Bijlage 1: Uitwerking acties bewustwording, signaleren en melden
De interne meldroute
Wanneer wordt ingezet op bewustwording en signalering is het van belang dat er een plek is waar medewerkers hun signalen kwijt kunnen zodat deze signalen worden verrijkt en indien nodig worden doorgezet naar de juiste ketenpartner(s). Voor mensenhandel wordt aansluiting gezocht bij het interne meldpunt wat ook voor ondermijning wordt gebruikt namelijk veiligheid@papendrecht.nl. Daarnaast kennen de medewerkers elkaar goed en weten elkaar te vinden. De ervaring leert dat bij signalen vaak de medewerker of vakafdeling persoonlijk wordt benaderd.
Interne gemeentelijke bewustwordingscampagne “Kijk op Mensenhandel”
Het bewustwordingsplatform ‘Kijk op Mensenhandel’ is beschikbaar voor alle gemeenten die binnen de eigen organisatie werken aan bewustzijn rond het thema mensenhandel. Met het beschikbare materiaal worden medewerkers op laagdrempelige wijze geïnformeerd over arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting en seksuele uitbuiting. Zo krijgen medewerkers antwoord op vragen als: wat kunnen zij signaleren in bepaalde situaties? En welke vragen kunnen zij stellen in gevallen waarin ze twijfelen of mogelijk sprake is van mensenhandel? Er is daarbij een toolbox beschikbaar met materiaal wat ingezet kan worden bij de bewustwording en signalering.
Bewustwording voor jongeren “Steek jij je hand uit?”
Om de bewustwording onder de aandacht te krijgen bij jongeren wordt de bewustwordingscampagne “Steek jij je hand uit?” ingezet. De campagne is bedoeld om middelbare scholieren, docenten en ouders bewust te maken van de gevaren van mensenhandel en de verschillende vormen van uitbuiting. Daarnaast is het doel het voorkomen en verminderen van criminele, seksuele en arbeidsuitbuiting onder jongeren. Het digitaal platform biedt daarbij handelingsperspectief en toegang tot een rechtstreekse chatfunctie met hulpverlening. Via de aparte toolbox-pagina voor gemeenten is promotiemateriaal, een communicatieplan, een lesprogramma e.d. te vinden is.
Betrekken branches die (onbewust) seksuele uitbuiting faciliteren
No Room for Sex Trafficking is een certificeringsprogramma voor hotels en vakantieparken, mede mogelijk gemaakt door het Nederlandse ministerie van Justitie en Veiligheid. Seksuele uitbuiting en illegale prostitutie vinden volgens de cijfers vaak plaats in hotels en vakantieparken. Binnen hotels en vakantieparken zou het personeel dan ook een belangrijke signaleringspositie kunnen hebben.
Dit onlineprogramma biedt een gratis e-learning voor personeel en levert het hotel een certificaat op als 60% van het personeel de training heeft gevolgd. Binnen de gemeente Papendrecht hebben we geen vakantieparken, wel een hotel. Hier zal het onderwerp dan ook onder de aandacht worden gebracht. Daarnaast zal de VAR in samenwerking met het PVO een bewustwordingscampagne starten. De aandachtsfunctionaris zal hierbij nauw betrokken worden.
Bewustwordingsbijeenkomst voor medewerkers van CoMensha/ESSM
Het landelijk coördinatiecentrum mensenhandel (CoMensha) verzorgt samen met de zorgcoördinatoren (ESSM) bewustwordingsbijeenkomsten voor medewerkers met burgercontact. Deze zijn ook toegankelijk voor ketenpartners van de gemeente. De vormen van mensenhandel en hoe deze te signaleren staan in de training voorop. De training kan worden aangepast aan je gemeente of de groep ambtenaren voor wie de training wordt gegeven. Ook de AVG en de organisaties in de regio die zich inzetten tegen mensenhandel komen aan bod. De training duurt ongeveer 2 uur, is gratis kan worden aangevraagd via de VAR.
E-learning signalering mensenhandel
De e-learnings signalering mensenhandel van het CCV zijn gericht op gemeentelijke baliemedewerkers van burgerzaken en e6eeen op toezichthouders. Door de e-learnings zetten professionals zonder voorkennis de eerste stappen richting signalering. Ze ontdekken hoe mensenhandel er in de praktijk uit kan zien. Door interactieve opdrachten leren ze welke signalen ze kunnen oppikken in hun dagelijks werk. Daarnaast bieden de e-learnings handvatten waarmee de professionals gericht kunnen handelen als ze signalen ontdekken.
Inzet VR-brillen
Virtual Reality biedt belangrijke mogelijkheden voor het bevorderen van kennis omtrent het thema mensenhandel. Immers, Virtual Reality maakt allerlei ervaringen mogelijk die je in het echte leven niet zomaar kan meemaken. De VAR heeft 10 VR-brillen ter beschikking om een VR-experience te ondergaan en “te ervaren” hoe het is om slachtoffer te zijn van mensenhandel. Deze brillen zijn voor alle gemeenten gratis beschikbaar om ter ondersteuning van een breder programma ingezet te worden.
Week tegen mensenhandel
Jaarlijks zal, rondom de Europese Dag tegen mensenhandel, in de regio de week tegen mensenhandel georganiseerd worden. Waarin er extra aandacht zal worden gevraagd voor dit onderwerp. De VAR is de voorzitter van de werkgroep welke uit diverse ketenpartners en gemeenten bestaat. Het doel is in de breedste zin bewustwording op dit belangrijke thema.
Bijlage 2: Uitwerking acties faciliteerders en mensenhandelaren
Voorbeelden van barrières die kunnen worden opgeworpen:
Voorwaarden stellen aan bedrijfsplan vergunde seksinrichtingen
Je kan seksinrichtingen bij het aanvragen of vernieuwen van hun vergunning vragen om een bedrijfsplan op te leveren dat voldoet aan bepaalde vereisten alvorens een vergunning wordt verleend. Bijvoorbeeld via een bedrijfsplan waarin expliciet aandacht wordt besteed aan de werkomstandigheden van de sekswerkers, de afspraken rondom huur, de bemiddelingskosten, werktijden, bereikbaarheid, beschikbaarheid en afspraken rondom adverteren. Ook wordt de exploitant verzocht om te beschrijven wat zij doen ter voorkoming van mensenhandel en de maatregelen die zij treffen om de zelfredzaamheid, gezondheid en veiligheid van de sekswerkers te borgen.
Bibob toets
De wet Bibob is sinds medio 2020 van toepassing op een groot aantal type overheidsbeslissingen: beschikkingen (waaronder vergunningen, ontheffingen toekenningen, goedkeuringen, erkenningen, registraties en aanwijzingen), subsidies, overheidsopdrachten en vastgoedtransacties waarbij de overheid partij is. Zo kan je een bibob toets uitvoeren bij seksinrichtingen maar ook bij branches die gevoelig zijn voor seksuele uitbuiting zoals massagesalons, de horeca en andere beautybranches.
Gebruik huisvestingswet als basis voor vergunningsplicht voor onzelfstandige bewoning in de huisvestingsverordening
Slechte huisvesting uit zich vaak indien er veel mensen op een adres wonen in erbarmelijke omstandigheden. Een van de mogelijkheden om hiertegen op te kunnen treden als gemeente is om een vergunningsplicht in te stellen voor onzelfstandige bewoning (in de volksmond: kamergewijzeverhuur).
Zo kan kamergewijzeverhuur/onzelfstandige bewoning gereguleerd worden in de huisvestingsverordening of via het bestemmingsplan/omgevingsplan. Houdt er bij de laatste rekening mee dat deze moeilijker te wijzigen is dan de huisvestingsverordening. De Huisvestingswet zou de aan te bevelen wettelijke basis zijn voor het opnemen van de vergunningsplicht voor onzelfstandige bewoning (artikel 21 lid 1 sub c Huisvestingswet) in de huisvestingsverordening gezien er dan ook de mogelijkheid bestaat om bestuurlijke boetes op te leggen (artikel 35 Huisvestingswet). Dit in tegenstelling tot de Wet Ruimtelijke Ordening die geen boete bevoegdheid kent.
Gebruik van gebouw in strijd met het bestemmingsplan op basis van de Wet Ruimtelijke Ordening
Wanneer een gebouw wordt gebruikt als woning in strijd met het bestemmingsplan óf indien een woning wordt gebruikt voor bijvoorbeeld prostitutie in strijd met het bestemmingsplan kan er handhavend opgetreden worden op basis van de Wet Ruimtelijke Ordening. Deze wet geeft niet de mogelijkheid tot het opleggen van een bestuurlijke boete maar er kan wel gebruik gemaakt worden van een last onder dwangsom, bestuursdwang en de andere sanctiemogelijkheden.
Let op: Indien een woning wordt gebruikt voor prostitutie in strijd met het bestemmingsplan is vaak ook de Huisvestingswet van toepassing gezien de woning wordt onttrokken aan de woningvoorraad en op die manier kan er wél een bestuurlijke boete opgelegd worden.
De Woningwet en Bouwbesluit als basis voor handhaven tegen overlast en onveilige woonruimte
Slechte huisvesting of slechte werkomstandigheden betekent dat er een grote kans is op schending van het Bouwbesluit 2012. Het Bouwbesluit geeft voorschriften voor technische staat, veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid en milieu van gebouwen. Hierdoor gebeurt het dat bouw en woningtoezicht soms technisch georiënteerd is maar hoofdstuk 7 van het Bouwbesluit schrijft ook gebruikseisen voor en bevat een aantal “kapstokartikelen´ zoals artikel 7.22 Bouwbesluit dat ook de mogelijkheid biedt om op te treden tegen overlast zoals stank, geluid, trillingen etc. Ook geluidsoverlast van illegale bewoning of over bewoning valt onder artikel 7.22 Bouwbesluit.
Artikel 1b van de Woningwet verbiedt het om het Bouwbesluit te overtreden en het college kan op basis van artikel 1b lid 2 Woningwet met herstelsancties de eigenaar dwingen om het bouwwerk in overeenstemming met de bepalingen uit het Bouwbesluit te brengen. De bestuurlijke boete valt onder de handhavingsmogelijkheden (artikel 92a Woningwet).
Regionaal Controle Team
Het Regionaal Controleteam mensenhandel is een multidisciplinair team met speciaal daarvoor getrainde (aangewezen) gemeentelijk toezichthouders, toezichthouders vanuit het Regionaal Operationeel Bestuurlijk Team (ROBT) en de politie (AVIM). Door integrale controles wordt de gezamenlijke informatiepositie versterkt en kan afhankelijk van een aangetroffen situatie bepaald worden of deze vanuit bestuursrechtelijk of strafrechtelijke opvolging moet krijgen. Het team opereert binnen de eenheid Rotterdam en ook in de gemeente Papendrecht voeren zij controles uit. De gemeentelijke toezichthouders die deelnemen in het Regionaal Controleteam hebben op basis van een aanwijzingsbesluit van de burgemeester bevoegdheden voor de gemeente.
Bijlage 3: Uitwerking acties preventie en zorg voor het slachtoffer
Hieronder zijn suggesties opgenomen om aan preventie en zorg aan slachtoffers uitvoering te geven.
Contactmomenten met de risicogroep arbeidsmigranten benutten
Als gemeente is het mogelijk een aantal contactmomenten met de doelgroep te hebben waarin informatie kan worden verstrekt waarbij de doelgroep geïnformeerd wordt over hun rechten en plichten en om kenbaar te maken waar zij hulp kunnen krijgen als het verkeerd gaat. Zo kunnen flyers uit gedeeld worden in eigen taal over wat een toezichthouder komt doen bij een controle. Of kan de website Workinnl actief onder de aandacht gebracht worden bij een contactmoment.