Aanhef
Colofon
November 2022
Dit document is opgesteld in opdracht van de samenwerkende gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo.
Voorwoord
De sociale basis maken we samen!
In een steeds sneller veranderende en complexe wereld, lukt het niet iedereen om altijd op eigen kracht vooruit te komen. En soms zit het gewoon tegen en is hulp nodig. De voorbeelden hieronder zijn heel herkenbaar en motiveren ons als Wethouders Sociaal Domein om onze (wettelijke) taken zo goed mogelijk uit te voeren. We doen dat bij voorkeur samen met de vier gemeenten van de BUCH, waarbij er ruimte is voor lokale uitwerking Dit integraal beleidskader is daarvoor ons koersplan.
In Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo wonen meer mensen zoals Tarik, Maryam en Roy. En ook mensen als Milena en Joke, die verderop in dit beleidskader aan bod komen. Zij willen net als iedereen zich verbonden voelen met en ondersteund worden door anderen om vooral mee te kunnen doen. Daarvoor wordt er een breed en laagdrempelig aanbod van activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk georganiseerd. Dit noemen we de sociale basis. De gemeente doet dat met en voor haar inwoners. De sociale basis maken we samen!
De sociale basis helpt mensen om zelfredzaam te zijn, hun talenten te ontwikkelen, om veerkrachtiger te zijn en mee te doen in hun omgeving. De sociale basis maken we samen met de inwoners, vrijwilligers, ondernemers en
(maatschappelijke) partners. Indien er zwaardere of specialistische hulp nodig is die mensen zelf niet kunnen regelen, brengt het sociaal team samen met de inwoner in beeld wat er nodig is en welke hulp daarbij het beste past. Als dat nodig is, helpt het sociaal team bij het organiseren van deze hulp. Voor het leveren van de meest passende ondersteuning en hulp dragen we gezamenlijk de verantwoordelijkheid: de inwoners zelf, de partners binnen de sociale basis, overige partners in de wijk zoals bibliotheken, huisartsen en scholen, het sociaal team en aanbieders van jeugdhulp en Wmo voorzieningen.
Laten we dus samenwerken aan de sociale basis in onze gemeenten zodat wij niemand laten vallen!
Wethouders Sociaal Domein van Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo.
5. Sturing op het sociaal domein
Tekst
Hoe komen we tot meer zicht en grip? De meeste gemeenten kampen met grote financiële tekorten in het sociaal domein. Dat geldt ook voor Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. De vraag naar hulp en ondersteuning is de laatste jaren enorm gestegen, terwijl dit niet heeft geleid tot structurele aanvullingen vanuit het Rijk. Om meer zicht en grip te krijgen op het sociaal domein liggen er de volgende opgaven:
1Gebiedsgerichte uitvoering: gebiedsplannen
2Borgen van beheersmaatregelen en ombuigen naar bestuurlijke KPI’s
3Investeren in een stevige sociale basis
4Doorontwikkelen dashboards Wmo en Jeugd en sturingsinformatie
5Het opbouwen van businesscases op de beweging van effectiviteit preventief werken.
6Een professionaliseringsslag op het opdrachtgeverschap in inkoop en subsidierelaties
Bijlage 1: Demografische ontwikkelingen
In Nederland neemt de vergrijzing toe en is er zelfs sprake van dubbele vergrijzing. We worden steeds ouder. Dit zien we ook in Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo terug.
Centraal Bureau voor de Statistiek | 2021
In Bergen neemt het aandeel ouderen toe de komende jaren. De levensverwachting van mannen is hoger dan de rest van Nederland. Verder wonen er veel alleenstaanden in de gemeente.
Centraal Bureau voor de Statistiek | 2021
In Uitgeest zijn er minder ouderen en is de leeftijdsgroep 45-65 jaar het grootst. In Uitgeest wonen er veel gezinnen met kinderen.
Centraal Bureau voor de Statistiek | 2021
In Castricum is de leeftijdsgroep 45-65 jaar eveneens het grootst en wonen er veel ouderen naast gezinnen met jonge kinderen.
Centraal Bureau voor de Statistiek | 2021
In Heiloo is de leeftijdsgroep 45-65 jaar eveneens het grootst. Verder is de groep 65 plus groot en wonen er gezinnen met jonge kinderen.
Bijlage 2: Inclusie en Positieve gezondheid
■ inclusie
In juni 2016 heeft Nederland het VN-Verdrag inzake rechten van personen met een handicap (hierna VN-Verdrag) geratificeerd. Doel van het VN-Verdrag is de drempels te verminderen zodat mensen met een beperking onbeperkt kunnen deelnemen aan de samenleving. In Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo geven we invulling aan het VN- Verdrag door het verstevigen van de sociale basis.
Een belangrijke randvoorwaarde daarbij is de toegankelijkheid van openbare gebouwen en de openbare ruimte (ook van buurthuizen, bibliotheken, sportaccommodaties etc.) en de bereikbaarheid van activiteiten en voorzieningen. Alle interventies zijn gericht op kunnen meedoen in de samenleving. In de gebiedsplannen wordt de opgave op inclusie geconcretiseerd. De VNG heeft een routekaart ontwikkeld om te komen tot een integrale aanpak op inclusie. In samenwerking met interne en externe partners, ervaringsdeskundigen en het gehandicaptenplatform maken we langs deze routekaart de opgave op inclusie in de uitwerking naar de gebiedsplannen concreet.
■ positieve gezondheid
Positieve gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies:
1Mentaal welbevinden
2Fysieke functies
3Dagelijks functioneren
4Meedoen
5Kwaliteit van leven
6Zingeving
Met deze brede benadering sluiten we aan bij de leefwereld van de inwoner. De focus ligt op wat mensen nog wel kunnen. We dragen bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Inzet op gezonde leefstijl en op mentale gezondheid en weerbaarheid (gezonde voeding, bewegen en sport) hebben een preventieve werking en voorkomt escalatie van problematiek. De GGD is een belangrijke partner in het bevorderen van gezondheid.
Bijlage 3: Bouwstenen van de sociale basis
Bouwsteen 1: Verbondenheid & Betrokkenheid
Activiteiten die het gevoel van verbondenheid met de medemens of de gemeenschap waartoe men behoort bevorderen:
■ We stimuleren bewoners en ondernemers om maatschappelijke initiatieven te ontplooien.
■ We ontwikkelen partnerschap. Vaak zijn er verschillende partners (professioneel en niet professioneel) actief in het dorp. Samen met hen wordt er gewerkt aan de opgave in de gebieden.
■ We stimuleren ontmoeten en netwerken en bevorderen daarbij inclusie. Ontmoeting in de buurt wordt gestimuleerd, mede om eenzaamheid te voorkomen. Dat hoeft niet alleen plaats te vinden in de zaaltjes in de buurthuizen, maar kan ook plaatsvinden in een speeltuin, sportveld, op een bankje of digitaal.
Rol van de gemeente:
De gemeente kan verschillende rollen hebben bij deze bouwsteen: netwerkpartner, regisseur en het stimuleren of faciliteren van inwonersinitiatieven.
Bouwsteen 2: Samenredzaamheid
Activiteiten die ervoor zorgen dat iedereen mee kan doen door elkaar te steunen en verantwoordelijkheid te nemen:
■ We signaleren problemen vroegtijdig.
■ We faciliteren omzien naar elkaar (vrijwillige inzet). Bijvoorbeeld door ontmoetingen in de wijk bijvoorbeeld mogelijk te maken. Hiermee bevorderen we de sociale contacten in buurten en de dorpen.
■ We ondersteunen mantelzorgers om in balans te komen. Vaak zijn mantelzorgers overbelast. Door naar elkaar om te zien naar elkaar en te helpen, wordt de belasting minder. Voorbeelden zijn maaltijdinitiatieven in de buurt om voor mantelzorgers te koken of lotgenoten contactgroepen.
Rol van de gemeente:
Opdrachtgever, gericht stimuleren en faciliteren van ondersteuning aan bijvoorbeeld vrijwilligers en welzijnswerk om daar waar dat nodig is samenredzaamheid te stimuleren en te vergroten.
Bouwsteen 3: Zelfredzaamheid
Activiteiten die het vermogen om zelfstandig je leven te leiden, je te kunnen ontwikkelen, en je problemen op te lossen, vergroten:
■ We zorgen ervoor dat kinderen veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien. We focussen ons op talentontwikkeling, positieve gezondheid en veiligheid zodat de kinderen zoveel mogelijk thuis veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien.
■ We stimuleren een gezonde leefstijl en welbevinden. Het bevorderen van een gezonde leefstijl is niet alleen sporten en bewegen. Ook gezonde voeding draagt hier aan bij. Verder is de inrichting van de openbare ruimte belangrijk. De omgevingsvisie biedt hiervoor handvatten. Aantrekkelijke fiets- en wandelpaden stimuleren inwoners om meer te bewegen. Komende jaren hebben we extra aandacht voor mentale gezondheidsproblemen, vooral bij jongeren. Bij hen zien we als gevolg van de coronacrisis een toename van mentale problemen en een toename van middelengebruik.
■ We vergroten de veerkracht en bieden praktische hulp en steun. De veerkracht in de dorpen vergroten we door het bevorderen van het sociaal functioneren: door inwoners vertrouwen te geven om zichzelf en elkaar te helpen. Voorbeelden zijn maaltijden voor elkaar koken, helpen in de tuin, klussendiensten,
Rol van de gemeente:
Gerichte (collectieve) ondersteuning en activiteiten subsidiëren om het meedoen van groepen met een beperkingen of specifieke problematiek mogelijk te maken.
Bijlage 4: Begrippenlijst
Term
Omschrijving
Bewonersinitiatief
Initiatief genomen door bewoners, bewonersgroepen of ondernemers voor activiteiten die een bijdrage leveren aan de sociale cohesie en de leefbaarheid in de buurt.
Inclusie
De insluiting in de samenleving van achtergestelde groepen op basis van gelijkwaardige rechten en plichten.
Informele hulp en ondersteuning
Hulp en ondersteuning verleend door niet-professionals. De hulp en ondersteuning van het sociale netwerk (familie, vrienden, kennissen en buren). Vrijwilligers, mantelzorgers aan iemand met een ondersteuningsbehoefte.
Leefbaarheid
De mate waarin de kwaliteit van de leefomgeving is afgestemd op de menselijke behoeften, verlangens en eisen
Leefwereld
De directe omgeving van iedere inwoner zelf. Je behoort tot de leefwereld van een ander omdat je een familieband hebt, buren bent, elkaar van de sportclub kent en dergelijke. De motivatie om in de leefwereld iets voor een ander te doen ligt in de sfeer van de persoonlijke of maatschappelijke betrokkenheid.
Mantelzorg(er)
Mantelzorg is zorg en ondersteuning gegeven aan een naaste (zoals part- ner, ouder, kind, buur, kennis) die chronisch ziek is en/of een beperking heeft. De mantelzorger geeft langdurig, intensief en onbetaald zorg en ondersteuning aan iemand met wie hij/zij een persoonlijke band heeft.
Positieve Gezondheid
Het concept Positieve Gezondheid wordt gezien als het vermogen van mensen om zich aan te passen en een eigen regie te voeren in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Het concept is uitgewerkt in zes dimensies die bijdragen aan dit vermogen: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, sociale en maatschappelijke participatie en dagelijks functioneren. Met de nadruk op het vermogen van de mens in plaats van op ziekte of problemen, en met de breedte van de zes dimensies, behelst positieve gezondheid een brede (integrale) en positieve kijk op gezondheid.
Samenredzaamheid
Er met elkaar voor zorgen dat iedereen kan meedoen door elkaar te steunen en verantwoordelijkheid te nemen.
Sociale basis
Breed en laagdrempelig aanbod van activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk, om zelfredzaam te zijn, talenten te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving.
Vrijwilliger
Iemand die zich onbetaald en belangeloos inzet voor anderen die hulp of zorg nodig hebben
Zelfredzaamheid
Zelfredzaamheid gaat over het vermogen om dagelijkse activiteiten zelfstandig te kunnen doen. Denk aan daginvulling, administratie of relaties onderhouden. Mensen zijn ook zelfredzaam als ze met mensen in hun omgeving hulp organiseren. Dit noemen we samenredzaam.