplicht voor hoeveelheden afgesproken.

4.2.3 PBD

PBD-afval wordt verwerkt door RKN in Delft. Ook hier geldt dat er geen leveringsverplichting is afgesproken. Voor verpakkingsafval geldt daarnaast een Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV). De branche betaalt gemeenten via het Afvalfonds/ Nedvang voor het inzamelen van PBD (zie tabel 2). De rijksoverheid heeft de branche ook recyclingsdoelstellingen opgelegd. De vergoeding voor bron- en nascheiding die het Afvalfonds aan gemeenten uitkeert wordt jaarlijks onderhandeld met onder andere de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Jaartal

Vergoeding PBD bronscheiding per ton

Vergoeding PBD nascheiding per ton

2020

€ 261,00

nvt

2021

€ 245,00

€ 8,90

2022

€ 245,00

€ 10,83

2023

€ 245,00

€ 14,00

Tabel 2. Vergoedingen per ton geleverd PBD.

4.2.4 OPK

Het oud papier en karton wordt verwerkt via Midwaste. Midwaste is een coöperatie bestaande uit gemeenten en samenwerkingsverbanden zoals Cure. De vergoeding per ton is variabel en wordt bepaald door de wereldmarkt. De vergoeding die Cure de afgelopen jaren aan de verenigingen heeft betaald bedraagt in totaal circa €60.000,- per jaar.

4.2.5 Glas

De glasverwerking heeft Cure via Midwaste ondergebracht in de markt. De verwerking van deze afvalstroom wordt jaarlijks onderhandeld. Hiermee maakt Valkenswaard gebruik van de inkoopkracht van Midwaste.

4.2.6 Textiel

Textiel wordt verwerkt door Wolkat in Tilburg. Het textiel wordt hier gesorteerd in 10 stromen die vervolgens weer verder de keten ingaan. De opbrengst en de kosten van de deelstromen worden maandelijks vastgesteld.

4.3.1 Ingezamelde hoeveelheid per afvalstroom in kg/inwoner/jaar

In tabel 3 is de ingezamelde hoeveelheid per afvalstroom, in kg per inwoner per jaar, en het scheidingspercentage van Valkenswaard van de afgelopen jaren weergegeven. De hoeveelheid restafval is in de periode 2012-2021, met uitzondering van 2014 en 2015, niet onder de 200 kg restafval per inwoner per jaar uitgekomen. Ook in 2022 lag de totale hoeveelheid restafval op slechts 1 kg onder de 200kg per inwoner. Voor het scheidingspercentage is niet meer dan 55% behaald. In de tabel zijn geen milieustraat-stromen opgenomen aangezien deze al wel een scheidingsrendement hebben van 89%.

Jaar

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

fHRA

254

243

186

196

231

205

227

218

216

204

199

GFT

63

64

119

115

114

109

110

108

121

116

94

P(BD)

6

6

8

9

10

10

9

8

10

9

11

OPK

76

69

70

67

55

51

49

45

44

42

38

Glas

23

25

23

21

21

22

23

22

25

23

23

Textiel

6

6

5

3

3

3

3

4

4

3

3

Totaal afval

428

413

413

413

435

401

422

406

421

398

368

Totaal gescheiden

174

170

226

217

204

197

196

189

205

194

169

Scheidings-percentage

41%

41%

55%

52%

47%

49%

46%

46%

49%

49%

46%

Tabel 3. Ingezamelde hoeveelheden in kg/per inwoner/per jaar voor Valkenswaard.

4.3.2 Verschil in scheidingspercentages op basis van de inzamelstructuur

De ervaring leert dat zo lang een inzamelsysteem niet wijzigt, ook de hoeveelheden afval niet significant wijzigen. Opvallend is het beduidende verschil in het scheidingspercentage van het fijn huishoudelijke afval (haalsysteem en decentraal brengsysteem) en het grof afval dat bij de milieustraat (centraal brengsysteem) wordt ingezameld. Van het fijn huishoudelijk afval wordt de laatste jaren ongeveer 47% gescheiden ingezameld, terwijl dit bij het grof huishoudelijk afval bijna 89% is.

4.3.3 Verklaring daling hoeveelheid restafval in 2014-2015

De tabel laat in 2013 een kentering zien in de hoeveelheid restafval die afnam van 243 kg naar 186 kg per inwoner om vervolgens weer licht te stijgen. De oorzaak lag in de afschaffing van de duobak en de invoering van het alternerend systeem. Gelijktijdig steeg de hoeveelheid GFT-afval van 64 kg naar 119 kg per inwoner. De laatste jaren blijft de hoeveelheid restafval rond de 200 kg per inwoner.

4.3.4 Sorteeranalyse

Om inzicht te krijgen in de samenstelling van het restafval kan een sorteeranalyse worden aangevraagd. In januari 2023 is een dergelijke analyse uitgevoerd door De Afvalspiegel. De resultaten staan hieronder vermeld in figuur 2.

Figuur 2. Sorteeranalyse restafval Valkenswaard, januari 2023.

Uit de sorteeranalyse blijkt dat GFT en PBD, gevolgd door OPK, textiel en glas samen een aandeel vormen van ruim 77% van de totale hoeveelheid restafval. Zouden deze componenten niet meer in het restafval zitten, dan zou de hoeveelheid restafval dalen van 200 kg naar 46 kg per inwoner.

5.3.1 Mogelijkheden voor het wijzigen van de restafval inzamelstructuur

Er zijn verschillende manieren om de hoeveelheid restafval te verminderen. De meest gebruikelijke voorbeelden zijn:

•Het verkleinen van het jaarlijkse aanbiedvolume door een kleiner inzamelmiddel. Bijvoorbeeld door de introductie van een 80 liter-minicontainer en/of de 140 liter minicontainer als maximale grootte te hanteren;

•Het verkleinen van het jaarlijkse aanbiedvolume door het verlagen van de inzamelfrequentie. Bijvoorbeeld van tweewekelijks naar vierwekelijks;

•De invoering van omgekeerd inzamelen. Dit betekent een wijziging van het huidige haalsysteem naar een (de)centraal brengsysteem;

•Het invoeren van een prijsprikkel zoals Diftar.

Gedifferentieerde tarieven (Diftar)

In 2022 kende 54% van de Nederlandse gemeenten een systeem waarbij de afvalstoffenheffing gebaseerd is op gedifferentieerde tarieven (Diftar). De tarieven die inwoners van een Diftar gemeente betalen zijn afhankelijk van een vast tarief in combinatie met een bedrag dat berekend wordt door, ofwel:

•De aanbodfrequentie;

•Het volume van de container;

•Het gewicht;

•Het aanschaffen van een tariefzak, of;

•Een combinatie van bovenstaande.

Diftar wordt veelal gezien als methode om de hoeveelheid restafval per inwoner snel te doen dalen. Een landelijk onderzoek van Rijkswaterstaat (2021) toont aan dat het merendeel van de Diftar gemeenten een aantal karakteristieken deelt. Deze karakteristieken zijn in tabel 4 op de volgende pagina vergeleken met de CBS-categorieën en het profiel van Valkenswaard. De demografische gegevens van Valkenswaard komen niet volledig overeen met dit profiel. Echter, dit houdt niet in dat Valkenswaard geen Diftar-systeem kan doorvoeren. De invoering van een Diftar-systeem kan wel gecompliceerder worden door de verschillen in het profiel.

Diftar profiel

CBS Categorieën

Profiel Valkenswaard

Weinig stedelijk karakter

(Stedelijkheidscode en hoogbouwklasse)

•1 – A (zeer stedelijk)

•2 – B (stedelijk)

•3 – C (matig stedelijk)

•4 – C (weinig stedelijk)

3– C (matig stedelijk)

Een lager gemiddeld inkomen

•€25.800 - €30.000

•€30.000 - €32.500

•€32.500 - €35.000

•€35.000 - €57.500

€29.300

Minder ouderen

(% 65+ jaar)

•< 14%

•14% - 18%

•18% - 22%

•22% - 26%

•=/> 26%

26%

Weinig jonge kinderen

(% <25 jaar)

•< 24%

•24% - 27%

•27% - 30%

•30%- 33%

•=/> 33%

14%

Minder grote huishoudens

Gemiddelde gezinsgrootte NL: 2,1

2,1

Tabel 4. Het Diftar-profiel van Rijkswaterstaat vergeleken met het profiel van Valkenswaard.

5.3.2 Resultaten inwonersenquête restafval

Op het gebied van restafval zijn de inwoners een tweetal vragen gesteld over de invoering van een Diftar-systeem. De inwoners hebben voor het invullen van deze vragen geen uitleg of informatie vanuit de gemeente ontvangen over de voor- en nadelen van een Diftar-systeem.

Uit de resultaten blijkt dat 67% van de 1865 deelnemers die de vraag hebben ingevuld het (helemaal) oneens is met de stelling om een Diftar-systeem in te voeren. Vooral de angst voor meer zwerfafval, hogere kosten, en het ten onrechte gebruiken van iemands kliko komen naar voren bij de analyse. Het overgrote merendeel van de deelnemers wil daarnaast niet overstappen naar een inzamelfrequentie van eens per vier weken bij de invoering van een Diftar-systeem. Slechts 11% staat hiervoor open. Vooral de verwachte stankoverlast in de zomermaanden is een veel voorkomende zorg bij de deelnemers.

5.4.1 Mogelijkheden voor het wijzigen van de GFT/GFE-inzamelstructuur

Om het scheidingsrendement van GFT-afval te verhogen en de inzameling efficiënter te maken zijn de volgende wijzigingen een mogelijkheid:

•Het vergroten van het jaarlijkse aanbiedvolume door een groter inzamelmiddel. Bijvoorbeeld door het stimuleren van het gebruik van de 240 liter minicontainer;

•Het vergroten van het jaarlijkse aanbiedvolume door het verhogen van de inzamelfrequentie. Bijvoorbeeld door het verhogen van de frequentie van tweewekelijks naar wekelijks in de periode met een hoger aanbod zoals de zomermaanden;

•Het verlagen van de frequentie in de maanden dat er minder aanbod is, zoals de wintermaanden. Dit heeft een positief effect op de inzamelkosten. Voor een wijziging in de inzamelfrequentie op basis van het aanbod is een motie aangenomen vanuit de gemeenteraad;

•Het verhogen van de service. Bijvoorbeeld door het leveren van maatwerk voor de GFE-fractie. Denk hierbij aan een speciale inzamelmethode voor inwoners van de hoogbouw, die door ruimtegebrek geen aparte container voor GFT/E hebben.

Pilot gescheiden inzameling GFE voor de hoogbouw

De pilot die we voor de gescheiden inzameling van GFE (bioafval: groente-, fruit- en etensresten) in de hoogbouw uitvoeren is toegespitst op een tweetal appartementencomplexen. De complexen bestaan uit koop- en huurwoningen. In de eerste fase, die van begin juni 2023 t/m begin november 2023 liep, is getest of bewoners van de hoogbouw GFE willen scheiden. Daarnaast is bij Renewi Organics getest of het GFE op dezelfde manier als Swill (horeca etensresten) verwerkt kan worden. Fase 1 is met succes afgerond. In 22 weken tijd is door de deelnemers voor ruim 1.700kg aan GFE gescheiden ingezameld.

De volgende fase van de pilot tests of het GFE kan worden aangeboden in een aparte zak in de restafvalcontainer. Cure onderzoekt of deze aparte zakken via nascheiding uit het restafval kunnen worden gehaald. Indien de pilot succesvol blijkt, zal het inzamelsysteem worden uitgebreid naar alle hoogbouw in Valkenswaard. Ook voor de laagbouw wordt gezocht naar een passende manier om de etensresten zorgvuldiger te scheiden. Momenteel omvat de fractie etensresten nog 35.6% van het restafval in de laagbouw en 37.3% van het restafval in de hoogbouw.

5.4.2 Resultaten inwonersenquête tuinafval

Alleen deelnemers die in de laagbouw wonen hebben vragen gekregen over het scheiden van de tuinafval-fractie. De ruime meerderheid geeft aan het belangrijk en makkelijk te vinden om tuinafval te scheiden. Verschillende deelnemers geven aan dat het vaker ophalen van het tuinafval kan helpen om het scheidingsrendement te verhogen. Ook geeft meer dan de helft van de deelnemers aan open te staan voor de motie van de gemeenteraad om de inzamelfrequentie af te laten hangen van het aanbod.

5.4.3 Resultaten inwonersenquête GFE

Zowel de laagbouw als de hoogbouw zijn ondervraagd op het gebied van GFE. De laagbouw kan momenteel de GFE-fractie gescheiden aanbieden in de GFT-minicontainer. Voor de hoogbouw is nog geen optie tot het gescheiden aanbieden.

GFE scheiden in de laagbouw

Van de 1814 deelnemers geeft bijna de helft aan het scheiden van etensresten (heel) belangrijk en makkelijk te vinden. Bijna een derde van de deelnemers geeft aan dit (heel) onbelangrijk en/of moeilijk te vinden. Op de vraag of er iets is dat deelnemers kan helpen bij het makkelijker scheiden van GFE, komt het vaker ophalen van de etensresten het vaakst naar voren. Het merendeel van de deelnemers in de laagbouw geeft daarnaast aan geen apart inzamelsysteem voor GFE te willen en geeft de voorkeur aan de inzameling via de GFT-minicontainer.

GFE scheiden in de hoogbouw

Van de 160 deelnemers van de hoogbouw die gereageerd hebben op de vraag over de toekomstige GFE-inzamelstructuur, ziet 46% de pilot graag verder uitgebreid worden naar alle appartementencomplexen. Een kwart van de deelnemers heeft liever een aparte GFE-container in de flat. Een gebrek aan ruimte voor een aparte container en angst voor stankoverlast zijn de meest voorkomende argumenten bij de deelnemers van de hoogbouw. Een inzamelstructuur zoals nu getest wordt bij de pilot, zou een positief effect hebben op beide argumenten.

5.5.1 Mogelijkheden voor het wijzigen van de PBD-inzamelstructuur

Een aantal keuzemogelijkheden om het aandeel gescheiden ingezameld PBD te verhogen, zijn:

•Meer communicatie over het correct scheiden van PBD. Bijvoorbeeld door opnieuw aandacht te vragen voor de gecombineerde aanlevering van PBD afval bij de brengvoorzieningen, en welke producten hier wel/niet in mogen;

•Het verhogen van de service. Bijvoorbeeld door:

o Het aantal brenglocaties uit te breiden;

o PBD huis-aan-huis inzamelen via een losse zak of een extra mini-container;

o Het nascheiden van PDB uit restafval.

Met de vernieuwde nascheidingstechnieken levert het achteraf scheiden van PBD niet alleen een hoger serviceniveau aan inwoners, maar ook een hoger milieurendement en vallen de kosten ongeveer budgetneutraal uit.

5.5.2 Resultaten inwonersenquête PBD

Ook voor PBD geldt dat de deelnemers is gevraagd hoe (on)belangrijk zij het scheiden van deze stroom vinden en hoeveel moeite zij hiermee hebben. Ongeveer twee derde van de deelnemers laat weten het belangrijk te vinden om PBD te scheiden. 42% geeft aan hier wel moeite mee te hebben. Om het PBD-afval beter te scheiden, laten deelnemers weten dat een frequentere inzameling, het verstrekken van gratis PBD-zakken en/of een aparte kliko aan huis hierbij kan helpen.

De deelnemers zijn ook ondervraagd op het gebied van nascheiding. Van de 1887 deelnemers laat ruim twee derde weten niet een klein extra bedrag te willen betalen voor nascheiding. Op het moment dat de enquête was opgesteld door de beleidsmedewerkers, was er nog geen duidelijkheid over de eventuele extra kosten van nascheiding. Deze zijn in hoofdstuk 6 verder toegelicht.

5.6.1 Mogelijkheden voor het wijzigen van de OPK-inzamelstructuur

Een aantal wijzigingen die doorgevoerd kunnen worden om de OPK-inzameling efficiënter te laten verlopen en/of het scheidingsrendement te verhogen, zijn:

•Het verhogen van de service. Bijvoorbeeld door de introductie van een aparte minicontainer voor OPK. Dit voorkomt het wegwaaien en natregenen van dozen tijdens het aanbiedmoment, en vermindert ook het rommelige straatbeeld dat ontstaat op inzameldagen (zie afbeelding 1).

•Door in te zetten op de preventie van OPK. Bijvoorbeeld door het stimuleren van de Ja-Ja-sticker. In Ja-Ja-sticker-gemeenten ontvangen bewoners alleen nog ongeadresseerde folders als zij actief kiezen voor een Ja-Ja-sticker op de brievenbus. Ook voor dit onderwerp geldt dat er al een motie vanuit de gemeenteraad is aangenomen.

Afbeelding 1. Een rommelig straatbeeld aan de Eindhovenseweg.

5.6.2 Resultaten inwonersenquête OPK

Voor de OPK-fractie zijn deelnemers gevraagd naar hun voorkeur voor de inzamelmethode. 45% van de deelnemers in de laagbouw geeft de voorkeur aan een aparte OPK-minicontainer aan huis. Een kwart van de deelnemers ziet liever een verzamelcontainer in de wijk komen voor deze fractie. Bij de deelnemers van de hoogbouw geeft de meerderheid aan een aparte OPK-container in de flat te willen. 27% heeft de voorkeur voor een OPK-verzamelcontainer in de wijk.

7.2.1 Stichting Verderest

In bovenstaande hoofdstukken is met name aandacht uitgegaan naar het fijn huishoudelijke afval. Ook op het gebied van grof restafval erkent de gemeente de noodzaak om meer hergebruik te stimuleren. In 2021 is daarom de samenwerking aangegaan met kringloopwinkel Stichting Verderest. Inwoners kunnen herbruikbare huisraad inleveren bij Verderest. Bij Verderest worden de goederen vervolgens nagekeken, eventueel gerepareerd en daarna verkocht in de kringloopwinkel. Verderest ontvangt hiervoor van de gemeente een jaarlijkse vergoeding van €100,- per ton ingezameld herbruikbare goederen met een maximum van €52.550,- per jaar.

Goederen die bij nader inzien toch niet herbruikbaar/verkoopbaar zijn, kunnen onder bepaalde voorwaarden bij de Cure worden aangeboden voor verdere verwerking.