Gezondheidsnota gemeente Roerdalen 2020-2024

Het volgende valt op:

1In Roerdalen ervaren veel inwoners hun gezondheid als (zeer) goed.

2In Roerdalen zijn er veel inwoners met één, twee of meer chronische aandoeningen, meer dan in de regio en landelijk.

3In Roerdalen zijn er steeds minder inwoners die roken en overmatig alcohol gebruiken en steeds meer inwoners met overgewicht.

4De ongezonde leefstijl van de jeugd in Roerdalen is zorgelijk. Overgewicht, teveel, te vet, te zout en te suikerrijk eten, vergroot de kans op toekomstige chronische aandoeningen aanzienlijk. Toch ervaart 91% van de jongeren de gezondheid als goed.

5Bijna de helft van de jongeren drinkt alcohol, dat is veel hoger dan het landelijk gemiddelde.

6Het aantal volwassenen met overgewicht neemt toe terwijl het aantal dat voldoet aan de beweegrichtlijn ook toeneemt.

7Het aantal senioren in onze samenleving neemt toe en ze worden steeds ouder. Zowel medische problemen als sociale problemen nemen hiermee toe, denk aan dementie en eenzaamheid.

Voor meer uitleg over de bovenstaande punten, zie onderstaande tekst. In het actie-overzicht (hoofdstuk 9) staat beschreven hoe we deze uitdagingen gekoppeld aan de speerpunten (hoofdstuk 7) gaan aanpakken.

Totale bevolking

Op 1 januari 2019 had de gemeente Roerdalen 20.615 inwoners. De verdeling in leeftijd is 18,1% 0-19 jaar, 56,4% 20-64 jaar, 19,9% 65-79 jaar en 5,6% 80 jaar en ouder. Volgens het regiobeeld van het RIVM daalt het aantal inwoners in 2030 naar 20.065 inwoners. Met een verdeling in leeftijd als volgt: 16,7% 0-19 jaar, 50,3% 20-64 jaar, 23,2% 65-79 jaar en 9,8% 80 jaar en ouder.

Op dit moment (2020) ervaart 70,5% van onze inwoners van 20 jaar en ouder hun gezondheid als (zeer) goed. Volgens de trend daalt dit naar 69,9% in 2030, de daling (-0,6%) gaat ongeveer even hard ten opzichte van het landelijke gemiddelde en het gemiddelde van de regio Limburg-Noord.

Het aantal inwoners in 2020 met één aandoening (56,5%) en twee of meer aandoeningen (32,4%) ligt hoger dan het gemiddelde van de regio GGD Limburg-Noord (54,0% en 29,7%) en het landelijke gemiddelde (51,3% en 26,8%). Volgens de trend in het regiobeeld stijgt dit percentage naar 58,7% en 35,5% in 2030.

In figuur 2 is de ontwikkeling te zien van een aantal geselecteerde aandoeningen in Roerdalen als percentage van de totale bevolking. Het aantal aandoeningen blijft stijgen. De hoogste stijging is zoals verwacht te zien bij dementie (hier wordt bij het kopje senioren verder op in gegaan).

FIGUUR 2 TREND IN AANTAL VAN AANDOENINGEN IN ROERDALEN. BRON: VOLKSGEZONDHEID TOEKOMST VERKENNING 2018 (RIVM)

Het Nationaal Preventieakkoord (2018) richt zich op het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Hoe zit het met deze 3 ambities voor Roerdalen? Volgens de trend van het RIVM neemt het percentage mensen die roken (16,2%  12,4%) en overmatig alcohol gebruiken (7,3%  7,0%) af en het percentage mensen met overgewicht mensen met een BMI > 25 (59,6%  65,5%) toe in 10 jaar tijd. Daarentegen neemt het aantal mensen dat voldoet aan de beweegrichtlijn wel toe (52,8%  56,1%).

Jeugd 0 - 19 jaar

Uit GGD-gegevens blijkt dat het overgewicht van jongeren

6Gezondheidsmonitor Jeugd heeft betrekking op de jongeren in de leeftijd 13-16 jaar, 2015 (deze cijfers zijn niet recenter, de nieuwe monitor verschijnt eind 2020)

in Roerdalen gestaag stijgt en met de leeftijd toeneemt. Net als in de regio heeft 15% van hen overgewicht. Zij hebben een ongezondere leefstijl als het gaat over voeding en lichaamsbeweging. Slechts 14% haalt de fruitnorm. De groenteconsumptie daalt in tien jaar van 50 naar 41% in 2015, weinig rooskleurig. 27% Drinkt elke dag frisdrank, terwijl 40% elke dag snoept. In Roerdalen hebben meer jongens dan meisjes overgewicht, omgekeerd aan de regio. Slechts 25% voldoet aan de beweegnorm

7Minstens een uur intensieve lichaamsbeweging per dag.

, ook al is 75% lid van een sportvereniging. Jongeren brengen steeds meer tijd zittend door. Van hen zit 69% dagelijks meer dan 2 uur achter een beeldscherm, buiten schooltijd. Jongens overwegend gamend, meisjes overwegend actief met sociale media. Deze ongezonde gewoonten vergroten het risico op latere gezondheidsproblemen en aandoeningen als diabetes of hart- en vaatziekten, geeft de GGD aan.

We zien een toename van alcoholgebruik. 43% Drinkt (regionaal 39%; landelijk 31%) en 11% rookt. Het komt voor dat rond het 13e levensjaar wordt geëxperimenteerd met partydrugs, sigaretten en drank. 37% Heeft een chronische aandoening als astma of diabetes. Toch ervaart 91% van de jongeren in Roerdalen de gezondheid als goed.

Volwassenen 20 – 64 jaar

Er is sprake van een hoog percentage chronische aandoeningen bij volwassenen

8Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, GGD Limburg-Noord, 2016 (deze cijfers zijn niet recenter, de nieuwe monitor verschijnt in 2021)

, namelijk 36% (regionaal is dat 29%). Ruim de helft van de volwassen heeft overgewicht: 55% (regionaal 48%). In 2012 was dat nog 50%. Van de volwassenen voelt 45% zich wel eens eenzaam. In 2012 was dat nog 35%, een flinke toename. 19% heeft wel eens geldzorgen of moeite met rondkomen. 12% Van de volwassenen in Roerdalen drinkt overmatig en 22% rookt, terwijl 42% niet voldoet aan de beweegnorm.

9Tenminste een half uur per dag intensief bewegen.

In 2012 was dat nog 31%. Toch geven de volwassenen en senioren een 8 voor hun geluksbeleving, is 65% tevreden met het leven en ervaart 77% van de volwassenen de gezondheid als goed, wat lager dan in de regio.

Senioren 65+

Het aantal senioren (65 plussers) in Roerdalen stijgt veel sneller ten opzichte van de rest Nederland en stijgt gelijk met de regio GGD Limburg-Noord (zie afbeelding 3). Het aantal senioren in Roerdalen en GGD Limburg-Noord zal met 6% (toename in Roerdalen van 5.572 naar 6.609, dus 1.037 ) toenemen van 2020 tot 2030. Dit ligt 3% hoger dan de toename landelijk gezien.

FIGUUR 3TREND PERCENTAGE 65 JAAR EN OUDER IN ROERDALEN. BRON: PRIMOS-PROGNOSE, ABF RESEARCH.

Zoals in figuur 3 te zien is neemt het aandeel senioren in onze samenleving toe, en ze worden steeds ouder. Hierdoor hebben steeds meer mensen een chronische aandoening (53% t.o.v. 49% regionaal) en vaak ook meerdere tegelijkertijd.

10Monitor volwassenen en ouderen, GGD, 2016 (deze cijfers zijn niet recenter, de nieuwe monitor verschijnt in 2021).

Van de senioren heeft 61% overgewicht. Niet alleen medische, maar ook sociale problemen zoals eenzaamheid nemen toe. Iets meer dan de helft van de ouderen (52%) in Roerdalen voelt zich (weleens) eenzaam. Er bestaan verschillende soorten eenzaamheid. Het belangrijkste onderscheid dat wordt gemaakt, is tussen sociale eenzaamheid en emotionele eenzaamheid. Daarbij gaat het achtereenvolgens om het aantal contacten en de kwaliteit van de contacten. Iets meer dan de helft van de senioren voelt zich sociaal eenzaam: 51% en een derde voelt zich emotioneel eenzaam (33%). Senioren wonen vaker zelfstandig en ook vaker alleen. Door deze ontwikkelingen ontstaat er meer druk op zowel de formele als de informele zorg en wordt de zorg complexer.

FIGUUR 4 TREND GRIJZE DRUK IN ROERDALEN. BRON: PRIMOS-PROGNOSE, ABF RESEARCH.

In figuur 4 is de trend van de grijze druk in Roerdalen te zien. De grijze druk geeft de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar weer. Dit cijfer laat de verhouding tussen de senioren en de 'productieve leeftijdsgroep' zien. Ook hier is een grotere stijging te zien in Roerdalen (stijging van 16% tussen 2020 en 2030) ten opzichte van het gemiddelde in Nederland (stijging van 9% tussen 2020 en 2030) veel groter.

Een ander belangrijk aandachtspunt bij onder andere senioren is dementie. Dementie is de snelst groeiende doodsoorzaak in Nederland, volgens het CBS. Dementie is een ziektebeeld waarbij de geestelijke vermogens ernstig zijn afgenomen. Als gevolg hiervan kan iemand dagelijkse handelingen, die voorheen moeiteloos werden gedaan, minder goed of niet meer uitvoeren. Het gaat dan om handelingen als zich aankleden, het bereiden van voedsel, correcte inname van medicatie, of het betalen van rekeningen. Het aantal mensen met dementie is aan het stijgen. In 2020 zijn de verwachtingen dat er ongeveer 420 mensen dementie hebben in Roerdalen. Volgens het rapport van Alzheimer Nederland (1-11-2018) loopt dit in 2030 loopt op tot 600 mensen.

11https://leidraadlangerzelfstandigwonen.nl/wp-content/uploads/2019/02/Factsheet-dementie-per-gemeente.pdf

Leefomgeving, geluk en gezondheid

Geluk en gezondheid versterken elkaar. Wij koppelen het geluksconcept aan positieve gezondheid, in het bijzonder denken wij aan de geluksplekken in onze gemeente, de gelukscoaches, de geluksworkshops, de geluksdag en de geluksambassadeurs. Dit kan ook betrekking hebben op gezonde activiteiten, natuurbeleving, de leefomgeving en het bevorderen van ontmoetingsmogelijkheden, bijvoorbeeld in dorpshuizen of dagbesteding.

Interne organisatie

Wij zijn gestart met een werkgroep gezond gelukkig op de werkvloer. De werkgroep haalt op bij de werknemers welke activiteiten zij zouden willen bijwonen om gezonde(re) en gelukkige(re) werknemers te worden of blijven. Daarnaast probeert de werkgroep op een leuke manier werknemers bewust te maken van de keuzes die ze maken (denk hierbij aan gezonde traktaties voor je verjaardag i.p.v. altijd vlaai). Tijdens de week van het werkgeluk worden er extra activiteiten georganiseerd met een gezamenlijke aftrap. Dit gaan we in 2020 en volgende jaren verder voortzetten.

Organisatie en budget

Er was een budget beschikbaar van €75.000 in 2018 en 2019. Er wordt €40.000 bezuinigd in 2020 en 2021. Er is minimaal €35.000 nodig om de activiteiten die in 2018 en 2019 gestart zijn en succesvol waren, voort te kunnen blijven zetten in 2020 en 2021. Tot en met 2021 is er geen budget beschikbaar voor nieuwe activiteiten. Tot en met 2021 werken we volgens het principe ‘nieuw voor oud’. Dat betekent dat eventuele nieuwe activiteiten tot en met 2021 ten kosten gaan van een ‘oude’ reeds bestaande activiteit. Na 2021 is er helemaal geen budget meer beschikbaar voor positieve gezondheid. Om positieve gezondheid te continueren is er ook vanaf 2022 jaarlijks minimaal €35.000 nodig. Bij het opstellen van de begroting 2022 zullen wij hier over besluiten.

Evaluatie en communicatie

De acties die in het actie-overzicht staan beschreven (zowel extern als intern) worden twee keer per jaar geëvalueerd. Over de voortgang wordt de raad één keer per jaar geïnformeerd door middel van een raadsinformatiebrief. De acties en daaruit voortvloeiende initiatieven worden onder de aandacht gebracht in al onze mogelijke communicatiemiddelen zodat zichtbaarheid vergroot en er een sneeuwbal effect wordt aangewakkerd.