Beheerplan begraafplaats Uithoorn 2022-2026

2.1.1 Besluit op de lijkbezorging

Het Besluit op de lijkbezorging is een uitwerking van de Wet op de lijkbezorging en beschrijft de praktische bepalingen ten aanzien van bijvoorbeeld de inrichting van de graven. Hiermee moet rekening worden gehouden bij het delven van de graven. Het geeft daarnaast voorschriften over de wijze van cremeren en hoe om de gaan met vervoer van lichamen. Ook staan hierin de voorschriften waaraan het verplichte register moet voldoen.

2.1.2 Wijziging van de Wet op de lijkbezorging

De Wet op de lijkbezorging blijft in beweging om aan te blijven sluiten op de wensen van de nabestaanden. De ingezette voorbereiding van de modernisering van de Wlb is door de gevolgen van de uitbraak van het coronavirus voor uitvaarten echter uitgesteld. De nieuwe planning is op dit moment (december 2021) nog niet bekend.

De volgende onderwerpen komen in de wetswijziging aan de orde:

•nieuwe vormen van lijkbezorging, zoals resomeren waarbij het lichaam wordt opgelost in een vloeistof;

•bestemming van het lichaam, zoals het schrappen van de bewaartermijn van de asbus, het vereenvoudigen van afwijken van graftermijnen en de verduidelijking van de regeling voor achtergebleven asbussen. Ook wordt in een beperkt aantal gevallen een gezamenlijke begrafenis of crematie mogelijk;

•natuurbegraven en gebruik van duurzame kisten of doeken wordt mogelijk;

•uitbreiding mogelijkheden voor digitale informatiestromen en werkprocessen.

3.6.1 Islamitische graven

Een deel van de graven is geschikt om volgens Islamitische gebruiken, op niet-conservatieve wijze, te begraven. Deze graven zijn niet uitsluitend beschikbaar voor dit type begrafenissen, ook niet-moslims worden hierin begraven. Voor deze graven gelden de reguliere regels van grafrust en verlengingen. Er is geen sprake van eeuwigdurende grafrust.

Naar deze graven is tot nu toe nog niet heel veel vraag. Er hebben twee begrafenissen op deze wijze plaatsgevonden.

3.6.2 Herdenkingsmonument

Bij het strooiveld is een herdenkingsmonument geplaatst. Deze zuil, waarop plaatjes bevestigd kunnen worden met de naam van de verstrooide overledene, biedt een herdenkingsplek voor nabestaanden die daar behoefte aan hebben.

Een dergelijke voorziening is er niet voor nabestaanden die behoefte hebben aan een herdenkingsplek maar geen graf (meer) hebben om naar toe te gaan.

3.6.3 Historische graven

De begraafplaats dateert van 1967. Er zijn geen graven aanwezig met bijzondere historische betekenis.

4.4.1 Verharding

De verharding op de begraafplaats bestaat uit elementenverharding (entree, parkeerplaatsen, urnentuin), asfalt en halfverharding (de paden).

Type verharding

Aantal

Eenheid

asfalt

2079

m2

elementen

2386

m2

halfverharding

1075

m2

4.4.2 Openbaar groen

Het openbaar groen op de begraafplaats bestaat uit heesterbeplanting, vaste planten en grasvlakken. Ruim de helft van de totale oppervlakte bestaat uit gras.

Type groen

Aantal

Eenheid

gazon

17955

m2

grove sierheesters

4416

m2

ruw gras

4042

m2

fijne sierheesters

4025

m2

vaste planten

1647

m2

haag

651

m2

rozen

274

m2

4.4.3 Bomen

Er zijn 252 bomen op de begraafplaats in het beheersysteem geregistreerd. 16% van deze bomen staan in gras en 84% in beplanting. Er staan geen bomen in verharding.

Bijna de helft van het aantal bomen (45%) is eik. Deze soort staat vooral in de groensingel langs de rand van de begraafplaats. De eiken worden gevolgd door een groot deel es en esdoorn. Een kleiner percentage (5%) bestaat uit populieren, maar door de grootte van deze bomen zijn ze beeldbepalend op de begraafplaats.

Boomsoort

aantal

Eenheid

eik

113

st

es

45

st

esdoorn

32

st

overig

23

st

berk

17

st

populier

13

st

amberboom

9

st

4.4.4 Meubilair en civiele constructies

De objecten die tot het meubilair worden gerekend staan niet geregistreerd in het beheersysteem. Het betreft zitbanken, watertappunten, afvalbakken en plantensnijtafels.

Op het terrein bevinden zich tenslotte een betonnen trap, vier grondkeringsmuren en een verzamelgraf (knekelgraf).

5.2.1 Administratie

Vanwege wetgeving maar ook het emotionele karakter van de dienstverlening is een actuele en volledige begraafplaatsadministratie van groot belang. De gemeente Uithoorn maakt hiervoor gebruik van een geautomatiseerde begraafplaatsadministratie (Key2Begraven). De betrouwbaarheid van het systeem volgt uit het nauwgezet bijhouden van alle benodigde gegevens.

Er wordt een actief administratiebeheer uitgevoerd. Dit betekent dat rechthebbenden van particuliere graven en gebruikers van algemene graven tijdig worden aangeschreven ten aanzien van het verlengen van het grafrecht en beëindiging gebruik, volgens de bepalingen in de Wet op de lijkbezorging. Wijzigingen in de gegevens van de nabestaanden en ten aanzien van het grafrecht worden verwerkt, zodra deze informatie beschikbaar is.

Werkzaamheden:

De werkzaamheden met betrekking tot de begraafplaatsadministratie bestaan uit het verrichten van alle administratieve handelingen ten behoeve van:

•uitgifte en verlengingen van graven en urnennissen

•bijzettingen

•asverstrooiingen

•plaatsen gedenktekens

•handhaving grafonderhoud

•actueel houden van gegevens van nabestaanden (rechthebbenden en gebruikers);

•opstellen en versturen van facturen, aktes en vergunningen

•aanbrengen herdenkingsplaatjes op gedenkteken bij strooiveld

•plannen uitvaarten met uitvaartondernemers

5.2.2 Communicatie

In de persoonlijke dienstverlening om nabestaanden en andere belanghebbenden te informeren spelen de administratief medewerker en de beheerder begraafplaats een belangrijke rol. De communicatie gaat over algemene zaken ten aanzien van het beheer en gebruik van de begraafplaatsen en over specifieke (persoonlijke) situaties. Hierbij horen ook gesprekken wat er kan en mag na het verstrijken van het termijn, zoals herbegraven, verlengen, toch cremeren of (laten) ruimen. In veel gevallen gebeurt dit door middel van het beantwoorden van vragen per mail en telefoon. Daarnaast vinden ook persoonlijke gesprekken plaats op het gemeentehuis en op de begraafplaats.

De administratief medewerker en de begraafplaats beheerder zijn tevens het aanspreekpunt voor uitvaartverzorgers in de communicatie rondom een uitvaart en voor steenhouwers in de communicatie rondom het plaatsen van gedenktekens. Voor een betere afstemming is het voornemen om gebruik te gaan maken van een digitale begraafplaatsagenda. Hiervoor moeten nog een aantal software-aanpassingen worden uitgevoerd. De voorbereidingen hiervan starten eind 2021.

Informatie over de begraafplaats is beschikbaar op de website van de gemeente. De administratief medewerker zorgt dat deze informatie actueel is.

5.2.3 Tijdsbesteding

Jaarlijks vindt ca. 700 uur inzet plaats ten behoeve van de begraafplaatsadministratie en communicatie.

5.3.1 Activiteiten:

De taken rondom de lijkbezorging worden uitgevoerd door het team Dagelijks Onderhoud en aannemers. Het mechanisch delven en dichten van de graven gebeurt door de aannemer. De afwerking wordt verzorgd door de beheerder van de begraafplaats. In geval van een bijzetting wordt de grafbedekking tijdelijk verwijderd; dit verzorgt de steenhouwer. Na het dichten van het graf wordt de schikking van de bloemen en kransen verzorgd door de begraafplaatsbeheerder. De steenhouwer is verantwoordelijk voor het plaatsen van de gedenktekens. Dit gebeurt meestal een aantal weken na de uitvaart. De werkzaamheden ten behoeve van het plaatsen van een urn in een urnengraf of een urnennis worden door de begraafplaatsbeheerder uitgevoerd.

Bij elke uitvaart worden bij de ontvangst op de begraafplaats de verplichte documenten gecontroleerd door de beheerder. Vervolgens wordt in de meeste gevallen door de begraafplaats beheerder voorgelopen, waarbij de stoet na ontvangst wordt begeleid naar de afscheidsplaats en/of het graf.

Gemeente Uithoorn voert geen actief ruimingsbeleid. Particuliere graven waarvan het grafrecht is beëindigd en algemene graven waarvan de uitgiftetermijn is verstreken, worden alleen bovengronds geruimd, mits het gedenkteken niet te groot is. Op dit moment wordt er niet ondergronds (stoffelijke resten) geruimd om opnieuw beschikbare capaciteit te genereren. Vanuit bedrijfsmatig oogpunt dient hier de komende beheerperiode voor het oude gedeelte een plan voor te worden opgesteld en uitgevoerd.

5.3.2 Tijdsbesteding:

Het team Dagelijks Onderhoud is belast met de taken rondom de lijkbezorging. Het mechanisch delven en dichten van graven wordt uitgevoerd door een aannemer op basis van een contract.

5.4.2 grafbedekking

In de vigerende beheersverordening (1 januari 2015) is ten aanzien van het grafonderhoud omschreven dat de nabestaanden verplicht zijn de grafbedekking behoorlijk te onderhouden of te herstellen. Bij verwaarlozing worden de nabestaanden aangeschreven. Op dit moment is er een achterstand in het aanschrijven. Het inventariseren van de verwaarloosde graven en het aanschrijven is opgenomen in de uitvoeringsagenda van de komende beheerperiode.

5.4.3 Planmatig onderhoud

Het planmatig onderhoud aan areaal valt buiten het kader van het voorliggende beheerplan en is opgenomen in de beheerplannen van de assets wegen en groen.

6.4.1 Nagedachtenisplek

Na het ruimen van graven op de begraafplaats worden de overgebleven stoffelijke resten overgebracht naar een verzamelgraf. Hoewel het graf is geruimd blijft er voor veel mensen toch behoefte aan een plek op de begraafplaats om te gedenken. Een gedenkmonument waaraan een tastbare herinnering aan de overledene kan worden aangebracht, kan hier een goede invulling van zijn. Hiermee wordt een nieuwe mogelijkheid aangeboden aan de persoonlijke invulling van herdenken gegeven. Op dit moment ontbreekt een dergelijke voorziening op de gemeentelijke begraafplaats. Voorbeelden zijn zuilen met naambordjes zoals aanwezig bij het strooiveld of een metalen gedenkboom zoals op de begraafplaats in Wilnis (Ronde Venen) waar op koperen blaadjes de naam en geboortedatum en sterfdatum van de overledene kan worden gegraveerd.

6.4.2 Oriëntering monumenten algemene graven

Op de begraafplaats wordt uitvoering gegeven aan het gravenplan uit het bedrijfsplan Begraafplaats. Voor een rustiger beeld op de begraafplaats worden rijen graven uitgegeven als particulier óf als algemene graven (in het verleden gemengd). Bij de rijen algemene graven ervaren mensen het soms als vervelend om over of langs het voorste graf of grafmonument te gaan. Ook is het voorste monument soms hoger, waardoor het achterste monument vanaf het pad niet meer goed zichtbaar is. Bij nieuwe plaatsingen van monumenten wordt dit opgelost door de monumenten met ‘de ruggen’ tegen elkaar te plaatsen. Deze graven en monumenten kunnen vanaf het pad van de rij ernaast, nu wel goed worden gezien en onderhouden.

6.4.3 Grafbedekking urnengraven

In de urnentuin geeft de uitgegeven ruimte voor een urnengraf alleen ruimte voor een monument. Nabestaanden blijken steeds meer behoefte te hebben aan meer ruimte rond het urnengraf voor een persoonlijke extra toevoeging zoals het plaatsen van bijvoorbeeld een plant of lantaarn.

6.4.4 Bloemen bij de urnenmuur

Er is behoefte aan het plaatsen van bloemen bij de urnenmuur. De oorspronkelijke urnenmuur bood hier geen voorziening voor. Er werden/worden daardoor bloemen voor de urnenmuur geplaatst. Dit toont soms rommelig en belemmert de bereikbaarheid en zichtbaarheid van de laagste rij urnennissen.

Om tegemoet te komen aan deze wens zijn vervolgens ringen aangebracht aan de urnenmuur voor een vaas met bloemen. Er zijn enkele typen uitgeprobeerd en inmiddels is een goed model gevonden. Binnen de (beperkte) ruimte van het budget worden deze in fasen aangebracht of waar nodig vervangen.

6.4.5 Integreren van de as of een asbus in een grafmonument

Steenhouwers bieden steeds meer de mogelijkheid aan om de as van een overledene of de asbus(sen) te verwerken in een grafmonument. Er is ook vraag naar om dit type monument te mogen plaatsen bij een particulier graf op de begraafplaats. De asbus wordt dan niet meer bijgezet in het graf, maar er bovenop. De verordening staat dit op dit moment niet toe. Om aan deze persoonlijke wensen tegemoet te komen moet de verordening hierop worden aangepast.

6.4.6 Verzorgpunten

Voor het verzorgen van de grafbedekking bewaren mensen soms gereedschap/voorwerpen achter het graf. Dit geeft een rommelig beeld en hindert het onderhoud van de begraafplaats. Een centrale plek met een gereedschapsrek met onder andere een hark en een gieter, bijvoorbeeld bij de verzorgpunten, zou hier een oplossing voor zijn. Hiermee verbetert de beeldkwaliteit en het serviceniveau op de begraafplaats.

6.4.7 Toegangelijkheid

Toegankelijkheid is van groot belang voor een mindervalide bezoeker van de begraafplaats. Veel bezoekers zijn op leeftijd en soms slecht ter been. Om risico’s op letsel te voorkomen is het belangrijk dat de paden goed begaanbaar zijn zonder obstakels.

Regelmatig is er vraag naar een rolstoel. Een rolstoel die geschikt is voor ruw terrein (grasveld en halfverharding) draagt bij aan het IBOR-thema toegankelijkheid In het kader van de klantvriendelijkheid draagt het beschikbaar stellen van een rolstoel op de begraafplaats daarnaast bij aan het hoog houden van het serviceniveau. Een muntslot (zoals ook bij winkelwagens wordt gebruikt) voorkomt dat de rolstoel ergens op de begraafplaats onbeheerd achtergelaten wordt.

7.1.1 Verlagen van de kosten:

De hoge kwaliteit van het onderhoud en dienstverlening dragen eraan bij om te kiezen voor de begraafplaats van Uithoorn. Het verlagen van deze kwaliteit vergroot de kans dat mensen uitwijken naar omliggende gemeenten, waardoor een averechts effect ontstaat. Er is daarom weinig draagvlak om het kwaliteitsniveau te verlagen.

Het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden op een begraafplaats vraagt een flexibele en specialistische inzet die door marktpartijen voor een steeds hogere prijs wordt aangeboden. Door een deel van het groenonderhoud vanaf 2022 niet meer uit te besteden maar in eigen dienst uit te voeren (door middel van een maatwerkopdracht aan Duo+) kan een efficiënte mix worden toegepast die voldoet aan het gestelde onderhoudsniveau tegen de laagste kostprijs. Hierdoor wordt helaas niet geheel maar wel voor een belangrijk deel de kostenstijging voorkomen.

Een mogelijkheid die bekeken kan worden is de inzet van scholieren of studenten die (verplichte) stages moeten lopen en/of op zoek zijn naar afstudeeropdrachten. Dit geldt bijvoorbeeld voor ROC’s en HBO-opleidingen. Voor studenten marketing, communicatie of groenbeheer kan de begraafplaats mooie kansen bieden die ook de begraafplaats voordelen biedt (bron: onderzoeksrapport ‘de begraafplaats van de toekomst’ van LOB)

7.1.2 Verhogen van de inkomsten:

Om voldoende dekking van de kosten te krijgen is het van belang dat er ook in de toekomst gekozen blijft worden voor begraven. Daarvoor is het nodig dat begraven een aantrekkelijk alternatief is en blijft. Door te experimenteren met een meer ondernemende exploitatie kunnen de inkomsten stijgen.

De volgende maatregelen kunnen dit in de huidige situatie bevorderen:

Aanbod

○ hergebruik van graven op het oude gedeelte door regelmatig te ruimen;

○ verbeteren aanbod van kwaliteitsplekken voor urnengraven door meer ruimte voor persoonlijke grafbedekking bij urnengraven;

○ meer ruimte voor het maken van persoonlijke keuzes zoals het mogelijk maken van het combineren van een urn met een grafmonument op een particulier graf;

○ aanbrengen van meer variatie in inrichting. Door bijvoorbeeld een deel een natuurlijker uitstraling geven in aansluiting op de huidige behoefte van natuurbegraven;

○ Uitbreiden van servicevoorzieningen zoals bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van een rolstoel of uitlenen van gereedschap voor onderhoud van de grafbedekking;

PR en communicatie

○ de begraafplaats actief en structureel promoten:

■ het houden van open dagen;

■ organiseren van activiteiten rond rouwbeleving. Deze kunnen educatief zijn, maar ook belevingsgericht, met actieve of passieve deelname van bezoekers. Activiteiten kunnen worden gehouden in het kader van bijvoorbeeld het ‘Weekend van de Begraafplaats’ of rondom herdenkingsmomenten als de Dodenherdenking of Allerzielen (lichtjesavond).

○ communicatie in de krant en de website van de gemeente.

○ (meer) samenwerking zoeken met migrantenorganisaties/moskee. Bijvoorbeeld door het organiseren van een voorlichtingsavond over de mogelijkheid van islamitisch begraven, het opgeven van de begraafplaats op de website(s) van verenigingen voor islamitisch begraven. Zodat via hen de moslimburger (of mensen met een andere religieuze achtergrond) beter wordt bereikt.

Aanpassen tarieven

○ Toevoegen van ontbrekende handelingen en werkzaamheden aan tarieflijst die in rekening gebracht mogen worden, zoals het overschrijven op verzoek van belang- en rechthebbenden.

○ Het integraal verhogen van de leges maakt begraven en asbestemmen onaantrekkelijk waardoor een averechts effect ontstaat. Het invoeren van tariefdifferentiatie (lager tarief grafrechten op het nieuwe gedeelte, hoger tarief op het oude gedeelte) kan wel bijdragen. De sfeer op het oude gedeelte van de begraafplaats heeft een toegevoegde waarde voor de uit te geven graven. Hierdoor is het aannemelijk de grafrechten op dit gedeelte hoger te maken voor de eigen graven. Het geeft mensen ook meer keuzemogelijkheden.

7.1.3 Dekken van een deel van de kosten vanuit andere dekkingsbronnen

De kosten van de begraafplaats worden gedekt uit de opbrengsten uit tarieven (lijkbezorgingrechten) en deels uit de algemene middelen.