Uitvoeringsprogramma Vergunningen, Toezicht en Handhaving 2026

Managementsamenvatting

Het Uitvoeringsprogramma Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) 2026 van de gemeente Utrechtse Heuvelrug vormt de jaarlijkse uitwerking van de Uitvoerings- en handhavingsstrategie 2025–2028. Dit programma geeft concreet invulling aan de wijze waarop de gemeente haar wettelijke taken uitvoert op het gebied van de fysieke leefomgeving, waaronder bouwen, ruimtelijke ordening, milieu, openbare ruimte en veiligheid.

Het uitvoeringsprogramma vertaalt de strategische doelen naar concrete activiteiten, prioriteiten en inzet van capaciteit voor het jaar 2026. Daarbij wordt gewerkt volgens een sluitende beleidscyclus (de BIG-8), waarin beleid, uitvoering, monitoring en evaluatie met elkaar zijn verbonden en gericht zijn op continue verbetering.

Context en ontwikkeling

De afgelopen jaren stonden in het teken van belangrijke veranderingen, zoals de invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). In 2024 en 2025 heeft de gemeente hiermee ervaring opgedaan. De inzichten die dit heeft opgeleverd, zijn verwerkt in zowel de meerjarige strategie als in dit uitvoeringsprogramma.

Een andere (terugkerende) ontwikkeling is dat het Interbestuurlijk Toezicht (IBT) van de provincie Utrecht in 2025 aangegeven heeft dat de gemeente deels voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen. Dat kwam onder andere omdat de inmiddels vastgestelde U&H-strategie ten tijde van de beoordeling nog niet vastgesteld was. De aandachtspunten uit deze beoordeling zijn meegenomen in de verdere ontwikkeling van de VTH-organisatie en vormen mede de basis voor de verbeteringen in 2026.

Missie en uitgangspunten

De gemeente Utrechtse Heuvelrug streeft naar een veilige, groene en leefbare omgeving, met behoud en versterking van het unieke karakter van de regio. Hierbij wordt samengewerkt met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.

Belangrijke uitgangspunten in de uitvoering zijn:

•preventie en vroegtijdige betrokkenheid;

•transparantie en duidelijkheid richting inwoners en bedrijven;

•een klantgerichte en rechtvaardige benadering (de menselijke maat);

•risicogericht en prioriteitgestuurd werken;

•samenwerking met ketenpartners.

Hoofddoelen

De uitvoering in 2026 richt zich op drie centrale hoofddoelen:

1.Dienstverlening

De gemeente zet in op een toegankelijke, tijdige en kwalitatief goede dienstverlening. Vergunningaanvragen, meldingen en handhavingsverzoeken worden zorgvuldig en binnen de wettelijke termijnen behandeld, met oog voor de menselijke maat. De focus ligt op:

•het verbeteren van het initiatievenproces (zoals de Omgevingstafel);

•het verhogen van het percentage tijdig afgehandelde aanvragen;

•het stimuleren van duurzame ontwikkelingen door vroegtijdige advisering;

•het versterken van communicatie en samenwerking met initiatiefnemers.

Daarnaast wordt extra aandacht besteed aan toezicht op specifieke thema’s zoals illegale bewoning van recreatieparken, illegale kap en naleving van regelgeving bij evenementen.

2.Uitvoeringskwaliteit

De gemeente werkt aan verdere professionalisering van de VTH-organisatie en het voldoen aan de landelijke kwaliteitscriteria 3.0.

In 2026 betekent dit onder andere:

•het borgen en doorontwikkelen van werkprocessen en werkwijzen;

•het verbeteren van de aansluiting tussen beleid en uitvoering;

•het versterken van samenwerking tussen teams;

•het toepassen en verdiepen van kennis en ervaring met het stelsel Omgevingswet, met de focus op Wkb en de specifieke AMvB’s;

•het waarborgen van kwaliteit via instrumenten zoals het vier-ogen-principe.

Ook wordt gewerkt aan het verbeteren van monitoring en datagestuurd werken, zodat beter inzicht ontstaat in prestaties en effecten. Dit zal onder andere de vorm aannemen van een dashboard, dat momenteel nog in ontwikkeling is.

3.Efficiënte inzet van middelen

De uitvoering van VTH-taken vindt plaats binnen de beschikbare personele en financiële kaders. De capaciteit is voor 2026 structureel geborgd binnen de gemeentelijke begroting.

De inzet bestaat onder andere uit:

•Casemanagers (vergunningverlening);

•toezichthouders op de fysieke leefomgeving (bouw);

•boa’s voor toezicht en handhaving in de openbare ruimte;

•juridische ondersteuning (voor toezicht & handhaving).

Er wordt gestuurd op doelmatigheid en effectiviteit, waarbij prioriteiten bepalend zijn voor de inzet van capaciteit. Tegelijkertijd blijft er flexibiliteit om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen of piekbelasting.

Prioriteiten en uitvoering

De gemeente werkt risicogericht en richt haar inzet op thema’s met de grootste maatschappelijke impact. Belangrijke prioriteiten in 2026 zijn onder andere:

•toezicht op illegale bewoning en gebruik van recreatieparken;

•duurzaamheid en naleving van milieuregels;

•toezicht op evenementen en openbare orde;

•aanpak van ondermijning en woonoverlast;

•naleving van herplantplicht en bescherming van het groene karakter van de gemeente.

Binnen vergunningverlening ligt de nadruk op het tijdig signaleren van niet complete aanvragen van aanvragen, het correct toepassen van toetsingskaders en het tijdig nemen van besluiten.

Bij toezicht en handhaving wordt ingezet op zichtbaarheid, preventie en effectieve interventies. Handhavingsbeschikkingen moeten er in de regel toe leiden dat overtredingen worden beëindigd.

Samenwerking

De uitvoering van VTH-taken vindt plaats in nauwe samenwerking met diverse partners, zoals de Omgevingsdienst Utrecht, Veiligheidsregio Utrecht, politie, Openbaar Ministerie, GGD en andere organisaties. Deze samenwerking is essentieel voor:

•een integrale aanpak van complexe vraagstukken;

•het delen van kennis en capaciteit;

•het versterken van toezicht en handhaving;

•het waarborgen van veiligheid en leefbaarheid.

Organisatie en werkwijze

De VTH-taken zijn binnen de gemeente belegd bij verschillende teams, met een duidelijke scheiding tussen vergunningverlening en toezicht/handhaving. Dit draagt bij aan objectiviteit en kwaliteit. Dat neemt uiteraard niet weg dat er actief samengewerkt wordt.

De uitvoering wordt ondersteund door digitale systemen en gestandaardiseerde werkprocessen. Monitoring vindt plaats via een workflowapplicatie, waarmee voortgang, termijnen en resultaten worden vastgelegd en gemonitord.

Conclusie

Met dit uitvoeringsprogramma geeft de gemeente Utrechtse Heuvelrug concreet invulling aan haar ambities op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving. Door te werken volgens een samenhangende beleidscyclus, met aandacht voor kwaliteit, samenwerking en efficiëntie, wordt bijgedragen aan een veilige, duurzame en leefbare omgeving.

Het programma markeert daarmee een belangrijke stap in de verdere professionalisering van de VTH-organisatie en het versterken van de uitvoering in lijn met de Omgevingswet en de gemeentelijke ambities.

1Inleiding

Het uitvoeringsprogramma geeft inzicht in de taken die de gemeente op het gebied van Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) in 2026 gaat uitvoeren. Dit programma is een jaarlijkse uitwerking van de U&H-strategie VTH 2025-2028 (hierna: U&H-strategie), die op 11 november 2025 door het college van burgemeester en wethouders is vastgesteld. In dit beleidsplan is de basis gelegd en de richting bepaald voor hoe de gemeente haar rol ziet, evenals de rol van haar inwoners, als het gaat om naleving van regels en het toezicht en de handhaving daarop.

De gemeente streeft ernaar om hiermee te bereiken dat het voor iedereen helder en duidelijk is hoe de gemeente jaarlijks uitvoering geeft aan de U&H-strategie. Duidelijkheid en transparantie over het beleid en de uitvoering dragen namelijk bij aan meer begrip bij degenen die hiermee te maken krijgen.

Procescriteria

In het omgevingsrecht staan regels waar overheden zich aan moeten houden bij het uitvoeren van VTH-taken. Deze regels zijn er om de veiligheid en gezondheid van mens en natuur binnen de fysieke leefomgeving te beschermen. De provincie beoordeelt als interbestuurlijk toezichthouder of gemeenten het uitvoeren van de VTH-taken zodanig hebben ingericht, dat deze adequaat uitgevoerd kunnen worden.

In het omgevingsrecht worden daarom eisen (procescriteria) gesteld aan de inrichting van een sluitende beleidscyclus (beleids- en uitvoeringsprocessen) binnen de gemeenten. Het doel van een sluitende beleidscyclus is het continu verbeteren van de kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken.

De procescriteria bevatten de eisen die gesteld worden aan de sluitende beleidscyclus: de zogenaamde ´BIG-8´-cyclus:

De beleidscyclus bestaat uit een strategische cyclus en een operationele cyclus.

In de strategische cyclus vormen de beleidsevaluatie, de jaarverslagen en de actuele risicoanalyse de basis voor het strategisch meerjarenbeleid. Op basis van deze risicoanalyse worden prioriteiten en doelstellingen vastgesteld, die zijn opgenomen in de U&H-strategie (het meerjarenbeleid).

Het uitvoeringsprogramma vormt de jaarlijkse vertaalslag van dit meerjarenbeleid naar de praktijk. Het uitvoeringsprogramma bevat de jaarlijkse planning (‘programma en organisatie’) en legt expliciet de verbinding met de in de U&H‑strategie vastgestelde prioriteiten en doelstellingen.

Daarnaast wordt inzicht gegeven in de beschikbare capaciteit en middelen die nodig zijn om deze doelen te realiseren.

Binnen de operationele cyclus werkt de organisatie op basis van vastgestelde procedures, processen en protocollen (de ‘werkwijze’). Met behulp van een geautomatiseerd systeem worden de voortgang en resultaten van de uitvoering van zowel de U&H‑strategie als het uitvoeringsprogramma gemonitord (‘monitoring’ en ‘uitvoering’).

De uitkomsten van deze monitoring worden gebruikt voor bijsturing gedurende het jaar en voor de jaarlijkse beleidsevaluatie (lees: jaarverslag). Waar nodig worden processen, werkwijzen of beleidsdoelstellingen aangepast of geactualiseerd, zodat de beleidscyclus sluitend blijft en continu wordt verbeterd.

Wettelijke verplichting tot vaststellen uitvoeringsprogramma en jaarverslag

De verplichting tot het vaststellen van een uitvoeringsprogramma en een jaarverslag door het college van burgemeester en wethouders is neergelegd in het Omgevingsbesluit (artikelen 13.8 en 13.11). De door het college vast te stellen stukken worden ter kennisneming aangeboden aan de raad. In het kader van het tweedelijnstoezicht (interbestuurlijk toezicht) wordt een afschrift van alle stukken verzonden aan de interbestuurlijk toezichthouders van de provincie Utrecht.

Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en overige wetten

Het jaarlijks opstellen van een uitvoeringsprogramma voor de taken op het gebied van APV en overige wetten, waaronder de Alcoholwet, valt niet onder de wettelijke verplichting. Echter, de uit deze wetgeving voortvloeiende taken worden niettemin in dit uitvoeringsprogramma opgenomen om een compleet beeld te krijgen.

Nieuw strategisch meerjarenbeleid 2025-2028

Sinds de vaststelling van de nieuwe U&H-strategie op 11 november 2025 heeft de gemeente de eerste stappen gezet in de verdere doorontwikkeling van de uitvoering.

In 2024 en 2025 hebben de teams waardevolle praktijkervaring opgedaan met de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Deze ervaringen hebben geleid tot nieuwe inzichten over werkwijzen, samenwerking met ketenpartners en de benodigde aanpassingen in processen.

De belangrijkste lessen uit deze periode zijn inmiddels verwerkt in de U&H-strategie én nu dus ook in dit uitvoeringsprogramma. Hierdoor sluit het uitvoeringsprogramma aan bij de actuele praktijk en vormt het een vervolgstap in het versterken van een goed functionerende en samenhangende VTH-cyclus.

Leeswijzer

Dit uitvoeringsprogramma bestaat uit twee onderdelen. Enerzijds bevat het een algemene beschrijving van de voorgenomen uitvoering van de VTH-taken in 2026. Anderzijds bestaat het uit productbladen, waarin per activiteit wordt toegelicht wat wordt gedaan, waarom dit gebeurt, welke aspecten daarbij van belang zijn en welke prognoses worden gehanteerd.

In hoofdstuk 1 wordt uiteengezet welke VTH-taken binnen de reikwijdte van de beleids- en uitvoeringscyclus vallen, wie deze taken uitvoert, welke ontwikkelingen zich voordoen binnen het VTH-vakgebied en op welke wijze deze taken financieel zijn geborgd. Daarnaast worden de samenwerkingspartners benoemd en wordt hun rol in 2026 nader toegelicht.

In hoofdstuk 2 wordt inzicht gegeven in wat de gemeente belangrijk vindt bij het uitvoeren van de VTH-taken. Dit hoofdstuk bevat een toelichting op de prioriteiten en (hoofd/sub)doelstellingen en geeft aan welke accenten binnen het VTH-taakveld voor 2026 zijn vastgesteld.

In hoofdstuk 3 wordt toegelicht welke werkzaamheden de gemeente in 2026 gaat uitvoeren en waarin er ten opzichte van het jaar ervoor bijgestuurd wordt.

In hoofdstuk 4 zijn deze werkzaamheden verder uitgewerkt in zogenoemde ‘productbladen’. In deze productbladen staat per activiteit een omschrijving van de taak, de relatie met de U&H-strategie, de bijbehorende risicoanalyse, de doelstellingen, een urenraming en de monitoringsindicatoren. Waar mogelijk wordt verwezen naar werkprocessen en protocollen.

Afstemming samenwerkingspartners

In het Omgevingsbesluit is bepaald dat het uitvoeringsprogramma, indien nodig, wordt afgestemd met de betrokken bestuursorganen en strafrechtelijke ketenpartners. In de recent vastgestelde U&H-strategie is de afstemming al uitgebreid behandeld; daarom wordt hier in het uitvoeringsprogramma beknopter op ingegaan. Na vaststelling wordt het uitvoeringsprogramma toegezonden aan de relevante handhavingspartners. In hoofdstuk 1.4 worden de samenwerkingspartners en -structuren beschreven. Wij verwijzen voor toelichting naar hoofdstuk 6 van de U&H-strategie, waarin wordt verder ingegaan op de (wijze van) afstemming en coördinatie tussen de verschillende partijen.

Interbestuurlijk Toezicht provincie

De provincie Utrecht ziet erop toe in hoeverre gemeenten voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen, onder meer op het gebied van het omgevingsrecht. Het interbestuurlijk toezicht (IBT) richt zich op de taken vergunningverlening, toezicht en handhaving, evenals op ruimtelijke ordening, milieu, externe veiligheid en erfgoed en monumenten.

In de Verordening systematische toezichtinformatie provincie Utrecht is vastgelegd welke informatie de provincie jaarlijks van gemeenten ontvangt over de verschillende onderdelen van het omgevingsrecht. Op basis van deze informatie vindt de beoordeling plaats.

Naar aanleiding van de beoordeling van het vorige meerjarenbeleid (ten tijde van beoordeling VTH-beleidsplan 2019-2024), het uitvoeringsprogramma 2025 en het jaarverslag 2024 heeft het IBT op 15 juli 2025 een brief gestuurd, met daarbij een beoordelingsformulier. Uit deze beoordeling blijkt dat de er deels voldaan wordt aan de gestelde kwaliteitseisen. Dit oordeel valt in de middencategorie van het provinciale toetsingskader: het niveau tussen ‘voldoet’ en ‘structurele verbetering nodig’. Dit kwam onder andere doordat de gemeente ten tijde van de beoordeling nog geen nieuwe U&H-strategie had vastgesteld. Inmiddels is daar verandering in gekomen door de vaststelling ervan op 11 november 2025.

De in het beoordelingsformulier opgenomen aandachtspunten zijn meegenomen bij het opstellen van de recent vastgestelde U&H-strategie en bij de totstandkoming van dit uitvoeringsprogramma.

Artikel 13.5 Omgevingsbesluit

Artikel 13.5 van het Omgevingsbesluit bepaalt dat de bestuursorganen die deelnemen in een omgevingsdienst gezamenlijk een uniforme uitvoerings- en handhavingsstrategie vaststellen voor de werkzaamheden.

In de provincie Utrecht is een brede regionale VTH-samenwerking opgezet. Alle gemeenten zijn hierbij aangesloten, evenals de Omgevingsdienst Utrecht (ODU), die sinds 1 januari 2026 is ontstaan uit een fusie van de voormalige Omgevingsdienst regio Utrecht (ODRU) en Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht (RUD). Daarnaast nemen de provincie Utrecht, de Veiligheidsregio Utrecht (VRU) en het Interbestuurlijk Toezicht (IBT) deel aan deze samenwerking.

Met deze samenwerking wordt invulling gegeven aan artikel 13.5 van het Omgevingsbesluit. De uniforme uitvoering- en handhavingsstrategie voor VTH is door alle 26 Utrechtse gemeenten, de provincie en de omgevingsdiensten vastgesteld

1https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR757721

. Deze strategie vormt het gezamenlijke beleidskader voor de uitvoering van de aan de diensten opgedragen VTH-taken.

In het kader van uniformering wordt gestreefd naar beleidsdocumenten die in de basis gelijk zijn, met voldoende ruimte voor lokale accenten (‘la couleur locale’).