Aanhef
1.Voorwoord
Velen denken bij duurzaamheid primair aan klimaatverandering en duurzame energie, aan de uitputting van veel grondstoffen, aan vervuiling, het grootschalig kappen van bossen en de ecologische effecten daarvan. Anderen betrekken daar ook aspecten van het welzijn van de mens bij. De afgelopen decennia zijn vele definities van duurzaamheid gegeven. De laatste jaren is er duidelijk sprake van een verruiming van het begrip duurzaamheid en er zijn verscheidene gemeenten die dit ook veel ruimer zien. De Stichting Duurzame Samenleving geeft daarvoor de volgende definitie.
Een duurzame samenleving is een samenleving
•waarin ieder kan voorzien in zijn of haar behoeften,
•die zorg draagt dat ook toekomstige generaties in hun behoeften kunnen voorzien,
•en waarbij ieder de mogelijkheid heeft om zich in vrijheid te ontwikkelen, binnen een stabiele samenleving, in harmonie met zijn of haar omgeving.
Duurzaamheid is dus een breed begrip. Duurzaamheid is een manier van denken dat geïntegreerd moet worden in ons hele doen en laten. Dat geldt voor elk taakveld en dus elke bestuurder en medewerker binnen onze eigen organisatie, voor alle maatschappelijke organisaties, voor het bedrijfsleven en voor elke inwoner van Dinkelland en Tubbergen. Duurzaamheid is dus een thema dat niet bij een enkele programmamanager, een enkele afdeling of een enkele bestuurder thuishoort. Duurzaamheid moet in de haarvaten van de organisatie gaan zitten.
In dit uitvoeringsprogramma zijn speerpunten opgenomen die bijdragen aan die duurzame samenleving.
Bijlage
Stand van zaken duurzaamheid in de gemeente Dinkelland en Tubbergen
Behoort bij uitvoeringsprogramma “Op weg naar de duurzame gemeenten Dinkelland en Tubbergen 2016-2021”
1.Inleiding
In het Coalitieprogramma Dinkelland 2014-2018 en het Coalitieakkoord Tubbergen 2014-2018 heeft Duurzaamheid een prominentere positie gekregen. Om bepaalde ambities te kunnen bereiken is het in eerste instantie belangrijk te weten hoe Dinkelland en Tubbergen er nu voor staan. Om dat te kunnen beoordelen zijn er verschillende duurzaamheidsmonitoren in omloop namelijk de volgende:
-Lokale Duurzaamheidsmeter
Dit is een instrument dat inzicht geeft in de activiteiten en ambities van gemeenten, provincies en waterschappen op het gebied van duurzame ontwikkelingen. Het biedt een handvat voor politici, maatschappelijke organisaties en burgers om met deze overheden in gesprek te gaan of om in actie te komen. De Lokale Duurzaamheidsmeter voor gemeenten bestaat uit drie vragenlijsten, geënt op de drie dimensies van duurzame ontwikkeling: People, Planet en Profit. Deze vragenlijsten moeten door de gemeente zelf worden ingevuld.
De Lokale Duurzaamheidsmeter is gebaseerd op door de gemeenten zelf ingevulde vragenlijsten over People, Planet en Profit aspecten van duurzaamheid. De vragenlijsten omvatten inmiddels in totaal ca.150 vragen waarmee in beginsel een goed beeld van de gemeentelijke ambitie en inzet kan worden verkregen. Het nut ervan is bijvoorbeeld dat gemeenten zo bewust worden gemaakt van alle relevante aspecten van duurzaamheid en van manieren om de eigen performance te verbeteren. Een bezwaar is echter dat over het invullen geen objectiveerbare verantwoording hoeft te worden afgelegd anders dan dat het resultaat openbaar wordt gemaakt. Verder is van belang dat de vragenlijsten veelal betrekking hebben op de manier waarop de gemeente probeert om duurzaamheid in de praktijk vorm te geven en dat niet zichtbaar wordt wat de feitelijke duurzaamheidssituatie is.
Deze duurzaamheidsmeter is dus heel nuttig om te hanteren als checklist ter beoordeling van in hoeverre de beleidsontwikkeling is gevorderd en in hoeverre relevante organisaties daarbij zijn ingeschakeld. Ter beoordeling van de vordering van dit traject in het kader van de Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid is deze Duurzaamheidsmeter nu al ingevuld en geeft dit een beeld van de 0-situatie.
-Nationale monitor Gemeentelijke Duurzaamheid 2014
De in opdracht van de Directie Duurzaamheid van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu door Telos uitgebrachte Nationale Monitor Gemeentelijke Duurzaamheid 2014 rapporteert over alle 403 gemeenten die Nederland per 1 januari 2014 kent en is gebaseerd op recente waarden van in totaal 90 indicatoren.
Telos is een universitair kenniscentrum duurzame ontwikkeling. Daarbij ligt de nadruk op het ontwerp, de inrichting en de monitoring van duurzame ontwikkelprocessen. Telos doet dit in samenwerking met maatschappelijke partners, in open innovatieprocessen.
De duurzaamheidbalans laat, op basis van samen met de opdrachtgever ontwikkelde indicatoren en daaraan verbonden duurzaamheidsdoelen, zien hoe de eigen provincie of gemeente scoort op de drie duurzaamheidskapitalen, te weten de drie P’s van People, Profit en Planet (het sociaal-cultureel, economisch en ecologisch kapitaal).
Deze monitor geeft een objectief beeld van de werkelijke stand van zaken m.b.t. duurzaamheid in een gemeente. Het volledige rapport is te vinden op de website www.telos.nl. In deze notitie worden de voor Dinkelland en Tubbergen belangrijkste resultaten samengevat.
-Gemeentelijke Duurzaamheidsindex
Begin 2014 is de Gemeentelijke Duurzaamheidsindex – GDI-2014 – gepresenteerd door de Stichting Duurzame Samenleving. Deze index, beschikbaar voor alle ruim 400 gemeenten in Nederland, meet hoe duurzaam elke gemeente is aan de hand van 16 indicatoren.
De Stichting Duurzame Samenleving is in 2006 opgericht door Geurt van de Kerk en Arthur Manuel. Het is een particulier initiatief dat zich ten doel stelt om de ontwikkeling naar een duurzame samenleving te bevorderen. Zij wil daar vooral toe bijdragen door middel van de zelf ontwikkelde Sustainable Society Index – SSI – die aan de hand van een bescheiden aantal indicatoren het niveau van duurzaamheid meet in de gehele wereld, dat wil zeggen voor 151 landen, waar 99% van de wereldbevolking woont. De SSI verschijnt elke twee jaar; de meest recente editie is de SSI-2012. De SSI mag zich wereldwijd in een sterk toenemende belangstelling verheugen.
De elegantie van de eenvoud die deze index kenmerkt heeft bij gemeenten geholpen om het onderwerp te agenderen. Echter ontbreken bij deze index nog belangrijke ecologische aspecten zoals CO2-emissies en bodemvervuiling, evenals belangrijke thema’s en indicatoren van het economisch kapitaal. De volledige rapportage met achtergrond informatie is terug te vinden op de website www.gdindex.nl. In deze notitie zijn de belangrijkste resultaten voor Dinkelland en Tubbergen samengevat.
Telos en Stichting Duurzame Samenleving hebben februari 2014 afgesproken ernaar te streven dat beide monitors elkaar waar mogelijk versterken.
2.Resultaten Lokale Duurzaamheidsmeter
In de volgende tabel is weergegeven hoe de voorlopige stand van zaken wat betreft beleidsvorming en in gang gezette programma’s in Dinkelland en Tubbergen is, wat maximaal haalbaar is, wat het aantal van de best scorende en slechtst scorende gemeente is. Daarbij tekenen we aan dat er maar ca. 113 gemeenten deze lijst hebben ingevuld. We mogen aannemen dat dit wel de gemeenten zijn die bewust actief zijn begonnen met duurzaamheidsbeleid en dat een groot deel van de gemeenten die deze lijst niet hebben ingevuld ook nog niet actief daarmee bezig zijn.
Omschrijving
Voorlopig aantal punten Dinkelland
Voorlopig aantal punten Tubbergen
Max. haalbaar aantal punten
Best scorende gemeente
Slechtst scorende gemeente
People
Verankering binnen de organisatie
Burgerparticipatie
Duurzaamheid en samenleving
12
9
5
12
12
5
22
24
29
Subtotaal
26(35%)
29(39%)
75
72
20
Planet
Klimaat en energie
Natuur en water
Afval en vervuiling
5
13
18
8
13
15
30
25
20
Subtotaal
36(48%)
36(48%)
75
73
29
Profit
Duurzaam inkopen
Duurzame mobiliteit
Duurzaam ondernemen / MVO
18
5
9
19
5
10
30
15
30
Subtotaal
32(43%)
33(44%)
75
73
25
Totaal
94(42%)
98(44%)
225
218
73
Op basis van deze cijfers staan Dinkelland en Tubbergen op plaats 102 en 99 van de 113 geregistreerde gemeenten. Wat betreft beleidsvorming scoren Dinkelland en Tubbergen in verhouding het beste op het element Planet. Gelijkertijd is duidelijk dat er op alle beleidsterreinen wel winst te boeken is. De meeste winst is te behalen onder de indicatoren duurzaamheid en samenleving, klimaat en energie en duurzaam ondernemen/MVO. Voor meer achtergrondinformatie zie www.duurzaamheidsmeter.nl
3.Nationale monitor Gemeentelijke Duurzaamheid 2014
Deze monitor geeft een objectief beeld van de werkelijke stand van zaken m.b.t. duurzaamheid in een gemeente. Het volledige rapport is te vinden op de website www.telos.nl. Daarin wordt ook toegelicht hoe de waarden van de verschillende indicatoren zijn bepaald. In deze notitie worden de voor Dinkelland en Tubbergen belangrijkste resultaten samengevat.
Tabel Gemiddelde voorraadscores voor de 403 gemeenten in Nederland in relatie tot Dinkelland en Tubbergen
Kapitaal
Voorraad/
indicator
Gemiddelde
score
Nederland
Score
Dinkelland en Tubbergen
Rangorde
Dinkelland en Tubbergen
bij 403 gemeenten
Ecologisch
(Planet)
Bodem en grondwater
Lucht
Oppervlaktewater
Hinder en calamiteiten
Natuur en landschap
Energie en klimaat
Afval en grondstoffen Dink
Afval en grondstoffen Tub
Totaal
64
67
33
58
42
35
52
52
50
55-65
65-75
25-45
75-100
35-45
25-35
45-55
55-65
51.02
Boven het gemiddelde van Nederlandse gemeenten
168
Sociaal-cultureel
(People)
Sociale samenhang
Participatie Dinkelland
Participatie Tubbergen
Kunst en cultuur Dinkelland
Kunst en cultuur Tubbergen
Gezondheid Dinkelland
Gezondheid Tubbergen
Veiligheid
Woonomgeving Dinkelland
Woonomgeving Tubbergen
Onderwijs
Totaal
51
56
56
45
45
44
44
54
56
56
52
51
65-75
55-65
65-75
45-55
25-35
45-55
35-45
75-100
45-55
55-65
45-55
57,65
Ongeveer gelijk aan het gemiddelde
68
Economisch
(Profit)
Arbeid
Ruimtelijke vestigingswaarden
Economische structuur
Infrastructuur en bereikbaarheid
Kennis Dinkelland
Kennis Tubbergen
Totaal
49
45
53
60
39
39
49
45-55
35-45
55-65
45-55
35-45
25-35
46,98
Onder het gemiddelde
263
Totaal
50
51,88
Uit de voorgaande tabel blijkt dat Dinkelland en Tubbergen in zijn totaliteit scoren als gemiddelde gemeenten waarbij Dinkelland en Tubbergen op ecologisch gebied scoren boven het gemiddelde en op economisch gebied onder het gemiddelde. In rangorde komt Dinkelland en Tubbergen gemiddeld op plaats 118.
De resultaten zijn behoorlijk ondoorzichtig maar in grote lijnen zijn de accenten wel duidelijk.
In de volgende tabel wordt weergegeven op welke indicatoren de voorraadkenmerken zijn gebaseerd.
Voorraad
Indicator
Ecologisch kapitaal
Bodem en grondwater
Bodemsanering en mesthoeveelheid
Lucht
Emissie CO2, Emissie stikstofoxiden, Emissie fijn stof, emissie NMVOS, GCN stikstofoxiden, GCN fijn stof, GCN NMVOS
Hinder en calamiteiten
Geluidsoverlast, Overlast stank/stof/vuil, Kans op ramp
Oppervlaktewater
Ecologische toestand, Chemische toestand
Natuur en landschap
Tevredenheid groen om de stad, Aandeel bos en natuurlijk terrein, Afstand openbaar groen, Aandeel (recreatief) binnenwater, Soortenrijkdom
Energie
Stadswarmte, Windenergie, Zonnestroom, Gemiddeld verbruik gas, Gemiddeld verbruik elektriciteit, Energielabels woningen
Grondstoffen
Huishoudelijk restafval, GFT-afval, Oud papier en karton, Verpakkingsglas, Plastic
Sociaal-cultureel kapitaal
Sociale samenhang
Arme huishoudens, Sociale cohesie, Vrijwilligers
Participatie
Opkomstpercentage gemeenteraadsverkiezingen, Opkomstpercentage landelijke verkiezingen, Langdurige werkloosheid, Langdurige bijstand, Mantelzorg
Kunst en cultuur
Podiumkunsten, Rijksmonumenten, Musea
Gezondheid
Onvoldoende beweging, Riskant gedrag, Aantal huisartsenpraktijken, Kwaliteit ziekenhuizen, Afstand ziekenhuis, Levensverwachting, Beoordeling eigen gezondheid, Chronisch zieken
Veiligheid
Geweldsdelicten, Vermogensdelicten, Jeugdcriminaliteit, Vandalisme, Verkeersonveiligheid, Onveiligheidsgevoel
Woonomgeving
Woningtekort, Afstand supermarkt, Tevredenheid woonomgeving, Tevredenheid winkels, WOZ-waarde, Verhuismutaties, Bevolkingsontwikkeling
Onderwijs
Jeugdwerkloosheid, Aantal basisscholen, Aantal voortgezet onderwijs scholen, Voortijdige schoolverlaters, Onvertraagd naar diploma, Eindexamencijfer, Opleidingsniveau bevolking
Economisch kapitaal
Arbeid
Werkgelegenheidsfunctie, Benutting arbeidspotentieel, Werkloosheid, Ontgroening en vergrijzing, Arbeidsongeschiktheid
Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden
Voorraad bedrijventerreinen, Netto/Bruto verhouding bedrijventerreinen, Aandeel verouderd bedrijventerrein, Voorraad kantoorruimte, Leegstand kantoorruimte
Economische structuur
Aandeel starters, Opheffingen, Besteedbaar inkomen, BRP per hoofd, Aandeel topsectoren
Infrastructuur en bereikbaarheid
Ontsluiting OV, Ontsluiting hoofdwegen
Kennis
Aandeel hoogopgeleiden, Capaciteit WO/HBO, High- en medium tech werkgelegenheid, Creatieve industrie
4.Gemeentelijke Duurzaamheidsindex
De volledige rapportage met achtergrondinformatie is terug te vinden op de website www.gdindex.nl
Op de volgende pagina’s zijn de belangrijkste resultaten voor Dinkelland en Tubbergen samengevat.
4.1 De resultaten in een oogopslag
Het spinnenweb laat zien hoe duurzaam Dinkelland en Tubbergen zijn aan de hand van de 16 indicatoren van de GDI.
Toelichting op het spinnenweb: het midden van het web geeft aan: niet duurzaam, de buitenste cirkel geeft aan: duurzaam. Hoe voller het web, hoe duurzamer de gemeente is.
4.2Basisgegevens
De basisgegevens zijn verkregen uit openbare bronnen. Deze kunt u vinden op http://www.gdindex.nl/gdi/indicatoren/.
In de volgende tabel is cijfermatig weergegeven hoe Dinkelland en Tubbergen er voor staan in vergelijking met het gemiddelde van Nederland, het gemiddelde van de gemeenten met vergelijkbaar aantal inwoners en vergelijkbare stedelijkheidsgraad. In zijn totaliteit staat Dinkelland en Tubbergen op plaats 109 en 98 van de 403 gemeenten.
4.3Indicatorwaarden
Uit de basisgegevens zijn de scores van de indicatoren berekend. De daarvoor gebruikte formules vindt u op http://www.gdindex.nl/gdi/indicatoren/.
5.Conclusies
Samenvattend kunnen we concluderen dat beide monitoren een beeld schetsen van de situatie van hoe de gemeente Dinkelland en Tubbergen wat betreft duurzaamheid er voor staan maar ook niet meer dan dat. Dinkelland en Tubbergen scoort bij beide monitoren ongeveer even hoog namelijk plaats 118 en 104. Daarmee is de algemene conclusie dat Dinkelland en Tubbergen toch boven het landelijk gemiddelde zitten, maar dat er toch nog veel te verbeteren valt.
Als we deze resultaten toetsen aan de Lokale Duurzaamheidsmeter waarin het gevoerde beleid, acties en ambities worden omschreven, dan lijken de resultaten aardig op een lijn te zitten met de werkelijke stand van zaken. Duidelijk is dat er op alle beleidsterreinen wel winst te boeken is en dat dit ook werkelijk kan leiden tot verbetering van de huidige situatie. De meeste winst is in alle gevallen te behalen onder de indicatoren duurzaamheid en samenleving, klimaat en energie en duurzaam ondernemen/MVO.