Aanhef
De raad van de gemeente Oisterwijk,
gelezen het voorstel van het college d.d. 23 augustus 2022, afdeling Ruimte, raadsvoorstel nr. 21-66D
gelet op
-De in het bestuursakkoord ‘Gezamenlijk perspectief over grenzen heen’ opgenomen ambitie om aan de slag te gaan met een visie op het buitengebied waarin wordt gezocht naar de balans tussen de belangrijkste functies in het buitengebied;
-de noodzaak tot harmonisatie van gemeentelijk ruimtelijk beleid;
-het interactieve proces dat is doorlopen.
Besluit:
1Kennis te nemen van de reactienota (bijlage 1) die naar aanleiding van binnengekomen reacties van stakeholders op de ambities en kaarten is opgesteld.
2De Visie Buitengebied (bijlage 2) vast te stellen, met inbegrip van de volgende wijzigingen:
Amendement Landbouw
1In de Visie Buitengebied op pagina 32 aan de paragraaf Ruimte na de tekst ‘… sneller hun ambities kunnen realiseren.’ de volgende zin toe te voegen:
“Veel agrarische bedrijven zullen komende jaren stoppen, dat levert op gemeentelijk niveau een flinke totaalafname op van de emissies. De gemeente Oisterwijk streeft er naar om bedrijven die aanblijven of nieuwe bedrijven van jonge startende ondernemers, waar mogelijk te ondersteunen in hun ontwikkeling.”
Amendement Raamse loop
1In de Visie Buitengebied op pagina 35 in de eerste alinea de zinsnede “en de Raamse loop” te verwijderen;
2In de Visie Buitengebied op pagina 62 onder “Landbouw” in de eerste alinea de zinsnede “en de Raamse loop” te verwijderen.
Amendement Ruijsbossche Waterloop benedenloop en bovenloop
1In de Visie Buitengebied op pagina 68 na de tekst ‘landschappelijk een eenheid met het Helvoirts Broek.’, de volgende tekst toe te voegen “Het gedeelte van de Ruijsbossche Waterloop wat te kenmerken is als beekdal bevindt zich in de benedenloop tussen de Haarendijk in Haaren en het Helvoirts Broek”.
2De kaart op pagina 21 hierop aan te passen, conform de kaart in de bijlage.
Amendement Kaart Wonen & Bedrijvigheid
1In de Visie Buitengebied op blz. 51 de volgende aanpassing te doen:
De bebouwingsconcentratie aan de Pannenschuurlaan aan te passen en het gedeelte tussen de N65 en de lijn Tulderbaan - Kreitestraat te verwijderen uit deze bebouwingsconcentratie. Zie verbeelding hieronder op de derde foto.
3Aan deze visie voor het thema Klimaat en duurzaamheid de volgende beleidsconsequenties te verbinden:
3.1. We bestendigen het beleid dat zonnepanelen in principe altijd op daken gelegd moeten worden.
3.2. Indien het dak niet voldoet zijn grondgebonden zonnepanelen alleen vergunbaar binnen het bouwblok en voor eigen behoefte. Voor bijzondere gevallen <2 ha, zoals bij vrijkomende agrarische bebouwing/bedrijfslocaties (verder: VAB) is afwijking hiervan mogelijk. Bij een grondgebonden zonneveld moet altijd voorzien worden in een goede landschappelijke inpassing.
4Aan deze visie voor het thema Wonen en bedrijvigheid de volgende beleidsconsequenties te verbinden:
4.1. in totaal 8 bebouwingsconcentraties aan te wijzen, zoals beschreven in de Visie Buitengebied en aangeduid op de kaart ‘wonen en bedrijvigheid’;
4.2. ruimte-voor-ruimte-ontwikkelingen of vergelijkbaar dienen te voldoen aan de in de Visie Buitengebied opgenomen uitgangspunten;
4.3. landgoedontwikkelingen zijn alleen mogelijk op basis van de in de Visie Buitengebied opgenomen voorwaarden;
4.4. nieuwe of collectieve woonvormen in het buitengebied mogelijk te maken onder voorwaarden zoals opgenomen in de Visie Buitengebied;
4.5. ten aanzien van verbreding en bedrijvigheid in zijn algemeenheid de kaders uit de Visie Buitengebied te hanteren. Onder meer geldt dat detailhandel in het buitengebied geen oneerlijke concurrentie op mag leveren voor detailhandel in de kernen.
5Met vaststelling van de Visie Buitengebied de visie Bebouwingsconcentraties Buitengebied Oisterwijk in te trekken;
6Met vaststelling van de Visie Buitengebied het Beleidskader Vrijkomende Agrarische bebouwing van de voormalige gemeente Haaren in te trekken;
7Met vaststelling van de Visie Buitengebied de in bijlage 2 van de Visie Buitengebied en als bijlage 3 aan het raadsvoorstel opgenomen Beleidsuitgangspunten VAB-locaties als een flexibel beleidskader voor herbestemming van VAB-locaties te hanteren;
8Naar aanleiding van de analyse voor het thema Landbouw te besluiten om het geurbeleid nog voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet te harmoniseren, waarbij de systematiek/normering uit de Haarense geurverordening gevolgd wordt.
Te verwijderen deel beekdal Ruijsbossche Waterloop (aangegeven met rood kruis)
Bijlage 1 Visie Buitengebied Beschrijving landschapstypen
Oude akkercomplexen
Onder invloed van het poststalsysteem zijn op de zandgronden verschillende bodems ontstaan met verschillende landschapstypen. In dit systeem werd het vee ‘s nachts in de stallen gehouden. De mest werd vermengd met een strooisellaag uit de bossen en op de landbouwgronden rondom de boerderij verspreid. Hierdoor ontstond een vruchtbare bodem waarop men akkerbouwgewassen kon telen. Deze vruchtbare laag werd steeds dikker en vruchtbaarder.
De oudste akkercomplexen werden gezamenlijk ontgonnen en vanuit de boerderijen in het dorp bewerkt. Hierdoor zijn rond de meeste dorpen in zandgebieden essen ontstaan die nog steeds herkenbaar zijn als grotere open gebieden. Bijvoorbeeld de Belverse akkers en ook rondom de lintbebouwing van ’t Stokske, Heiligenboom, De Hild en bij de Logt liggen oude akkercomplexen. De Belverse akkers is een akkercomplex met esdek, bolle ligging, openheid, steil randen en zandpaden. Het betreft een terrein met daarin sporen van bewoning uit de steentijd, de Brons-en IJzertijd, de Romeinse periode en de Middeleeuwen, alsook de resten van een Laatmiddeleeuwse kapel. Een aantal van de nederzettingen en de kapel kunnen ervaringsgewijs vergezeld gaan van grafvelden.
Dat de archeologische waarden grotendeels bewaard zijn gebleven is te danken aan de aanwezigheid van een es: onder het Laatmiddeleeuwse plaggendek bevindt zich een archeologisch landschap met een oude bodem, waarin de genoemde sporen zijn ingebed. Het akkercomplex is omgeven door een krans van bebouwing.
Esdorpenlandschap
Toen de behoefte aan grondareaal groeide, werden ook de verder weg gelegen gronden ontgonnen. Dit werd niet meer gezamenlijk vanuit het dorp gedaan, maar individueel. De grond werd vanuit één of enkele boerderijen ontgonnen. Nog later werden ook de hier achter gelegen gronden ontgonnen. De oude gehuchten Vinkenberg, Heuvelstraat, Zelt en Broekzijde liggen als slingerende linten in het landschap en vormen een afwisseling tussen bebouwing en open zichten op het landschap. De gehuchten aan de Heuvelstraat en de Broekzijde (Vinkenberg, Zelt en Broekzijde) hebben een verschillend karakter. Het is ook nu nog te ervaren dat het deel aan de Broekzijde op de open akkers lag en het deel aan de Heuvelstraat deel uitmaakte van het kampenlandschap. Zo is de kavelstructuur rond de Heuvelstraat langgerekter en zijn de kavelranden meer beplant. De oude akkers bij de Broekzijde zijn nog herkenbaar in het reliëf in het landschap, maar zijn tegenwoordig veelal in gebruik als weiland. Kenmerkend voor deze jonge zandontginningen is de openheid met grootschalige weide- en akkerbouwgronden.
De historische verbindingswegen (o.a. Vinkenberg, Heuvelstraat, Broekzijde) worden begeleid door lintbebouwing en laanbeplanting. De nieuwere ontginningswegen zijn herkenbaar aan het rechtlijnige karakter en de relatief jonge boerderijen.
Coulisselandschap
Dit gebied is ontstaan als agrarisch hoevenlandschap. Momenteel bepalen met name veel boomkwekerijen (verdichting van het landschap) het beeld, waardoor het karakter van verspreid liggende (oude) boerderijen (kleinschalig landschap) naar de achtergrond wordt gedrongen. Het dichte wegennet wordt veelal begeleid door oudere laanstructuren, dicht op de weg.
De structuur van wegen, bebouwing en blokvormige percelering is nog goed zichtbaar in het huidige landschap. Het bodemgebruik is voornamelijk bouwland en boomteelt. De Raamse Loop slingert zich als een slotenstelsel door dit landschap, maar is slechts op enkele plaatsen echt waarneembaar aanwezig. In het coulisselandschap gaat het met name om de (kleinschalige) afwisseling. Kenmerkend zijn houtwallen, houtsingels, slootjes, poelen en bosjes.
Jonge heide ontginningen
De Oisterwijkse Heide, landgoed Rozephoeve en ook het gebied ten westen van Molenakkers zijn jonge heide ontginningen. De Oisterwijkse heide ligt daarbij op een uitloper van een dek zandrug die de waterscheiding tussen het Beerze en de Rosep vormt. Het bosrijke landschap was in de middeleeuwen door houtkap en overbeweiding omgevormd naar woeste grond, bestaande uit droge en natte heidecomplexen, vele vennen, kwelgebieden langs de voet van de dek zandrug en broekgebieden in de beekdalen.
Aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw zijn veel woeste gronden ontgonnen. Op de uitgestrekte Loghtse heide en Klein Oisterwijkse heide zorgden landbouwontginningen en uitgebreide bebossingprojecten voor een landschappelijke ommekeer. Rijke handelaren kochten de landen en vormde ze om tot landgoederen. Men legde een rechthoekig patroon van wegen en waterlopen aan, waarbinnen percelen landbouwgrond of bos werden aangelegd. Nieuwe pachtboerderijen werden gebouwd op plaatsen die tot dan onbewoond waren geweest, bestaande boerderijen in de buurt aangekocht en omgevormd tot een meer modern agrarisch bedrijf. Het belangrijkste was het reguleren van de ontwatering van het gebied. De heide gebieden waren van oudsher vaak nat en dras, de beemden van de Rosep zeer moerassig. Bestaande greppels werden sloten, en nieuwe sloten werden gegraven naar deze treksloten en de Rosep, zodat het drasse terrein voldoende werd drooggelegd en omgevormd werd naar graslanden en akkers. De hogere droge heidegronden bestemde men na doelmatige bewerking van ploegen, begreppeling, bemesting, en inzaai van lupine tot een bosplantage. De zeer moerige gronden aan de Rosep werden niet direct ontgonnen.
Beekdalen
Het beekdal van de Reusel is in het zuiden het duidelijkst herkenbaar en het breedst. Het beekdal kenmerkt zich hier door de grote open weilanden en de slagenverkaling met gelijkmatige langgerekte percelen en veel sloten haaks op de beek. De oevers van de beek hebben een moerasachtig karakter en hoge natuurwaarden. Sinds landinrichting De Hilver bepaalt de Reusel deels zelf haar loop. Het beekdal was al rijk aan weidevogels, maar nu broeden er nog veel meer. Daarnaast kan door deze natuurontwikkeling veel water worden geborgen, waardoor Moergestel droge voeten houdt. Stroomafwaarts, in het noorden stroomt de Reusel door de akkercomplexen en het bos om vervolgens (als de Achterste Stroom) samen met de Voorste Stroom verder te gaan in de Essche Stroom. Het huidige bodemgebruik is grotendeels grasland, een kleiner gedeelte bouwland en enkele percelen boomteelt. In het noordelijke deel is het beekdal een stuk minder beleefbaar door akkers en opgaande beplanting. Maar dat maakt het beekdal niet minder waardevol. De relatieve openheid is hier wel van grote waarde omdat het zorgt voor afwisseling.
De Rosep is van groot belang geweest bij het ontstaan van de rondom gelegen jonge heideontginningen, door het verbeteren van de afwaterende functie. Het beekdal van de Rosep is vrij smal en divers, vanwege de verschillende landschappen waar deze doorheen stroomt. Van een open landschap in het zuiden, naar een wat kleinschaliger landschap met meer beek begeleidende beplanting ter hoogt van de oude akkercomplexen naar een bosrijke omgeving in het meest noordelijke deel. En mondt uiteindelijk ten oosten van landgoed Nemerlaer uit in de Essche stroom.
Het landschap aan de noordzijde van de gemeente wordt gekenmerkt door de Voorste Stroom die van west naar oost door het gebied stroomt. Deze beek ligt in een dal waarin voornamelijk weilanden met daarin verspreide bosschages te vinden zijn. Aan de noord-en zuidkant van het beekdal liggen de dekzandruggen met daarop kleinschalige en besloten akkers en enkele boomkwekerijen. Een groot deel van de Voorste Stroom voert in een parkachtige setting door de bebouwde kom van Oisterwijk. Hiermee is het de belangrijkste landschappelijke groenblauwe structuur van het dorp.
De Achterste Stroom loopt deels in de bebouwde kom van Oisterwijk en deels door de bossen en vennen. Het eerste deel ligt tussen de bebouwing aan de Wolvensteeg, Bosweg en Heisteeg. De Achterste Stroom is hier goed zichtbaar en er lopen verschillende wandelpaden. Het tweede deel van de stroom loopt door het bossengebied. De stroom is hier af en toe waarneembaar, uitsluitend vanuit wandelpaden. De stroom heet in het zuiden (Moergestel) de Reusel. In het noorden gaat de Stroom verder (samen met de Voorste Stroom) als Essche Stroom.
Door waterschap De Dommel wordt rondom de Essche stroom een beekherstelproject gerealiseerd. Met een groot aantal kleinschalige maatregelen wordt het gebied natter, waardoor meer waterberging mogelijk is en de natuurwaarden vergroot worden. Anno 2022 worden de laatste deelprojecten gerealiseerd. De nieuwe loop van de Essche Stroom en de laatste paar honderd meter van zowel de Kleine Aa als de Rosep krijgen een meanderend karakter met een halfopen landschap, met begroeiing langs de randen van de percelen. Ook komen er her en der bossen waardoor een gevarieerd landschap ontstaat met fraaie doorkijkjes.
De Ruijsbossche Waterloop voert vanaf de zuidoost zijde van Haaren richting het noorden. Daar gaat de loop over in de Broekleij. De bovenloop vormt een ruimtelijke scheiding tussen de kern Haaren en de Belverse Akkers en Weiden. De waterloop zelf is een smalle watergang met overwegend steile oevers. Het is een relatief open beekdal met haaks op de beek gelegen ontwateringssloten. De benedenloop (bij de N65) vormt landschappelijke een eenheid met het Helvoirts Broek. Het gedeelte van de Ruijsbossche Waterloop wat te kenmerken is als beekdal bevindt zich in de benedenloop tussen de Haarendijk in Haaren en het Helvoirts Broek.
De Broekleij stroomt van oudsher door het drassige gebied ten oosten van Haaren en Helvoirt. Rond 1900 bestond het broek nog bijna helemaal uit moeras, maar in de jaren daarna is het ontgonnen. Het werd verkaveld in langgerekte percelen die loodrecht op de waterloop stonden. Deze verkaveling is in het landschap ten noordoosten van de Noenes nog steeds goed te zien. Er zijn enkele bospercelen en houtsingels als kleinschalige landschapselementen in het beekdal, bebouwing ontbreekt. Ontwikkelingen in het gebied zijn gericht op beekherstel, hermeandering, waterberging en natuurwaarden.
Bossen, heide en vennen
De Kampina, Oisterwijkse bossen en vennen is een heidegebied dat beplant is met dennenbos. En waarin een groot aantal vennen en enkele heiderestanten liggen. De uitgestrektheid en verscheidenheid aan bos in dit (grotendeels) Natura 2000-gebied bepaalt de rijkdom aan bosvogels en aan bos, heide en moeras gebonden dieren zoals de boompieper, de bosuil en de blauwborst. Het gebied heeft een eigen uitstraling, met name de karakteristieke afwisseling van soms reliëfrijke, oude bosopstanden op voormalig heide-en stuifzandgebied, afgewisseld met vele vennen. Vooral de drogere, inheemse, gemengde bossen zijn beeldbepalend, deze bossen bevatten grove den, eik, beuk, berk met hier en daar kleine delen naaldbos met douglas en fijnspar en het vochtigere hoogveenbos met berk en wilg. Een deel van het dennenbos behoort tot de oudste dennenbossen van Nederland met dennen die aangeplant zijn in het begin van de negentiende eeuw. Vooral langs het Van Esschenven groeien indrukwekkende grove dennen, van wel 150 tot 200 jaar oud, die een speciale sfeer geven aan de beleving van de bosrand langs het ven. In het zuidelijk deel wordt het bos afgewisseld met hoogveenbos in met veenmos verlande laagtes, zoals de Achterste en Middelste Kolkvennen. Daarnaast hebben de Oisterwijkse vennen een lange recreatiehistorie. Van oudsher kwamen er mensen om te kuren, het water in de vennen had namelijk de naam goed te zijn voor de gezondheid.
Overige / overgangsgebieden
Naast de hierboven beschreven landschapseenheden zijn er enkele gebieden waarvan het onderliggende landschap niet meer goed afleesbaar is of het betreft overgangsgebieden, zoals bij de sportparken, de Noenes en langs de Heist.
Bijlage 2 Uitgangspunten herbestemming VAB
Voor het toestaan van een nieuwe functie op een VAB-locatie hanteren we de volgende algemene beleidsuitgangspunten:
•De functie moet zich in principe vestigen binnen bestaande bebouwing en zeker binnen bestaand ruimtebeslag;
•De functie moet passen binnen de ontwikkelingsrichting en kwaliteiten van het gebied;
•De functie moet van meerwaarde zijn voor de omgeving;
•Er moet sprake zijn een aanmerkelijke kwaliteitsverbetering in de vorm van sanering van een (intensieve) veehouderij, sloop van bebouwing, verkleining bouwvlak of vergelijkbaar;
•Er moet voldaan worden aan de Regionale werkafspraken Hart van Brabant en er moet per definitie sprake zijn van zorgvuldige landschappelijke inpassing;
•De functie moet qua aard en omvang passen binnen het buitengebied;
•Er moet sprake zijn van milieuhygiënische inpasbaarheid: er moet sprake zijn van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat en de functie mag geen beperking van de gebruiks- en ontwikkelingsmogelijkheden van omliggende functies tot gevolg hebben;
•De functie mag geen onevenredig aantal verkeersbewegingen en parkeerdruk met zich meebrengen en er moet op eigen terrein voorzien worden in voldoende parkeergelegenheid;
•Alleen ondergeschikte detailhandel is toegestaan;
•Een zorgvuldige omgevingsdialoog is gevoerd;
•Voor zover de beoogde functie bedrijvigheid is, wordt ten hoogste een bedrijf van milieucategorie 2 toegestaan.
Bronnenlijst
1REKS-bod 1.0 van de regio Hart van Brabant, maart 2021
2Verordening afvoer hemelwater en grondwater 2022
3Keur waterschap De Dommel
4Omgevingsverordening Noord-Brabant
5concept Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Hart van Brabant, september 2021
6Prioriteringskaart droogteaanpak 010321, waterschap De Dommel
7Wegingskader zonnevelden binnen de REKS, zie REKS figuur 6.3
8Omgevingsvisie Oisterwijk, 22 december 2016
9Structuurvisie Haaren, 22 januari 2015
10Kadernota Groen 2012-2021, Groen beleefd door iedereen, 5 april 2012
11Groenprogramma Strategie 2013-2017, Gemeente Oisterwijk, augustus 2013
12Voor onze regio vastgelegd in de “Werkafspraken_kwaliteitsverbetering_landschap_2015”, momenteel wordt samen met regio en provincie gewerkt aan een update van deze regeling.
13Memo Landgoederenregeling, 18 juni 2020
14Natuurbod Regio Hart van Brabant (20-02-2018 instemming college)
15Projectenboek Natuurbod Regio Hart van Brabant, 3 september 2019 (V4)
16Verkenning Gebiedsgerichte Aanpak Kampina en Oisterwijkse Vennen, 09/2021
17Kaderrichtlijn Water
18Stimuleringsregeling Landschap
19Erven Plus
20Infografic basiskwaliteit natuur
21Beleidskader Landbouw en voedsel 2030, Provincie Noord-Brabant
22Coalitieakkoord 2021-2025
23Bestemmingsplan Buitengebied, geconsolideerde versie, 14 december 2017
24Beleidsregel Geur en ruimtelijke plannen 2019, gemeente Haaren
25Buitengebied Haaren, herziening 2020
26Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant, 15 april 2022
27Landelijk gebied is in de omgevingsverordening op kaart aangeduid en begrensd
28Bebouwingsconcentraties Buitengebied Oisterwijk, 6 juni 2013
29Woonzorgvisie 2022-2027; Een visie op wonen en leven in Oisterwijk, Moergestel, Haaren en Heukelom, 21 april 2022
30Beleidskader huisvesting arbeidsmigranten gemeente Oisterwijk, 26 november 2021
31Beleidskader Vrijkomende Agrarische Bebouwing, 15 februari 2017
32bestemmingsplan Buitengebied, herziening 2020, 14 oktober 2021
33Beleidskader Vrijkomende Agrarische Bebouwing, 15 februari 2017
34Beleidsvisie Toerisme en Recreatie 2014-2020; Oisterwijk, Parel in ’t Groen, 5 december 2013
35Eindrapport Project Duurzaam Veilig Recreëren; Resultaten, borging en vervolgaanpak, 2 juli 2020
36Beleidsregels evenementen 2021, 11 mei 2021
371e Wijziging van de Beleidsregels evenementen 2021 in verband met toevoeging van locatie Pijnendijk in Moergestel, 25 januari 2022
38Masterplan Van Gogh Nationaal Park Brabant; Schetsboek voor het landschap van de 21e eeuw, 2020