Hoofdstuk 9: Risicomanagement
9.2 Structurele inpassing in het beleid
9.2.1 Borging risicomanagement in reguliere planning en controlcyclus
Risicomanagement wordt geïntegreerd in de reguliere planning- en controlcyclus.
Het college geeft in de paragraaf weerstandsvermogen van de begroting en van de jaarstukken de risico’s van materieel belang weer en een inschatting van de kans dat deze risico’s zich voordoen. Het college brengt hierbij in elk geval de risico’s in beeld en actualiseert de risico’s.
Hierbij wordt uitvoering gegeven aan artikel 19 financiële verordening 2021.
9.2.2 Regeling verantwoordelijkheden en bevoegdheden
Een goede regeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden is een voorwaarde voor het succesvol implementeren van risicomanagement. In onderstaand schema is de rol, met daaraan verbonden verantwoordelijkheden en bevoegdheden, van de verschillende functionarissen aangeduid:
Functionaris
Rol/verantwoordelijkheden/bevoegdheden
Raad
De Raad stelt kaders en ziet toe op uitvoering van risicomanagement en het aan te houden weerstandsvermogen
College van B&W
Richt het risicomanagementmodel in en geeft uitvoering daaraan. Eens in de 4 jaar wordt een evaluatie van het risicobeleid aan de Raad aangeboden.
Afdelingsmanagers (=budgethouder)
Integraal verantwoordelijk voor de uitvoering van het gemeentelijk beleid, vastgelegd in programma-en productbegroting.
Budgetbeheerder
Indien bevoegdheden door de budgethouder toegekend zijn aan een budgetbeheerder, is deze ook risico-eigenaar van risico’s verbonden aan het product of proces, wat leidt tot de realisatie van dit product.
Risico-coördinator
De financieel specialist treedt op als risico-coördinator en adviseert / ondersteunt management en medewerkers bij de uitvoering van risicomanagement. Zij heeft kennis van de actuele ontwikkelingen op dit vakgebied en vertaalt deze naar de organisatie.
Afdeling overschrijdende risico’s
Deze worden beheerd door de risico-coördinator, waarbij de afdeling zelf verantwoordelijk blijft voor haar aandeel in dit risico.
Verzekerings-coördinator
De medewerker financiën en verzekeringen treedt op als intermediair tussen afdelingsmanager/budgetbeheerder en verzekeraar en adviseert hen over verzekeringsaangelegenheden.
De verzekeringsadministratie dient te worden geïntegreerd in de administratie van risico’s.
9.2.3 Communicatie en Voorlichting
Binnen de organisatie dient een gezamenlijk beeld te ontstaan over risicomanagement. Hierover dient periodiek overleg plaats te vinden tussen het bestuur, risico-coördinator en de afdelingsmanagers/budgetbeheerders.
Onderstaande communicatiematrix geeft een overzicht van de overlegstructuur:
Rapportage/ Communicatie
Niveau binnen gemeente
Aard
Toelichting
1xper 4 jaar evaluatie en opstellen geactualiseerde nota
College / risico-coördinator / MT / budgetbeheerders
Schriftelijk
Basis voor deze evaluatie vormen de periodieke rapportages en de paragraaf weerstandsvermogen bij de begroting en rekening. Daarnaast zullen actuele ontwikkeling op dit gebied op de voet worden gevolgd en worden vertaald naar de te actualiseren nota. De uitvoering en kennis van risicomanagement wordt op deze wijze beter verankerd in de gehele organisatie.
2xper jaar bespreking relevantie risico’s (bijv. top 10), incl. beheersing ervan
Afdelingsmanager / gemeentesecretaris / risico-coördinator/ college
Mondeling, schriftelijke vastlegging van uitkomsten
Dit kan betrokken worden bij de jaarlijks samen te stellen paragraaf weerstandsvermogen bij begroting en jaarrekening. Kan middels reguliere overleggen.
2xper jaar actualisatie van bestaande risico’s en werking risicomanagementproces
Risico-coördinator
Schriftelijk.
Door actualisatie ontstaat een nieuw beeld over de hoogte van het weerstandsvermogen in relatie tot de aanwezige risico’s. Dit kan betrokken worden bij de jaarlijks samen te stellen paragraaf weerstandsvermogen bij begroting en jaarrekening.
Hoofdstuk 11: Kengetallen
11.1 Inleiding
11.2.1 Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Een hoge netto schuldquote hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. Of dat het geval is valt niet direct af te leiden uit de netto schuldquote zelf, maar hangt af van meerdere factoren. Zo kan een hoge schuld worden veroorzaakt doordat er leningen zijn afgesloten en die gelden vervolgens worden doorgeleend aan bijvoorbeeld woningbouwcorporaties die op hun beurt weer jaarlijks aflossen. In dat geval hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven.
11.2.2 Solvabiliteitsratio
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Indien er sprake is van een forse schuld én veel eigen vermogen (het totaal van de algemene en de bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Daar is bijvoorbeeld sprake van indien een lening is aangegaan omdat het eigen vermogen niet liquide is (omdat het vast zit in bijvoorbeeld een gemeentehuis of dat er andere investeringen mee zijn gefinancierd). Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de provincie of gemeente. De mate van weerbaarheid geeft in combinatie met de andere kengetallen een indicatie over de financiële positie van een gemeente.
11.2.3 Grondexploitatie
De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Indien gemeenten leningen hebben afgesloten om grond te kopen voor een (toekomstige) woningbouwproject hebben zij een schuld. Bij de beoordeling van een dergelijke schuld is het van belang om te weten of deze schuld kan worden afgelost wanneer het project wordt uitgevoerd. Van de opbrengst van de verkochte gronden kan immers de schuld worden afgelost. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Wanneer de grond tegen de prijs van landbouwgrond is aangekocht, loopt een gemeente relatief gering risico. Het is dus belangrijk om te kunnen beoordelen of er een reële verwachting is of grondexploitatie kan bijdragen aan de verlaging van de schuld. Staat de grond tegen een te hoge waarde op de balans en moet die worden afgewaardeerd dan leidt dit tot een lager eigen vermogen en dus een lagere solvabiliteitsratio.
11.2.4 Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken.
11.2.5 Belastingcapaciteit
De OZB en overige heffingen zijn voor gemeenten de belangrijkste eigen belastinginkomsten. De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen of ruimte is voor nieuw beleid. Om deze ruimte weer te kunnen geven is een ijkpunt nodig. In dit geval landelijk gemiddelde tarieven.
Voor de gemeenten wordt de belastingcapaciteit gerelateerd aan de hoogte van de gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en reinigingsheffing). Naast de OZB wordt tevens gekeken naar de riool- en afvalstoffenheffing, omdat de heffing niet kostendekkend hoeft te zijn, maar ook lager mag worden vastgesteld (er is dan sprake van belastingcapaciteit die niet benut wordt).
De mate waarbij een tegenvaller kan worden bijgestuurd, wordt ook wel de wendbaarheid van de begroting genoemd. Wanneer een gemeente te maken heeft met een hoge schuld en de structurele lasten hoger zijn dan de structurele baten en de woonlasten en/of heffingen al relatief hoog zijn, dan is er minder ruimte om te kunnen bijsturen.
Bijlage 1: Geïdentificeerde Risico’s
Onderstaand risicoprofiel toont alle risico`s zoals die zijn geïdentificeerd, geanalyseerd en beoordeeld.
Nr.
Risicogebied
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R1
Het verliezen van de grip op of tegenvallende exploitatieresultaten van de verschillende samenwerkingsvormen of gesubsidieerde instellingen (dienstverlening moet wel op peil blijven) kan leiden tot extra kosten of minder dividend.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Het gaat hier om de verbonden partijen (zoals de gemeenschappelijke regelingen en vennootschappen waarin we bestuurlijk en financieel in deelnemen: Reestmond, Rendo, Vitens, Essent en Rova enz.), maar ook om de muziekschool, bibliotheek museumboerderij. De verkoop van een deelneming leidt tot lagere renteopbrengsten i.p.v. dividendopbrengsten. Een andere verdeelsleutel binnen een verbonden partij kan leiden tot een hogere bijdrage aan deze verbonden partij. Daarnaast kan het verkopen van mogelijke gezonde onderdelen van het bedrijf leiden tot andere verhoudingen met deze partijen waardoor de grip verloren gaat wat resulteert in (te) laat kunnen bijsturen.
70%
€ 227.000
R2
Het ontbreken van een stabiel perspectief van de Algemene Uitkering uit het gemeentefonds kan leiden tot vermindering van de inkomsten.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
De uitkering uit het gemeentefonds kent jaarlijks grote schommelingen. Daarnaast is er ook sprake van herijking van de verschillende verdeelmaatstaven. Dit kan leiden tot een verlaging van de algemene uitkering, Getracht wordt dit op te vangen in de begrotingen.
70%
€ 250.000
R3
Politieke wensen/en besluiten leiden tot hogere kosten.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Een nieuwe coalitie heeft wensen, welke zich zal vertalen in het coalitieakkoord. Het risico bestaat dat niet alle wensen uitgevoerd kunnen worden door de hoge financiële kosten die dit met zich meebrengt (onvoldoende dekkingsmiddelen in de toekomst). Ook kunnen er raadsbesluiten worden genomen waarvan de reikwijdte niet helemaal te voorzien zijn.
50%
€ 100.000
R4
Aanpassing BBV leidt tot extra lasten in de begroting.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Door de commissie BBV worden regelmatig aanbevelingen gedaan die leiden tot aangepaste verslaggevingsregels voor de rekening en begroting van de gemeente (bijv. een andere wijze van rentetoerekening aan grondexploitaties, maar ook fiscale regelgeving, andere wijze van afschrijvingen).
30%
€ 100.000
R5
Te lage storting van pensioenrechten voor wethouders wat leidt tot extra kosten voor de gemeente.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Denk hierbij aan de overname van de pensioenrechten bij aantreding van nieuwe wethouders, maar ook aan een mogelijke (hogere) verlaging van rekenpercentage. Met de huidige lage rentestand zal het mogelijke eerder een verlaging worden, daarom geringe kans.
30%
€ 50.000
Nr.
Risicogebied
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R6
Kwetsbaarheid Sociale media: De invloed van social media (twitter, facebook,) is dusdanig groot dat dit kan leiden tot reputatieschade.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Reputatieschade (waardoor ook veroorzaakt en of versterkt/versneld) kan leiden tot vertrek van wethouders met extra wachtgeld verplichtingen.
30%
€ 100.000
R7
Uitkering aan gewezen wethouders (jonger dan 65 jaar) wat leidt tot hogere financiële gevolgen voor de gemeente.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Denk hierbij aan wachtgelden voor een wethouder die geen baan hebben.
50%
€ 75.000
R8
De eisen aan de huidige organisatie zijn anders dan in het verleden, dit kan leiden tot extra kosten.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
De huidige organisatie dient flexibel te zijn (functieboek met beperkt aantal functies/ meerdere plaatsen inzetbaar). Een piek bij de ene afdeling kan misschien wel opgevangen worden door een andere afdeling. Door deze eisen aan de organisatie kan het voorkomen dat er extra wachtgeldverplichtingen ontstaan, waar we zelf risicodrager zijn.
50%
€ 100.000
R9
Politieke beslissingen van het Rijk, die leiden tot lagere inkomsten of hogere afdrachten.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Denk hierbij aan gedwongen bestuurlijke fusies/ het afromen van reserves/ het afromen van trap op/trap af principe. Allemaal beslissingen die zullen leiden tot verlaging van rijksinkomsten of een afdracht aan het Rijk.
30%
€ 200.000
R10
Onrechtmatige besteding van specifieke uitkeringen/subsidie wat leidt tot een terugbetalingsverplichting aan het Rijk.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Op dit moment worden er regelmatig (provinciale/rijks) subsidies of specifieke uitkeringen aangevraagd en toegekend. Vervolgens dient er een verantwoording plaats te vinden. Diverse omstandigheden kunnen ertoe leiden dat de verantwoording onvoldoende is en leidt tot terugbetaling van (een deel van) de subsidie.
30%
€ 50.000
R11
Het onjuist gebruiken maken van persoonsgegevens/privacy-gegevens ikv de AVG kan leiden tot een boete die kan oplopen tot 4% van de omzet.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
Het onvoldoende voldoen aan de nieuwe AVG kan leiden tot boetes met maximaal 4% van de omzet, maar deze kans is erg klein.
10%
€ 10.000
R12
Een datalek leidt tot kosten binnen de organisatie die niet waren voorzien.
0Algemeen Bestuur en Organisatie
De kans op een datalek is en blijft aanwezig, maar zal niet altijd grote financiële gevolgen hebben (imago en wellicht wat herstelkosten).
70%
€ 100.000
R13
Daders van vernielingen van gemeentelijke eigendommen kunnen niet worden achterhaald en aansprakelijk gesteld wat leidt tot hogere kosten.
1Openbare orde en veiligheid
Vandalisme
90%
€ 10.000
R14
Rampen
1Openbare orde en veiligheid
Bijv. brand, omgevingseffecten (door schadelijke stoffen) en materiële schade. De kans op een ramp is klein, maar als het zich voordoet kan er sprake zijn van een groot financieel gevolg.
5%
€ 400.000
Nr.
Risicogebied
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R15
Het behouden van vrijwillige brandweer leidt tot hogere kosten.
1Openbare orde en veiligheid
In de begroting 2021 was een extra budget opgenomen van structureel € 40.000 voor het betalen van vrijwilligers in dienstverband vanuit de veiligheidsregio. Er is nog steeds geen besluit genomen hoe dit in te bedden in de brandweerorganisatie met als ultiem doel de vrijwilligheid te behouden en hoe de nadelige financiële effecten worden gedekt. Daarom is deze post uit de begroting gehaald en wordt besluitvorming van de veiligheidsregio afgewacht.
90%
€ 40.000
R16
Andere verdeelsleutel leidt tot hogere bijdragen aan de Veiligheidsregio IJsselland
1Openbare orde en veiligheid
Er ligt een conceptvoorstel om de verdeelsleutel voor het bepalen van de jaarlijkse bijdrage voor de deelnemers aan te passen. Besluitvorming wordt eind 2021 verwacht.
70%
€ 23.000
R17
Klimatologische omstandigheden wat leidt tot extra kosten.
2Verkeer Vervoer en Waterstaat
Denk hierbij aan een droge zomer of strenge winter met veel strooien met als gevolg vele gaten in de weg.
30%
€ 30.000
R18
Demografische ontwikkelingen kunnen leiden tot onvoorziene kosten.
3Economie
De omvang en samenstelling en de ruimtelijke verdeling van de bevolking verandert in een steeds sneller tempo. Men probeert hier uiteraard zo snel mogelijk op in te spelen, maar dit kan wel leiden tot kosten die in een beginstadium niet zijn voorzien (extra personeel, aanpassen voorzieningenniveau).
50%
€ 100.000
R19
Verlaging van het nationaal bijstandsvolume wat leidt tot verlaging van het beschikbare WWB budget.
6Sociaal Domein
50%
€ 100.000
R20
Het ontbreken van een plafond of maximum voor een aantal uitgaven wat leidt tot sterk stijgende uitgaven (open einde regelingen).
6Sociaal Domein
1Leerlingenvervoer
2Wet maatschappelijke ondersteuning (o.a. door invoering abonnementstarief stijging aanvragen)
3Jeugdzorg
4Wet Werk en Bijstand
5Wet inburgering (extra opvang vluchtelingen leidt ook tot extra belasting voor gemeente en vluchtelingenwerk)
70%
€ 150.000
R21
Middelen voor de regionale uitvoering van beschermd wonen zijn ontoereikend wat leidt tot tekorten bij individuele gemeenten.
6Sociaal Domein
Voor beschermd wonen is een reserve ingesteld, nu de uitvoering door de gemeente zelf wordt uitgevoerd. Daardoor is het risico zeer beperkt, mogelijke tekorten worden gedekt door deze reserve. Risico blijft wel bestaan, maar daardoor zetten we kans op 30% en risicobedrag op € 0,00.
30%
€ -
Nr.
Risicogebied
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R22
De extra Rijksbijdrage Jeugd in algemene uitkering vanaf 2022 wordt niet toegekend, dit leidt tot een lagere algemene uitkering dan begroot.
6Sociaal Domein
Stelpost in meicirculaire inzake extra geld voor jeugd In september 2020 wordt tevens de uitslag verwacht van het onderzoek naar de kosten Jeugdzorg. Gemeenten mogen in de aanloop hiervan een raming opnemen vanaf 2022 (dus ook in 2025) ter waarde van het gemeentelijk aandeel in € 300 miljoen. Voorwaarde is wel dat gemeenten tevens zelf maatregelen op dit taakveld treffen gericht op beheersing van kosten. En het kan geen kwaad de stelpost als een risico aan te merken in de risicoparagraaf (tekst VNG).
Belangrijke ontwikkeling in deze: Over de jaren vanaf 2023 waren nog geen afspraken gemaakt. Daar gaat een nieuw kabinet over. Toch zullen gemeenten al deze zomer willen weten hoeveel ze in de meerjarenraming kunnen opnemen. Daarom hebben ministerie BZK, VNG en IPO onderling afgesproken dat 75% geraamd mag worden van de bedragen waar de Arbitragecommissie van uit gaat, nl 1,4 miljard voor 2023, dalend naar 1,2 miljard in 2025 Voor Staphorst rondom de 1,4 miljoen, dalend naar 1,2 miljoen in 2025, onder aftrek van bovengenoemde stelpost. Bij de jaarrekening 2021 zal gekeken worden in hoeverre dit risico naar beneden kan worden bijgesteld of zelfs helemaal kan verdwijnen.
50%
€ 300.000
R23
Het is mogelijk dat er zich verplichtingen voor doen t.a.v. saneringsprojecten die niet zijn te voorzien wat leidt tot financiële tekortkomingen.
7Volkshuisvesting en Milieu
Gebiedsontwikkeling/projectontwikkeling
10%
€ 150.000
R24
Door toezicht en handhaving worden er kosten gemaakt die niet te verhalen zijn.
7Volkshuisvesting en Milieu
Veelal kunnen kosten die gemaakt worden in het kader van handhaving Milieu of Bouwen worden verhaald. Echter in enkele gevallen zal dit niet lukken, bijv. door preventieve maatregelen.
30%
€ 100.000
R25
Hogere bijdrage aan de omgevingsdienst
7Volkshuisvesting en Milieu
Conform motie 109 is de eventuele hogere bijdrage aan de Omgevingsdienst niet financieel verwerkt in de meerjarenbegroting 2022, maar als risico opgenomen.
70%
€ 50.000
R26
Vermindering van inkomsten door een economische crisis: daling bouwleges, rentedaling enz.
8Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
In hoeverre dit direct in de begrotingen zal worden opgevangen is niet geheel te overzien.
50%
€ 100.000
R27
Het niet tijdig kunnen ontwikkelen en in exploitatie brengen van aangekochte grond wat leidt tot rentederving.
8Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
30%
€ 100.000
Nr.
Risicogebied
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R28
Gedwongen verkoop van kavels projectontwikkelaar leidt tot extra kosten in infrastructuur voor de gemeenten.
8Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Projectontwikkelaars bezitten grondposities in de Slagen. De kosten van de infrastructuur is voor een deel opgenomen in de grondprijs. Bij faillissement of gedwongen verkoop kan onduidelijkheid ontstaan over wie verantwoordelijk is voor de kosten van de aanleg van de verdere infrastructuur.
50%
€ 100.000
R29
Afboekingen grondexploitatie kan leiden tot een (politiek) risico.
8Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Indien er sprake is van verliezen op bepaalde grondexploitaties kan dit leiden tot politieke discussies.
30%
€ 250.000
R30
Door het in ontwikkeling brengen van gemeentelijke projecten ontstaat planschade wat leidt tot planschadeclaims. Dit geldt alleen voor die plannen, die door de gemeente zelf worden geïnitieerd.
8Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Veelal wordt planschade afgedekt via de ontwikkelaar, echter als we zelf iets ontwikkelen kan het altijd voorkomen dat een betrokkene recht denkt te hebben op planschade. Wordt veelal niet financieel meegenomen in de grondexploitatie en is eenmalig.
30%
€ 25.000
R31
Het niet in ontwikkeling kunnen brengen van verworven gronden wat leidt tot het afboeken van de boekwaarde van de grond.
8Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Door de gemeente Staphorst wordt een actief grondbeleid gevoerd, waardoor dit risico aanwezig is.
10%
€ 150.000
R32
Onterecht verleende of ten onrechte geweigerde vergunningen en van rechtswege verleende vergunningen wat leidt tot schadeclaims van derden.
8Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Denk her ook een overtreding t.o.v. verleende vergunning die te laat is geconstateerd wat leidt tot verhalen van schade door derden bij terugdraaien van vergunningverlening.
30%
€ 100.000
R33
De kans bestaat dat stortingen onvoldoende zijn om de onttrekkingen voor het onderhoud van kapitaalgoederen niet in evenwicht zijn bij uitvoering van (groot) onderhoud/vervanging van huidige kapitaalgoederen wat leidt tot uitstel waardoor derden schadeclaims indienen. Tevens zijn door bezuinigingen de stortingen/ onttrekkingen aangepast, waardoor risico loopt van onvoldoende gelden voor uitvoering.
9Overhead
De gemeenten Staphorst beschikt momenteel over 4 beheerplannen om het risico beperkt te houden:
1rioolbeheerplan
2wegenbeheerplan
3gebouwenbeheerplan
4groenbeheerplan
Door meer dan gemiddelde stijging prijzen van grondstoffen, aannemers enz. enz. kan het zijn dat opgenomen bedragen niet voldoende zijn.
70%
€ 100.000
Nr.
Risicogebied
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R34
Door deregulering krijgt de gemeente steeds meer taken die niet (volledig) gefinancierd worden door de centrale overheid wat leidt tot een extra kostenpost.
9Overhead
Bijvoorbeeld: verbetering dienstverlening, wwnv, decentralisatie jeugdzorg, awbz.
30%
€ 100.000
R35
Onvoldoende gekwalificeerde medewerkers in bepaalde sectoren kan leiden tot onverwachte kosten.
9Overhead
Binnen de Jeugdzorg werkt men met een zeer kwetsbare groep jongeren. Men dient als gemeente te voldoen aan een zgn. BIG norm . Het niet voldoen aan deze norm kan leiden tot boetes. Maar ook het onvoldoende in dienst hebben van mensen met een arbeidsbeperking kan leiden tot een boete.
50%
€ 50.000
R36
Oninbare vorderingen wat leidt tot afboeking.
9Overhead
De voorziening debiteuren gaat uit van 50% van de belastingdebiteuren. Daarnaast zijn er ook nog debiteuren sociaal domein, waar een voorziening tegenover staat. Daarmee grootste risico afgedekt, maar blijft een beperkt rest risico.
30%
€ 50.000
R37
De complexiteit van informatievoorziening/informatiebeveiliging kan leiden tot hogere kosten dan voorzien.
9Overhead
Denk hierbij aan criminaliteit via internet (cyberaanvallen), het onjuist verstrekken van privacygevoelige informatie ( kan leiden tot aansprakelijkheid), maar ook mogelijke storingen/uitval van computersystemen wat leidt tot stagnatie in de bedrijfsvoering. De kans dat zich dit voordoet is niet heel groot, maar als het zich voordoet kan dit grote financiële gevolgen hebben. (Denk bijv. aan Hof van Twente met een forse gevolgschade)
10%
€ 300.000
R38
Stilzwijgende en mogelijk ongewenste verlenging van contracten wat leidt tot ongewenste verplichtingen en kosten.
9Overhead
Binnen de gemeente Staphorst is contractbeheer aanwezig. Echter we lopen het risico dat niet alle contracten zijn opgenomen.
50%
€ 50.000
R39
Aanbestedingsresultaat (hoger) van een investering/dienst /product wat leidt tot gevolgen voor de exploitatie.
9Overhead
Aanbestedingen vinden steeds vaker plaats voor meerdere jaren. Na die periode dient opnieuw aanbesteedt te worden, prijsstijgingen zijn dan veelal een gevolg. Ook kunnen prijsstijgingen door inflatie te laag worden ingeschat wat leidt tot hogere lasten gemeente.
50%
€ 100.000
R40
(Bezuiniging)maatregelen kunnen leiden tot meer aansprakelijkstellingen of extra kosten die niet voorzien zijn.
9Overhead
Minder onderhoud wegen/groen, maar ook de nieuwe aanbestedingswet (onvoldoende kennis van) kunnen leiden tot aansprakelijkheidsstellingen. De veranderde afvalstoffeninzameling kan leiden tot meer zwerfafval.
30%
€ 25.000
R41
Toename van bezwaar- en beroepskwesties.
9Overhead
Inschakelen advocaat: Door toenemende bezwaar en beroepskwesties (o.a. WOB verzoeken) zal de inschakeling van een advocaat vaker gaan plaatsvinden, ook uitvoering geven van vonnis door rechter kan leiden tot extra kosten.
90%
€ 50.000
Nr.
Risicogebied
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R42
Geen uitvoering geven aan provinciale taken/opdrachten wat leidt tot claims.
9Overhead
Hierbij moet gedacht worden afspraken in het kader van duurzaamheidsafspraken.
10%
€ 100.000
R43
Onvolledige compensatie voor nieuwe CAO uit algemene uitkering wat leidt tot ongedekte loonkosten.
9Overhead
De algemene uitkering zal dit niet altijd compenseren.
70%
€ 100.000
R44
Een toekomstige reorganisatie kan leiden tot eenmalige kosten (externe begeleiding, invoeringskosten, extra salariskosten/wachtgelden).
9Overhead
Zolang er nog geen sprake is van een reorganisatie is hier niet sprake van een risico. Op het moment dat dit gaat spelen en men houdt onvoldoende rekening met alle aspecten van een reorganisatie gaat dit risico spelen. Daarom nu op 0 gezet, maar wel benoemd.
0%
€ -
R45
Grote projecten kunnen leiden tot risico’s die niet voorzien zijn.
Overig
Ondanks afsluiten van contracten met diverse partijen kunnen er projectrisico's ontstaan, die niet afgedekt zijn. Planwijzingen, wijzigingen structuurvisie hogere overheid, bodemgesteldheid valt tegen, kunnen zelfs leiden tot het niet doorgaan of uitstel van een project . Mogelijke complexiteit van een project kan ook leiden tot een ontoereikend budget (negatief aanbestedingsresultaat, tussentijdse bijstellingen, onvoldoende kennis van aanbestedingen). Ook kunnen omwonenden bezwaarschriften indienen tegen een mogelijk project wat leidt tot extra kosten.
50%
€ 300.000
R46
Toekenning van huidige overheidstaken aan private partijen leidt tot vermindering van inkomsten.
Overig
Als het Rijk besluit dat wettelijke taken uitgevoerd kunnen worden door private partijen, dan kan dit leiden tot vermindering van legesopbrengsten, waar geen vermindering van personeelslasten tegenover staat (er kunnen wachtgeldverplichtingen blijven bestaan).
10%
€ 100.000
R47
Uitbraak van pandemie, waarbij de getroffen maatregelen grote maatschappelijke en economische impact heeft.
Overig
Als voorbeeld: Door de uitbraak van het coronavirus loopt de gemeente opbrengsten mis zoals huur, toeristenbelasting en mogelijk lagere leges. Er zijn hogere kosten t.a.v. het sociaal domein etc.
10%
€ 300.000
Totaal aantal Risico’s: 47
Totaal Risicobedrag: € 5.365.000,-
Bijlage 3: De 10 grootste risico’s
Invloed (%)
Programma
Nr.
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Financieel Maximum
8.53%
0Algemeen Bestuur en Organisatie
R2
Het ontbreken van een stabiel perspectief van de Algemene Uitkering uit het gemeentefonds kan leiden tot vermindering van de inkomsten.
De uitkering uit het gemeentefonds kent jaarlijks grote schommelingen. Daarnaast is er ook sprake van herijking van de verschillende verdeelmaatstaven. Dit kan leiden tot een verlaging van de algemene uitkering, Getracht wordt dit op te vangen in de begrotingen, lukt niet altijd volledig.
70%
€ 250.000
7.76%
0Algemeen Bestuur en Organisatie
R1
Het verliezen van de grip op of tegenvallende exploitatieresultaten van de verschillende samenwerkingsvormen of gesubsidieerde instellingen (dienstverlening moet wel op peil blijven) kan leiden tot extra kosten of minder dividend.
Het gaat hier om de verbonden partijen (zoals de gemeenschappelijke regelingen en vennootschappen waarin we bestuurlijk en financieel in deelnemen: Reestmond, Rendo, Vitens, Essent en Rova enz.), maar ook om de muziekschool, bibliotheek museumboerderij. De verkoop van een deelneming leidt tot lagere renteopbrengsten i.p.v. dividendopbrengsten. Een andere verdeelsleutel binnen een verbonden partij kan leiden tot een hogere bijdrage aan deze verbonden partij. Denk hierbij aan het hanteren van andere verdeelsleutels. Daarnaast kan het verkopen van mogelijke gezonde onderdelen van het bedrijf leiden tot andere verhoudingen met deze partijen waardoor de grip verloren gaat wat resulteert in (te) laat kunnen bijsturen.
70%
€ 227.000
7,34%
6Sociaal Domein
R22
De extra Rijksbijdrage Jeugd in algemene uitkering vanaf 2022 wordt niet toegekend, dit leidt tot een lagere algemene uitkering dan begroot.
Stelpost in meicirculaire inzake extra geld voor jeugd In september 2020 wordt tevens de uitslag verwacht van het onderzoek naar de kosten Jeugdzorg. Gemeenten mogen in de aanloop hiervan een raming opnemen vanaf 2022 (dus ook in 2025) ter waarde van het gemeentelijk aandeel in € 300 miljoen. Voorwaarde is wel dat gemeenten tevens zelf maatregelen op dit taakveld treffen gericht op beheersing van kosten. En het kan geen kwaad de stelpost als een risico aan te merken in de risicoparagraaf (tekst VNG).
Belangrijke ontwikkeling in deze: Over de jaren vanaf 2023 waren nog geen afspraken gemaakt. Daar gaat een nieuw kabinet over. Toch zullen gemeenten al deze zomer willen weten hoeveel ze in de meerjarenraming kunnen opnemen. Daarom hebben ministerie BZK, VNG en IPO onderling afgesproken dat 75% geraamd mag worden van de bedragen waar de Arbitragecommissie van uit gaat, nl 1,4 miljard voor 2023, dalend naar 1,2 miljard in 2025 Voor Staphorst rondom de 1,4 miljoen, dalend naar 1,2 miljoen in 2025, onder aftrek van bovengenoemde stelpost. Bij de jaarrekening 2021 zal gekeken worden in hoeverre dit risico naar beneden kan worden bijgesteld of zelfs helemaal kan verdwijnen.
50%
€ 300.000
7,37%
Overig
R45
Grote projecten kunnen leiden tot risico’s die niet voorzien zijn.
Ondanks afsluiten van contracten met diverse partijen kunnen er projectrisico's ontstaan, die niet afgedekt zijn. Planwijzingen, wijzigingen structuurvisie hogere overheid, bodemgesteldheid valt tegen, kunnen zelfs leiden tot het niet doorgaan of uitstel van een project . Mogelijke complexiteit van een project kan ook leiden tot een ontoereikend budget (negatief aanbestedingsresultaat, tussentijdse bijstellingen, onvoldoende kennis van aanbestedingen). Ook kunnen omwonenden bezwaarschriften indienen tegen een mogelijk project wat leidt tot extra kosten.
50%
€ 300.000
5,15%
6Sociaal Domein
R20
Het ontbreken van een plafond of maximum voor een aantal uitgaven wat leidt tot sterk stijgende uitgaven (open einde regelingen).
1Leerlingenvervoer
2Wet maatschappelijke ondersteuning (o.a. door invoering abonnementstarief stijging aanvragen)
3Jeugdzorg
4Wet Werk en Bijstand
5Wet inburgering" (extra opvang vluchtelingen leidt ook tot extra belasting voor gemeente en vluchtelingenwerk)
70%
€ 150.000
3,63%
8Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
R29
Afboekingen grondexploitatie kan leiden tot een (politiek) risico.
Indien er sprake is van verliezen op bepaalde grondexploitaties kan dit leiden tot politieke discussies.
30%
€ 250.000
3,41%
0Algemeen Bestuur en Organisatie
R12
Een datalek leidt tot kosten binnen de organisatie die niet waren voorzien.
De kans op een datalek is en blijft aanwezig, maar zal niet altijd grote financiële gevolgen hebben (imago en wellicht wat herstelkosten).
70%
€ 100.000
3,43%
9Overhead
R33
De kans bestaat dat stortingen onvoldoende zijn om de onttrekkingen voor het onderhoud van kapitaalgoederen niet in evenwicht zijn bij uitvoering van (groot) onderhoud/vervanging van huidige kapitaalgoederen wat leidt tot uitstel waardoor derden schadeclaims indienen. Tevens zijn door bezuinigingen de stortingen/ onttrekkingen aangepast, waardoor risico loopt van onvoldoende gelden voor uitvoering.
De gemeenten Staphorst beschikt momenteel over 5 beheerplannen om het risico beperkt te houden:
1rioolbeheerplan
2wegenbeheerplan
3gebouwenbeheerplan
4groenbeheerplan
Door meer dan gemiddelde stijging prijzen van grondstoffen, aannemers enz. enz. kan het zijn dat opgenomen bedragen niet voldoende zijn.
70%
€ 100.000
3,42%
9Overhead
R43
Onvolledige compensatie voor nieuwe CAO uit algemene uitkering wat leidt tot ongedekte loonkosten.
De algemene uitkering zal dit niet altijd compenseren.
70%
€ 100.000
2,93%
0Algemeen Bestuur en Organisatie
R9
Politieke beslissingen van het Rijk, die leiden tot lagere inkomsten of hogere afdrachten.
Denk hierbij aan gedwongen bestuurlijke fusies/ het afromen van reserves/ het afromen van trap op/trap af principe. Allemaal beslissingen die zullen leiden tot verlaging van rijksinkomsten of een afdracht aan het Rijk.
30%
€ 200.000
Bijlage 4: Berekening kengetallen
De berekening van de verschillende kengetallen vindt plaats aan de hand van de opgestelde balans per jaareinde.
Balans eind 2022 (begroot):
Bijlage 5: Aangepaste berekening weerstandsvermogen begroting 2022
Bepaling weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen van de gemeente betreffende de risicogevoeligheid is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van een opgetreden risico op te vangen. Dit is weer te geven als de verhouding van de hierboven beschreven beschikbare weerstandscapaciteit en de noodzakelijke weerstandscapaciteit (om mogelijk risico´s af te dekken). Hierbij is de impact van de risico’s vastgesteld op een zekerheidspercentage van 90%. Uit deze verhouding komt een ratio, waar een kwalificatie aan kan worden gegeven. Deze is als volgt benoemd in de beleidsnota:
Ratio weerstandsvermogen
Kwalificatie
A
≥ 2,0
Uitstekend
B
≥ 1,4 en < 2,0
Ruim voldoende
C
≥ 1,0 en < 1,4
Voldoende
D
≥ 0,8 en < 1,0
Matig
E
≥ 0,6 en < 0,8
Onvoldoende
F
≤ 0,5
Ruim onvoldoende
A | Ontwikkeling weerstandsvermogen 2022
Grafisch weergegeven leidt het weerstandsvermogen tot onderstaande opstelling voor het jaar 2022:
WEERSTANDSCAPACITEIT
RISICO'S
Algemene reserve
Programma 1;
Reserve zonder bestemming
Reserve grondexploitatie
Programma 2;
Post onvoorzien
Etc.
Onbenutte belastingcapaciteit
Etc.
€ 10.904
€ 1.370
Ontwikkeling
Kijken we naar de ontwikkeling van het weerstandsvermogen, zien we het volgende:
Bedragen x €1.000
Nota 2017
Rekening 2017
Rekening 2018
Rekening 2019
Rekening 2020
Begroting 2021*
Begroting 2022*
Begroting 2022 (aangepast nota 2021)*
Weerstandscapaciteit
15.353
15.451
16.284
13.124
13.466
7.867
10.904
10.904
Risico's
1.506
1.581
1.796
1.856
1.806
1.806
1.238
1.370
Weerstandsvermogen
10.2
9.8
9.1
7.0
7.5
4.4
8.8
8.0
* De daling van de weerstandscapaciteit verloopt minder snel dan was gepland. Dit ontstaat doordat t.o.v. de voorgaande begrotingen de (vrij besteedbare) reservepositie is verbeterd, met name door het terugdringen van de begrotingstekorten. In combinatie met de mutaties in de geïdentificeerde risico’s leidt dit tot een hoger weerstandsvermogen.
B | Beschikbare weerstandscapaciteit
De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt bepaald:
Incidentele weerstandscapaciteit
Begroting 2022 (x €1.000)
1| Algemene reserve
3.400
2| Reserve zonder bestemming
2.940
3| Reserve grondexploitatie
2.698
4| Post onvoorziene uitgaven
35
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
9.073
Structurele weerstandscapaciteit
Begroting 2022 (x €1.000)
5| Post onvoorziene uitgaven
0
6| Onbenutte belastingcapaciteit
1.831
7| Begrotingsruimte
0
8| Besparingen
0
Totaal structurele weerstandscapaciteit
1.831
Toelichting
AD1 Algemene reserve
De stand van de algemene reserve is aan het eind van het jaar 3,4 miljoen euro, € 200 per inwoner.
AD2 Reserve zonder bestemming
De reserve zonder bestemming geeft aan het einde van 2022 een verwacht saldo van €2.940.000.
AD3 Reserve grondexploitatie
De reserve grondexploitatie geeft naar verwachting aan het einde van 2022 een saldo van € 2.698.000.
AD4 Post onvoorziene uitgaven
Is verwerkt in het begrotingssaldo 2022.
AD5 Post onvoorziene uitgaven
Is al verwerkt bij 4, leidt anders tot dubbeltellingen.
AD6 Onbenutte belastingcapaciteit
Gemeente Staphorst kan haar belastingen verhogen en heffingen kostendekkend maken om financiële tegenvallers op te vangen. Het verschil tussen de fictieve opbrengsten bij maximale heffings- en belastingtarieven en de begrote opbrengsten is de onbenutte belastingcapaciteit. Gemeente Staphorst kan haar inkomsten structureel met € 1.831.000 verhogen. De berekening van de onbenutte belastingcapaciteit staat in tabel 2.
AD7 Begrotingsruimte
De begroting 2022 sluit met een positief saldo van € 142.222. Dit saldo is meegenomen als toevoeging aan de reserve zonder bestemming. Dit is dus al verwerkt bij 2 en leidt anders tot dubbeltellingen.
AD8 Besparingen
De begroting 2022 sluit met een positief saldo van € 142.222. In dit saldo zijn reeds besparingsmaatregelen opgenomen. Deze zijn dus al verwerkt in het begrotingssaldo en leidt anders tot dubbeltellingen.
Tabel 1: Berekening saldo reserve zonder bestemming (x €1.000)
Saldo 01-01-2021
4.406
Vrijval reserve dekking nadelig begrotingssaldo 2020-2022
1.035
Eenmalige dekking investeringen 2021
-3.089
Inzet mutatie bestemmingsreserves ten gunste van reserve zonder bestemming
13
Toevoeging jaar 2021 (rekeningsaldo 2020)
2.490
Resultaatbestemmingen 2020
-751
Saldo 31-12-2021
4.104
Eenmalige dekking investeringen 2022
-1.164
Saldo 31-12-2022
2.940
Tabel 2: Onbenutte belastingcapaciteit (x €1.000)
Soort belasting
Norm opbrengst
Opbrengst Staphorst
Onbenutte belastingcapaciteit
OZB-opbrengsten *
5.006
4.236
770
Leges Burgerzaken/overige belastingen
555
265
290
Begrafenisrechten
350
353
-3
Volkshuisvesting/RO procedures
1.534
760
774
Totaal onbenutte belastingcapaciteit
4.104
1.831
* Bij de berekening van de normopbrengst van de OZB-opbrengsten is uitgegaan van het percentage van 0,1800. Dit betreft het percentage van de WOZ-waarde voor de toelating tot artikel 12 voor het jaar 2022, welke is vastgesteld bij de meicirculaire 2021. Het gemiddeld OZB-tarief voor Staphorst voor het jaar 2022 bedraagt 0,152. Voor de waardes is gebruik gemaakt van de geschatte totale woningwaardes op basis van de gemiddelde marktontwikkeling.