Aanhef
Voorwoord
Voor u ligt de Nota Overheidsparticipatie van de gemeente Noordwijk. De nota is bedoeld voor het gemeentebestuur, de medewerkers van de gemeente Noordwijk, en voor inwoners en andere initiatiefnemers die met een idee naar de gemeente willen stappen. De nota is ontstaan door participatie en onderzoek. De wensen van onze inwoners vormden de basis. Door verdiepend onderzoek, gesprekken en evaluaties hebben we deze nota ontwikkeld. De tekst is in de wij-vorm geschreven. Wanneer u ‘wij’ leest betreft dat de gemeente Noordwijk.
In deze nota geven wij aan waarom wij overheidsparticipatie belangrijk vinden. Daarnaast bieden we praktische handvatten om de kracht van overheidsparticipatie te benutten. We benoemen hoe we overheidsparticipatie organiseren en wie hierbij welke rol speelt.
Onze participatie was tot nu toe vooral gericht op hoe wij burgers betrekken bij beslissingen van de gemeente (inwonersparticipatie). De samenleving vraagt steeds vaker of de overheid meehelpt met initiatieven van inwoners (overheidsparticipatie). Dit vraagt om een nieuwe aanpak. Er zijn ook veranderingen in het beleid die de manier van participatie beïnvloeden. In de Maatschappelijke Agenda en de Omgevingswet ligt de nadruk steeds meer op zelfredzaamheid en eigen initiatief. De overheid speelt een kleinere, meer ondersteunende rol, terwijl de samenleving en lokale organisaties meer het initiatief nemen. Het is belangrijk om duidelijk te maken wat we van elkaar kunnen verwachten.
Met de Nota Overheidsparticipatie zetten we een belangrijke stap naar een gemeente die haar inwoners als echte partners ziet. De grote opgaven voor de toekomst kunnen we niet alleen aangaan; samen bouwen we met enthousiasme aan een positieve en gedeelde toekomst. Samen maken we Noordwijk.
Participatie is maatwerk en vraagt om kennis, ervaring en flexibiliteit. Deze nota is een uitnodiging om dit leerproces samen met onze inwoners aan te gaan.
Gemeente Noordwijk
Inleiding
Waarom een Nota Overheidsparticatie?
De samenleving is complexer geworden. Digitaler, virtueler, individualistischer, meer op zichzelf en divers. In Nederland zie je steeds meer mensen die zelf actief bijdragen
3(Nederlandse School voor Openbaar Bestuur, 2014)
. Gemeenten moeten leren hoe zij kunnen aansluiten bij initiatieven van de inwoners. Dit noemen wij overheidsparticipatie. Overheidsparticipatie is een mooi streven, maar het gaat niet vanzelf.
Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2024
4(Rijksoverheid, 2024)
en de Wet versterking participatie op decentraal niveau in 2025
5(Gemeentewet, 2025)
zijn Nederlandse gemeenten bezig met het herzien van hun participatiebeleid. Zeggenschap over het samenleven in de buurt is belangrijk. We moeten bespreken hoe we met elkaar samenwerken en wat dit betekent.
6(Movisie, 2021)
In deze nota stellen wij ons daarom de vraag: Hoe geven we overheidsparticipatie vorm?
Deze vraag staat aan de basis van de nieuwe manier van werken. De gemeente Noordwijk neemt de rol in van een actieve en ondersteunende partner. We geven advies en helpen waar nodig bij de uitvoering van projecten van inwoners. Hierdoor maken we ruimte voor maatschappelijke initiatieven en actieve inwoners
7(VNG Magazine nummer 20, 2020)
. In de volgende hoofdstukken gaan wij hierop in.
Deze nota is ontstaan door participatie en onderzoek
De nota is geschreven op basis van participatie en onderzoek. Hieronder geven wij een samenvatting hiervan.
Gesprekken
Bij de ontwikkeling van onze Nota Overheidsparticipatie was een kwartiermaker betrokken. We hebben veel gesprekken gevoerd met inwoners, ondernemers, wijkverenigingen, raadsleden
8(o.a. Raadswerkgroep Participatie 2018, Raadsinformatieavond participatie 2023, en Informele informatieavond Omgevingswet, adviesrecht en participatie van februari 2024)
en andere belanghebbenden. Ook hebben we medewerkers van verschillende gemeentelijke afdelingen gevraagd naar hun ervaringen en wensen rondom overheidsparticipatie. De ervaringen, wensen en tips zijn meegenomen in deze Nota.
Vragenlijsten
De Quick Scan Lokale Democratie
9(Quick Scan Lokale Democratie (Democratie in Actie), 2021)
gaf interessante inzichten (zie Bijlage 1. Quick Scan Lokale Democratie Gemeente Noordwijk 2021). De Quick Scan Lokale Democratie is een internetvragenlijst die inwoners, ambtenaren, raadsleden en collegeleden hebben ingevuld. In 2023 hebben wij een onderzoek uitgevoerd om onze inwoners- en overheidsparticipatie te verbeteren (zie Bijlage 2. Onderzoek Participatie Gemeente Noordwijk 2023). De resultaten uit beide onderzoeken zijn meegenomen in deze Nota.
Kennis van netwerkpartners
We zijn aangesloten bij het VNG-netwerk Participatie waar wij ervaringen delen met andere gemeenten. Hier wordt ook veel kennis gedeeld over hoe gemeenten initiatieven van inwoners kunnen aanpakken. Daarnaast organiseren wij regelmatig overleggen met onze regionale collega’s. Hier wisselen wij ervaringen en tips uit over wat goed werkt en wat niet.
Projectevaluaties
In de tussentijd hebben we een aantal projecten uitgevoerd. Daar hebben we veel van geleerd. Na afloop voerden wij gesprekken met de initiatiefnemers en collega’s. We haalden op wat goed ging en wat we beter kunnen doen.
Literatuur
Ten slotte is voor het opstellen van deze Nota een literatuuronderzoek gedaan. In de bronnenlijst zijn de artikelen, handreikingen, en websites te vinden die wij gebruikt hebben om deze Nota te onderbouwen.
Leeswijzer
Deze nota bevat 4 hoofdstukken.
In hoofdstuk 1 formuleren wij de Noordwijkse visie op overheidsparticipatie. We geven ons perspectief op hoe wij in de gemeente Noordwijk initiatieven willen stimuleren en organiseren.
In hoofdstuk 2 maken wij stapsgewijs duidelijk hoe we in de gemeente Noordwijk overheidsparticipatie vormgeven. Wij beschrijven welke ondersteuning (mens en middelen) we gebruiken voor het opvolgen van initiatieven. Hoe organiseren we overheidsparticipatie in de praktijk?
In hoofdstuk 3 komt het wettelijke kader voor overheidsparticipatie aan bod. We leggen uit hoe de wetgeving invloed heeft op hoe we overheidsparticipatie vormgeven in onze gemeente.
In hoofdstuk 4 leggen we onze ambitie vast. Waar willen we als Gemeente Noordwijk naartoe op het gebied van overheidsparticipatie? Waar zetten we op in? Wat zijn onze doelen voor de toekomst?
Bijlage 1. Quick Scan Lokale Democratie Gemeente Noordwijk 2021
Hieronder volgt hoofdstuk 5 uit de Quick Scan: ‘Overheidsparticipatie’.
Let op:
De respons was (te) laag. Totaal hebben 194 inwoners de enquête helemaal ingevuld, 10 raadsleden (uit 39), 2 collegeleden (uit 5), en 56 ambtenaren (uit 330). Hieruit kunnen geen valide conclusies getrokken worden.
Een verklaring voor de lage respons kan de coronacrisis zijn. Destijds hadden betrokkenen andere prioriteiten. Dit zagen we toen ook terug bij andere enquêtes.
Door de lage respons leveren de resultaten van het rapport gemakkelijk een vertekend beeld op. Toch geeft het rapport een indicatie over hoe het toen ging op het gebied van overheidsparticipatie en wat de wensen van onze inwoners zijn.
Het hele rapport is hier te vinden: Bijlage 3. Rapportage gemeente Noordwijk - iBabs Publieksportaal
Bijlage 2. Onderzoek Participatie Gemeente Noordwijk 2023
Hieronder de resultaten van het onderzoek die relevant zijn voor deze Nota.
De internetvragenlijst werd door 776 inwoners ingevuld.
Let op: Het aantal respondenten dat is gestart met de vragenlijst wijkt af van het aantal respondenten die de onderstaande vragen heeft beantwoord. Niet iedere respondent heeft de vragenlijst afgemaakt. Sommige respondenten zijn eerder gestopt.
Uit het onderzoek bleek dat de respondenten het belangrijk vinden om mee te denken over de inrichting van hun straat of buurt (72,8%). Dit betekent dat wij als gemeente de meeste initiatieven verwachten die te maken hebben met dit onderwerp.
Ook gaven twee derde van de respondenten (63,2%) aan dat zij vinden dat de meerderheid moet beslissen, ook bij een kleine meerderheid van 51%. Dit is goed om te weten wanneer de initiatiefnemer het draagvlak voor zijn/haar idee gaat meten in de buurt.
Bijlage 3. Inspiratie: vormen om draagvlak te meten in de buurt
Afhankelijk van het idee kiest de initiatiefnemer samen met de gemeente een geschikte manier om het draagvlak te meten in de buurt.
Voorbeelden hiervan zijn:
•Inloopavond met panelen en een whiteboard om vragen op te halen en te beantwoorden.
•Een kraam of statafel op een drukke, centrale locatie van de omgeving.
•Bijeenkomst met centrale aftrap en daarna uiteengaan in kleine groepen (kan ook online)
•Versturen of uitdelen van een (digitale) vragenlijst.
•Ateliersessie, waarin op één moment of één locatie (pop-up store) mensen kunnen mee ontwerpen of zelfs een schop in de grond mogen steken.
•Focusgroep, waarin een vaste groep de inhoud mee ontwerpt.
•Online peiling om mensen te laten stemmen op een scenario dat de voorkeur heeft.
En er zijn natuurlijk veel andere manieren! De gemeente denkt graag mee.
Bijlage 4. Tips voor initiatiefnemers
Figuur 3 Tips voor initiatiefnemers (LSA = Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners)
27(VNG, ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Platform31, 2020)
Figuur 4 ‘Een betere wereld begint bij ons samen’ (De Samenmakerij)
28(Programma SAMEN (Stichtigng DOEN, VSBfonds, Oranje Fonds, VNG), 2024)