Beleidsplan Integrale schuldhulpverlening 2022 – 2025

3.3.1 Vaals verbind(t)

De transitievisie Vaals verbind(t) stelt dat de zwakke sociale structuur wellicht het grootste en meest complexe probleem is dat de gemeente Vaals heeft, met daaraan gekoppeld de transitie m.b.t. armoede. Dit beleidsplan Schuldhulpverlening geeft inzicht in de complexiteit van schuldenproblematiek, hoe dit samenhangt met de huidige sociale structuur in Vaals en andere beleidsvelden. Dit beleidsplan zal positief bijdragen aan de gewenste transitie.

3.3.2 Visie en aanpak Sociaal domein

3.3.2.1Waarom?

Het Sociaal domein, bestaande uit de pijlers Wmo, Jeugd, Participatiewet en de later toegevoegde pijler Onderwijs, is een essentieel onderdeel van de afdeling Maatschappij, naast o.a. sport en bewegen, cultuur, vrijwillige inzet.

Structureel werken aan kansengelijkheid voor de inwoners van de gemeente Vaals is de drijfveer van beleid en uitvoering van de gehele afdeling Maatschappij.

3.3.2.2Wat?

Structureel werken aan kansengelijkheid gebeurt door het vergroten dan wel behouden van de zelfstandigheid en participatie van de inwoners. Daarbij gaan we uit van de volgende uitgangspunten:

•inwoners van Vaals zijn verantwoordelijk voor hun eigen leven;

•wanneer dit (even) niet gaat, biedt de gemeente een vangnet;

•het vangnet bestaat zoveel mogelijk uit preventieve, voorliggende voorzieningen die passen bij de leefwereld van de inwoner;

•wanneer het niet anders kan, wordt een individuele maatwerkvoorziening geïndiceerd.

3.3.2.3Hoe?

Via verschillende processen en producten, die aansluiten bij de visie en aanpak Sociaal domein wordt structureel gewerkt aan kansengelijkheid door het vergroten en/of behouden van zelfstandigheid en participatie:

•Toegangsmodel WijVaals: dit is het getransformeerde toegangsmodel met een centrale positie voor de succesvolle aanpak Beweegmakelaar. Samen met de inwoner wordt gekeken naar passende oplossingen, die zoveel mogelijk aansluiten bij de leefwereld van de inwoner zelf. Alle leefgebieden komen aan bod, niet alleen het leefgebied waarop de vraag betrekking heeft.

•Positieve gezondheid: Positieve gezondheid gaat uit van wat wél goed gaat en kijkt naar het lichamelijk, psychisch en spiritueel functioneren, de kwaliteit van leven, maatschappelijke participatie en dagelijks functioneren. Alle medewerkers van de afdeling Maatschappij zijn in Q3 2021 gestart met de e-learning Positieve gezondheid van Fontys Hogeschool.

•De Nieuwe Route: De Nieuwe Route

4Siegers, A. (2016). De Nieuwe Route. Pumbo.

zet in op een duurzaam gedragen plan en op samen besluiten. Zo blijven/worden inwoners eigenaar van hun vraag en houden/nemen ze zelf verantwoordelijkheid voor de oplossing. De Nieuwe Route richt zich op het vergroten van de kring om de inwoner heen en om de eigen regie te versterken.Sinds 2019 worden de medewerkers van WijVaals in de Nieuwe Route geschoold.

3.3.3 Visie op schuldhulpverlening

De visie op schuldhulpverlening van de gemeente Vaals luidt als volgt:

‘Financiële problemen leiden tot persoonlijke problemen op meerdere leefgebieden en tot hoge maatschappelijke kosten. Daarom is het belangrijk om (problematische) schulden aan te pakken. Dat doen we door:

•duurzaam oplossen van schulden;

•vroegsignalering van betalingsachterstanden en schulden

•inschatting van risico op financiële problemen en schulden

•voorkomen van financiële problemen en schulden

Daarbij hanteren we een laagdrempelige toegang, een integrale aanpak en heldere, begrijpelijke communicatie.’

De invloed van laaggeletterdheid wordt in dit plan ook beschreven, omdat dit een risico is voor effectieve en efficiënte schuldhulpverlening in het bijzonder en de zelfstandigheid en participatie in het algemeen.

3.4.1 Uitvoering van schuldhulpverlening door Kredietbank Limburg (KBL)

De Wgs regelt breed toegankelijke schuldhulpverlening voor alle inwoners met (dreigende) problematische schulden. Er is geen inkomens- of vermogensgrens voor de toegang. Kredietbank Limburg (KBL) voert schuldhulpverlening uit voor de gemeente Vaals o.b.v. een jaarlijkse dienstverleningsovereenkomst. KBL biedt de volgende producten:

•Sociale kredietverlening: sociaal verantwoorde kredieten voor mensen met een inkomen tot 130% van het minimumloon, een afwijzing van een commerciële bank of een negatieve registratie bij het Bureau voor Krediet Registratie (BKR);

•Inkomensbeheer en –ondersteuning: Budgetcoaching; Budgetbeheer; Budgetbeheer Maatwerk en Beschermingsbewind;

•Schuldenpaanpak: Informatie & Advies; Duurzame Financiële Dienstverlening en Schulden Oplossen;

•Nazorg.

KBL gebruikt (wetenschappelijke) inzichten/kennis van invloed van stress en schaarste, laaggeletterdheid, LVB-problematiek, systeemwereld en schuldenindustrie bij haar dienstverlening (zie ook hoofdstuk 5). Medewerkers van KBL worden getraind in deze thema’s. Door rekening te houden met de zelfredzaamheid van de klant, door stress sensitieve dienstverlening en een integrale maatwerkaanpak werkt KBL duurzaam aan het oplossen van schulden.

KBL levert data en analyses aan de gemeente Vaals m.b.t. klanten, producten en problematiek en informeert de gemeente regelmatig over nieuwe landelijke ontwikkelingen en inzichten. KBL sluit andersom ook aan op gemeentelijke ontwikkelingen m.b.t. schuldhulpverlening, vroegsignalering en preventie.

Doelstellingen Duurzaam oplossen van schulden

•Handhaven van aanpak en afspraken met KBL;

•Verder inzetten op samenwerking, afstemming, monitoring en doorontwikkeling.

3.4.2 Kwaliteitsborging van uitvoering van schuldhulpverlening

De gemeente moet de kwaliteit borgen van de schuldhulpverlening en stelt deze eis aan de uitvoeringsorganisatie, KBL. KBL werkt conform de richtlijnen en gedragscodes van de NVVK, de koepelorganisatie van schuldhulpverlenende instanties in Nederland. Deze dragen bij de kwaliteit en effectiviteit van de schuldhulpverlening.

3.4.3. Wacht- en doorlooptijden

In de Wgs zijn specifieke eisen opgenomen over wacht- en doorlooptijden., met als doel wachttijden te verminderen.

•Wachttijd: wachttijd is de periode tussen het eerste contact (aanmeldgesprek) en het intakegesprek waarin de hulpvraag wordt vastgesteld. De maximale wachttijd is vier weken.

Wanneer er sprake is van een crisissituatie is de maximale wachttijd drie werkdagen. Dit geldt voor gedwongen woningontruiming, beëindiging van levering van gas, elektra of water of opzegging/ontbinding van de zorgverzekering.

•Doorlooptijd: de gemeente moet inzicht geven in de doorlooptijd van een traject, van het aanmeldgesprek tot het bereiken van het resultaat. De doorlooptijden zijn wettelijk bepaald. Maximaal acht weken na indiening van een aanvraag moet hierop een besluit worden genomen, maar gestreefd wordt naar maximaal vier weken. Wat betreft doorlooptijden wordt aangesloten bij de richtlijnen van de NVVK.

3.4.4 Schuldhulpverlening aan gezinnen met minderjarige inwonende kinderen.

Deze doelgroep krijgt vanuit de Wgs extra aandacht om negatieve gevolgen van schulden op de ontwikkeling van minderjarige kinderen te voorkomen/verminderen.

Het toegangsmodel Wijvaals gaat structureel in op alle leefgebieden. Bij financiële problemen of schulden wordt gekeken naar ondersteuning op dit gebied én andere leefgebieden, eventueel in samenwerking met ketenpartners. Ketenpartners worden geïnformeerd over aanpak en (voorliggende) voorzieningen van de gemeente Vaals bij financiële problemen en schulden, zodat deze partners snel kunnen doorverwijzen naar de juiste ondersteuning.

3.4.5 Recidive en fraude

Schuldhulpverlening is in principe éénmalig. Er is geen leereffect wanneer schuldhulpverlening vaker wordt ingezet. Ook wordt daarmee onverantwoord bestedingsgedrag meestal in stand gehouden. De kans op succes bij recidive neemt af, omdat schuldeisers vaak niet opnieuw mee willen te werken.

Recidivisten worden voor 5 jaar uitgesloten van schuldhulpverlening, nadat hun minnelijke schuldhulpverlening of WSNP-traject is afgelopen. Afwijken van de 5 jaar uitsluiting geldt wanneer nieuwe schulden niet (volledig) aan de inwoner zelf te wijten is, wanneer er sprake is van een gezin met minderjarige kinderen of andere bijzondere omstandigheden.

Schuldhulpverlening is in principe niet bedoeld om fraudevorderingen te saneren. Dit ondermijnt het draagvlak voor sociale voorzieningen. Soms is ondersteuning bij fraude via schuldhulpverlening toch nodig, om grotere maatschappelijke problemen en kosten te voorkomen. Ondersteunen bij fraudeschulden is altijd maatwerk.

3.4.6 Schuldhulpverlening aan ondernemers (SHVO)

Zelfstandigen zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor hun inkomen. Als zij financiële problemen hebben, kunnen ze in bepaalde gevallen een beroep doen op het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz), bv. ondersteuning door bv. een renteloze lening, starterskrediet of aanvulling op het inkomen tot bijstandsniveau. SZMH voert deze regeling uit. Dit gaat meestal over kleine aantallen, zo’n 2-3 per jaar.

3.7.1 Preventie

Voorkomen is beter dan genezen. Daarom is schuldpreventie een belangrijk onderdeel van schuldhulpverlening. Schuldpreventie is een mix van activiteiten en voorzieningen om schulden te voorkomen, financiële vaardigheden te vergroten en financieel gezond gedrag te bevorderen zodat de financiën op orde blijven.

KBL biedt cliënten nazorg na het beëindigen van hun traject, een belangrijk onderdeel van schuldenpreventie. Ook bood KBL diverse educatieve trainingen en workshops aan m.b.t. financiële vaardigheden. Deze zijn in 2020 gestopt vanwege de coronamaatregelen en worden opnieuw vormgeven.

Informatie, advies en ondersteuning bij bv. het invullen van formulieren, aanvragen van regelingen of bijstandsuitkering werd geboden vanuit WijVaals, totdat dit onevenredig veel beslag legde op de capaciteit en er gezocht is naar andere oplossingen. In februari 2021 is de gemeente Vaals gestart met een Werkplaats Financiën, waar inwoners laagdrempelig en dichtbij informatie, advies en ondersteuning kunnen krijgen bij financiële vragen, zorgen en/of problemen, bij het invullen van formulieren, aanvragen van regelingen enz. Vanwege de coronamaatregelen is de Werkplaats Financiën nog niet ingezet zoals oorspronkelijk bedoeld (een locatie waar inwoners vrij in en uit kunnen lopen met hun vragen), maar op afspraak. In 2021 zijn 76 afspraken geweest.

3.7.2 Vrijwillige inzet

Ondersteuning hoeft niet altijd door professionals uitgevoerd te worden. Ook vrijwillige inzet ondersteunt bij het voorkomen of aanpakken van financiële problemen en dreigende schulden. Daarom worden in de gemeente Vaals al langer vrijwillige klapperaars ingezet vanuit Vaals Helpt, die inwoners helpen met het op orde brengen van hun financiële administratie.

3.7.3 Communicatie

Regelmatig wordt gecommuniceerd over producten en voorzieningen m.b.t. financiële vragen, zorgen of problemen. Bv. inzet door vrijwillige klapperaars, Werkplaats Financiën, websites als Pas op je Geld, de folder Meedoen in Vaals over de ondersteuningsregelingen en pilots als SHVO. Daarbij wordt niet standaard rekening gehouden met laaggeletterdheid of de invloed van stress en schaarste. Ook worden ketenpartners niet altijd betrokken bij de verschillende communicatiemiddelen en de verspreiding daarvan.

3.9.1 Uitvoering van schuldhulpverlening door Kredietbank Limburg (KBL)

In de gemeente Vaals wordt ongeveer 17% van de huishoudens met schulden bereikt. Van de overige huishoudens is het niet duidelijk of en waar zij enige vorm van ondersteuning krijgen. Via Sociale Zaken Maastricht Heuvelland (SZMH) wordt regelmatig bijzondere bijstand aangevraagd voor bewindvoering. Welke inwoners dit zijn is onbekend, vooral vanwege de AVG. Aantallen kunnen wel gedeeld worden.

In tabel 2 staan de cijfers voor 2018-2021 (t/m september 2021):

Inwoners Gemeente Vaals

Met BB- bewindvoering via SZMH

2018

2019

2020

2021 (t/m sept)

Beschermingsbewind

30

34

37

37

Schuldenbewind

55

50

49

38

Curatele

1

1

0

0

Mentorschap

7

7

9

11

Totaal

93

92

95

86

Tabel 2. Bron: Sociale Zaken Maastricht Heuvelland 2021

Doelstelling Duurzaam oplossen van schulden

•Groter bereik van huishoudens met (dreigende) problematische schulden en doorstroming naar schuldhulpverlening, met specifiek aandacht voor gezinnen en ondernemers.

3.9.2 Schuldhulpverlening aan ondernemers (SHVO)

Een wetswijziging van de Wgs houdt in dat gemeenten verplciht zijn om SHVO te bieden. Op 1 april 2021 zijn de GR KBL-gemeenten (Maastricht, Heerlen, Landgraaf, Kerkrade, Brunssum en Sittard-Geleen) gestart met een pilot SHVO in Zuid Limburg. De pilot onderzoekt hoe SHVO georganiseerd kan worden en welke expertise daarvoor nodig is. De opzet ervan is afgestemd met de zelfstandigenloketten in Maastricht, Heerlen en Kerkrade en met KBL. De niet-GR KBL-gemeenten zijn uitgenodigd om ook deel te nemen. De gemeente Vaals is m.i.v. juni 2021 aangesloten.

De oorspronkelijke einddatum van de pilot was 31 december 2021, maar is inmiddels verlengd met een jaar. Dit, omdat de huidige pilotperiode te weinig inzicht biedt in de problematiek en omvang, de eventuele toestroom als gevolg van het aflopen van de landelijke steunmaatregelen en de hervatting van de invordering door publieke schuldeisers. Ook is meer tijd nodig om e.e.a. duurzaam in te bedden.

Doelstelling SHVO

•Na de pilotperiode een besluit nemen over de aanpak en borging van SHVO. Vanwege de vereiste kennis en expertise voor SHVO is de verwachting dat wordt aangesloten bij de Zuid-Limburgse aanpak, die in 2022 verder ontwikkeld wordt.

3.12.1 Inzetten op preventie

Het vergroten van financiële vaardigheden voor inwoners, waardoor ze beter grip kunnen krijgen en houden op hun financiën, is van groot belang om financiële problemen en schulden te voorkomen.

Doelstellingen preventie

•Het nieuwe aanbod van KBL wat betreft educatieve trainingen en workshops is vanaf 2023 gereed en zal dan ingezet worden;

•Aansluiten bij de Nederlandse Schuldhulproute (NSR): Met NSR kunnen inwoners met schuldzorgen eerder gevonden, bereikt en geholpen worden. Daarvoor is een route ontwikkeld:

-Samen met toeleiders als bedrijven, banken en verzekeraars, inwoners met mogelijke schuldzorgen doorleiden naar de NSR-kanalen.

-Via een online test, chat of telefoonnummer, krijgen inwoners inzicht in hun financiële situatie. Ze krijgen direct een hulpaanbod dat past bij hun situatie. De hulp is per persoon verschillend en varieert van zelfhulp (preventie) tot lokale schuldhulp.

Dit onderdeel sluit aan bij alle vier de thema’s.

3.12.2 Vrijwillige inzet

Niet alle ondersteuning is altijd, volledig of direct nodig vanuit professionals. Vrijwillige inzet kan ondersteunen bij het voorkomen van financiële problemen of ondersteunen bij het aanpakken van financiële problemen en dreigende schulden. Nieuwe mogelijkheden worden hierbij ingezet.

Doelstelling vrijwillige inzet

•De Werkplaats Financiën heeft meerdere doelstellingen. De vrijwilligers ondersteunen o.a. bij vragen over brieven, aanvragen van regelingen en toeslagen, inkomen, (risico op) schulden, doorverwijzen naar andere instanties zoals KBL. Het is een experiment dat begin 2022 wordt geëvalueerd. N.a.v. deze evaluatie wordt besloten of de Werkplaats Financiën geborgd wordt als structurele voorliggende voorziening vanaf 2022;

•Inzet vanuit Thuisadministratie Humanitas Maastricht Heuvelland: Humanitas Maastricht Heuvelland biedt geschoolde vrijwilligers die tijdelijk (max. een jaar) inwoners ondersteunen, die op eigen kracht hun financiële en administratieve situatie willen verbeteren. Humanitas werkt nauw samen met o.a. KBL en beide partijen hebben goede afspraken over rol en taak van de vrijwilligers in relatie tot professionals.

3.12.3 Communicatie

Bij de communicatie over de verschillende onderdelen uit dit beleidsplan en de instrumenten wordt nadrukkelijk gezorgd voor aansluiten bij de mogelijkheden en behoeften van de doelgroep. Daarbij wordt gebruik gemaakt van inzichten hierover en instrumenten die inmiddels zijn ontwikkeld.

Doelstelling communicatie

•Taal, aanpak, middelen, werkwijze etc. laten aansluiten bij de doelgroep;

•Grotere bekendheid en gebruik van de folder Meedoen in Vaals met een laag inkomen en indien nodig een update van de folder;

•Meer bekendheid en gebruik van de website Pas op je geld van Sociale Zaken Maastricht Heuvelland;

•Meer bekendheid en gebruik van de website Wijzer in geldzaken, een initiatief van het ministerie van Financiën, waarin partners uit de financiële sector, de wetenschap, de overheid en onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisaties hun krachten bundelen om financiële fitheid in Nederland te bevorderen. Wijzer in geldzaken verwijst ook door naar andere websites, die behulpzaam kunnen zijn bij geldzaken.

•Aansluiten bij de landelijke campagne ‘De eerste stap helpt je verder’. Dit is een initiatief van SZW om mensen de weg wijzen naar laagdrempelige hulp bij financiële problemen. Ook bij eventuele vervolgcampagnes wordt aangesloten.

5.1.1 Brede schuldenaanpak

Een grote groep huishoudens worstelt met schuldenproblematiek en kan deze niet zelfstandig oplossen. Dit levert veel stress en bijbehorende problemen op. Daarom is het kabinet in 2018 gestart met de Brede Schuldenaanpak, met als doel dat minder mensen te maken hebben met problematische schulden. Dit heeft hoge prioriteit en vraagt om nauwe samenwerking tussen ministeries, gemeenten, uitvoeringsorganisaties en andere partners. Binnen het Samenwerkingsverband Brede Schuldenaanpak zijn deze partners vanuit een zelfde beeld en uitgangspunten aan de slag met het invullen en uitvoeren van schuldenbeleid. De Brede Schuldenaanpak bestaat uit drie actielijnen:

•Problematische schulden voorkomen door preventie en vroegsignalering: nieuw beleid beter laten aansluiten op het ‘denk- en doenvermogen’ van inwoners. Beleid en uitvoering houden dan rekening met bv. de mentale belastbaarheid. Om gegevensuitwisseling voor vroegsignalering gemakkelijker te maken en privacyregels na te leven, is de Wgs aangepast per 1-1-2021;

•Ontzorgen en ondersteunen, om te voorkomen dat schulden onnodig oplopen. Hierbij worden ook nadrukkelijk vrijwilligers ingezet om inwoners te bereiken en ondersteunen;

•Zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso.

In het Actieplan behorend bij de Brede Schuldenaanpak zijn ruim 40 maatregelen opgenomen die het kabinet neemt/heeft genomen om het aantal mensen met problematische schulden terug te dringen en mensen met schulden beter te helpen. Dit beleidsplan sluit hierop aan.

5.1.2 Wetswijzigingen

Op 1 januari 2021 zijn verschillende wetswijzigingen van kracht geworden binnen het schuldendomein.

5.1.2.1 Vroegsignalering van schulden

De Wgs ging ervan uit dat inwoners met schulden zelf de benodigde informatie kunnen verzamelen. Dit bleek in de praktijk vaak lastig, met langere wacht- en doorlooptijden als gevolg. Op 1 januari 2021 is de wijziging van de Wgs m.b.t. vroegsignalering in werking getreden. Deze wijziging regelt twee doelen;

•Betere ontsluiting van persoonsgegevens om schuldhulpverlening effectiever te maken;

•Vroegsignalering als wettelijke taak opnemen in de wet en daarmee gegevensuitwisseling mogelijk maken.

Gemeenten ontvangen per 1 januari 2021 signalen over betalingsachterstanden, verwerken deze en bieden proactief hulp aan. In het Besluit Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn zes signalen benoemd die het college mag ontvangen:

1Achterstand betalen huur (woningcorporaties en particuliere verhuurders)

2Achterstand betalen drinkwater;

3Achterstand betalen zorgverzekering;

4Achterstand betalen elektra;

5Achterstand betalen gas;

6Achterstand betalen warmte.

Met bovengenoemde zogenaamde signaalpartners zijn (landelijk uniforme) convenanten afgesloten zodat signalen m.b.t. betalingsachterstanden worden doorgegeven aan de gemeente.

5.1.2.2Schuldhulpverlening voor ondernemers (SHVO)

De Wgs is ook gewijzigd wat betreft schuldhulpverlening aan ondernemers (SHVO). Deze wijziging komt vanuit de Brede Schuldenaanpak en biedt ondersteuning aan kleine zelfstandigen met financiële problemen en (dreigende) schulden. Dit draagt ook bij aan het zoveel mogelijk behouden van het ondernemerslandschap en daarmee de werkgelegenheid.

SHVO vraagt meer en andere kennis en vaardigheden dan schuldhulpverlening aan particulieren, o.a. omdat de levensvatbaarheid en bedrijfsresultaten van een onderneming moeten worden beoordeeld. Ook de aard en van de schulden en schuldeisers is complexer dan bij particulieren.

Ondernemers hebben sinds Q1 2020 te maken met de impact van de coronacrisis. Dit heeft geleid tot een snellere wettelijke verplichting voor SHVO in de Wgs. Door het inzetten van SHVO wordt voorkomen dat levensvatbare ondernemingen dieper in financiële problemen komen of zelfs worden opgeheven.

5.1.2.3 Wet adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (Wags)

Gemeenten kunnen vanaf 1 januari 2021 rechters adviseren over de vraag of iemand met problematische schulden hulp moet krijgen van een beschermingsbewindvoerder (ook wel schuldenbewind genoemd). Nu zijn gemeenten vaak niet op de hoogte als de rechter wordt verzocht om schuldenbewind in te stellen, terwijl ze wel verantwoordelijk zijn voor ondersteuning. De gemeenten betalen ook via de bijzondere bijstand kosten voor bewindvoering. Om dit op te lossen, krijgen gemeenten een adviesrecht, als er schuldenbewind wordt aangevraagd.

De gemeente Vaals zal tot nader orde geen gebruikmaken van het adviesrecht. Onze gemeente heeft, samen met de andere gemeenten in Maastricht Heuvelland en andere gemeenten in Zuid-Limburg, met een groot deel van de bewindvoerders in 2019 een convenant afgesloten, het ‘Convenant Beschermingsbewind Maastricht Heuvelland 2018-2019’. In dit convenant is o.a. afgesproken dat wanneer een lichtere vorm van ondersteuning mogelijk is, wordt afgeschaald. Deze afspraken hebben hetzelfde doel als het adviesrecht van gemeenten. Dit is destijds doorgegeven aan de Rechtbank.

In september 2021 is het convenant met de bewindvoerders geëvalueerd en is een werkgroep van gemeenten en bewindvoerders aan de slag met een update van het convenant en de samenwerkingsafspraken voor 2022 - 2024.

5.1.2.4 Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv)

Wanneer sprake is van schulden of betalingsachterstanden, kan onder bepaalde voorwaarden beslag gelegd worden op inkomen. Op een bepaald deel van het inkomen mag geen beslag gelegd worden, zodat inwoners niet onder het bestaansminimum zakken. Dat deel wordt de beslagvrije voet genoemd.

Met de Wvbvv wordt de beslagvrije voet eenduidig, geautomatiseerd en volgens een vaste beslagvolgorde berekend. Zo worden inwoners beter beschermd in hun bestaansminimum, de beslagvrije voet beter gecontroleerd en incassoactiviteiten beter gecoördineerd.

5.1.2.5 Wet Stroomlijning keten voor derdenbeslag voor het verbreden van het beslagregister (Wvbr) De Wvbr biedt een grondslag voor gegevensuitwisseling tussen beslagleggende partijen.

Overheidsinstanties krijgen nu toegang tot het huidige beslagregister. Ook dit is een stap om het bestaansminimum van mensen met schulden beter te beschermen en om ophoging van schulden met onnodige proces- en executiekosten te voorkomen.

5.1.3 Invloed van corona

Begin 2020 brak de coronapandemie uit met verregaande gevolgen. Er was sprake van een forse economische krimp. Mensen verloren hun baan en gingen terug in inkomen. De gevolgen voor schuldhulpverlening zijn in 2020 onderzocht. De NVVK

6De Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) is een Nederlandse koepelorganisatie voor schuldhulpverlening waar meer dan negentig openbare instellingen en private ondernemingen die financiële diensten aanbieden, bij zijn aangesloten

gaf aan dat minstens 400.000 huishoudens te maken hadden met een scherpe daling van inkomsten, vooral financieel kwetsbare groepen als laagbetaalde flexwerkers en ZZP-ers. Allerlei maatregelen zijn vanuit het rijk genomen om diverse groepen te ondersteunen, o.a. met het op peil houden/brengen van inkomen of het ondersteunen van werk naar werk.

De voorspelde grote instroom in de schuldhulpverlening is vooralsnog niet gebeurd, noch landelijk en noch lokaal in Vaals. Mogelijk gaat dit wel nog op enig moment gebeuren.

5.2.1 Systeemwereld

Inzichten uit gedrags- en neurowetenschappen maken steeds duidelijker wat het betekent om te leven in (langdurige) armoede, schulden te hebben en wat de gevolgen hiervan zijn voor hoe iemand handelt. Onderzoeken laten zien dat armoede en schulden vooral spelen bij inwoners, die minder mogelijkheden hebben om regie op hun eigen leven te voeren. En dat in een samenleving die steeds ingewikkelder wordt wat betreft taal, digitale mogelijkheden en juridische zaken. Dit vraagt steeds meer van inwoners aan administratieve, digitale, taal- en rekenvaardigheden. Voor een groeiende groep wordt het steeds moelijker om mee te doen aan het dagelijks leven.

Veel inwoners met ernstige financiële problemen hebben geen professionele hulp. Ze schamen zich, weten niet waar ze moeten zijn, begrijpen de informatie niet. En als ze de weg wel vinden, snappen ze onvoldoende wat gevraagd wordt van hen, moeten ze vaak lang wachten of krijgen geen passende oplossing aangeboden. Er wordt steeds meer gevraagd voor en tijdens trajecten en daarom valt een grote groep voortijdig uit.

Weten is niet altijd doen en het doenvermogen komt onder druk te staan onder invloed van schaarste en stress

7Weten is nog niet doen. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), 2017.

. Het is belangrijk om dit inzicht mee te nemen bij de schuldhulpverlening.

5.2.2 Schaarste

In 2013 verscheen de publicatie ‘Schaarste’ van econoom S. Mullainathan en psycholoog E. Shafir

8Mullanaithan, S & Shafir, E. (2013.) Schaarste. (eerste druk). Amsterdam: Maven Publishing

. Zij laten zien hoe de focus op het oplossen van dagelijkse geldzorgen het denken en doen van mensen gaat bepalen. Dagelijkse geldzorgen leiden tot stress, die zorgt dat informatie minder goed verwerkt wordt. Iemand met stress staat in de overleefstand, maakt korte termijn-keuzes, verliest het overzicht, verliest het zelfvertrouwen, krijgt fysieke/psychische klachten en de eigen regie neemt af. Geldzorgen of (dreigende) schulden veroorzaken en verergeren bovenstaande problemen.

5.2.3 Stress

Het ervaren van (langdurige) stress heeft een negatieve invloed op de zgn. executieve functies van mensen. Deze functies maken belangrijke zaken mogelijk zoals plannen, organiseren, zelfinzicht, impulscontrole en cognitieve flexibiliteit. Dit zijn zaken die nodig zijn om met ingewikkelde situaties om te kunnen gaan. Mensen die langdurige stress hebben vanwege financiële problemen, kunnen deze functies steeds minder gebruiken terwijl ze juist hard nodig zijn om de problemen op te pakken en op te lossen.

Daarom pleiten experts zoals Nadja Jungmann

9Lector Schulden en incasso Hogeschool Utrecht en onderzoeker naar invloed van armoede en schuldenproblematiek op het dagelijks leven.

al een aantal jaren voor zgn. stress-sensitieve dienstverlening in de schuldhulpverlening. Daarbij wordt rekening gehouden met stress en de gevolgen hiervan. Uitgangspunt bij stress-sensitieve dienstverlening is kijken hoe stress verminderd kan worden en hoe mensen met grote stress ondersteund kunnen worden zodat ze in staat worden gesteld om zelf (weer) stappen te zetten.