Aanhef
VOORWOORD
Als je Oostzaners vraagt wat ze het meest waarderen aan hun dorp, noemt het meerendeel de natuur, de rust en het dorpse karakter. Ze hebben gelijk: het is een bijzondere kwaliteit dat Oostzaan zijn groene karakter weet te behouden, met Amsterdam, Zaandam en Purmerend op een steenworp afstand. Oostzaan verdient dan ook dat deze kwaliteit gewaarborgd blijft.
Met deze gedachte in het achterhoofd slaan we als gemeente een nieuwe weg in. We gaan inzetten op de landschappelijke kwaliteiten en de geschiedenis van Oostzaan, in plaats van stricte architectonische regels over de gebouwen die er worden gebouwd. Nieuwe bouwplannen moeten tot stand komen uit een waardering voor het dorp in het landschap. We focussen op het veenweidelandschap dat Oostzaan omringt, op het groen en water in het dorp en op de historische kenmerken van de lintbebouwing.
Deze nieuwe invalshoek heeft vorm gekregen in het document dat voor u ligt. De nota Behoud dorpsaanzicht en openbare ruimte geeft inzicht in de ruimtelijke kernwaarden van Oostzaan en stelt op basis daarvan uitgangspunten voor nieuwe bouwprojecten. Het document telt aanzienlijk minder pagina’s dan de Welstandsnota Oostzaan van 1 juli 2004 en de focus ligt op een hoger schaalniveau.
Met deze nota in handen willen we de ruimtelijke identiteit van Oostzaan versterken. We doen dat door proactief met initiatiefnemers in gesprek te gaan over hun plannen. Zo kunnen we samen recht doen aan de ruimtelijke kwaliteit van Oostzaan.
Rosemarijn Dral
Wethouder Ruimtelijke Ordening
OMGEVINGSWET
De nota Behoud dorpsaanzicht en openbare ruimte geeft inzicht in de ruimtelijke kernkwaliteiten van Oostzaan en stelt op basis van deze kernkwaliteiten uitgangspunten voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Het document is opgesteld door de gemeente zelf en wordt onder andere door de gemeentelijke adviescommissie gebruikt om integrale afwegingen te kunnen maken in de beoordeling van bouwplannen. Dit integrale beoordelen heeft betrekking op aspecten van ‘goede omgevingskwaliteit’. Het bereiken en in stand houden van een ‘goede omgevingskwaliteit’ is een van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet. ‘Omgevingskwaliteit duidt vooral op het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap’ (Omgevingswet MvT, p.63).
Bij het tot stand komen van deze nota lag er nadrukkelijk de wens om de blik te verschuiven van precieze regels over architectonische details naar een integrale visie over de inpassing van bebouwing in het dorp en het kenmerkende landschap. De ruimtelijke kwaliteit van Oostzaan ligt immers niet besloten in een strenge architectonische stijl; het ligt besloten in de manier waarop alle gebouwen zich verhouden tot hun omgeving en tot elkaar.
De manier waarop het document zal worden ingezet verandert eveneens. Aangezien het document minder precieze regels stelt, geeft het zowel de ontwerper als de beoordelingscommissie meer ruimte om een initiatiefplan in de bredere context te beoordelen. Deze nieuwe werkwijze is in lijn met de nieuwe Omgevingswet, waarin ook de rol van de gemeentelijke adviescommisie verandert. Gemeenten krijgen door de Omgevingswet, waarin meer wordt gefocust op ruimtelijke kernwaarden, meer afwegingsruimte om maatwerk te faciliteren. De nieuwe adviescommissie dient zo veel mogelijk ingezet te worden om initiatiefnemers aan de voorkant van het proces te adviseren en uit te dagen om hun plannen met zo veel mogelijk kwaliteit en consensus te realiseren. Dit impliceert een open dialoog, waarin de planindiener en beoordelingscommissie zich gezamenlijk inspannen voor een plan dat recht doet aan alle ruimtelijke kwaliteiten die Oostzaan rijk is.
Na invoering van de Omgevingswet wordt deze nota formeel onderdeel van het omgevingsplan o.a. als beleidsregels voor het ‘uiterlijk van bouwwerken’ (het nieuwe juridische begrip). Voorlopig wordt de nota, na vaststelling door de gemeenteraad, tot aan het moment van inwerkingtreding van de omgevingswet de welstandsnota als bedoeld in art 12a. van de Woningwet.
PARTICIPATIE
In het kader van de nieuwe Omgevingswet is het noodzakelijk dat de gemeente Oostzaan een visie opstelt over de ruimtelijke identiteit van Oostzaan. Vanzelfsprekend is het van groot belang dat een dergelijke visie breed wordt gedragen door de Oostzaners zelf. Sterker nog, zonder een collectief idee over ruimte bestaat er geen ruimtelijke identiteit.
Participatie heeft dan ook een belangrijke rol gehad in deze nota. Via straatenquêtes, generatiegesprekken en een open avond op het gemeentehuis hebben jong en oud hun visie gedeeld over de ruimtelijke identiteit van hun dorp. De uitkomst van deze sessies vormt een integraal onderdeel van deze nota. Er wordt in de verschillende hoofdstukken steeds expliciet verwezen naar de uitkomsten van de participatiesessies, wanneer dit van toepassing is.
Een algemene uitkomst van de participatiesessies is dat de Oostzaner veel waarde hecht aan het groene karakter, in de vorm van het omliggende gebied, het gemeentelijk groen en het groen in de tuinen. Zo bleek uit de straatenquête dat het overgrote deel van de Oostzaners het meest trots was op de natuur, en het Twiske werd gezien als het meest karakteristiek voor Oostzaan (gevolgd door de Kerkbuurt). Dit sterkt de gemeente in het idee om in deze nota meer te focussen op landschappelijke waarden, in plaats van architectonische details. Zie hoofdstuk 3. Kernwaarden voor de uitwerking van deze waarden.
Aan de andere kant is het wel degelijk van belang om een collectief idee te vormen over wat de bebouwing in Oostzaan typeert. Zoals eerder gezegd, wordt de hedendaagse bebouwing in Oostzaan niet gekenmerkt door een strenge stijl, maar het is wel degelijk mogelijk om de huidige bebouwing terug te voeren tot een aantal historische archetypes. Op deze archetypes is gefocust tijdens de open avond in het gemeentehuis. Door de Oostzaners te vragen welk type ze het meest kenmerkend vinden voor hun dorp, wordt de basis gelegd voor het toekomstige ruimtelijke visitekaartje van Oostzaan. Zie hoofdstuk 2. Archetypen voor de uitkomst van deze participatieavond.
Of het nu gaat om de aanwezigheid van groen of het meest kenmerkende bouwtype; de uitkomst van de participatiesessies wordt met deze nota ingezet om de collectieve ruimtelijke identiteit van Oostzaan te versterken.
In deze nota hebben alle hoofdstukken een eigen functie. Ze dienen op verschillende wijzen geïnterpreteerd en ingezet te worden bij zowel de totstandkoming als de beoordeling van ruimtelijke plannen.
LEESWIJZER
In hoofdstuk 1. Ontstaansgeschiedenis wordt de ontstaansgeschiedenis van Oostzaan kort uiteengezet. Met begrip van deze geschiedenis is de huidige ruimtelijke structuur van Oostzaan namelijk goed te verklaren. Dit hoofdstuk dient ter ondersteuning van de volgende hoofdstukken.
Hoofdstuk 2. Archetypen geeft een opsomming van een aantal kenmerkende bebouwingstypologieën in Oostzaan. Zo wordt er inzichtelijk gemaakt waar een groot deel van de bebouwing in Oostzaan - oud en nieuw - van is afgeleid. Er is hier met opzet niet gekozen voor een gedetailleerde beschrijving van alle stijlkenmerken van ieder archetype. Het hoofdstuk dient namelijk niet als blauwdruk, maar als inspiratiebron. Het wordt van harte toegejuicht om nieuwe typologieën te ontwikkelen die gebaseerd zijn op de archetypen. Omgekeerd geldt dat de bewijslast aanzienlijk hoger ligt bij een typologie die geen enkele relatie vertoont met de archtetypen.
In hoofdstuk 3. Kernwaarden worden de ruimtelijke kernwaarden van Oostzaan geformuleerd. Alle toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen dienen recht te doen aan al deze waarden. De waarden zijn in te delen in twee categorieën. De stedenbouwkundige/landschappelijke waarden worden weergegeven in plattegrond. De belevingswaarden zijn zichtbaar op straatniveau en worden uitgelicht in foto’s.
Ten slotte worden in hoofdstuk 4. Uitgangspunten elf uitgangspunten geformuleerd die gebaseerd zijn op de voorgaande hoofdstukken. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen uitgangspunten die gelden voor alle bebouwing in Oostzaan en bebouwing aan de linten. Met de linten wordt gedoeld op de straten De Haal, De Heul, Noordeinde, Kerkbuurt, Kerkstraat en Zuideinde. De uitgangspunten geven kort en bondig weer hoe de ruimtelijke kwaliteit van Oostzaan gewaarborgd en waar mogelijk versterkt wordt bij nieuwe ontwikkelingen. Dit betekent niet dat hiermee het belang van de voorgaande hoofdstukken vervalt. Plannen worden gemaakt en beoordeeld in de bredere context, dus ieder hoofdstuk dient te worden meegenomen door beide partijen. Hierdoor ontstaat er ruimte voor dialoog, in plaats van een een harde beoordeling op basis van specifieke regels.