Nota minima en schuldhulp Ridderkerk 2025-2028

4.1.1 Opvallende zaken

❖ Het aantal kinderen dat leeft in een gezin met een laag inkomen is toegenomen in Ridderkerk.

❖ Meer kinderen leven in een gezin met een laag inkomen niet zijnde een bijstandsuitkering.

❖ Er zijn vaker kinderen in gezinnen met een laag inkomen en een niet-westerse migratieachtergrond.

❖ Het aandeel kinderen in een gezin met een laag inkomen in de gemeente Ridderkerk (7,5 procent) ligt hoger dan landelijk (7,1 procent) gemiddeld het geval is.

❖ Het aandeel ‘nieuwe minima’ is ten opzichte van de metingen van de afgelopen jaren in Ridderkerk gedaald: in 2021 lag dit aandeel op 15 procent en in 2023 is dit gedaald naar 8 procent.

❖ In totaal heeft 81 procent van de huishoudens met een inkomen tot 100 procent wsm al drie jaar of langer een inkomen op bijstandsniveau (1.145 huishoudens).

❖ Onder huishoudens met een inkomen tussen 100 en 110 procent wsm ligt dit aandeel lager, namelijk op 50 procent (51 huishoudens).

❖ Eenoudergezinnen hebben in verhouding vaker een minimuminkomen dan andere huishoudtypen. Van alle eenoudergezinnen met minderjarige kinderen (872 huishoudens) heeft een derde een inkomen tot 110 procent Wsm. Dit aandeel ligt een stuk lager bij de meerpersoonshuishoudens met minderjarige kinderen, namelijk op 5 procent.

❖ 4 procent van alle huishoudens in de gemeente Ridderkerk maakte gebruik van de eenmalige energietoeslag.

❖ Het bereik bij de kwijtschelding gemeentelijke belasting/heffing is gestegen.

4.1.2 Bereik minimaregelingen

Bereik minimaregelingen

Inkomens- grens

2023 huishoudens

2022 huishoudens

2021 huishoudens

Kwijtschelding belasting/heffingen

100procent

1.215

1.127

1.042

Bijzondere bijstand

110procent

445

490

438

Individuele inkomenstoeslag

110procent

494

447

406

Collectieve zorgverzekering

130procent

1.188

1.167

1.164

Meedoen volwassenen

110procent

852

872

903

Meedoen Kindpakket

110procent

345

352

384

4.2.1 Doorlooptijden schuldhulpverlening

Medio 2021 is gestart met een nieuw registratiesysteem voor de gemeentelijke uitvoering van schuldhulpverlening. De werkwijze van de eigen medewerkers is in deze periode gewijzigd. Er is meer regie op de hulpvraag bij de gemeente zelf. Deze werkwijze zorgt voor andere doorlooptijden van de verschillende onderdelen van schuldhulpverlening. In de gemeentelijke verordening worden de maximale wettelijke termijnen gevolgd. In 2023 is de gemiddelde doorlooptermijn iets langer geweest door de tijdelijke wachtlijst. Het verkorten van de wettelijke termijn is op dit moment niet realistisch om verschillende redenen. Sneller werken vraagt enerzijds om meer handjes en anderzijds ook om meer ontsluiting van landelijke informatie over inkomen, vermogen en de aanwezige schulden.

Bij de intake moet de hulpvrager zelf veel informatie verstrekken en dit kan het proces vertragen. In de toekomst komen er wellicht meer mogelijkheden voor het ontsluiten van informatie van diverse partijen, de overheid is hiermee bezig. Voor nu is de intake een langdurig proces dat ook zorgvuldig moet worden uitgevoerd. De hulpvrager heeft de administratie vaak niet op orde en krijgt dan eerst hulp bij het ordenen van de administratie van bijvoorbeeld SchuldHulpMaatje. Het verbeteren van de interne processen krijgt de komende jaren veel aandacht, zie hiervoor het hoofdstuk in deze nota over de landelijke ontwikkelingen en afspraken rondom de Basisdienstverlening.

4.2.2 Jaarverslag Kredietbank Nederland 2023 (bijlage 2)

2023 is het eerste jaar waarin Kredietbank Nederland de schuldhulpverlening heeft overgenomen van Verder (voorheen PLANgroep). Het betreft dan ook alleen de nieuwe aanmeldingen in 2023.

In 2023 was er (tijdelijk) sprake van een wachtlijst bij de intake i.v.m. personele factoren. De doorstroom en opstart van Kredietbank Nederland is daardoor in dat jaar vertraagd. De hulpvrager wordt pas na de integrale intake van de klantmanager schuldhulpverlener doorgezet naar Kredietbank Nederland.

4.2.3 Jaarverslag Verder (voorheen PLANgroep) 2023 (bijlage 3)

De lopende trajecten worden afgerond door Verder. Per 1 januari 2024 heeft Verder nog 25 dossiers in heronderzoek. 14 dossiers zijn beëindigd in 2024. De laatste heronderzoeken zullen worden verricht in 2026.

4.2.4 Zelfstandige ondernemers en schuldhulpverlening

Voor de schuldhulpverlening aan ondernemers is specialistische kennis nodig is. Deze hulp is daarom ingekocht via Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ) Rotterdam. RBZ Rotterdam heeft deze hulp vervolgens via een aanbesteding ingekocht bij Zuidweg en partners. De medewerker Bbz van de gemeente Ridderkerk verwijst de hulpvrager zo nodig naar RBZ/Zuidweg en partners. Ook crisishulp kan worden verwezen naar Zuidweg en partners. Vanaf 1 januari 2025 is de samenwerking opgezegd door RBZ Rotterdam en is deze hulpverlening ingekocht bij Kredietbank Nederland. Bij de aanbesteding in 2022 bood Kredietbank Nederland nog geen schuldhulp aan ondernemers. Het aantal aanmeldingen in 2023 is hieronder te zien.

Aanmeldingen bij RBZ/Zuidweg in 2023

6

Crisismeldingen in 2023

2

6.2.1 Jeugdeducatiefonds (JEF)

In Ridderkerk zijn 9 basisscholen aangesloten bij het JEF vanaf 2021.

Het JEF is een laagdrempelige aanvulling voor de ondersteuning van kwetsbare kinderen in het basisonderwijs. De bijdrage vanuit de gemeente wordt bekostigd vanuit het onderwijsachterstandenbudget.

Uit het jaarrapport Jeugdeducatiefonds 2021-2023 Ridderkerk

‘In Ridderkerk ondersteunden we in deze subsidieperiode 19.601 keer een kind in relatieve armoede.

De aangesloten scholen deden in totaal 330 reguliere aanvragen voor een totaalbedrag van € 152.508,30. In werkelijkheid is dit bedrag veel hoger door aanbod dat we door onze samenwerkingen met bedrijven extra aan de scholen mogen aanbieden. De scholen uit Ridderkerk maakten goed gebruik van het extra aanbod voor boeken via onze partner Bol.com. De commerciële waarde hiervan is € 96.704,88. Daarnaast brachten de leerlingen van de Piramide op kosten van onze partner Nationale Nederlanden een bezoek aan een museum.

Aangesloten scholen kunnen aanspraak maken op een budget van maximaal € 12.750 per schooljaar.

Een mooie aanvulling voor jeugdigen op school, de gemeente blijft dit financieel ondersteunen.

7.1.1 Vroegsignalering

Vroegsignalering is een wettelijke taak vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). De landelijke ontwikkeling op dit onderdeel wordt gevolgd. De inspanningen van de gemeente om inwoners met betalingsachterstanden te bereiken leiden niet altijd tot een direct resultaat. Het is aan de inwoner om de hulp wel of niet te accepteren. Soms kan het resultaat ook pas op een later tijdstip zichtbaar worden, de boodschap moet eerst landen en de urgentie maakt uiteindelijk dat er stappen worden gezet. Dat het ‘gezicht’ van de gemeente bekend is kan de drempel verlagen. De signaalpartners die maandelijks betalingsachterstanden doorgeven hebben doorgaans grote verwachtingen van de inzet van de gemeente. Ze willen soms meer samenwerken en ook dat de gemeente hun signalen voorrang geeft. Vanuit de vroegsignalering volgt de gemeente de wettelijke bepalingen en wordt samengewerkt waar dat kan.

Wat willen we de komende jaren op dit onderdeel doen?

➢ De huidige werkwijze voortzetten en waar mogelijk verbeteren (schriftelijk aanbod en huisbezoeken).

➢ Onderzoeken hoe de communicatie naar aanleiding van de signalen tot verbetering kan leiden;

De inwoners bekend laten zijn met de mogelijkheden en geen drempel laten ervaren bij het vragen om hulp.

➢ Meer inzicht creëren over de inzet en de resultaten van de vroegsignalering; managementinformatie generen vanuit de applicatie Inforing.

7.1.2 Preventief budgetbeheer

Budgetbeheer wordt vaak ingezet bij een schuldtraject door Kredietbank Nederland, de partij die voor Ridderkerk de schuldhulpverlening uitvoert. In deze situaties zijn er al problematische schulden en is dit meestal een verplicht onderdeel van het schuldtraject.

Vanuit hulpvragers en de medewerkers schuldhulpverlening is er een groeiende behoefte aan het kunnen aanbieden van preventief budgetbeheer. Dit ter voorkoming van het ontstaan van problematische schulden. In bepaalde situaties zijn de schulden nog te overzien, maar is het wel duidelijk dat zonder hulp de kans groot is dat de situatie problematisch wordt. Soms is dit tijdelijk nodig, soms is de prognose dermate slecht dat er langere tijd hulp nodig is. Het alternatief is het inzetten van bewindvoering. De kosten van bewindvoering zijn hoger dan budgetbeheer. Inwoners met een laag inkomen kunnen voor de kosten van bewindvoering bijzondere bijstand krijgen. Bij de bijzondere bijstand op dit onderdeel zien we jaarlijks een flinke toename van de uitgaven. Het inzetten van preventief budgetbeheer zorgt voor de langere termijn niet alleen voor minder kosten, het geeft ook de kans om eerder in contact te zijn en te blijven met de inwoner die dit betreft. De persoonlijke situatie is in beeld en wordt gevolgd. Gerichte hulp naast budgetbeheer kan tijdig worden ingezet om zo deze inwoner in de eigen kracht te zetten en grotere problemen te voorkomen.

De inzet van preventief budgetbeheer is nu al mogelijk via het huidige contract met Kredietbank Nederland. Deze uitgaven worden wel apart in rekening gebracht en er wordt over gerapporteerd door de schuldhulpverlener. Zo kan gevolgd worden hoe vaak dit onderdeel wordt ingezet en of deze inzet doelmatig is. Actieve communicatie over deze mogelijkheid is nodig zodat deze mogelijkheid bekend wordt bij inwoners en bij samenwerkingspartners.

7.1.3 Financiële voorlichting voortgezet onderwijs MoneyWays

Schulden kunnen zeer belemmerend zijn voor de jongere en de naaste omgeving en het toekomstperspectief van de jongere beïnvloeden. Al vanaf 2018 worden gastlessen ingekocht bij Diversion voor het project MoneyWays. Het lesprogramma ‘MoneyWays’ maakt omgaan met geld bespreekbaar in de klas. In Ridderkerk worden lessen gegeven bij het Farelcollege en het Máximacollege en zijn de ervaringen positief. Gemini college heeft geen belangstelling voor het aanbod van MoneyWays. Ook op deze school zou het mooi zijn om deze lessen aan te kunnen bieden en zullen hiervoor inspanningen worden gedaan.

Of deze lessen bijdragen aan een betere financiële toekomst is niet aan te tonen. De scholen die meedoen geven aan dat het bespreekbaar maken van dit onderwerp heel zinvol is. Jongeren durven er meer over te praten en jongeren onderling krijgen meer begrip voor elkaar. De lessen worden uitgebreid van 10 naar 12 klassen in 2025. Het jaarverslag MoneyWays 2023 is als bijlage gevoegd (bijlage 6).

7.1.4 Aansluiten bij ‘De VoorzieningenWijzer’

Aansluiten bij ‘De VoorzieningenWijzer’ (hierna genoemd DVW) is een mooie stap in de goede richting voor het beter informeren van de Ridderkerkse inwoners en het tegengaan van het ‘niet-gebruik’ van hulp en regelingen. DVW biedt hiervoor een online tool. Dit is een samenwerking met de Nederlandse Schuldhulproute (NSR).

Inwoners krijgen, na het beantwoorden van enkele vragen, een ‘op-maat-advies’; over mogelijke gemeentelijke regelingen en (belasting)toeslagen. Samenwerkingspartners zoals SchuldHulpMaatje en Formulierenbrigade maken al gebruik van de ‘potjescheck’, een tijdelijk gratis onderdeel van DVW. DVW gaat verder dan de potjescheck en kan op maat worden ingericht voor de Ridderkerkse voorzieningen. Ook intern (bijvoorbeeld bij het wijkteam) kan dit een goed hulpmiddel zijn om te gebruiken bij klantcontacten. Je kunt met de klant gezamenlijk e.e.a. invullen, de mogelijkheden laten zien en helpen bij het aanvragen van regelingen. Zo wordt de kennis binnen de organisatie breder en wordt het ‘niet-gebruik’ tegengegaan.

7.3.1 Hoe gaan we deze doelen bereiken

Samenwerken intern en extern

De samenwerkingspartners zien veel inwoners die hulp nodig hebben, ze zijn laagdrempelig en inwoners hebben vertrouwen in deze partijen. Samenwerken is daarom belangrijk zodat zij hulpvragers kunnen bewegen om hulp te vragen en eventueel warm kunnen overdragen. In 2024 is er een zogenaamd ‘Spreekuuroverleg’ tot stand gekomen met deze partijen. Dit overleg wordt voortgezet en de samenwerking geïntensiveerd. Ingezet moet worden op meer wederzijds vertrouwen tussen externe hulpverleners en gemeenteambtenaren. Beiden zetten zich in om voor de inwoner een passende oplossing te bieden, dit wordt niet altijd zo ervaren. Begrip voor elkaars werk en beweegredenen kan leiden tot een betere samenwerking.

Communicatie

De komende jaren wordt de communicatie rondom de minimaregelingen en schuldhulpverlening nog doordachter voorbereid en vormgeven met behulp van het team communicatie. Alle bereikbare mediakanalen van de gemeente worden daarvoor ingezet. Een uitnodigende aanpak die zich richt op verschillende doelgroepen (jongeren, ouderen, gezinnen etc.) en levensgebeurtenissen (18 jaar worden, baan verliezen, partner verliezen etc.) met behulp van een dynamisch communicatieplan dat inspeelt op actuele zaken.

Ondernemers

De gemeente is verplicht om ondernemers schuldhulpverlening te bieden. Het doel is om de ondernemer met een levensvatbaar bedrijf en problematische schulden te helpen met een minnelijke schuldsanering zodat de onderneming kan blijven voortbestaan. In Ridderkerk is dit vormgegeven door een integrale aanpak met gebruik maken van de mogelijkheden van het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz). In samenhang met Bbz zijn er mogelijkheden voor een schuldsaneringskrediet.

Vanaf 2025 is de schuldhulp aan ondernemers ondergebracht bij Kredietbank Nederland. Het heeft voordelen om de complete schuldhulp bij 1 partij onder te brengen. De lijnen zijn kort. Ook is er soms sprake van twee verschillende trajecten schuldhulp in 1 gezin. Dat komt voor als 1 partner in loondienst werkt en 1 partner als ondernemer. Een complexe situatie met privé- en zakelijke schulden. Kredietbank Nederland kan in zo’n situatie de schuldhulp beter coördineren.

Een bijkomend probleem bij ondernemers is het op orde krijgen en houden van de boekhouding. Schuldhulpverlening en uitvoering Bbz stagneren als dit niet op orde is. De levensvatbaarheid van een onderneming kan niet worden vastgesteld. De ondernemer heeft hiervoor vaak niet voldoende financiële mogelijkheden en krijgt dan ook te maken met ambtshalve belastingaanslagen. Kredietbank Nederland adviseert om hiervoor een samenwerking aan te gaan met ‘Over Rood’. Deze organisatie is o.a. in Rotterdam gevestigd en helpt ondernemers bij de bedrijfsvoering en ook de boekhouding.

Er zal onderzocht worden of een samenwerking met Over Rood mogelijk is.

Nazorg

Nazorg is tot op heden onderdeel van het schuldhulptraject van Kredietbank Nederland. Dit zijn een aantal heronderzoeken die worden verricht als de schulden zijn afgelost. Nazorg heeft verschillende doelen:

–Recidive en terugval van schulden voorkomen

–Intrinsieke doelstelling cliënt en toekomstperspectief ondersteunen

–Uitstroom uit bewindvoering/budgettering

Voor het intensiveren van de nazorg wordt er onderzocht wat er nodig is om bovenstaande doelen te bereiken. Landelijk zijn er ontwikkelingen die hierin kunnen worden meegenomen.

Zo is er landelijk geadviseerd een bepaald meetinstrument te hanteren om te kijken in hoeverre de hulpvrager zelfstandig verder kan. Ook wordt er gesproken over het bieden van nazorg via de gemeente bij wettelijke schuldhulptrajecten (Wsnp). Dat is nu niet het geval. De ontwikkelingen gaan snel en nazorg is een belangrijk onderdeel voor zowel de hulpvrager (toekomstperspectief) als voor de gemeente (kostenbeheersing). In de uitvoering wordt ervaren dat hulpvragers soms makkelijk weer terugkomen met nieuwe schulden en dat sommige inwoners dat zelfs meerdere keren doen. Een niet gewenste ontwikkeling waarvoor via nazorg wellicht oplossingen gevonden kunnen worden.

8.1.1 Adviezen van de Burgeradviesraad in het préadvies:

◼︎ Zorg voor een integrale aanpak – het zgn. ontschotten - waarin door een zgn. casemanager bij de intake integraal bepaald wordt welke aanpak bij dit individuele geval c.q. gezin de beste investering is.

◼︎ Sluit beter aan bij de leefwereld van de hulpvrager, praat over mensbeelden.

◼︎ Maak tandzorg bereikbaar en betaalbaar voor minima.

◼︎ Geef aandacht aan de personen die naast een schuldhulpvrager staan (nevenslachtoffers meenemen bij de hulpverlening).

◼︎ Verbeter de toegang tot dienstverlening (aanvragen, digitaal en begrijpelijke taal).

◼︎ Ga aan de slag met een pilotproject integrale zorg op het niveau van het gezin- of huishoudensysteem (er is een handreiking gemaakt voor deze pilot).

◼︎ Bestaanszekerheid; biedt maatwerk waar dat nodig is.

◼︎ Biedt maatwerk als uitkeringsgerechtigden bijverdienen; korten op de uitkering is geen stimulans om werkervaring op te doen.

◼︎ Ridderkerkpas; maximale bestedingsvrijheid en volledig effectief gebruik. Stimuleer organisaties om zich aan te sluiten.

◼︎ Organiseer buurtcampagnes om inwoners bekend te maken met de mogelijke voorzieningen binnen de gemeente.

Naast het préadvies (bijlage 12) heeft de Burgeradviesraad ook kunnen adviseren op het concept van de nota. Dit definitieve advies is bijgevoegd (bijlage 14).

8.1.2 Aanvullende adviezen Burgeradviesraad uit het definitief advies:

De Burgeradviesraad is tevreden over de geschetste ontwikkelingen en vindt de nota toekomstbestendig.

Meer integraal en holistisch werken en een nog betere dienstverlening vindt de Burgeradviesraad belangrijk. De Burgeradvies vraagt vooral aandacht voor de minder taalvaardige inwoners en de punten die hieronder staan.

1Breng in beeld wat precies de mogelijkheden zijn van de bijzondere bijstand. Dit is onduidelijk voor inwoners. Ook is meer informatie gewenst over het aanvraagproces. En u vraagt om cijfers over toekenningen en afwijzingen.

2Ondernemers kunnen geen kwijtschelding krijgen van de gemeentelijke belasting/heffing. De kleine ondernemer heeft het financieel soms moeilijk.

3Breng de subsidiemogelijkheden voor maatschappelijke partners onder de aandacht. Subsidiemogelijkheden zijn niet altijd bekend bij de maatschappelijke partners.

4Vergoed tandartskosten van volwassenen. De gemeente moet niet wachten op de Rijksoverheid maar mogelijkheden bieden via de bijzondere bijstand.

Het college heeft schriftelijk gereageerd op de adviezen (bijlage 15).