Aanhef
De raad van de gemeente Tytsjerksteradiel;
gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 20 januari 2026, punt nummer: 13;
Beslút:
Het Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie Gemeente Tytsjerksteradiel 2026 en verder vast te stellen.
Foarwurd
Yn ús maatskippij sjogge wy earmoed en skulden faak as in persoanlike kar en as in gefolch fan eigen falen. Mar it kin ús allegear oerkomme troch in ferkearde kar, in ûnoplettend momint of in yngripende libbensbarren lykas it ferstjerren fan in partner, in skieding of ferlies fan wurk.
Earmoed is mear as in bytsje jild
Earmoed is net allinnich in tekoart oan jild, mar rekket ek it selsbetrouwen fan minsken, de kânsen yn it libben en de relaasjes mei oaren. Wy witte dat minsken dy't te krijen hawwe mei earmoed en skulden yn de oerlibbingsstân stean en fan dei ta dei libje. Earmoed bliuwt faak ferburgen omdat in soad minsken harren skamje. Omdat sy har skamje doare sy net om help te freegjen omdat se benaud binne om feroardiele te wurden. Hjirtroch geane saken faak fan kwea oant slimmer.
Rûnkomme
We sjogge dat hieltyd mear minsken muoite hawwe om rûn te kommen om't harren ynkomsten net mear oanslute by de kosten fan libbensûnderhâld. Oan'e ein fan'e moanne hawwe se gewoanwei gjin jild mear foar it deistige libbensferlet. It idee dat wurk altyd genôch is om rûn te kommen, kloppet spitigernôch net mear. Ek yn ús gemeente binne der minsken dy't fulltime wurkje en dochs muoite hawwe om harren rekkens te beteljen of harren bern dielnimme te litten oan sport en oare aktiviteiten. In lytse finansjele tsjinslach, lykas in stikkene waskmasine, kin foar dizze húshâldingen al grutte gefolgen hawwe.
Skulden
Yn ús gemeente is it tal ynwenners mei problematyske skulden de ôfrûne jierren tanaam. Dat hat dermei te krijen dat ynwenners net rûnkomme kinne, mar ek ferliedingen lykas online gokken en ' koop nu, betaal later' liede ta finansjele problemen.
Mearynwennersberikke
Om't wy mear ynwenners berikke wolle, sille wy ús kommunikaasje oer earmoed en skulden oars foarmjaan. Us oanbod fan ynkommensstipe en finansjele help moat oersichtlik, werkenber en fynber wêze en yn ús kommunikaasje hâlde wy rekken mei ferskillende doelgroepen lykas de jongerein, minsken dy't net goed lêze kinne, oarstaligen en selsstannigen. Ek sjogge wy wat de bêste kommunikaasjemiddels binne om ús ynwenners te berikken.
Mei dit beliedsplan wolle wy bydrage oan in Tytsjerksteradiel dêr’t ús ynwenners meidwaan kinne, rûnkomme en gjin problematyske skulden hawwe!
Doeke Fokkema
Wethâlder
Hoofdstuk 8 Preventie
8.1 Wat doen we nu
8.1.1 Werkwijze vroegsignalering
Bij betalingsachterstanden ontvangen wij een signaal van de vaste lasten partners. Ons team vroegsignalering of Amargi pakt deze signalen op. Een betalingsachterstand op vaste lasten is vaak een signaal dat er meer schulden zijn. Daarom benaderen wij inwoners met betalingsachterstanden proactief. Wij benaderen deze inwoners respectvol, positief en zonder oordelen
22Voornamelijk telefonisch en huisbezoeken. In minder mate via een mail of een brief.
. Daarnaast hebben wij periodiek overleg met WoonFriesland om de voortgang van vroegsignalering te bespreken en de aanpak eventueel bij de stellen. In bijlage 7 staat het vroegsignaleringsproces.
8.1.2 Acceptatie hulpaanbod
In de praktijk blijkt dat het merendeel van de inwoners ons hulpaanbod niet accepteert bij een vroegsignaal. Daardoor lopen deze inwoners het risico dat hun schulden oplopen. Deze mensen laten we niet zitten. Op het moment dat zij er klaar voor zijn, leiden wij deze inwoners naar de meest passende vorm van hulp.
Bijlage 1 Wettelijk kader
Participatiewet
De Participatiewet is de grondslag om bijstand te verlenen in de kosten levensonderhoud en om mensen te ondersteunen bij arbeidsparticipatie.
Wet inkomens-voorziening oudere en gedeeltelijk arbeids-ongeschikte werkloze werknemers (IOAW)
De IOAW is een inkomensvoorziening voor oudere (vóór 1 januari 1965 geboren) werknemers die na de leeftijd van 50 jaar werkloos zijn geworden. De IOAW-uitkering is een aanvulling op het (gezins)inkomen tot bijstandsniveau.
Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz)
Zelfstandigen kunnen in (tijdelijke) financiële problemen komen die het voortbestaan van hun bedrijf bedreigen. In bepaalde gevallen kunnen zij dan een beroep doen op het Bbz.
Wet inkomens-voorziening oudere en gedeeltelijk arbeids-ongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ)
Een oudere ZZP-er die wil stoppen met het bedrijf omdat er onvoldoende inkomen uit het bedrijf komt, kan een beroep doen op de IOAZ.
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs)
Sinds de inwerkingtreding van de Wgs is schuldhulpverlening een taak van gemeenten. De wet geeft een ruim kader waarbinnen gemeenten de schuldhulpverlening moeten vormgeven (van preventie tot nazorg).
Besluit Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Bgs)
Dit besluit verplicht verhuurders van woonruimte om, met het oog op schuldhulpverlening een betalingsachterstand te melden.
Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv)
De beslagvrije voet is het deel van het inkomen waarop een schuldeiser geen beslag mag leggen. Dit zorgt ervoor dat mensen die schulden hebben en te maken krijgen met beslaglegging op hun inkomen, altijd een minimumbedrag overhouden om van te leven.
Wet adviesrecht genereren bij schuldenbewindzaken
Vanaf 1 januari 2021 mogen gemeenten de rechter adviseren over oplossingen zoals schuldenbewind en gemeentelijke schuldhulpverlening.
Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP)
Inwoners met problematische schulden die niet geholpen kunnen worden met een minnelijke schuldregeling kunnen de rechter om een wettelijke schuldensanering vragen.
Bijlage 2 Landelijke ontwikkelingen
In de tabel hieronder staan de landelijke ontwikkelingen op het gebied van armoede en schulden.
Nationaal Programma Armoede en schulden
Met dit programma wil het Kabinet een toename van (kinder)armoede voorkomen en verder terugdringen, de langetermijneffecten van armoede tegengaan en mensen in armoede helpen vooruit te komen. Ook moeten problematische schulden worden voorkomen. En als er schulden ontstaan, moeten drie dingen beter: een kleine vordering moet klein blijven, mensen met schulden moeten overzicht houden, en er moet snelle en goede schuldhulpverlening beschikbaar zijn.
Versimpelen
Het huidige stelsel is te ingewikkeld. Dit leidt tot problemen bij het aanvragen en ontvangen van inkomensondersteuning. Het programma Vereenvoudiging inkomensondersteuning voor Mensen (VIM) heeft als doel om dit te veranderen. Het doel van dit landelijke programma is om het huidige stelsel van inkomensondersteuning, zoals toeslagen en uitkeringen, te vereenvoudigen en daarmee bestaanszekerheid te vergroten.
Wetsvoorstel proactieve dienstverlening voor gegevensuitwisseling
Het wetsvoorstel proactieve dienstverlening voor gegevensuitwisseling regelt dat overheidsinstanties, zoals UWV
29Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
, SVB
30Sociale Verzekeringsbank
en gemeenten, gegevens mogen uitwisselen om mensen te benaderen die mogelijk recht hebben op een uitkering of voorziening, maar deze niet gebruiken. Het doel is om het niet-gebruik van uitkeringen en andere sociale zekerheidsvoor-zieningen te verminderen. Het wetsvoorstel moet nog worden aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer.
Bijlage 3 Aantallen inkomen tot 130% sociaal minimum, schulden per huishoudtype en schulden per leeftijdsgroep
Inkomen tot 130% sociaal minimum
%
Aantal huishoudens
Aantal personen
100%
400
700
101%
700
1.000
105%
800
1.200
110%
1.000
1.500
120%
1.300
2.000
130%
1.600
2.500
Kinderen huishoudens met inkomen tot 130% sociaal minimum voor kinderen
Leeftijd 0 t/m 5 jaar
Leeftijd 6 t/m 11 jaar
Leeftijd 12 t/m 17 jaar
Totaal
50
70
30
150
70
90
60
220
80
90
80
250
80
110
100
290
100
140
130
370
Schulden per huishoudtype Tytsjerksteradiel
Aantal
1persoonshuishouding
250
Paar zonder kinderen
140
Paar met kinderen
280
Eenouder gezin
100
Totaal
770
Schulden per leeftijdsgroep Tytsjerksteradiel
Aantal
16-25
20
23-35
130
35-45
170
45-55
190
55-65
160
65of ouder
100
Totaal
770
Bijlage 4 Armoederegelingen
Bijzondere bijstand
Dit is een uitkering voor kosten die niet iedereen heeft en waarvoor de inwoner geen geld opzij heeft kunnen zetten. Er bestaat geen recht op bijzondere bijstand voor normale kosten van bestaan zoals boodschappen en huur of wanneer de kosten op een andere manier vergoed worden, bijvoorbeeld door de zorgverzekering. Inwoners die geen bijstandsuitkering hebben, kunnen ook bijzondere bijstand aanvragen. Zij ontvangen dan wel een lager bedrag wanneer het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. In dat geval is er sprake van draagkracht. De draagkracht is 35% van het inkomen boven 110%. Wij brengen de draagkracht in mindering op de bijzondere bijstand.
Compensatie eigen risico
Hebben inwoners een chronische ziekte of een handicap of een CIZ-verklaring Wet langdurige zorg, een WMO-voorziening of een Gehandicapten-parkeervoorziening? En hebben deze inwoners daardoor het volledige eigen risico betaald? Dan krijgen zij het wettelijk eigen risico gedeeltelijk vergoed.
Individuele Inkomenstoeslag
Heeft een inwoner minimaal 3 jaar een inkomen dat lager is dan 110% van het wettelijk minimumloon en is er geen zicht op inkomensverbetering? Dan kan deze inwoner de Individuele inkomenstoeslag aanvragen.
Collectieve Zorgverzekering (AV Frieso)
De AV Frieso is een collectieve ziektekostenverzekering voor inwoners met een laag inkomen. Wij hebben deze verzekering afgesloten bij De Friesland. De verzekering geeft een goede dekking en wij betalen een gedeelte van de zorgpremie.
Stichting Leergeld
Ouders met een laag inkomen en kinderen van 4 tot 18 jaar kunnen een beroep doen op deze stichting. De stichting helpt met bijvoorbeeld schoolspullen, een laptop, een fiets, zwemles, muziekles of een verjaardagspakket.
Jeugdfonds Sport & Cultuur
Door deze regeling kunnen kinderen van 4 tot 18 jaar van ouders met een laag inkomen meedoen aan sport en cultuur.
Volwassenfonds Sport & Cultuur
Door deze regeling kunnen inwoners van 18 jaar en ouder met een laag inkomen meedoen aan sport en cultuur.
Humanitas Thuisadministratie
De vrijwilligers van Humanitas Thuisadministratie helpen mensen hun financiën en administratie op orde te krijgen en te houden. Bijvoorbeeld het ordenen van post, het maken van een overzicht van inkomsten en uitgaven of het aanvragen van regelingen waar de inwoner recht op heeft.
KEaRNAmargi
KEaRN Amargi is er om schulden te voorkomen. Vrijwilligers helpen de deelnemers om geldzorgen tegen te gaan door meer inzicht te krijgen in de eigen financiën.
Voedselbank
Inwoners die niet genoeg geld hebben om eten te kopen, kunnen terecht bij de Voedselbank Tytsjerksteradiel.
Bijlage 8 Indicatoren doelen (behaalde resultaten t.o.v. 2025)
Doel 1
Meer inwoners en kinderen maken gebruik van de minimaregelingen
Gemiddeld bereik is 85%
Bron
Kernindicator 1
Het aantal huishoudens dat gebruik maakt van een regeling ten opzichte van het potentieel aantal huishoudens dat recht heeft op de regeling
Eigen systeem
CBS
Leergeld
Jeugdfonds Sport & Cultuur
Volwassenenfonds Sport & Cultuur
Subindicator 1.1
Het potentieel aantal huishoudens (met kinderen) met een inkomen tot 110% van de bijstandsnorm voor de gemeentelijke regelingen en het potentieel aantal huishoudens (met kinderen) met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm voor de ‘participatieregelingen’
CBS
Doel 2
Minder kinderen die in armoede leven
Bron
Kernindicator 2
Percentage kinderen dat in armoede leeft
CBS
Subindicator 2.1
Percentage 2024 = 2,6%
CBS
Doel 3
Minder inwoners die in armoede leven
Kernindicator 3
Percentage inwoners dat in armoede leeft
CBS
Subindicator 3.1
Percentage 2024 = 2,7%
CBS
Doel 4
Minder inwoners en zelfstandigen met problematische schulden
Bron
Kernindicator 3
Percentage inwoners met problematische schulden
CBS
Subindicator 3.1
Percentage 2024 = 5,5%
CBS
Doel 5
Onze dienstverlening nog beter toegankelijk maken
Bron
Kernindicator 4
Minimaal een 7 scoren voor onze dienstverlening op het terrein van armoede en schulden op basis van een klanttevredenheidsonderzoek
Klanttevredenheids-onderzoek
Subindicator 4.4
Uitkomst vervolgonderzoeken (1 keer per 4 jaar)