Beleidsregel Algemene Handhavingsstrategie Bebouwde Omgeving en Openbare Ruimte

Dit is de Algemene Handhavingsstrategie Bebouwde Omgeving en Openbare Ruimte van de gemeente Utrecht. Deze Algemene Handhavingsstrategie is de Utrechtse aanvulling op de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO). Samen vormen ze de basis voor de manier waarop de gemeente Utrecht het toezicht en de handhaving in de stad Utrecht uitvoert.

Het organisatieonderdeel Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) van de gemeente voert de meeste taken uit. Daarnaast voert ook de ODU (Omgevingsdienst Utrecht, de omgevingsdienst voor onze gemeente) een aantal taken uit, in opdracht van de gemeente Utrecht. De taken die de ODU uitvoert, vallen onder de Uitvoering- en Handhavingsstrategie overgedragen milieutaken Regio Utrecht en zijn volgens een wettelijke verplichting bij de omgevingsdienst ondergebracht. Er zijn in Utrecht ook gebouwen die onder het bevoegd gezag van de provincie vallen. Hier houdt de gemeente ook geen toezicht op.

De Algemene Handhavingsstrategie Bebouwde Omgeving en Openbare Ruimte geeft op hoofdlijnen de uitgangspunten en doelen weer voor het toezicht en de handhaving in de stad Utrecht. De Algemene Handhavingsstrategie en de LHSO gelden samen voor alle domeinen. Ze zijn dus van toepassing op Omgevingsrecht domeinen en op niet-Omgevingsrecht domeinen.

Naast deze Algemene Handhavingsstrategie hebben we ook een aantal domein specifieke Handhavingsstrategieën. Hierin staan uitwerkingen, aanvullingen of uitzonderingen ten opzichte van de algemene strategie. In Bijlage 1 staat een overzicht van alle domein specifieke strategieën. In Bijlage 2 hebben we een overzicht opgenomen van de (belangrijkste) wetgevingsdomeinen waar VTH mee te maken heeft.

Gemeenten zijn verplicht om een Handhavingsstrategie te hebben voor alle domeinen in het Omgevingsrecht. Dit staat in het Omgevingsbesluit (afdeling 13.2).

Hoe we de visie en de doelen van de strategie willen bereiken beschrijven we in het Handhavingsprogramma van de gemeente Utrecht. Hierin leggen we jaarlijks vast welke controles we uitvoeren en waar we ons op richten. Ook evalueren we de doelen en resultaten jaarlijks. Verslag en programma zijn opgenomen in één product.

Bij elkaar vormen de Algemene Handhavingsstrategie, de eventuele onderliggende domein specifieke strategieën, het Handhavingsprogramma/ -verslag de beleidscyclus van het organisatieonderdeel Vergunningen, Toezicht en Handhaving. We noemen deze cyclus ook wel de ‘Big 8 cyclus’. De figuur hieronder vat deze cyclus samen. Het Interbestuurlijk Toezicht van de provincie Utrecht controleert jaarlijks op deze verplichtingen.

Afbeelding 3: VTH Big 8 cyclus: laat zien welke wettelijke plichten er gelden voor het inrichten van het VTH-stelsel; zoals een jaarlijks programma en een strategie.

We gebruiken de ‘Big 8 cyclus’ óók om de uitvoering en de prioriteiten van VTH goed aan te laten sluiten op het beleid van de gemeente Utrecht en wat belangrijk is voor de stad. Ook evalueren we steeds in hoeverre de uitvoering van het beleid het gewenste effect heeft in de stad. Hoe we dat doen, lichten we toe in hoofdstuk 5

Werkwijze

We hebben voor het maken van de strategie in 2024 gebruik gemaakt van de Algemene Handhavingstrategie van 2016/7 en de Regionale Uitvoerings- en Handhavingsstrategie (vastgesteld in 2022).

We hebben samengewerkt met verschillende medewerkers van VTH en de inhoud getoetst bij de toezichthouders, handhavers en inspecteurs. We hebben de inhoud afgestemd met onze strafrechtelijke partners.

Deze Algemene Handhavingsstrategie bevat daarmee aanvullingen op de LHSO die voor de Utrechtse praktijk van meerwaarde zijn.

Voorliggende strategie is een beperkte actualisatie van de strategie uit 2024 op de volgende punten:

•Het volledig verwerken van verwijzingen naar wetgeving onder het oude stelsel naar het stelsel van de Omgevingswet.

•Sinds 2025 voert de Omgevingsdienst meer taken voor de gemeente uit. Verwijzingen hiernaar zijn verwerkt, de naam van de Omgevingsdienst is aangepast naar Omgevingsdienst Utrecht (ODU) en in de bijlage is toegelicht welke strategie wanneer geldt voor 5 Utrechtse bedrijven. Verwijzingen of voorbeelden over milieu-en energietaken die de gemeente niet meer uitvoert, zijn verwijderd.

•In de bijlage is een Richtlijn voor hoogtes en termijnen Last onder dwangsom opgenomen.

•De doelen zijn geëvalueerd en blijven op hoofdlijnen hetzelfde. Ze zijn verder uitgewerkt in de onderliggende domein specifieke strategieën (actualisatie 2026).

Handhavingsstrategie Horeca, coffeeshops en kansspelen

Geldend van 21-09-2011 t/m heden

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR179645

Handhavingsstrategie Nieuwbouw, Verbouw en Constructiecontrole gemeente Utrecht (publicatie volgt 2026)

Beleidsregel handhaving door de reinigingspolitie van de gemeente Utrecht door toepassing van (spoedeisende) bestuursdwang

Geldend van 19-12-2002 t/m heden

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR52075

Handhavingsstrategie Seksinrichtingen, 2016

Gemeenteblad 2016, 93428 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl)

Handhavingsstrategie Woontoezicht Gemeente Utrecht

Gemeenteblad 2025, 314986 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen

Beleidsregel terrassen gemeente Utrecht, 2024

Beleidsregel terrassen gemeente Utrecht | Lokale wet- en regelgeving

Asbestprotocol 2013

Beleidsregel Handhaving illegaal vellen of beschadigen van bomen gemeente Utrecht, 2025

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR728344/1

Handhavingsstrategie Bestaande Bouw gemeente Utrecht (publicatie volgt 2026)

Beleidsregel bestuurlijke boete, beheerovername en sluiting op grond van de Omgevingswet en de Woningwet gemeente Utrecht

Beleidsregel medewerkingsplicht onderzoek funderingen en bouwtechnische staat werfkelders gemeente Utrecht | Lokale wet- en regelgeving

Beleidsregel emissiereductieplicht (stikstof) bij bouw- en sloopwerkzaamheden gemeente Utrecht | Lokale wet- en regelgeving

De volgende wet- en regelgeving en de daaruit voortvloeiende regelgeving kan van toepassing zijn in het kader van de Handhavingsstrategie (niet uitputtend):

•Afvalstoffenverordening

•Algemene Plaatselijke Verordening

•Algemene verordening gegevensbescherming (Uitvoeringswet)

•Algemene wet bestuursrecht

•Archiefwet

•Avg

•Alcoholwet

•Besluit activiteiten leefomgeving

•Besluit bouwwerken leefomgeving

•Besluit Brandveilig gebruik bouwwerken

•Besluit Veiligheid attracties en speeltoestellen

•Bestemmingsplannen en beheersverordening

•Bouwverordening

•Brandbeveiligingsverordening

•Brandweerwet

•Dierenwelzijnswet

•Gemeentewet

•Horecaverordening

•Huisvestingswet

•Huisvestingsverordening

•Legesverordening

•Luchtvaartwet

•Omgevingswet

•Omgevingsplan

•Opiumwet

•Politiewet

•Voetbalwet

•Vuurwerkbesluit

•Warenwet en de bijbehorende Warenwetbesluiten

•Wegenverkeerswet

•Wet algemene bepalingen omgevingsrecht

•Wet geluidshinder

•Wet kwaliteitsborging

•Wet milieubeheer

•Wet op de kansspelen

•Wet op de publieke gezondheidszorg

•Wet Openbare Manifestaties

•Wet open overheid

•Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus

•Wet politiegegevens

•Wet publiekrechtelijke beperkingen

•Wet ruimtelijke ordening

•Wet samenhangende besluiten Awb

•Wet Veiligheidsregio’s

•Wet wapens en munitie

•Winkeltijdenverordening

•Woningwet

•Zondagswet

De Omgevingsdienst Utrecht (ODU) voert periodieke controles bij bedrijven op de milieuwetgeving uit (inclusief energie en bodem).

Voor 5 kenmerkende Utrechtse bedrijven (/ instellingen) voert de gemeente de regie uit op het milieutoezicht. Het zijn allen locaties met een beperkt aantal milieubelastende activiteiten, maar veel andere activiteiten en specifieke omgevingsfactoren, die een samenhangende benadering vragen. De gemeente heeft kennis hierover direct in huis.

Het betreft:

•Stadion Galgenwaard

•TivoliVredenburg

•Jaarbeurs

•Spoorwegmuseum

•Werkspoorkathedraal

De regie voeren houdt in dat de gemeente coördineert wanneer controles plaatsvinden en overzicht houdt over de meldingen van deze bedrijven.

Op niet- Bal milieubelastende activiteiten bij deze 5 bedrijven voert een inspecteur van de gemeente de controles uit. Overtredingen volgend uit niet-Bal activiteiten, vallen onder de Algemene Handhavingsstrategie Openbare Ruimte en Bebouwde Omgeving.

Op Bal-activiteiten voert een inspecteur van de Omgevingsdienst de fysieke controle uit. Bij overtredingen vallen de Bal-activiteiten onder de Uitvoering- en Handhavingsstrategie overgedragen milieutaken Regio Utrecht. Beide Handhavingsstrategieën hebben de LHSO als basis (Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht).

Zoveel mogelijk trekken inspecteurs bij controles bij deze 5 bedrijven samen op, zodat bedrijven niet op veel verschillende momenten met het toezicht te maken hebben.

De ODU is voor het toezicht een belangrijke samenwerkingspartner, ook voor deze bedrijven. Daarom vindt in de praktijk geregeld overleg en afstemming plaats. Bij dilemma’s of verschillen van inzicht hakt de gemeente uiteindelijk de knoop door.

Officiële communicatie vanuit het bevoegd gezag naar deze bedrijven, zoals brieven, vindt plaats vanuit de gemeente.

De tekst in deze bijlage is geschreven met het oog op wetten en regels. De gemeente komt langs voor controles. Wetten en regels worden niet altijd goed nageleefd. Niet iedereen houdt zich aan de wetten en regels. In het kort staat in deze tekst hoe de gemeente bepaalt hoeveel tijd de overtreders krijgen om zich wel aan wetten en regels te houden. Ook staat erin hoe de hoogte van het geldbedrag tot stand komt, als een overtreder zich na de gegeven periode nog steeds niet houdt aan de wetten en/of regels. Het doel is steeds om iedereen te bewegen om zich wel aan de wetten en regels te houden. De bedragen en termijnen in de onderstaande tabel zijn een richtlijn. In bepaalde gevallen kan de gemeente hiervan afwijken.

Inleiding

De gemeente houdt toezicht op verschillende wettelijke taken. Op grond van artikel 125 van de Gemeentewet en artikel 5:21 en 5:32 van de Algemene wet b kan onder meer handhavend worden opgetreden door het opleggen van een last onder dwangsom. Voor het toepassen van de dwangsombevoegdheid is geen wettelijke standaard vastgelegd en gemeenten zijn niet verplicht om een richtlijn hierover vast te stellen.

In het kader van de rechtszekerheid en het gelijkheidsbeginsel is het wenselijk dat we een uniforme en transparante werkwijze hanteren en tegen gelijke gevallen op een gelijke wijze handhavend optreden. Daarom beschrijven we in deze bijlage de manier waarop wij de hoogte van de dwangsom bepalen en de termijnen waarbinnen overtreders de gelegenheid krijgen om aan hun verplichtingen te voldoen (hierna begunstigingstermijn) voordat er daadwerkelijk sancties verbeuren. In de onderstaande tabel vermelden we de bedragen en termijnen van dwangsommen bij veelvoorkomende overtredingen.

Hoogte dwangsommen

De last onder dwangsom is herstellende sanctie die wordt opgelegd aan overtreders van wettelijke voorschriften om hen te dwingen de overtreding te beëindigen. De sanctie werkt als een financiële prikkel: indien de overtreding niet binnen een bepaalde termijn wordt beëindigd, verbeurt de overtreder een vooraf vastgestelde geldsom. Bij het bepalen van de dwangsom zijn de volgende uitgangspunten van belang, zowel de wettelijke als die welke uit de jurisprudentie voortvloeien:

Een dwangsom mag niet onevenredig hoog zijn, maar wel prikkelend genoeg om het gewenste effect, namelijk naleving, te bereiken. Dit betekent dat de dwangsom hoog genoeg moet zijn om de overtreder te bewegen de overtreding tijdig te beëindigen, maar niet zo hoog dat het als punitieve sanctie wordt ervaren. De dwangsom mag geen onredelijke financiële druk leggen op de overtreder.

De hoogte van een dwangsom is afhankelijk van de ernst van de overtreding en het gedrag van de overtreder en heeft tot doel het ongedaan maken of voorkomen van herhaling van de overtreding.

De overtreding mag voor de overtreder geen financieel voordeel opleveren, bijvoorbeeld door besparingen op kosten die anders gemaakt hadden moeten worden voor naleving van de voorschriften. Het financieel voordeel mag niet zodanig groot zijn dat de overtreder besluit de overtreding voort te zetten omdat het economisch voordelig is om de dwangsom te betalen in plaats van de overtreding te beëindigen.

Begunstigingstermijnen

Bij het bepalen van de begunstigingstermijn zijn de volgende uitgangspunten van belang, zowel de wettelijke als die uit de jurisprudentie voortvloeien:

De tijd die de overtreder krijgt om de overtreding te beëindigen (begunstigingstermijn) is redelijk en voldoende lang om als overtreder de opgelegde verplichtingen uit te kunnen voeren. Zo stellen we kortere termijnen vast voor eenvoudige overtredingen die snel kunnen worden beëindigd, terwijl complexere overtredingen vaak meer tijd vergen.

Hierbij wordt een afweging gemaakt tussen de tijd die redelijkerwijs nodig is om maatregelen te treffen en dat de overtreding zo snel mogelijk wordt beëindigd.

In gevallen waarin sprake is van ernstige risico’s voor de veiligheid of gezondheid, kunnen wij besluiten om een zeer korte begunstigingstermijn toe te passen of geheel af te zien van een termijn.

Herhaalde overtreding (recidive)

Indien de overtreder al eerder in overtreding is geweest en sprake is van recidive, wordt dit als verzwarende omstandigheid meegenomen in het vaststellen van de hoogte van de dwangsom. Onder recidive wordt verstaan een herhaling van dezelfde overtreding of van eenzelfde type overtreding.

Wanneer sprake is van recidive wordt het bedrag ten aanzien van bouwwerken verdubbeld.

Bedrijfsmatig en niet-bedrijfsmatig

Bij huisvesting maken wij onderscheid tussen bedrijfsmatig en niet-bedrijfsmatig gepleegde overtreding. De verwijtbaarheid van de overtreder is hierbij in het geding. Als er sprake is van een bedrijfsmatig karakter, dan mag van de eigenaar, verhuurder of tussenpersoon verwacht worden dat deze meer rekening houdt met de omgeving en op de hoogte is van de regelgeving.

Er is sprake van een bedrijfsmatig karakter wanneer de verhuurder, tussenpersoon of eigenaar meer dan twee panden bezit en deze gebruikt om inkomsten te verwerven.

De tabel

De onderstaande tabel vermeldt de meest voorkomende overtredingen, de indicatieve dwangsomhoogten en de daaraan verbonden indicatieve begunstigingstermijnen. Aan de tabel kunnen geen rechten worden ontleend. Het college van Burgemeester en Wethouders kan niet aangesproken worden op het toepassen van de tabel als een verbindend voorschrift voor het bepalen van de termijnen en dwangsomhoogtes. De bedragen en termijnen moeten worden gezien als richtinggevend. In de dwangsombeschikkingen zullen we in veel gevallen verwijzen naar deze richtlijn, maar specifieke situaties is maatwerk noodzakelijk. Zo kunnen de bedragen hoger uitvallen wanneer een overtreding betrekking heeft op een monument of op het beschermd dorps-stadsgezicht. Wanneer een gebouw met historische waarde strijdig gebruikt wordt, of zonder vergunning wordt verbouwd, dan kan (onherstelbare) aantasting van de monumentale, historische waarde ontstaan.

Taakveld

Overtreding

Modaliteit

Richtlijn hoogte dwangsom

Richtlijn begunstigingstermijn

Bouwen

Het (laten) plaatsen en/of in stand laten van één buitenunit zonder of in afwijking van een omgevingsvergunning

Ineens

€ 5.000,-

6weken

Bouwen

Het (laten) bouwen en/of in stand laten van één dakkapel zonder of in afwijking van de omgevingsvergunning

Ineens

€ 10.000,-

8weken

Bouwen

Het (laten) bouwen en/of in stand laten van één erfafscheiding/schutting zonder een omgevingsvergunning of in afwijking van een omgevingsvergunning

Ineens

€ 1.500,-

4weken

Bouwen

Het (laten) bouwen en/of in stand laten van één dakterras zonder of in afwijking van omgevingsvergunning

Ineens

€ 10.000,-

6weken

Huisvesting

Toeristisch verhuur, onttrekken, omzetting, samenvoegen, woningvorming uitgevoerd door een particulier

Ineens

€ 7.500,-

4maanden

Huisvesting

Toeristisch verhuur, onttrekken, omzetting, samenvoegen, woningvorming bedrijfsmatig uitgevoerd

Ineens

€ 10.000,-

4maanden

Huisvesting

Opkoopbescherming, leegstand, en Wet goed verhuurderschap uitgevoerd door een particulier

Ineens

€ 7.500,-

4maanden

Huisvesting

Opkoopbescherming, leegstand, en Wet goed verhuurderschap bedrijfsmatig uitgevoerd

Ineens

€ 10.000,-

4maanden

Provincie Utrecht

De provincie Utrecht heeft de (wettelijke) taak om de samenwerking tussen bestuursorganen op het gebied van de VTH-taken te coördineren.

InterBestuurlijk Toezicht

Hiernaast ziet de Provincie Utrecht erop toe of en in hoeverre gemeenten voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen, onder andere op het gebied van het omgevingsrecht. Het IBT richt zich zowel op de taken vergunningenverlening, toezicht en handhaving, als op ruimtelijke ordening, milieu, externe veiligheid en erfgoed/monumenten. In de provinciale verordening systematische toezichtinformatie is vastgelegd welke informatie de provincie van de gemeenten jaarlijks wil ontvangen op de onderdelen van het omgevingsrecht. Op basis van de aangeleverde informatie vindt de beoordeling plaats.

Omgevingsdienst Utrecht

De Omgevingsdienst Utrecht (ODU) voert namens de gemeente verplichte basistaken voor het milieu- en bodemdomein uit, zoals die in het Omgevingsbesluit zijn benoemd. De samenwerkingsafspraken tussen de ODU en de gemeente liggen vast in een Dienstverleningsovereenkomst.

De ODU rapporteert viermaal per jaar over de uitgevoerde werkzaamheden en stelt jaarlijks in overleg met de gemeente een Uitvoeringsprogramma (Handhavingsprogramma) op. Leidend voor het toezicht door de ODU is de Uitvoering- en Handhavingsstrategie overgedragen milieutaken Regio Utrecht.

Verder schakelt de gemeente voor strafrechtelijke zaken onder het Omgevingsrecht (milieuhandhaving) de Boa-coördinator van de ODU in. Als een zaak strafrechtelijk te ingewikkeld of omvangrijk is, neemt deze contact op met de milieupolitie. Daarop volgen afspraken wie (Boa’s ODU / politie / andere opsporingsinstanties) de zaak strafrechtelijk oppakt.

Veiligheidsregio Utrecht

De Veiligheidsregio Utrecht (VRU) voert alle taken uit die te maken hebben met brandveiligheid.

De VRU adviseert de gemeente in het kader van de vergunningverlening op het gebied van brandveilig gebruik. Ook voert de VRU op dit gebied het toezicht uit.

De samenwerkingsafspraken tussen de VRU en de gemeente liggen vast in een dienstverleningsovereenkomst. De VRU rapporteert viermaal per jaar over de uitgevoerde werkzaamheden en stelt jaarlijks in overleg met de gemeente een jaarplan op.

Woningcorporaties

De gemeente Utrecht, de Utrechtse woningcorporaties verenigd in de STUW en de huurdersorganisaties maken jaarlijks individuele prestatieafspraken over zowel de kwantitatieve als de kwalitatieve opgaven in de sociale huurwoningvoorraad. Ook vindt er vindt samenwerking plaats tussen de woningcorporaties en toezicht en handhaving van de gemeente bij het bestrijden van woonfraude. De afspraken hierover zijn vastgelegd in het convenant werkafspraken en gegevensuitwisseling ter bestrijding van woonfraude.

Regionale VTH samenwerking gemeenten

VTH heeft een regionaal samenwerkingsverband, waarbij kennis, expertise en inzet op het gebied van toezicht en handhaving met elkaar wordt uitgewisseld. Zo is bijvoorbeeld een gezamenlijke Uitvoerings-en handhavingsstrategie gemaakt voor de ODU en is er een goedlopende BOA-samenwerking.

Openbaar Ministerie

Als strafrechtelijk optreden is vereist, bijvoorbeeld bij de vervolging van milieuovertredingen waarbij sprake is van economische delicten, vindt afstemming plaats met het functioneel parket. Dit loopt voor het Omgevingsrecht (milieu) via de ODU en de milieupolitie.

De vervolging van overtredingen (door middel van boetes) in de openbare ruimte vindt plaats door het OM Midden-Nederland.