Aanhef
Voorwoord
Voor u ligt de nota inwonersparticipatie Noordwijk. Het voeren van het goede gesprek over de zaken die we belangrijk vinden, hoe doen we dat? Afgelopen tijd was een bijzondere tijd. De COVID-maatregelen zorgden ervoor dat de manieren waarop we met elkaar in gesprek gingen op andere manieren moest. Het was een tijd van improviseren én leren. Digitale participatie ontwikkelde zich in rap tempo. We kijken met trots naar de flexibiliteit en creativiteit van alle inwoners, ondernemers, verenigingen, partners en onze collega’s.
De nota inwonersparticipatie ademt flexibiliteit en dat is geen toeval. Voor participatie bestaat er geen blauwdruk. Toch moeten we er voor waken dat we niet iedere keer het wiel opnieuw proberen uit te vinden. Participatie is natuurlijk niet nieuw, we kijken naar wat goed gaat en we verzilveren geleerde lessen.
Naast een visie is het van belang om handvatten te hebben om de meerwaarde van participatie beter te benutten. Het college is betrokken en we zijn altijd op zoek naar het goede gesprek. Voor een goed gesprek is een helder doel van dat gesprek onmisbaar. Een goed gesprek vraagt om een duidelijk kader.
De Noordwijkse aanpak voor participatie is praktisch ingestoken en helpt ons als organisatie om het goede gesprek voor te bereiden. Het is belangrijk om vooraf te bedenken wie er mee doen en welke rol iedereen daarbij heeft. Waar het gesprek wel en niet over gaat en wat er met de opbrengsten wordt gedaan. De gevraagde inspanningen moeten in verhouding staan tot het effect dat het onderwerp van participatie op de omgeving kan hebben. Hoe groter het effect op het leven en de leefomgeving van onze inwoners, hoe belangrijker wij het vinden hierover met elkaar in gesprek te zijn.
Participatie laat zich moeilijk vatten in één theorie. Nogmaals, participatie is altijd maatwerk en dat vraagt om daadkrachtig vakmanschap en flexibiliteit. De nota inwonersparticipatie is een belangrijke stap om participatie nog meer onderdeel te laten zijn van ons DNA. De opgaven van vandaag en morgen zijn groot, wij als gemeente kunnen dat niet alleen.
Het college van Burgemeester en Wethouders namens dezen,
Roberto ter Hark,
Wethouder participatie
Leeswijzer
De nota inwonersparticipatie is geschreven om als gemeentelijke organisatie doelmatiger te kunnen participeren met inwoners. De nota en in het bijzonder de bijlagen zullen vooral gebruikt worden door medewerkers van de gemeente Noordwijk. Het is mogelijk dat onderdelen voor de lezer als vanzelfsprekendheid overkomen. Toch zijn alle onderdelen belangrijk. In alle gesprekken die zijn gevoerd blijkt dat ‘participatie’ op vele verschillende manieren kan worden gezien. In de nota inwonersparticipatie wordt daarom een aantal definities vastgelegd en rollen verduidelijkt. De nota is in de we-vorm geschreven. Wanneer u we leest betreft dat de gemeente Noordwijk.
De nota is opgebouwd uit vier hoofdonderdelen:
Visie
Het vertrekpunt begint met de vraag; hoe participeren we nu in Noordwijk? Wat is ons perspectief op hoe we willen participeren en wat willen we daarmee bereiken? Wat vinden we belangrijk? Wat zijn daarbij onze uitgangspunten?
Beleid
Participatie is een containerbegrip en vraagt om een duidelijke context. Wat is het speelveld waarin we participeren, welke rol hebben de spelers? Voor effectief beleid is het cruciaal dat de (veranderende) rollen voor alle spelers duidelijk zijn. De participatieladder helpt ons verwachtingen en afspraken inzichtelijk te maken. Dit doen we voordat we met elkaar het goede gesprek voeren. Op die manier weten we vanaf de start wat we wel en niet kunnen verwachten.
Kader
De Noordwijkse aanpak bestaat uit 4 stappen om te komen tot opbrengst die van meerwaarde is voor de besluitvorming. Belangrijk onderdeel hiervan is het maken van een op maat gemaakt en weloverwogen Participatiekader. Met hulp van een participatiekader-checklist wordt dit kader op maat gemaakt. Dit kader is de basis voor Het goede gesprek, en geeft alle ‘spelers’ een duidelijk een eerlijk ‘speelveld’. De participatieladder helpt ons heldere afspraken te maken.
Organisatie
Het goede gesprek met inwoners gaat de komende jaren steeds nadrukkelijker onderdeel uitmaken van ons werk als organisatie. In deze nota is hiervoor een aantal benodigdheden en aanbevelingen opgenomen. We zullen de komende jaren moeten investeren in onszelf en in elkaar. We doen dat stap voor stap. We maken gebruik van lessen uit het verleden, we maken afspraken over de huidige werkwijze en we passen de werkwijze op onderdelen aan als blijkt dat het beter kan.
Inleiding
We zijn graag met betrokken inwoners in gesprek over de opgaven van vandaag en morgen. Maar hoe doen we dat? De nota inwonersparticipatie geeft praktische handvatten om deze vraag te beantwoorden. Participatie is niets nieuws, toch zoeken we altijd naar verbetering. Eén van de ambities is dat we participatie beter en transparanter willen laten aansluiten op de besluitvormingsprocessen. In de gesprekken met inwoners horen we dat de uitkomsten van participatietrajecten niet altijd worden teruggegeven of gezien. De uitleg over de afwegingen en de manier waarop de opbrengsten zijn meegewogen kan beter. We zoeken in participatie naar het ‘goede gesprek’. Een goed gesprek vraagt iets van iedereen die deelneemt. Het vraagt om een open houding met oprechte interesse in het onbekende. Wanneer we participeren doen we dat bewust omdat we de meerwaarde zien van het goede gesprek. Hieronder zijn vier redenen benoemd waarom we de nota inwonersparticipatie nodig hebben.
Meer zeggenschap
We willen dat inwoners zeggenschap hebben over hun eigen leefomgeving. We zijn daarom constant in gesprek met inwoners. Dit doen we van visievorming tot en met de concrete uitvoering. Dit doen we laagdrempelig en inclusief, we spannen ons in om specifieke doelgroepen (bijv. jongeren, ervaringsdeskundige, laaggeletterden) mee te laten doen.
Meedoen is gewenst maar zeker niet verplicht. Niet iedereen heeft hiervoor tijd of interesse. We vragen inwoners niet zomaar of altijd te participeren. We denken hier goed over na, en zorgen ervoor dat er een goed gesprek mogelijk is. Participatie is een weloverwogen keuze, het goede gesprek moet onze lokale democratie versterken.
Wetgeving
De Omgevingswet is een grote naderende wetswijziging waarmee er meer nadruk komt te liggen op participatie. Deze verandering komt niet als een verrassing, we werken daarom al langer ‘in de geest van de Omgevingswet’. De gedachte is dat de initiatiefnemer (zowel gemeente als particulier) de omgeving en belanghebbenden vroegtijdig betrekt. Hoe initiatiefnemers dat moeten doen is niet vastgelegd in de wet. Participatie is ‘vormvrij’. Wel moet de initiatiefnemer kunnen motiveren of en hoe er is geparticipeerd, wat is ‘opgehaald’ en hoe dat is meegenomen in het voorstel. Om te komen tot eenduidige motivaties is er beleid en een werkwijze nodig. Op die manier wordt participatie een herkenbaar onderdeel van de afweging in de besluitvorming.
Verbeteren van participatietrajecten
Participatietrajecten pakken we als organisatie nog verschillend aan. Dat is ook niet gek, ieder participatieproces is maatwerk en vraagt om een eigen aanpak. Toch is er ook een behoefte aan een vaste structuur en werkwijze. Met de nota inwonersparticipatie ontwikkelen we een gemeenschappelijke taal en wordt het makkelijker afspraken te maken. Door een eenduidige werkwijze kunnen we participatietrajecten beter evalueren. Zo stellen we onszelf in staat sneller van elkaar te leren. Daarmee worden we voorspelbaarder en zijn we beter in staat duidelijk te communiceren en terug te koppelen. Maatwerk betekent ook vakmanschap. Dit ontwikkelen we met opleidingen en trainingen en vooral door het veel te doen in de praktijk en hierbij van elkaar te leren.
Verduidelijken rol van het bestuur
De verhouding tussen de directe participatieve democratie en de representatieve democratie vraagt om een goede balans. We zijn graag daadkrachtig, er moeten knopen worden doorgehakt. Het bestuur is als volksvertegenwoordiging gekozen om dit te doen. Hoe meer nadruk wordt gelegd op participatie, hoe groter de inspanning en invloed van inwoners op het besluit. Er ligt een belangrijke rol en uitdaging voor het bestuur om tegelijkertijd creatieve ruimte te bieden én helder te zijn waar de grenzen liggen. Hiervoor zijn heldere afspraken en kaders nodig. Daarbij is een goede samenwerking en rolverdeling tussen het dagelijks (college) en het algemeen bestuur (de gemeenteraad) cruciaal.