Lokaal gezondheidsbeleid 2022 – 2026

Gezondheid is het vermogen om je aan te passen en zelf te beslissen hoe om te gaan met de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.

De definitie van gezondheid bij positieve gezondheid wijkt in twee opzichten af van de “oude” WHO-definitie. Allereerst ziet men gezondheid niet als een statisch gegeven (dus geen staat van volledig welbevinden) maar als het vermogen om veerkrachtig te zijn, de regie te voeren en zich aan te passen. Zo worden mensen aan-gesproken op hun vermogen tot actie en niet benaderd als passieve zieke of als patiënt.

Positieve Gezondheid betekent dat iemand zingeving ervaart en vaardigheden ontwikkeld heeft om de uit-dagingen van het leven aan te kunnen. Een tweede verschil is dat er zes dimensies zijn waarmee men ‘ge-zondheid’ in kaart kan brengen, anders dus dan de drie (sociaal, fysiek, mentaal) van de WHO.

De zes dimensies of indicatoren zijn:

–lichaamsfuncties (bijvoorbeeld: ik voel me gezond en fit),

–mentaal welbevinden (bijvoorbeeld: ik voel me vrolijk),

–zingeving (bijvoorbeeld: ik ken mijn plek, ik heb vertrouwen in mijn toekomst),

–kwaliteit van leven (bijvoorbeeld: ik geniet van mijn leven),

–meedoen (bijvoorbeeld: ik heb goed contact met andere mensen) en

–dagelijks functioneren (bijvoorbeeld: ik kan goed voor mezelf zorgen).

De zes dimensies zijn verwerkt in een zogenaamd spinnenwebdiagram. Het spinnenweb is bedoeld als leid-raad voor een gesprek, bijvoorbeeld tussen arts en patiënt over diens gezondheid en welbevinden. Niet het oordeel van de professional staat centraal, maar dat wat de persoon zelf belangrijk vindt en waar hij of zij aan wil werken.

DEEL 1: Resultaten uit jeugdmonitor 12-18 jaar (najaar 2019)

Positieve resultaten

✓ 88% vindt de eigen gezondheid (heel) goed

✓ 84% woont bij beide ouders

✓ 75% geeft woonbuurt een rapportcijfer van 8 of meer

✓ 83% is lid van een club of vereniging

✓ 98% heeft geen grote schulden

Zorgen over

A.MENTALE GEZONDHEID

Het aantal jongeren dat zich psychisch ongezond voelt is gestegen t.o.v. 2011 (19% vs 11%).

30% van de jongeren in Oirschot voelt zich vaak gestrest. Met name door school en “alles dat ze moeten doen”.

Eenzaamheid (zowel sociaal als emotioneel) is gestegen van 22% in 2015 naar 32% in 2019. 5% van de jon-geren voelt zich ernstig eenzaam. Deze significante toename speelt in de hele regio.

Het aantal jongeren dat in de afgelopen 12 maanden suïcide heeft overwogen is gestegen van 8% in 2015 naar 13% in 2019. Deze zorgwekkende, significante toename speelt in de hele regio. Opvallend is dat deze jongeren dit delen met vrienden (67%) of huisarts/ hulpverlener (15%). Geen van de jongeren deelt deze gedachten met familie.

B.ALCOHOL

In Oirschot is een significante afname (t.o.v. 2011) te zien bij de 12-18 jarigen die ooit gedronken hebben en de afgelopen 4 weken gedronken hebben. In de regio is deze trend ook te zien. Maar het alcoholgebruik onder jongeren in Oirschot is nog steeds relatief hoog en hoger dan in de regio.

Onderstaande tabel geeft verder aan dat de 12-17 jarigen uit Oirschot die wél drinken meer drinken dan bij vorige metingen:

C.DRUGS

Plm. 180 jongeren uit Oirschot (11%) hebben wel eens drugs gebruikt. Softdrugs 10%, harddrugs 3%.

Deze cijfers zijn gemiddelden van de groep 12- 18 jarigen in Oirschot. Als we de regionale cijfers splitsen naar leeftijd, zien we grote verschillen in de jongste en oudste groepen bij de jongeren:

12-15 jaar

16- 18 jaar

Ooit softdrugs gebruikt

1%

20%

Ooit harddrugs gebruikt

0,3%

4

Ooit lachgas gebruikt

1%

11%

DEEL 2: Resultaten uit gezondheidsmonitors 18-65 en 65 jaar+ (najaar 2020)

Positieve resultaten

✓ 82% voelt zich gelukkig. Welbevinden iets positiever dan regio.

✓ > 90% geeft een voldoende voor de eigen woning/ buurt. Veel sociale samenhang.

✓ Hoge deelname vrijwilligerswerk en lidmaatschap club

✓ > 90% heeft hulp beschikbaar in omgeving

✓ Steeds minder inwoners moeite met rondkomen.

Zorgen over

A.WELBEVINDEN; ERVAREN GEZONDHEID, GELUK EN KWETSBAARHEID 65+

De mate waarin mensen door hun gezondheid beperkt worden, bepaalt hoe zij hun gezondheid ervaren. In het algemeen voelen ouderen in de gemeente Oirschot zich gelukkiger dan in de regio. Zoals uit de tabel hierboven blijkt is er echter een duidelijk verschil tussen de ouderen in Oirschot/ Spoordonk en de ouderen in “de Beerzen”.

B.EENZAAMHEID

Eenzaamheid is je niet verbonden voelen. Je ervaart een gemis aan een hechte, emotionele band met ande-ren. Of je hebt minder contact met andere mensen dan je wenst. Eenzaamheid gaat gepaard met kenmerken als negatieve gevoelens van leegte, verdriet, angst en zinloosheid en met lichamelijke of psychische klach-ten. Eenzaamheidgevoelens kunnen invloed hebben op je gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven.

8% van de 18-64- jarigen in Oirschot is ernstig eenzaam. Onder de 65- plussers is bijna 50% eenzaam en 10% ernstig eenzaam; dit aantal is hoger dan in de regio.

C.OVERGEWICHT

In zijn algemeenheid kan men spreken van overgewicht als iemand meer weegt dan goed is voor zijn/haar gezondheid, Bij ernstig overgewicht spreken we obesitas. Plm. 7850 van de inwoners van 18 jaar en ouder uit Oirschot, is te zwaar.

D.ALCOHOL

Overmatig drinken betekent meer dan 21 glazen alcohol per week drinken (mannen), of meer dan 14 glazen per week (vrouwen).

De alcohol richtlijn vanuit de gezondheidsraad is niet meer dan 1 glas alcohol per dag. 73% van de inwoners houdt zich niet aan deze norm; dat geldt ook voor 55% van de 65- plussers. Het alcoholgebruik van volwas-senen is hoger dan in de (sub) regio.

E.DRUGS (VOLWASSENEN)

De groep 18-64- jarigen die (af en toe) softdrugs gebruikt en die het gebruik van softdrugs normaal vindt is in de gemeente Oirschot kleiner dan gemiddeld in de regio.

Ook in Oirschot is echter sprake van een “normalisering van drugsgebruik”; 40% van de 18-64 jarigen vindt het normaal als iemand softdrugs gebruikt. 12% vindt het gebruik van harddrugs normaal.

In de monitorgegevens over de gehele regio Zuidoost- Brabant, zien we duidelijk dat het “gebruik en de zg. normalisering van drugs” met name in de groep van 18 t/m 24 plaatsvindt:

F.DE FYSIEKE RUIMTE

•Bezorgdheid over de invloed van de omgeving op de gezondheid

In de regio is sprake van een significantie toename van bezorgdheid over de invloed van de omgeving op de gezondheid. In Oirschot is het aantal mensen dat zich hierover zorgen maakt, gedaald sinds 2016.

•Ernstige geluidhinder en slaapverstoring

Een van de belangrijkste effecten van geluidhinder is slaapverstoring; vaker wakker worden, onrustiger sla-pen en minder diep slapen. De invloed van geluidhinder op de slaap kan de gezondheid nadelig beïnvloe-den omdat slaap noodzakelijk is voor lichamelijk en geestelijk herstel.

Geluidhinder door vliegverkeer is in Oirschot significant hoger dan in de regio; 12% vs. 7% (18-43 & 65- plussers).

6% in de hele gemeente is ernstig slaapverstoord door vliegverkeer. Ouderen uit de Beerzen hebben het vaakst geluidhinder door vliegverkeer; 16% ten opzichte van 11% in de rest van de gemeente Oirschot.

•Hittestress

Boven een bepaalde waarde kunnen hoge temperaturen leiden tot hittestress, afhankelijk van omgevings- en persoonlijke omstandigheden. Deze hittestress kan leiden tot een verminderd thermisch comfort, slaapver-storing, gedragsverandering (grotere agressie) en verminderde arbeidsproductiviteit. Hittestress kan echter ook tot serieuze hitte gerelateerde ziekten leiden zoals: huiduitslag, krampen, oververmoeidheid, beroertes, nierfalen en ademhalingsproblemen. Soms kan hittestress zelfs sterfte tot gevolg hebben.

Tijdens hittegolven nemen zowel het bezoek aan ziekenhuizen (voor noodgevallen) en sterfte beduidend toe. In Nederland stijgt tijdens hittegolven de sterfte met 12% (ongeveer 40 doden per dag extra). De meest ge-voelige mensen voor hitte-gerelateerde ziekten en sterfte zijn ouderen boven de 75 en chronisch zieken.

Ten opzichte van 2016 vinden meer inwoners van Oirschot dat er in de buurt onvoldoende plekken voor ver-koeling zijn:

2016

2020

18- 64 jr

11%

18%

65jr en ouder

7%

12%

1Speerpunt Eenzaamheid en sociaal isolement

Indicatoren

1Indicatoren uit “Gezond samenleven 2017- 2020”

Meting

2Gezond samenleven 2017- 2020: “meting vanuit GGD monitors”

Resultaat

Trenddaling van het aandeel (zeer) ernstig eenzame 65-plussers.

GGD Monitor

2016: 11%

2020: 10%

Trenddaling van het aandeel zeer ernstig eenzame volwassenen (18-65 jaar).

GGD Monitor

2016: 6%

2020: 8%

Sociale eenzaamheid gestegen van 17% naar 22%)

3Sociale eenzaamheid= bij niemand terecht kunnen en niet veel mensen volledig kunnen vertrouwen

Stabilisatie/ geen toename van het aandeel 65-plussers met een beperkt sociaal netwerk.

GGD Monitor

2016: 31%

2020: 33%

2Speerpunt Alcohol en Drugsgebruik jongeren

Indicatoren

Meting

Resultaat

Trenddaling van het aandeel jongeren dat alcohol heeft gedronken in de

afgelopen 4 weken.

GGD Monitor

2015: 44%

2019: 36%

Trenddaling van het aandeel jongeren jaar dat zegt dat ouders alcoholgebruik goedkeurt .

GGD Monitor

2015: 60%

2019: 55%

Geen toename van het aandeel jongeren dat wel eens drugs heeft gebruikt

GGD Monitor

2015: 8%

2019: 10%

Verhoging gemiddelde startleeftijd alcoholgebruik.

GGD Monitor

1ealcoholgebruik 12- 13 jaar

2011:13%

2015: 8%

2019: 5%

1ealcoholgebruik 14-15 jaar

2011: 33%

2015: 34%

2019: 24%

Geen toename van jongeren met lage weerbaarheid.

GGD Monitor

2015: 2%

2019: 7%

3Speerpunt Weerbaarheid ouders

Indicatoren

Meting

Resultaat

Trenddaling van ouders die soms tot vaak problemen ervaren bij de opvoeding

GGD Monitor

2017: 30 %

2021: 28%

4Speerpunt Een gezonde leefomgeving

Indicatoren

Meting

Resultaat

Trenddaling van het aandeel mensen dat zich zorgen maakt over de overdracht van infectieziektes van dier op mens.

GGD Monitor

Volwassenen

2016: 29%

2020: 33%

65+

2016: 30%

2020: 34%

Trenddaling van het aandeel mensen dat zich zorgen maakt over de invloed van de omgeving op de eigen gezondheid.

GGD Monitor

Volwassenen

2016: 26%

2020:

21%

65+

2016: 26%

2020: 22%

(Basis voor de lokale Uitvoeringsagenda)

1.Een gezonde start

Naast de uitvoering van de basistaken jeugdgezondheidszorg door de GGD, hebben we aandacht voor (aanstaande) ouders voor wie de opvoeding van jonge kinderen een extra uitdaging is.

Sinds 2020 bestaat in Oirschot de coalitie Kansrijke Start, waarvan ketenpartners uit het geboortedomein en het sociaal domein deel uitmaken. We richten ons op versterking van de onderlinge samenwerking en op kwetsbare groepen.

Verder kennen we sinds 2021 de Lokale Educatieve Agenda (LEA), waarin het (collectief) preventief aanbod is meegenomen. Onze samenwerkingspartners zijn de Voorschoolse voorzieningen, Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs, Jeugdhulpverlening, maatschappelijk werk, jongerenwerk, Jeugdgezondheidszorg en de Bibliotheek.

In het najaar 2021 vindt de Jeugdmonitor 0- 11 jaar plaats; opvallende trends daaruit worden in 2022 meege-nomen in de uitvoeringsagenda.

Ambitie

Lokale doelstellingen 2022- 2026

Een gezonde start

Wij willen dat:

✓ Ouders goed voorbereid aan de zwangerschap beginnen

✓ Medische en sociale problemen tijdens de zwangerschap tijdig worden gesignaleerd en hulp wordt geboden

✓ Opvoedstress bespreekbaar wordt en er opvoedondersteuning is zodat ontwikkelings- en opvoedproblemen voorkomen worden

2.Een gezonde leefstijl

We blijven een gezonde en actieve leefstijl bij jeugdigen stimuleren. We zetten sporten en bewegen in als middel om een gezonde leefstijl van jeugdigen te stimuleren. We continueren de waardevolle activiteiten van voorgaande jaren. Vanuit Oirschot in Beweging wordt de verbinding gelegd met andere sectoren zoals zorg en welzijn. We maken “overgewicht” een speerpunt in ons Lokaal Preventieakkoord.

Met het jongerenwerk, politie, gemeente (handhaving), en de jeugdgezondheidszorg werken we samen om het gebruik van alcohol en/of drugs bij jongeren terug te dringen. Aan het einde van 2022 is er een nieuw preventie- en handhavingsplan Alcohol voor Oirschot. Daarnaast volgen we de ervaringen van de andere Kempengemeenten met het werken volgens het (IJslandse) preventie- model op de voet. We maken “alco-holgebruik onder jongeren” een speerpunt in ons Lokaal Preventieakkoord. We gebruiken een deel van de extra middelen vanuit het Rijk (n.a.v. Covid 19) ten behoeve van het stimuleren van een gezonde leefstijl bij jongeren (minder middelengebruik en minder overgewicht).

Sinds september 2020 participeren we in “drugs, wat doet het met jou?”; een regionaal project van gemeen-ten in de politieregio Oost-Brabant, diverse GGD ’s en Novadic Kentron. Met vereende krachten wordt er gewerkt aan succesvolle interventiemethode die lokaal kunnen worden ingezet.

We gaan de samenwerking aan met huisartsen in Oirschot zodat onze wederzijdse acties niet alleen aanslui-ten maar elkaar ook versterken. Gezien de eerdergenoemde wisselwerking tussen sociaaleconomische sta-tus en gezondheid geven we (zo laagdrempelig mogelijk) extra aandacht voor een gezonde leefstijl aan in-woners met een lagere sociaaleconomische status.

Door het inzetten van voorlichting en activiteiten komt er meer bewustwording rondom een gezonde leefstijl. Pas wanneer mensen voldoende kennis hebben over een gezonde leefstijl en de effecten daarvan, kan men bewust eigen keuzes maken en de eigen regie pakken

We passen “selectieve preventie toe” ten behoeve van gezinnen met een lage SES, omdat kinderen uit deze gezinnen:

•hun gezondheid minder vaak als goed ervaren;

•vaker overgewicht (23% versus 7%) hebben;

•vaker slaapproblemen hebben;

•minder vaak lid zijn van een sportvereniging, minder bewegen en minder buiten spelen;

•een hoger beeldschermgebruik hebben;

•minder vaak dagelijks ontbijten en minder fruit en groente eten;

•minder water en meer zoete drankjes drinken en

•vaker opgroeien in een omgeving waar gerookt wordt.

We zetten een deel van de extra middelen (n.a.v. Covid 19) die vanuit het Rijk zijn ontvangen in voor extra ondersteuning van deze kwetsbare groepen.

Ambitie Oirschot

Lokale doelstellingen 2022- 2026

Een gezonde leefstijl

Wij willen dat:

✓ Minder jongeren onder de 18 alcohol drinken en dat het alcoholgebruik door volwassenen afneemt

✓ Minder jongeren en jongvolwassenen drugs gebruiken

✓ Het aantal kinderen met overgewicht niet toeneemt en het aantal volwassenen met overgewicht minder wordt

✓ Sport en bewegen voor iedereen mogelijk is en dat meer kinderen voldoen aan de beweegnorm

✓ Minder jongeren roken

✓ Gehoorschade als gevolg van vrijetijdslawaai zoveel mogelijk wordt voorkomen

3.Een gezonde geest

A.Jongeren weerbaar en mentaal gezond

Weerbare mensen kunnen omgaan met tegenslagen, komen voor zichzelf op en geven hun grenzen aan. De adolescentieperiode (12-25 jaar) is een levensfase voor jongeren om zich mentaal te ontwikkelen, los te ko-men van ouders en hun grenzen op te zoeken. Dat maakt jongeren meer vatbaar voor negatieve invloeden, verleidingen en tegenslagen. Door het versterken van de weerbaarheid van jongeren zijn zij meer in staat met ingrijpende gebeurtenissen of verleidingen om te gaan. Dat leidt tot beter resultaat op school, op sociaal-emotioneel vlak en een hoger welbevinden.

Het aantal jongeren in Oirschot dat zich psychisch ongezond voelt is in 2020 gestegen naar 19% (2011: 11%). Uit de jeugdmonitor Oirschot van de GGD komt verder naar voren dat scholieren veel stress ervaren (30%). Tenslotte is het aantal jongeren dat in de afgelopen 12 maanden suïcide heeft overwogen gestegen van 6% in 2015 naar 10% in 2019. Deze zorgwekkende, significante toename speelt in de hele regio.

Landelijk gezien is onder jongeren van 15 tot 20 jaar zelfdoding tegenwoordig de meest voorkomende doodsoorzaak; extra kwetsbaar zijn jongeren die lesbisch, homo, bi en/of transgender zijn en jongeren met een vorm van autisme.

Suïcidepreventie overstijgt verschillende domeinen, zoals: ggz, onderwijs, media en het sociaal domein. Vanuit de gemeente zullen we psychische gezondheid en suïcide- preventie dan ook op zoveel mogelijk tafels met onze partners agenderen.

B.Terugdringen (ernstige) eenzaamheid onder (oudere) inwoners

Onder de 65- plussers in Oirschot is bijna 50% eenzaam en 10% ernstig eenzaam; dit aantal is hoger dan in de regio.

We zetten in op het in stand houden dan wel realiseren van laagdrempelige ontmoetingsmogelijkheden bij onze welzijnsinstellingen en culturele instellingen. De buitenruimte richten we zodanig in dat bewegen en so-ciale ontmoeting worden gestimuleerd.

Deelname aan sport- en beweegprogramma’s vanuit Oirschot in Beweging, draagt bij aan nieuwe kansen voor ontmoeting.

De eerste stap om eenzaamheid te doorbreken, is door het te herkennen. Hoe eerder eenzaamheid wordt gesignaleerd, hoe meer je voor iemand kunt betekenen. Daarnaast is het belangrijk dat de eenzame zelf beseft dat hij/zij eenzaam is en zélf aan zet is om hier weer uit te komen. We zetten een deel van de extra Rijksmiddelen in (n.a.v. Corona) ten behoeve van bestrijding eenzaamheid bij ouderen. Vanuit deze coalitie willen we:

•Maatschappelijke aandacht creëren voor eenzaamheid onder ouderen

•Ons richten op het versterken van de eigen mogelijkheden hoe om te gaan met lastige situaties in het leven zoals bijvoorbeeld het omgaan met gevoelens van eenzaamheid (waar nodig met onder-steuning van bijvoorbeeld vrijwilligers)

•het taboe op eenzaamheid doorbreken en bespreekbaar maken

•de betreffende ouderen beter bereiken, bestaande aanpakken intensiveren en nieuwe initiatieven starten ter voorkoming en terugdringing van eenzaamheid bij zelfstandig wonende ouderen.

Ambitie

Lokale doelstellingen 2022- 2026

Een gezonde geest

Wij willen dat:

✓ Meer jongeren weerbaar en mentaal gezond zijn

✓ Minder inwoners zich (ernstig) eenzaam voelen

Coronaherstelplan

Ook het coronavirus en de lockdown hebben een flinke impact gehad op het welbevinden van veel mensen. Om deze negatieve effecten hiervan zoveel mogelijk te beperken, verstrekt het Rijk ons incidentele midde-len. We hebben de LEV-groep als hoofdaannemer voor zorg en welzijn gevraagd om met de middelen uit de steunpakket sociaal en mentaal welzijn een integraal herstelplan te ontwikkelen gericht op het vergroten van het welzijn van onze inwoners (0-100 jaar). We hebben hiervoor kaders meegegeven zoals samenwerking met andere partijen zoals professionele partners en lokaal verenigingsleven en aansluiting op al bestaand beleid of bestaande activiteiten om te voorkomen dat er op zichzelf staande eenmalige activiteiten ontstaan.

Het coronaherstelplan bestaat uiteindelijk uit twee deelplannen: één voor jeugdigen en één voor volwasse-nen. Er is aandacht voor bepaalde specifieke kwetsbare groepen in beide deelplannen. LEVgroep heeft de deelplannen ontwikkeld samen met andere partijen zoals MEE en GGD. Voor het deelplan jeugd geldt dat o.m. aangesloten is op de behoefte van het onderwijs en kinderopvang. De activiteiten in de plannen zijn al in uitvoering of worden de komende periode opgepakt.

4.Een gezonde omgeving

Een gezonde (leef)omgeving: biedt een goede toegang tot voorzieningen (zoals scholen, winkels, buurthuis) en openbaar vervoer, voor iedereen;

•nodigt uit tot een gezonde leefstijl zoals wandelen, fietsen, spelen, ontspannen, eten of elkaar ont-moeten;

•is schoon, heel en veilig en

•is toegankelijk voor alle gebruikers (denk aan ouderen, kinderen en gehandicapten).

We zetten ons in voor een gezonde fysieke leefomgeving waarbij we, vanuit onze rol en mogelijkheden, rekening houden met het voorkomen van geluidsoverlast, hittestress, luchtvervuiling en bodemvervuiling.

Daarnaast zetten we in op het realiseren van een fysieke omgeving die bewegen én ontmoeten stimuleert. Gezondheid dient in deze periode een vaste plek te krijgen in belangenafwegingen in het ruimtelijk beleid. De invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023 en een intensievere samenwerking tussen de domei-nen zullen hierbij helpend zijn.

Samen kijken we hoe de fysieke omgeving kan bijdragen aan gezondheid of de gezondheidsrisico’s kan beperken.

Ambitie

Lokale doelstellingen 2022- 2026

Een gezonde omgeving

Wij willen dat:

✓ Gezondheid vanaf 2023 een vast onderdeel van de belangenafwegingen in het ruimtelijk domein is en dat de domeinoverstijgende samenwerking vanzelfsprekend is binnen de gemeentelijke organisatie

✓ De inrichting van de omgeving uitnodigt om gezonde keuzes te maken

✓ Gezondheid een volwaardig, integraal onderdeel van de omgevingsplannen wordt