2 Huidige stand van zaken en kaders
2.1 Wat is OAB?
De gemeente ontvangt vanuit het Rijk een specifieke uitkering om onderwijsachterstanden te bestrijden. In de Wet Primair Onderwijs (WPO) zijn de wettelijke taken van gemeenten geformuleerd in de artikelen 158 t/160. De Onderwijsinspectie ziet toe of gemeenten en OAB-partners de wettelijke taken voldoende uitvoeren. OAB valt uiteen in de volgende onderdelen:
1Voorschoolse Educatie (ve) is stimulering van de brede ontwikkeling met focus op taalontwikkeling van peuters (2,5- 4 jaar) en valt onder de verantwoordelijkheid van gemeenten. Peuters en kleuters met een taal- en/of ontwikkelingsachterstand noemen we doelgroepkinderen voor de voor- en vroegschoolse educatie (vve). Vve-peuters gaan meer dagdelen naar de opvang dan niet vve-peuters. Als een organisatie ervoor kiest om een kinderopvanglocatie aan te merken als een ve-locatie, moet er gewerkt worden met een verrijkt (vve)-programma en worden er hogere eisen gesteld aan de pedagogisch medewerkers die voor de groep staan. Gemeenten moeten zorgen voor een kwalitatief goed ve-aanbod dat ook goed verspreid is binnen de gemeente.
2Toeleiding en bereik ve gaat over het ondersteunen van ouders van geïndiceerde jonge kinderen om naar een ve-locatie toe te gaan. De gemeente is ervoor verantwoordelijk dat in afstemming met OAB-partners de juiste peuters aangewezen worden voor een verrijkt aanbod. We noemen dit het vaststellen van de doelgroepdefinitie. Vervolgens dient de gemeente ervoor te zorgen dat de ouders van deze peuters gestimuleerd en toegeleid worden naar een ve-locatie. In de praktijk wordt er meestal voor gekozen dat het consultatiebureau jonge kinderen vlak voor hun tweede verjaardag indiceert op (risico op) (taal)achterstand. Na deze indicering informeert het consultatiebureau ouders over de aanwezige ve-locaties. In sommige gemeenten wordt de toeleiding naar ve uitgebreid met aanvullende toeleidingsactiviteiten, bijvoorbeeld door wervingsactiviteiten via welzijnsactiviteiten of extra informatie in bibliotheken.
3Vroegschoolse Educatie is stimulering van de brede ontwikkeling met focus op taalontwikkeling bij kleuters (4-6 jaar) en valt onder de verantwoordelijkheid van het basisonderwijs. Het onderwijs mag vroegschoolse educatie naar eigen inzicht inrichten. De Onderwijsinspectie controleert of vve-kleuters een rijk taalaanbod krijgen. De enige verantwoordelijkheid die gemeente en schoolbesturen samen hebben ten aanzien van vroegschoolse educatie is het maken en monitoren van de opbrengsten van vroegschoolse educatie (zogenaamde resultaatafspraken).
4Doorgaande lijn vve is de manier waarop een logische, inhoudelijke leerlijn voor jonge kinderen tussen 2,5 en 6 jaar wordt georganiseerd door ve-locaties en basisscholen. Ook een goede overdracht van kindgegevens hoort hierbij. De gemeente is wettelijk verantwoordelijk voor de doorgaande lijn. Hierover maakt ze afspraken met in ieder geval de voorschoolse aanbieders en bij voorkeur ook met de basisscholen.
5Taalstimulering in het basisonderwijs is inhoudelijk de verantwoordelijkheid van scholen. De overheid heeft hierbij bepaald dat gemeenten vanuit hun geoormerkte OAB-middelen financieel mogen bijdragen onder bepaalde voorwaarden. Dit zijn:
1De activiteit is taalstimulering voor kinderen met een taalachterstand in de Nederlandse taal.
2De activiteit moet uitgevoerd worden in een schoolse setting in of buiten schooltijd.
3Ouders geven expliciet toestemming voor deelname van hun kind aan de taalstimulerende activiteit. Verlengde schooldagen, zomerscholen en schakelklassen zijn veelvoorkomende taalactiviteiten die mede door gemeenten worden gefinancierd.
6Overgang po-vo en taalstimulering in het vo is inhoudelijk de verantwoordelijkheid van po- en vo-scholen. Bepaalde vo-scholen ontvangen middelen voor een Leerplusarangement (vanaf 2024 omgevormd naar Onderwijskansenregeling voortgezet onderwijs), waar ze o.a. taalachterstanden mee dienen te bestrijden.
7Afspraken over integratie, segregatie, toelatingsprocedure basisonderwijs en verdeling onderwijsachterstandsleerlingen zijn onderwerpen waarover minimaal jaarlijks overlegd moet worden tussen gemeente en schoolbestuurders po en vo en waarover men met elkaar afspraken moet maken.
Bijlage Cijfers OAB Soest
Kerngetallen met aantallen
Tabel B.1:Ve-locaties Soest (bron: landelijkregisterkinderopvang, 2023)
School
Kern
Wijk
Aantal kindplaatsen
21Met ‘aantal kindplaatsen’ wordt de maximumbezetting van het aantal kinderen per opvanglocatie bedoeld.
Kinderdagverblijf Toren
Soest
Wijk 01 ‘t Hart-Soestdijk
32
Kinderdagverblijf Woelwaters
Soest
Wijk 01 ‘t Hart-Soestdijk
16
Kinderdagverblijf De Bron
Soest
Wijk 02 Klaarwater
16
Helden Opvang Van Hamelstraat
Soest
Wijk 02 Klaarwater
44
Kinderdagverblijf Bereboot
Soest
Wijk 05 Smitsveen
32
Kinderdagverblijf Kwetternest
Soest
Wijk 06 Overhees
32
Helden Opvang Insingerstraat
Soest
Wijk 06 Overhees
16
Kinderdagverblijf Ukkepuk
Soest
Wijk 07 Soest-Zuid
16
Kinderdagverblijf Helikopter
Soesterberg
Wijk 08 Soesterberg
32
Tabel B.2: Overzicht basisscholen (bron: DUO en CBS, 2023)
School
Wijk
Aantal leerlingen
Schoolweging
OAB-budget 2023
Openbare basisschool De Egelantier (19JO00)
22Onder dit brinnummer valt ook basisschool DeBuut.
Wijk 05 Smitsveen
202
34,2
€ 382.000
Basisschool de Achtbaan (20JB00)
Wijk 02 Klaarwater
164
32,3
€ 86.000
De Startbaan (27NN00)
Wijk 08 Soesterberg
153
31,3
€ 59.000
3evd Huchtschool van Bo (23TM00)
Wijk 05 Smitsveen
219
30,9
€ 189.000
Basisschool de Wegwijzer (20IT00)
Wijk 06 Overhees
192
29,9
€ 45.000
St Carolusschool (17KD00)
Wijk 08 Soesterberg
231
29,5
€ 40.000
Basisschool De Bron (19VY00)
Wijk 06 Overhees
238
28,6
€ 0
2evan der Huchtschool (09DI00)
Wijk 06 Overhees
225
27,7
€ 0
Daniëlschool (23WR00)
Wijk 05 Smitsveen
102
27,3
€ 0
Insinger basisschool (19UH00)
Wijk 06 Overhees
220
27,1
€ 0
Basisschool De Postiljon (06UZ00)
Wijk 08 Soesterberg
194
26,5
€ 0
RK Bs de Driesprong (20IQ00)
Wijk 01 ‘t Hart-Soestdijk
229
25,8
€ 0
Da Costa Basisschool (19TK00)
Wijk 01 ‘t Hart-Soestdijk
221
25,3
€ 7.000
1eVan der Huchtschool (08CN00)
Wijk 01 ‘t Hart-Soestdijk
237
24,9
€ 0
RK Montessori-School (20IY00)
Wijk 04 de Eng-Soest-Midden
230
24,1
€ 0
De Werveling Basisschool (19RY00)
Wijk 07 Soest-Zuid
310
23,3
€ 0
Ludgerusschool (20IM00)
Wijk 07 Soest-Zuid
242
22,9
€ 0
Noot: Het weergegeven aantal leerlingen en de schoolweging betreft het driejaarsgemiddelde van 2019 t/m 2021 (Bron: CBS).
Tabel B.3: OAB-schoolpopulatie per wijk (bron: CBS, 2021)
Wijk
Aantal scholen
Leerlingen
Gemiddelde schoolweging
23Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekent de schoolweging van een school door te kijken naar verschillende kenmerken, waaronder:• Het opleidingsniveau van de ouders;• Het gemiddelde opleidingsniveau van alle moeders op de school;• Het land van herkomst van de ouders;• De verblijfsduur van de moeder in Nederland;• Of de ouders in de schuldsanering zitten.
Wijk 02 Klaarwater
1
164
32,3
Wijk 05 Smitsveen
3
523
31,5
Wijk 08 Soesterberg
3
578
28,9
Wijk 06 Overhees
4
875
28,3
Wijk 01 ‘t Hart-Soestdijk
3
688
25,3
Wijk 04 de Eng-Soest-Midden
1
230
24,1
Wijk 07 Soest-Zuid
2
552
23,1
Noot: Het weergegeven aantal leerlingen en de schoolweging betreft het driejaarsgemiddelde van 2019 t/m 2021 (Bron: CBS).
Plaatjes spreiding risicoleerlingen (CBS)
Om ook binnen wijken inzicht te geven in de concentratie risicokinderen OAB, stelt het CBS zogenoemde ‘heatmaps’ op; kaartjes waarin de concentratie risicokinderen wordt getoond. Hierbij geldt: hoe groter de concentratie risicokinderen, des te donkerder de figuur. In onderstaande figuur geven we op de heatmap de locaties weer van peuterspeelzalen en kinderdagverblijven mét (groen) en zonder (blauw) ve-aanbod in de gemeente Soest.
Figuur B.1: Heatmap locaties peuterspeelzalen en kinderdagverblijven met en zonder ve-aanbod (bron: Heatmap: CBS, Landelijk Register Kinderopvang (1-1-2023), bewerking Oberon)
24Het CBS ligt het volgende toe met betrekking tot de heatmaps: “In de heatmaps wordt de spreiding in de gemeente weergegeven van de locaties waar de kinderen wonen die tot de landelijke doelgroep behoren. De heatmaps geven een indruk van de concentraties binnen de gemeente, maar geen exacte aantallen op een bepaalde locatie. De heatmaps zijn gebaseerd op de X en Y coördinaten (geografische aanduidingen) voor de woonplaats van huishoudens waarin kinderen woonachtig zijn. Per locatie van 100x100 meter wordt bepaald hoeveel kinderen uit de gekozen populatie tot de landelijke doelgroep behoren. Voor iedere locatie wordt het aantal uitgesmeerd over naburige locaties met een zogenaamde kernel density smoother, hetgeen resulteert in “gladdere” ruimtelijke verdeling en vermindert onthulling van individuen. Als een locatie na uitsmeren alsnog een dichtheid heeft die kan leiden tot onthulling dan worden deze verwijderd uit de heatmap. De aantalllen worden daarna op een logaritmische schaal in 4 klassen ingedeeld: dit voorkomt dat hoge (bevolkings-)dichtheden het kaartbeeld overheersen en toont meer gradaties. Als de aantallen dusdanig klein zijn dat de extra beveiligde heatmaps ook onthullend zouden zijn, wordt geen heatmap getoond. De heatmaps zijn gegenereerd per gemeente. Dit zorgt ervoor dat vergelijkingen van heatmaps tussen gemeenten voor een vertekend beeld zorgt: de aantallen kinderen die corresponderen met de hoogste categorie zijn immers per gemeente verschillend.” (Bron: CBS Onderwijsachterstandendashboard)
We zien dat het aantal kinderopvanglocaties met en zonder ve zich concentreert rondom de wijken Klaarwater, Smitsveen, Overhees en de Eng-Soest-Midden. In de wijk Soest-Zuid zien we alleen in het noorden enkele kinderopvanglocaties gevestigd. Wat opvalt is dat de wijk Eng-Soest-Midden wel enkele kinderdagopvanglocaties kent, maar geen van al deze locaties ve biedt.
Ook voor kinderen in de basisschoolleeftijd stelt het CBS ‘heatmaps’ op per gemeente. Hieronder geven we weer waar de risicokinderen OAB in Soest geconcentreerd zijn. Hierbij geldt: hoe groter de concentratie risicokinderen, des te donkerder de figuur. Op basis van het risico op onderwijsachterstand per leerling, kan ook een overkoepelend schoolniveau worden bepaald op welke scholen het risico op onderpresteren het grootst is. Het CBS berekent de schoolweging
25Voor toelichting op het berekenen van de schoolweging door het CBS, zie pagina 4.
. Deze schoolweging loopt van 20 tot 40. In de beoordeling van scholen gebruikt de Inspectie van het Onderwijs deze schoolweging. De Inspectie zegt hierover het volgende:
“Hoe lager de schoolweging, hoe minder complex de leerlingenpopulatie en hoe hoger de resultaten die we van de school mogen verwachten.” Op onderstaande kaart is te zien waar de scholen in Soest liggen en welke leerlingpopulatie ze bedienen.
Figuur B.2: Heatmap concentratie doelgroepkinderen schoolweging locaties (bron: Heatmap: CBS, Data: CBS, bewerking Oberon)
Risicokinderen zijn vooral geconcentreerd in de wijken Smitsveen, Klaarwater en het noordoosten van de wijk Overhees. Ook in de wijk Soesterberg, het centrum van de wijk ’t Hart-Soestdijk en het westen van de wijk de Eng-Soest-Midden zien we een concentratie risicokinderen. Scholen met een zwaardere schoolweging zien we in Smitsveen, Klaarwater en Soesterberg.