Bomenbeleidsplan Sint-Michielsgestel 2020 - 2030

Wij vinden het belangrijk dat van bomen die op een lijst Waardevolle bomen staan, ook geformuleerd kan worden wat de waarde is. Elke boom die op de lijst Waardevolle bomen staat, moet in ieder geval:

•een leeftijdsindicatie hebben ouder dan 40 jaar (de plantdatum is zeer objectief, maar een kenner kan ook een goede inschatting maken). Voor bomen die bij gelegenheid geplant zijn, en voor bomen die na opgelegde herplant worden geplant, kan in dit verband een uitzondering worden gemaakt.

•niet in een onomkeerbaar slechte conditie verkeren.

Daarnaast moet de boom / moeten de bomen voldoen aan ten minste 1, maar bij voorkeur meer van de volgende criteria:

habitus

een voor de soort karakteristieke vorm (= niet versnoeid)

onvervangbaar

beeldbepalend en in deze zin onvervangbaar voor de omgeving

cultuurhistorie

verweven met de geschiedenis van de omgeving / een boom met een verhaal

vorm

bijzondere groei- of snoeivorm

soort

bijzondere of zeldzame soort

omvang

zeldzaam door omvang of hoogte

beleving

wordt algemeen ervaren als bijzonder zeldzaam en mooi/positief beeldbepalend (dit criterium is vooral van toepassing op bomen die op initiatief van bewoners worden toegevoegd aan de lijst)

natuur

boom is essentieel onderdeel van habitat (leefgebied) beschermde plant en/of dier; houtopstand is geïnventariseerd als autochtoon

laanbeplanting hoofdroutes

de bomen zijn onderdeel van de laanbeplanting langs een hoofdweg; meestal zijn deze bomen eigendom van de gemeente, maar dit kunnen ook bomen in particuliere tuinen zijn of bomen onder voorpootrecht zijn

Welke criteria van toepassing zijn wordt aangegeven bij de inventarisatie. Zoveel mogelijk wordt de waarde ook toegelicht / beschreven.

Bomen die zijn opgenomen in het landelijke register monumentale bomen van de Bomenstichting worden automatisch opgenomen op de lijst waardevolle bomen.

Meer informatie omtrent het toevoegen en wijzigen van bomen op de waardevolle bomenlijst is te vinden in het Uitvoeringsbesluit Vaststelling wijzigingen Lijst Waardevolle bomen Sint-Michielsgestel (zie bijlage 3).

Artikel 1 Begripsomschrijving

In dit uitvoeringsbesluit wordt verstaan dan wel mede verstaan onder:

a.verordening: Bomenverordening Sint-Michielsgestel;

b.boom: boom zoals omschreven in artikel 1 onder a van de verordening;

c.Bomenlijst: Lijst Waardevolle bomen Sint-Michielsgestel.

Artikel 2 Bomenlijst

In artikel 2 van de verordening is vastgelegd dat voor bomen opgenomen op de laatst vastgestelde Bomenlijst een Omgevingsvergunning – Kappen nodig is als de eigenaar tot velling wil overgaan.

Artikel 3 Bevoegdheid

De vaststelling van de Bomenlijst en wijzigingen daarvan is een bevoegdheid van burgemeester en wethouders. Burgemeester en wethouders nemen het besluit om tot actualisatie over te gaan.

Artikel 4 Criteria

Burgemeester en wethouders bepalen de criteria waaraan bomen moeten voldoen om opgenomen te worden op de Bomenlijst. De criteria zijn als volgt:

1Elke boom die op de Bomenlijst staat, moet in ieder geval:

a.een leeftijdsindicatie hebben ouder dan 40 jaar (de plantdatum is zeer objectief, maar een kenner kan een goede inschatting van de leeftijd maken). Voor bomen die bij gelegenheid geplant zijn, en voor bomen die na opgelegde herplant worden geplant, wordt in dit verband een uitzondering gemaakt;

b.niet in een onomkeerbaar slechte conditie verkeren.

2Daarnaast moet de boom / moeten de bomen voldoen aan ten minste één, maar bij voorkeur meer van de volgende criteria:

a.habitus: een voor de soort karakteristieke vorm (= niet versnoeid);

b.onvervangbaar: beeldbepalend en in deze zin onvervangbaar voor de omgeving;

c.cultuurhistorie: verweven met de geschiedenis van de omgeving / een boom met een verhaal;

d.vorm: bijzondere groei- of snoeivorm;

e.soort: bijzondere of zeldzame soort;

f.omvang: zeldzaam door omvang of hoogte;

g.beleving: wordt algemeen ervaren als bijzonder zeldzaam en mooi (dit criterium is vooral van toepassing op bomen die op initiatief van bewoners worden toegevoegd aan de lijst);

h.natuur: boom is essentieel onderdeel van habitat (leefgebied) beschermde plant en/of dier; houtopstand is geïnventariseerd als autochtoon;

i.laanbeplanting hoofdroutes: de bomen zijn onderdeel van de laanbeplanting langs een hoofdweg; meestal zijn deze bomen eigendom van de gemeente, maar dit kunnen ook bomen in particuliere tuinen zijn of bomen onder voorpootrecht zijn

Artikel 5 Categorieën

Een actualisatie van de Bomenlijst betreft bomen uit onderstaande categorieën:

a.bomen op te nemen op de Bomenlijst, die voldoen aan de criteria, maar nog niet opgenomen waren;

b.administratieve wijzigingen om onjuistheden op te heffen;

c.bomen te verwijderen van de Bomenlijst, omdat er een Omgevingsvergunning – Kappen zonder is verleend zonder dat daarbij een herplantplicht is opgelegd.

Artikel 6 Aanmelding

Iedereen die van mening is dat een boom in aanmerking komt om opgenomen te worden op de Bomenlijst, kan die boom aanmelden. De actualisatie wordt bekendgemaakt via de reguliere kanalen die de gemeente voor bekendmakingen hanteert. Aanmeldingen buiten een lopende actualisatie worden meegenomen bij de eerstvolgende actualisatie.

Artikel 7 Inventarisatie

De inventarisatie is een informele processtap, niet aan een vaste termijn gekoppeld. De wijzigingen worden verzameld en de bomen die aangemeld zijn om te worden opgenomen, worden in een buitenopname beoordeeld.

Artikel 8 Procedure

Voor de vaststelling van de wijziging van de Bomenlijst wordt uniforme openbare voorbereidingsprocedure van de Algemene wet bestuursrecht [afdeling 3.4] gevolgd.

Artikel 9 Voorbescherming

Burgemeester en wethouders besluiten gelijktijdig met het voorlopig aanwijzingsbesluit tot het

opleggen van een voorbescherming voor de bomen die nieuw opgenomen zijn op de nog definitief vast te stellen Bomenlijst.

Artikel 10 Bekendmakingen

Bekendmaking van het besluit gebeurt door toezending van het besluit aan degene die een boom heeft aangemeld voor de Bomenlijst en/of particuliere eigenaar is van een boom die op de Bomenlijst wordt opgenomen. Overige belanghebbenden en belangstellenden worden via de reguliere kanalen die de gemeente voor bekendmakingen hanteert, geïnformeerd.

Artikel 11 Zienswijzen voor wijzigingen

Belanghebbenden kunnen enkel hun zienswijzen naar voren brengen voor de wijzigingen op de Bomenlijst waarvoor het voorgenomen besluit is genomen. Onder wijzigingen wordt hier enkel verstaan het opnemen van een boom op een Bomenlijst.

a.natuur- en milieu(-technische) waarden: Het betreft hier het ecologisch belang van natuurbehoud en natuurontwikkeling. Zoals bijvoorbeeld de natuurwetenschappelijke betekenis van bomen en houtopstand, doordat daarop zeldzame planten groeien, de invloed op de bodemhuishouding en de nestel- of schuilgelegenheid voor bepaalde diersoorten.

b.landschappelijke waarde: De houtopstand accentueert een karakteristiek landschappelijk element of structuur of vormt een herkenningspunt in het landschap en/of De boom of bomen vormen een onderdeel van een geheel intact zijnde boomgroep of uniforme laanbeplanting die een karakteristieke structuur in stad of landschap zichtbaar maakt.

c.cultuurhistorische waarden: Herdenkingsbomen, markeringsbomen en bomen met een bijzondere snoeivorm. Sommige bomen komen voor in lokale verhalen en legenden of hebben een bijzonder gebruik. Andere bomen hebben een duidelijk verband met de geschiedenis van een plaats of belangrijk persoon en/of De boom of houtopstand vormen een onderdeel van een cultuurhistorisch waardevol object.

d.stads- en dorpsschoon: Waarden samenhangend met het aanzicht van het dorp en het groengebied die bepalend zijn voor de stedelijke, landschaps- en natuurbeleving. De betekenis van bijvoorbeeld knotbomen en laanbeplanting als structurerend element kunnen bepalend zijn voor bouwkundige kwaliteiten. Daarnaast valt te denken aan het belang van bomen in relatie tot architectonisch belangrijke gebouwen, het monumentale karakter van de openbare ruimte of de geschiedenis van een plek. Een boom, bomen of houtopstanden kunnen door hun omvang, verschijningsvorm of hoge leeftijd op zichzelf van belang zijn of bepalend zijn voor de belevingswaarde van de openbare ruimte.

e.waarden voor recreatie en leefbaarheid: Bij bomen met een waarde voor recreatie en leefbaarheid, moet men denken aan bomen welke algemeen gewaardeerd worden wegens hun klimaateffect (waaronder schaduw), de op zichzelf lelijke of scheve boom die als klimboom voor de jeugd bekend staat en bijvoorbeeld een boom, bomen of houtopstand, welke een dempende werking hebben op hinderlijke (monotone) geluiden van verkeer of industrie.

f.boomwaarde (monetair): de monetaire waarde bestaat uit gemaakte kosten voor aanleg, beheer en vervanging/herplant.

Initiatief

Deze fase vormt de start van een ruimtelijke ontwikkeling. Tijdens de initiatieffase worden de contouren van het uiteindelijke plan afgetast. Om het boom- en groenbelang te waarborgen is een goede bomeninventarisatie (uitgevoerd door een ETT-er) nodig. De initiatiefnemer van een ruimtelijke ontwikkeling is ervoor verantwoordelijk dat de verplichte bomeninventarisatie wordt uitgevoerd. Hierbij worden alle bomen met een stamomvang >30cm op 1,30 meter boven het maaiveld in beeld gebracht en op waarde beoordeeld. De inventarisatie wordt later gebruikt bij het ontwerpproces.

De inventarisatie bestaat minimaal uit:

•digitaal ingemeten tekening.

•boomsoorten.

•stamomvang op 1,30 meter boven maaiveld.

•kroonomvang.

•vitaliteit en levensverwachting van de boom.

Hieruit blijkt welke bomen aanwezig zijn en welke kwaliteiten en waarden zij vertegenwoordigen. Op basis van deze bomeninventarisatie worden keuzes gemaakt, (eventueel) bestemmingsplannen aangepast en ontwerpen uitgewerkt.

Daarnaast is het resultaat van deze fase een Nota van uitgangspunten waar het project aan moet voldoen. Hier wordt bepaald hoe het boombelang wordt meegenomen. De gemeentelijke groendeskundige toetst of de uitgangspunten voor het inpassen van bestaande en nieuwe bomen goed zijn verwoord. Ook worden uitgangspunten voor compensatie in de Nota van uitgangspunten opgenomen. Er moeten duidelijke compensatieafspraken gemaakt worden voor houtopstanden die op de lijst waardevolle bomen staan, maar eventueel ook voor overige bomen en groen in het plangebied.

De Inhoud van de Nota van uitgangspunten:

•eisen uit Bomenbeleidsplan.

•behoudenswaardige bomen behouden en inpassen van bomen.

•inspanningsverplichting tot behoud van bomen

•uitvoeren projectgebonden inventarisaties.

•afweging van boombelangen en verwijderingsgronden.

•inzet Boomdeskundige.

•uitstralingseffecten van het project op omliggende bomen.

Definitiefase

In deze fase worden de ruimteclaims van de diverse functies gemaakt. Voor bomen en overig groen wordt beoordeeld wat waardevol is en een hoge waarde heeft (groen), of wat een lage waarde heeft en vervangen of verwijderd kan worden (rood). Daarnaast bestaat er nog een derde categorie (geel). Hierbij is een afweging mogelijk. Hoe met deze afweging wordt omgegaan is project afhankelijk en wordt al in de initiatieffase bepaald.

Bomen die op de lijst waardevolle bomen of onderdeel zijn van de primaire bomenstructuur zullen altijd als waardevol aangemerkt worden. Dat wordt met een inpassingskaart weergegeven. Bomen die niet op de waardevolle bomenlijst staan of onderdeel zijn van de primaire bomenstructuur kunnen op de inpassingskaart echter ook groen of geel zijn; alle bomen hebben een intrinsieke waarde. Het inpassen op de kaart kan alleen duurzaam als er goede kwantitatieve en kwalitatieve eisen worden gesteld aan groeiplaatsen. Deze eisen worden opgenomen in de nota van randvoorwaarden. Zowel de inpassingskaart als de Nota van randvoorwaarden dienen door de Groenadviseur te worden goedgekeurd.

Ontwerpfase

Het doel van deze fase is om op basis van het voorlopig ontwerp te bepalen wat de effecten van het plan zijn op de bestaande en nieuwe bomen. Op basis van die effecten worden aanbevelingen gedaan ter verbetering van het plan. De bomeninventarisatie uit de Initiatieffase komt hier ook terug. De conclusies uit deze analyse worden opgenomen in het beplantingsplan, compensatieplan en de groenparagraaf voor beheer en onderhoud.

Detaillering / ontwerpfase 2

In deze fase ontstaat het definitief ontwerp. De definitieve ruimteclaims voor de bomen worden in de tekeningen verwerkt. Ook wordt een boombeschermingsplan opgesteld om bomen en groeiplaatsen te beschermen.

Uitvoeringsfase

In deze fase worden fysieke maatregelen uitgevoerd en is de kans op schade aan bomen het grootst. In deze fase moet daarom een boombeschermingsplan uitvoeringsfase opgesteld worden. In dat plan worden afspraken gemaakt over het voorkomen van boomschade en hoe gewaarborgd wordt dat de vereiste kwaliteit ten aanzien van bomen en groen wordt gehaald. Ook wordt de rol van een eventuele bomenwacht erin vastgelegd. De bomenwacht bewaakt correcte naleving van het boombeschermingsplan.

Beheer- en nazorgfase

Het resultaat van deze fase is een overdrachtsdocument. In dat document wordt opgenomen welke bomen ingepast of aangeplant zijn. In het document worden ook de overige toegepaste materialen beschreven en de aandachtspunten voor beheer aangestipt.

Onderstaande zoeklocaties zijn een eerste inventarisatie die voorafgaand aan uitvoering nog een grote herziening vereist. Bij deze herziening kunnen nog diverse locaties worden geschrapt of toegevoegd.

Ontwikkellocatie

Waarom

Gewenste invulling

Berlicum

De Ploeg - Westakkers en Pastoor van Den Boomstraat

Cultuurhistorie

Ecologische waarde

Vanaf de hoek De Ploeg-Coudenborch tot de rotonde bij de Sassenheimseweg is de bomenstructuur erg versnipperd.

De Ploeg is een belangrijke structuurdrager en wordt gedeeltelijk begrensd door landelijk gebied. Door de bomenstructuur (startend in de Groenstraat) verder door te trekken kan het groene karakter van worden doorgetrokken richting het centrum. Hiermee kan de bomenstructuur ook als stapsteen dienen voor de natuur verder het dorp in, waarmee de biodiversiteit wordt vergroot. Bovendien wordt met het doortrekken van de bomenstructuur het cultuurhistorische karakter versterkt.

Berlicum

Groenstraat

Ecologische waarde

Ontbreken bomenstructuur aan het zuidwestzijde van de straat, terwijl deze verderop wel aanwezig is.

Herstellen van de bomenstructuur, om zo meer eenheid te creëren. In de straat staan voornamelijk eiken en, minder aaneengesloten, knotwilgen. De mogelijkheid doet zich voor een divers bomenbestand verder te ontwikkelen. Dat leidt tot minder overlast van ziekte of aantastingen van bepaalde boomsoorten (zoals zomereiken; eikenprocessierups).

Den Dungen

Kleine Molenstraat

Cultuurhistorie

Ecologische waarde

Ontbreken van een bomenstructuur aan in de Kleine Molenstraat aan de dorpsrand van de kern Maaskantje.

Vanuit cultuurhistorisch oogpunt is het wenselijk de bomenstructuur door te trekken naar het dorp. Ook zal hiermee het groene karakter van het buitengebied verder doorgetrokken worden naar de bebouwde kom. Indien ondergrond ook groeiruimte beschikbaar is om de nieuwe bomen (gebiedseigen soorten van het buitengebied) te combineren met bloemrijk grasland.

Den Dungen

Paterstraat

Waardevolle en prettige leefomgeving

Cultuurhistorie

Huidige bomenstructuur wordt onderbroken vanaf de kruising met Tuinstraat tot halverwege de splitsing De Kromme Akker.

Herstellen van de bomenstructuur aan oostzijde van de weg om eenheid met de rest van de straat te creëren en een versterking van de groene leefomgeving. Indien beschikbare ruimte te beperkt is, kan gedacht worden aan het stimuleren van een structuur -van geschikte bomen- in de voortuinen.

Den Dungen

Tennispad (wijk Jacobskamp)

Waardevolle en prettige leefomgeving

Klimaat

Biodiversiteit

Reeds voorzien in de aanlegplannen voor de wijk.

Weinig tot geen bomenstructuur langs het Tennispad, en in nieuwbouwwijk Jacobskamp, aangrenzend aan de weg. De brede berm aan de oostzijde heeft al een klimaat-functie (waterberging). Bomen kunnen bijdrage aan de klimaat-functie terugdringen temperatuur.

Een berm waarin bomen extra bijdrage aan het klimaat en de biodiversiteit. Door toepassing van boom(vormen) met een grote schaduwwerking in de straat ontstaat een groen lint in de wijk dat op termijn een grote airco vormt. Tevens doet de kans zich voor meerdere boomsoorten in een rij toe te passen. Dit verhoogt de biodiversiteit (zeker in combinatie met ecologisch bermbeheer).

Bijkomend voordeel is de gunstige positie (oostzijde) van bomen ten opzichte van zonnepanelen (op daken).

Den Dungen

Zandstraat

Cultuurhistorie

Huidige bomenstructuur aan de zuidzijde van de Zandstraat wordt onderbroken vanaf de T-splitsing van de Kuipertjeswal.

Locatie benoem in participatieproces.

Herstellen/versterken bestaande bomenstructuur aan zuidzijde straat. Uit cultuurhistorisch oogpunt én beeld is het wenselijk dezelfde boomsoorten te gebruiken bij invulling van deze ontbrekende schakel.

Gemonde

Het Hof

Ecologische waarde

Versnipperde bomenstructuur ter hoogte van de Heidedreef tot aan de Sint Lambertusweg, met aan noordzijde van Het Hof afwezigheid van bomenstructuur.

Er is al sprake van jonge aanplant in de straat. Dit zal gedeeltelijk zorgen voor het herstel van de bomenstructuur. Ter bevordering van de diversiteit van de bomenstructuur en biodiversiteit is het wenselijk niet alleen zomereiken aan te planten, die nu voornamelijk aanwezig zijn (gevoelig voor eikenprocessierups).

Gemonde

Boomstraat

Cultuurhistorie

Een verbinding tussen dorp en buitengebied ontbreekt. Op een tweede locatie is de bomenstructuur ook onderbroken (als weggeleiding).

Ter bevordering van het cultuurhistorisch karakter en het creëren van meer eenheid is het wenselijk gaten in de bomenstructuur op te vullen met nieuwe bomen. Op enkele plekken is al sprake van jonge aanplant. Dit kan verder uitgebreid worden met gebiedseigen boomsoorten.

Ruimel

Mudakkersedijk

Cultuurhistorie

Ontbreken bomenstructuur ter hoogte van het fietspad gedeelte van de doodlopende straat.

Herstellen van en aansluiten bij de bomenstructuur die begint bij het onverharde gedeelte. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt is het wenselijk dezelfde boomsoorten te gebruiken als verderop in de straat om zo eenheid te creëren.

Sint-Michielsgestel

Gildestraat

Waardevolle en prettige leefomgeving

Klimaat

In het begin van de Gildestraat, vanaf de Ruwenbergstraat, staan nog enkele bomen. Daarna stopt de structuur. Verder in de straat, vanaf de kruising, is weer sprake van bomen aan een zijde van de weg.

Versterken/herstellen van de bomenstructuur in de straat. Door het onderbroken karakter van de bomenstructuur ontbreekt eenheid. Ook zijn er groeimogelijkheden voor nieuwe bomen, dit wordt aangetoond in de rest van de straat.

Als gekeken wordt naar het bomenbestand van onze gemeente bestaat deze uit een diversiteit aan boomsoorten, groottes en leeftijden. Met behulp van gespecialiseerde bedrijven kan gekeken worden naar wat naast de opbouw van het bomenbestand de bomen onder andere aan CO2 afvangen en op voorraad hebben. Ook kan een voorspelling worden gedaan over de ontwikkeling van het bomenbestand en daarmee de toename of afname van baten inzichtelijk maken. Deze manier van waardeberekening berekent lang niet alle waarden van een boom, maar kan wel worden gebruikt als indicator.

Bijlage 7.1 Vergelijking bomen

Een gezonde Quercus robur (eik) van ongeveer 35 jaar oud en 20 meter hoog levert volgens de i-Tree rekentool een grote bijdrage aan de ecosysteemdiensten in Sint-Michielsgestel. In figuur A zijn de baten van deze boom weergegeven. In figuur B zijn dezelfde baten berekend voor een kleine Quercus robur (ongeveer 10 jaar oud en 7,5 meter hoog) van dezelfde soort.

In de huidige situatie levert de grote boom 114 keer meer diensten ten opzichte van de kleine boom (jonge aanplant) aan vermeden kosten. Om hetzelfde aan CO2 voorraad te halen als de eik van 20 meter hoog heb je 135 jonge bomen nodig van ongeveer 6 meter hoog (10 centimeter stamdoorsnee). Dit benadrukt hoe belangrijk het is om niet in aantallen (kwantiteit) te tellen maar juist ook na te denken over de kwaliteit, de juiste boom op de juist plaats. Het benadrukt ook het belang om een boom te behouden, en niet zomaar akkoord te gaan met vervanging.

Figuur A:

Boom (groot)

Quercus robur

Ca. 35 jaar oud

Boom (klein)

Quercus robur

Ca. 10 jaar oud

Hoogte

20

m

Hoogte

7,5

m

Conditie

Goed

Conditie

Goed

Bladoppervlak

747,00

m2

Bladoppervlak

55,6

m2

CO2 afvang

65,80

kg/jaar

€ 26,70

CO2 afvang

3,5

kg/jaar

€1,42

CO2 voorraad

4.706,00

kg

€ 1.910,00

CO2 voorraad

34,7

kg

€14,10

Afvang luchtveront-reinigende stoffen

872,00

g/jaar

€ 21,85

Afvang luchtveront-reinigende stoffen

64,90

g/jaar

€1,60

Waterafvang (bij regen)

1,60

m3

€ 0,58

Waterafvang (bij regen)

0,23

m3

€0,08

Totaal in €

€ 1.960,00

Totaal in €

€17,20

Belangrijk is dat voor de i-Tree berekening ontbrekende boomgegevens met gemiddelden zijn aangevuld. De totale baten kunnen in werkelijkheid enigszins afwijken. Bij gebruik van deze cijfers dient hier altijd naar verwezen te worden.

747m2 bladoppervlak staat gelijk aan bijna vier tennisvelden, en 1,60 kuub water is evenveel als 160 emmers van 10 liter!

Bijlage 7.2 Voorbeeldcasus i-Tree in Sint-Michielsgestel

Eén van de manieren om de maatschappelijke waarde van bomen te meten is het softwareprogramma i-Tree Eco. I-Tree Eco is een gespecialiseerd programma waarmee sommige waarden van bomen kunnen worden berekend. Deze waarden geven geen volledig beeld van de waarde van de boom, maar bieden wel een aanvulling op de traditionele waardeberekening. Ook is het mogelijk om concreet te sturen op een duurzame groei van het bomenbestand. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om te meten in welke mate een boom koolstof opneemt en vasthoudt en hoeveel water een boom afvangt bij een flinke regenbui. Met i-Tree Eco wordt zo een deel van de baten van ecosysteemdiensten van bomen inzichtelijk gemaakt. Tegelijk worden deze baten ook vertaald naar andere kosten die door de aanwezigheid van de boom worden vermeden, zoals extra investeringen in het riool.

De waarden die met i-Tree Eco te berekenen zijn:

•CO2 afvang en opslag.

•Afvang van luchtverontreinigende stoffen zoals fijnstof en stikstof.

•Hydrologie van de boom zoals waterafvang en verdamping.

Voor Sint-Michielsgestel heeft de berekening geleid tot het overzicht hiernaast. Daarbij moet onthouden worden dat de berekende waarden maar een (klein) deel van de totale waarde van de bomen weergeven.

Tabel 1 Waarde van bomen in euro's in de gemeente. Voor het berekenen van de monetaire waarde anno 2019 is gebruik gemaakt van Handboek Milieuprijzen 2017 van CE Delft en de rioolheffing van een gemiddeld huishouden van onze gemeente in 2019 (€ 0,36 per m3.)

Sint-Michielsgestel

Waarde

Aantal bomen

26.762

Bladoppervlak m2

10.312.211

Gelijk aan 1.611 voetbalvelden

Luchtvervuilende stof

Ton verwijderd per jaar

Waarde per jaar

Stikstofdioxide (NO2)

3.022,227

€ 162.300

Ozon (O3)

7.827,121

€ 23.500

Fijnstof (PM2,5)

3.57,340

€ 43.600

Zwaveldioxide (SO2)

829,724

€ 32.100

Totaal

12.036,412

€ 261.500

Koolstofdioxide

Waarde

CO2-voorraad (ton)1

61.707,20

€ 21.844.400

CO2-vastlegging (ton/jaar)

595,20

€ 210.700

Waterafvang

Waarde

Avoided run-off (waterafvang) m3

21973,7

€ 7.900

Totaal alle baten

Inclusief Co2 en water

€ 480.100

1Reeds vastgelegde koolstof heeft pas een effect op het milieu wanneer het vrijkomt, bijvoorbeeld na verbranding of rot van het hout. Deze waarde moet gerekend worden als een passieve waarde en is dus niet meegerekend in het totaal. Deze passieve waarde kan gebruikt worden als indicator voor de groei/krimp van het bomenbestand.

Sint-Michielsgestel heeft ruim 26.700 bomen in het gemeentelijk bomenbestand. De berekende waarden van deze bomen vertegenwoordigen ongeveer € 480.000,-. Deze waarde staat los van de reeds gemaakte kosten voor aanleg, beheer en de daadwerkelijke monetaire waarde bij vervanging. Voor een zo compleet mogelijk beeld horen deze waarden er nog bij opgeteld te worden.

i-Tree Eco berekening van Park De Beek in Sint-Michielsgestel.

In In het park staan ongeveer 60 bomen waarvan 57 bomen toereikend zijn voor een berekening. Gegevens zoals stamdiameter en boomhoogte zijn herleid uit het plantjaar en de groeisnelheid van de boomsoort.

De drie meest voorkomende boomsoorten in het park zijn de es (43,9%), de zomereik (8,8%) en de moeraseik (7,0%). Van deze boomsoorten leveren de es, zomereik en iep (die niet in de top 3 meest voorkomende soorten staat) de hoogste waarde. Dit kan het gevolg zijn van het aantal bomen en de soorteigenschappen. De ene soort is namelijk beter in afvangen van fijnstof dan de andere. Bij een goede conditie kan de boom meer diensten leveren dan wanneer deze een slechte conditie heeft. In het park is de gemiddelde conditie van de bomen voldoende.

Tabel 2 Het bedrag in euro's komt voort uit een berekening met kengetallen, zie voor de berekening bijlage 7.3.

Samenvatting

Park De Beek Noord

Waarde

Aantal bomen

57

Top 3 boomsoorten

Fraxinus excelsior (es), Quercus robur (zomereik), Ulmus x hollandica (iep)

Bladoppervlak

16.269

m2

Is gelijk aan 2,5 voetbalveld

CO2 afvang

814,0

Kg/jaar

€ 330,00

CO2 voorraad

43.716,2

Kg

€ 17.750

Waterafvang

30,4

m3

€ 11

Afvang luchtverontreinigende stoffen

357,8

g/jaar

€ 360

Totaal

€ 18.447,23

Bijlage 7.3 Kengetallen waarde berekening bomen I-Tree Eco

Bron: Handboek milieuprijzen 2017

Milieuprijzen in €/kg emissie (bovenwaarde) 2019

€/kg

CO2

€ 0,065

CO2 (2 graden beleid)

€ 0,174

2°C - 80% doelstelling - Europees

€ 0,065

2°C - 95% doelstelling klimaatwet NL

€ 0,406

Dit kengetal is gebruikt in de CO2 berekeningen

PM2,5

€ 139,998

NO2

€ 61,622

SO2

€ 44,409

O3 (NMVOs)

€ 3,615

CO

€ 0,174

Begrippen

CO2

Koolstofdioxide, broeikasgas

CO2 (2 graden beleid)

De waarde van een ton CO2 wordt sterk beïnvloed door het klimaatbeleid. Afhankelijk van de doelstelling en de klimaatvoorspelling wordt het afvangen/voorkomen van CO2 in de lucht kostbaarder of waardevoller. Bij het berekenen van milieuprijzen wordt daarom altijd rekening gehouden met verschillende scenario's.

2°C - 80% doelstelling - Europees

2°C - 95% doelstelling klimaatwet NL

PM2,5

Fijnstof, luchtvervuiling, veroorzaakt gezondheidsrisico's

NO2

Stikstofdioxide, luchtvervuiling, veroorzaakt gezondheidsrisico's en natuurschade

SO2

Zwaveldioxide, luchtvervuiling, veroorzaakt gezondheidsrisico's en natuurschade

O3 (NMVOs)

Ozon, luchtvervuiling, veroorzaakt gezondheidsrisico's

CO

Koolstofmonoxide, luchtvervuiling, veroorzaakt gezondheidsrisico's

De bomenstructuurkaart is te groot om op te nemen in dit document, maar is als apart document onderdeel van de bijlagen en opvraagbaar bij de gemeente.

Samenvatting participatiedossier

Het bomenbeleidsplan is tijdens het gehele schrijfproces gespiegeld aan de input uit het participatietraject. De resultaten van dit traject zijn vastgelegd in een participatiedossier dat is overhandigd aan de gemeente. In deze bijlage is uiteengezet hoe de input uit het participatietraject is vertaald naar het bomenbeleidsplan. De bijbehorende brondocumenten zijn bij de gemeente op te vragen.

Bomenwandeling

De bomenwandeling met vertegenwoordiging van verschillende gemeentelijke disciplines heeft de eerste richting gegeven aan de invulling van het bomenbeleidsplan. Meerdere aandachtspunten die door de aanwezige ambtenaren zijn aangedragen hebben vanaf het begin van het schrijfproces een rode draad gevormd. Voorbeelden hiervan zijn:

•De uitspraak ‘de juiste boom op de juiste plek' (kwaliteit boven kwantiteit) is al tijdens de bomenwandeling gedaan, en heeft al op een vroeg moment richting gegeven aan de inhoud van het beleidsplan.

•Tijdens de bomenwandeling werd al snel duidelijk dat de waarde van bomen door de verschillende vertegenwoordigde beleidsvelden wordt (h)erkend. Sturen op het verhogen van deze waarden werd breed gesteund.

•Het plaatsen van bomen in relatie tot het te verwachten eindbeeld is ook tijdens de bomenwandeling besproken. Inmiddels hanteert de gemeente (mede door de besproken problematiek) het Handboek Bomen.

•Gedurende de bomenwandeling is de vraag gesteld: ‘is de ene bewoner belangrijker dan de andere?’. Het antwoord hierop is vanzelfsprekend ‘nee’. In het beleidsplan is gepoogd voor iedereen dezelfde regels te formuleren. Wel wordt in zekere mate rekening gehouden met zwakkere inwonersgroepen. Zo is in het beleid ruimte ingebouwd om maatregelen te kunnen nemen op plekken waar (bijvoorbeeld) veel mensen komen die slecht ter been zijn.

•Gedurende de bomenwandeling is geconcludeerd dat de groenspecialisten van de gemeente al bij de RO-fase van ruimtelijke ontwikkelingen betrokken horen te worden.

•Her toepassen van mixlanen, en daarbij het algeheel verhogen van de soortendiversiteit, is ook besproken tijdens de bomenwandeling. Dit is als uitgangspunt in het beleidsplan opgenomen.

•Iedereen beleeft een boom op een andere manier. Daarnaast vraagt ook iedere situatie om een andere inrichting, beheer of maatregel bij overlast. In het beleidsplan is hiermee omgegaan door enerzijds één duidelijke set regels te formuleren die voor iedereen en iedere locatie geldt. Anderzijds is voor de groenspecialisten van de gemeente ruimte opengelaten om op basis van eigen kennis en ervaringen van de norm af te kunnen wijken wanneer de situatie dat vereist.

•Tijdens de bomenwandeling is geconcludeerd dat bestaande bomen niet voldoende worden beschermd bij werkzaamheden. In het beleidsplan is daarom extra aandacht besteed aan het beschermen van bomen.

Boomcafé Sint-Michielsgestel

Brondocument: Resultaten_boomcaféStMich1_v1.1.xlsx

Tijdens het boomcafé hebben inwoners van de gemeente hun kijk op bomen gedeeld. Dit is gedaan op basis van 5 thematafels waar onder begeleiding van groenspecialisten (van de gemeente en BTL Advies) verschillende werkvormen zijn ingezet om diverse informatie op te halen.

Thema Toekomst

Werkvorm: schuifbalken

THEMA

KEUZE

HOE OPGENOMEN IN BELEIDSPLAN

Klimaat

De gemeente moet zich inzetten om klimaatproblemen te voorkomen.

Dit is een basisuitgangspunt in het beleidsplan en een van de hoofdredenen om goed voor het bomenbestand te zorgen.

Oude bomen

De gemeente moet vooral bomen planten waar ze natuurlijk oud kunnen worden, technische oplossingen worden ingezet wanneer ze voor veel voordelen zorgen.

Dit is vertaald naar de term: ‘de juiste boom op de juiste plek’; dit is een van de belangrijkste uitgangspunten in het beleidsplan.

Vergroening

De gemeente stimuleert vergroening met informatie en middelen, maar inwoners hebben zelf ook een verantwoordelijkheid.

In het beleidsplan zijn uitgangspunten opgenomen voor het stimuleren/ondersteunen van private waardevolle bomen. Ook voor de inhoud en vorm van communicatie zijn uitgangspunten opgenomen.

Uiterlijk openb. groen

Het groen in de gemeente moet een natuurlijke uitstraling hebben, en mag soms zelfs verwilderen.

De (hoofd)bomenstructuur biedt ruimte voor lange termijn ontwikkeling van bomen. Daarmee zal op diverse plekken ook ruimte gecreëerd worden om ecologische groenzones te realiseren.

Kwaliteit vs kwantiteit

De gemeente moet zich sterk richten op het vergroten van het bomenbestand, waar het kan wordt lokaal gezocht naar de minst overlastgevende plek.

In het beleidsplan is opgenomen dat bij nieuwe ontwikkelingen (en herinrichtingsprojecten) waar mogelijk en duurzaam nieuwe bomen worden ingepast. Uitgangspunt daarbij is dat bomen voldoende ruimte krijgen om de beoogde levensduur met minimale overlast kunnen bereiken. Bomen zijn een belangrijk basisonderdeel van de leefomgeving.

Groen vs parkeren voor deur

Groen voor de deur is belangrijker dan parkeren voor de deur, maar tegenstanders komen met sterke argumenten (bijv. invalidenplaatsen). Algemeen vergroenen van straten is erg populair, dus ga met bewoners in gesprek: moeten het bomen zijn?

De afweging groen vs. parkeren blijft een aandachtspunt. In het bomenbeleidsplan is opgenomen dat de groenspecialisten van de gemeente eerder bij ruimtelijke ontwikkelingen worden betrokken. Hierdoor wordt een beter afgewogen beslissing over dit soort vraagstukken geborgd.

Thema: overlast

Werkvorm: brainstorm

SUGGESTIES OM OVERLAST/KLACHTEN TE VERMINDEREN

HOE OPGENOMEN IN BELEIDSPLAN

Tijdig onderhoud

Opgenomen als standaarduitgangspunt.

Onderscheid maken grote/kleine boom

Uitgangspunt: Bij het inpassen van bomen wordt in de ontwerpfase rekening gehouden met een passend formaat.

Vervangen overlastbomen voor passende boom

Gezonde bomen worden niet gekapt, tenzij zeer zwaarwegende argumenten bestaan. Uitgangspunten hiervoor zijn opgenomen in het beleidsplan.

Monumentale bomen op particulier terrein sponsoren

Hiervoor zijn uitgangspunten opgenomen in het beleidsplan.

Gemeentebomen op afstand van particulier terrein

Uitgangspunt: Bij het inpassen van bomen wordt in de ontwerpfase rekening gehouden met een passend formaat en een passende locatie, ook in relatie tot het eindbeeld. Daarbij gelden de uitgangspunten van het Handboek Bomen als belangrijkste richtlijnen.

Wortelsnoei

Wortelsnoei is niet als zodanig opgenomen in het beleidsplan omdat dit thuishoort in het bomenbeheerplan. Wel is opgenomen dat bij ernstige hinder door wortelopdruk maatregelen worden genomen.

Geef bomen ondergronds de ruimte [verplaats kabels leidingen]

In het beleidsplan zijn uitgangspunten opgenomen waarmee wordt aangestuurd op integrale samenwerking bij ruimtelijke ontwikkelingen. Dit leidt tot betere afstemming tussen groen en andere functies in de openbare ruimte.

Selecteer bomen voor korte/middellange/lange cyclus

De bomenstructuur wijst locaties aan waar bomen lang (80+ jaar), middellang (30+ jaar, maar streven naar zo lang mogelijk) en kort (streven naar zo lang mogelijk, maar eerder wijken kan).

Mixlaan (soortendiverse laan), anticiperen op boomziekten

Opgenomen als uitgangspunt.

Probleemlocaties aanpakken

Specifieke probleemlocaties horen niet thuis in het beleidsplan, maar in het dagelijks beheer.

Geen vruchtdragende soorten

Deze afweging wordt per locatie gemaakt. Op sommige plekken voegen vruchtdragende soorten veel waarde toe, bijvoorbeeld voor biodiversiteit. Enige hinder hierdoor blijft dus mogelijk.

Boombescherming

Boombescherming is op verschillende manieren een belangrijk uitgangspunt in het beleidsplan.

Inwoners instrueren over omgang particuliere bomen

In het beleidsplan worden hierover uitspraken gedaan, zowel over waardevolle particuliere bomen als over voorlichting met betrekking tot reguliere particuliere bomen.

Thema kwaliteiten van bomen - rollenspel

Bij de thematafel ‘kwaliteiten van bomen’ is in de eerste plaats geprobeerd de participanten te informeren over hoe verschillende mensen naar dezelfde boom kunnen kijken. Gedurende het rollenspel is daarnaast informatie verzameld gebaseerd op de vraag: ‘hoe kijkt een ander naar deze boom?’. De informatie die opgehaald is, is dus opgebouwd uit inschattingen door inwoners, en niet op daadwerkelijke reacties uit de specifieke doelgroep. Daarom zijn de resultaten van deze thematafel niet 1-op-1 vertaald naar het beleidsplan.

Wel zijn de resultaten gebruikt om een inschatting te maken van het sentiment dat speelt onder de participanten. Hierbij is ook tijdens het boomcafé door de tafelleider een inschatting gemaakt. De participanten schatten in dat de meeste andere doelgroepen positief zijn over de huidige staat van de bomen in de gemeente. Het sentiment van volwassen inwoners met een eigen huis wordt overwegend negatief ingeschat, maar de reden hiervoor is niet duidelijk.

Opvallend is dat het sentiment van het eekhoorntje overduidelijk als negatief wordt bestempeld, wat mogelijk wijst op een negatief beeld van de huidige ecologische kwaliteit in de gemeente.

Thema Ruimte voor bomen

Werkvorm: brainstorm

1Op welke plaatsen in de gemeente zouden de bomen een visitekaartje moeten zijn?

2Op welke manier horen bomen bij de geschiedenis van de gemeente?

3Hoe maken bomen de gemeente herkenbaar?

Overal, alle bomen zijn belangrijk

Voorpootrecht

Bij oude gebouwen en centrale locaties

Grote bomen zijn belangrijk, maar kleintjes net zo. Eigenlijk moeten overal in elke straat bomen staan.

Er moet aandacht zijn voor kenmerkende bomen in het buitengebied

Het thema ‘ruimte voor bomen’ bleek bij het boomcafé onder participanten weinig interesse te krijgen. De aanwezige participanten hadden moeite om vraag 2 en 3 te beantwoorden. Dit kan erop wijzen dat inwoners van de gemeente bomen niet per direct als kenmerkend element herkennen. Daarbij moet aangemerkt worden dat dit niet als negatief opgevat hoeft te worden; het kan zijn dat bomen als vanzelfsprekend onderdeel van de openbare ruimte worden gezien.

De antwoorden die zijn gegeven op vraag 1 zijn gebruikt om de bomenstructuur meer richting te geven. Daarbij is gekeken of locaties op basis van de gegeven input toegevoegd konden worden. Eén van de directe gevolgen hiervan is de ambitie om alle waardevolle bomen onderdeel te maken van de groenstructuur. Oude gebouwen en centrale locaties zijn ook waar relevant opgenomen in de bomenstructuur.

Thema mooi groen Sint-Michielsgestel

Bij het thema ‘mooi groen Sint-Michielsgestel’ mochten deelnemers stickers plakken op een kaart van de gemeente: een groene sticker op de plekken die ze mooi vinden, en een rode op plekken die ze aangepast willen zien. De participanten is gevraagd om op een bijgevoegde lijst op te schrijven waarom ze de groene/rode sticker hebben geplakt.

Het resultaat van deze thematafel is gebruikt om inzicht te krijgen in de populaire en niet populaire groenlocaties in de gemeente. Omdat de reacties voornamelijk gericht zijn op specifieke locaties zijn de meeste reacties niet 1-op-1 overgenomen in het beleid, maar zijn ze wel gebruikt om de groenstructuur vorm te geven. In diverse gevallen gingen positieve reactie over bomen die al als waardevol zijn aangemerkt. Ook in dat geval is de reactie niet verder verwerkt.

De gemeente bewaart de reacties zodat deze bij toekomstige ontwikkelingen kunnen worden geraadpleegd.

Thema Ei kwijt

Bij het boomcafé is op een neutrale locatie een poster opgehangen waar participanten vragen, opmerkingen en ideeën met betrekking tot het bomenbeleid konden opschrijven die niet aansloten op de thematafels.

De meeste opmerkingen kunnen worden aangemerkt als enkelvoudig. Dit betekent dat de opmerking maar één keer genoemd is. De meeste van deze opmerkingen worden met het nieuwe bomenbeleidsplan opgevangen, bijvoorbeeld het beschermen van bomen tegen schade.

Twee opmerkingen zijn meer dan één keer genoemd:

2xAfspraken nakomen (bij onderhoud en ontwikkelingen)

Deze opmerking wekt het idee dat het sentiment bestaat dat de gemeente afspraken niet nakomt. Het aantal opmerkingen is te laag om hier direct conclusies uit te trekken, maar het benadrukt wel het belang van goede, en duidelijke communicatie.

4xAfname biodiversiteit is een belangrijk aandachtspunt (beter maaibeleid voor de bermen)

Dit is een thema dat breder is dan alleen het bomenbeleid. In het bomenbeleid is geprobeerd goede uitgangspunten voor een betere ecologische waarde op te nemen. Om dit echt aan te laten slaan moet ook in het overige groen (en mogelijk ook in andere beleidsvelden) aandacht worden besteed aan biodiversiteit / ecologie. De ambitie om dit te doen is zeer sterk aanwezig en daar wordt inmiddels ook op ingezet.

Werksessie gemeenteraad Sint-Michielsgestel

In maart 2019 heeft een informatieve werksessie met de gemeenteraad plaatsgevonden. Tijdens de sessie met betrekking tot vraagstukken over bomen de mening gepeild van de aanwezige raadsleden. Het doel van de werksessie was om de raadsleden inzicht te geven in de te maken keuzes.

Vanwege het informerend karakter van de sessie kunnen de resultaten niet gebruikt worden om het bomenbeleid vorm te geven. Wel is gedurende het proces teruggeblikt om te peilen of een tussentijds informatiemoment met de raad nodig was. Op basis van deze inhoudelijke vergelijking is de conclusie getrokken dat tussentijds geen grote nieuwe thema’s in het groenbeleid zijn opgenomen waarover de raad tussentijds geïnformeerd dient te worden.

Wanneer wordt teruggeblikt is het interessant om te zien dat het uiteindelijke bomenbeleid op de meeste vlakken overeenkomt met de door de raadsleden gegeven meningen.