Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

De afgelopen beheerperiode hebben wij ingezet op ‘Gezond groen’ voor mens, dier en natuur. Door op verschillende locaties meer en gevarieerder groen aan te leggen hebben we voor prettige woon-, werk-, beweeg- en verblijfslocaties gezorgd. Hierdoor hebben we ook een bijdrage geleverd aan een klimaatadaptieve openbare ruimte, met als doel wateroverlast en hittestress te verminderen. Bij nieuwe aanleg en beheer make we keuzes die biodiversiteit bevorderen. Voorbeelden hiervan zijn het om en om snoeien van knotwilgen, de campagne “Maai Mei niet” waarbij we in de maand mei delen van gazons niet maaien of het toepassen van beplantingsvormen met een ecologische meerwaarde.

Deze evaluatie geeft een overzicht van de activiteiten in de afgelopen beheerperiode, maar bevat nog geen financieel overzicht van 2025.

Onderhoud

Vernieuwen groen

Binnen het beheer van de openbare ruimte is er steeds meer samen gewerkt met de verschillende disciplines. Zo wordt het groen ook gerenoveerd als een speelplaats wordt gerenoveerd. Als in een straat of wijk het riool en de verharding wordt vervangen wordt het groen ook opgeknapt. Hierbij behouden we wat goed is en proberen onnodige verharding om te vormen naar groen. Naast het projectmatig integraal renoveren van groen worden ook individuele plantvakken gerenoveerd.

Wijziging type groen

Binnen de arealen is er ook een verandering in type beplanting. Zo zijn er op diverse plekken gazon omgevormd naar biodiverser groen als struiken, bloemrijk gras en natuurvriendelijke oevers. Met name speelplaatsen zijn veel groener en natuurlijker ingericht, passend in het huidige tijdsbeeld en wensen van de Nieuwkoopse jeugd. Dit vraagt een ander type en meer specialistisch onderhoud. Maatwerk gericht op spelen en biodiversiteit.

Onderhoud groen

In het verleden werd de beplanting per wijk gesnoeid. Dit is vanuit ecologie onwenselijk omdat er veel begroeiing in een omgeving wordt weggenomen. Daarom snoeien wij sinds 2020 niet meer een gehele wijk in één keer. Nu wordt verspreid door de wijk individuele plantvakken gesnoeid. Welke vakken er gesnoeid worden wordt door de buitendienst bepaald.

Als gemeente mogen wij al jaren geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruiken. In verleden gebruikte wij deze middelen alleen bij probleemonkruiden. Doordat wij geen gif meer spuiten krijgen deze probleemonkruiden in een aantal plantvakken de overhand. Het is voor onze buitendienst in meerdere gevallen niet meer mogelijk om aan de gestelde kwaliteit te voldoen. Helaas zijn we dan genoodzaakt om hier gras te maken, waardoor we de probleemonkruiden kunnen afmaaien.

Samenstelling boombestand

In het Beleidsplan bomen 2024-2033 is afgesproken dat we de samenstelling van ons boombestand “spiegelen” aan de zogenaamde Santamour 10-20-30 regel. Een Wetenschappelijk onderbouwde leidraad om de diversiteit in het boombestand aan te tonen. Echter wijzigingen t.o.v. de vaststellingsdatum van het beleidsplan (juni 2024) en het opstellen van dit beleids- en beheerplan zijn nog klein en nog niet allemaal vastgelegd in het beheersysteem. Daarom is er geen nieuwe analyse gemaakt en verwijzen we derhalve nog naar het beleidsplan bomen.

Onderhoud bermen

De bermen worden sinds 2020 grotendeels op ecologische wijze beheerd, met extra maatregelen voor verkeersveiligheid waar nodig. Het grootste deel van onze bermen laten we twee keer per jaar maaien en het maaisel afvoeren. Bij doorgaande wegen sturen we met het maaien op één kant zomerbloei en de andere kant op voorjaarsbloei. Dit zodat er altijd één bloeiende berm is voor insecten. Daarnaast worden kruisingen en de eerste 75 cm van de rijbaan vaker gemaaid. Dit voorkomt overhangend gras op de weg en zorgt voor overzicht op de kruising.

Figuur 26 Eerste meter gemaaide berm, fietspad Langeraar

De gemeente Nieuwkoop heeft zich aangesloten bij “Groene Cirkels Bijenlandschap” een regionaal samenwerkingsverband om biodiversiteit te bevorderen, waarbij wilde bijen zogenaamde doelsoorten zijn. De wijze van beheer stemmen we verder af op de doelstellingen en de adviezen van dit samenwerkingsverband.

De eerste jaren zagen we dat het aantal distels en brandnetels in de berm toenam. Dit zijn voor agrariërs ongewenste kruiden. Door het maaien en afvoeren is de hoeveelheid hiervan flink afgenomen. Daarnaast zien we dat de hoeveelheid riet in sommige bermen toeneemt. Dit heeft wel aandacht nodig vanwege verkeersveiligheid.

In het kader van verkeersveiligheid is de bermverharding erg belangrijk. Daar waar gaten naast de verharding zijn ontstaan hebben we deze opgevuld met stevige grond. Bij een aantal locaties hebben we gekozen om grind of grasbetontegels aan te brengen.

Onderhoud straatmeubilair

In de afgelopen beheerperiode zijn verschillende banken, afvalbakken en hekwerken vervangen. Hierbij is gekozen voor duurzamere varianten. Zo zijn houten banken vervangen door metalen type. Deze hebben een langere levensduur en vragen minder jaarlijks onderhoud.

In 2020 zijn op verschillende plekken openbare watertappunten aangelegd. Wij hebben er toen voor gekozen om bij deze tappunten in te richten als een rustpunt/pauzeplek. Dit betekend dat we hier een picknickbank en fietsenrek hebben geplaatst.

Figuur 27 Watertappunt Anjerstraat te Papenveer (cyclorama)

Onderhoud machines groen

Alle machines zijn regelmatig onderhouden. Klein onderhoud en reparaties worden door onze eigen buitendienst uitgevoerd. Groot onderhoud en jaarlijkse keuringen worden door gespecialiseerde bedrijven uitgevoerd. Regelmatig onderhoud en keuringen zorgen ervoor dat de medewerkers de machines veilig kunnen gebruiken. Ook zijn hierdoor hoge onverwachte reparatiekosten voorkomen.

Veel van de (kleinere) machines zijn de afgelopen jaren vervangen door een elektrische variant. Dit hebben we gedaan vanuit duurzaamheid. Bijkomend voordeel is dat deze minder geluid en geen stank produceren.

Kwaliteitsniveau onderhoud

In het beleids- en beheerplan openbaar groen 2021-2025 is vastgelegd dat de gemeente Nieuwkoop het openbaar groen onderhoudt op beeldkwaliteitsniveau B. Voor de update van het beheerplan is het belangrijk om te controleren of aan deze doelstelling wordt voldaan. Met een quickscan heeft DG Groep in november 2024 éénmalig de kwaliteit van de beplanting en het gras in de gemeente beoordeeld. Daarmee is een onafhankelijk beeld van de kwaliteit van de openbare ruimte vastgesteld.

Samengevat is het totaalbeeld van de gemeente als volgt:

De gemiddelde verzorgende kwaliteit van de beplanting (onkruid in beplanting en de overgroei van het bosplantsoen) en het gras (grashoogte gazons en bijmaaien rondom obstakels en bomen) scoort beeldkwaliteitsniveau D. De slechte score is deels te wijten aan de gekozen beeldmeetlat (grashoogte gazon) voor het meten van de kwaliteit van het gazon. Wat ook meespeelt is het late tijdstip van de uitgevoerde meting. Om schade te voorkomen maaien we minder frequent en selectief. Toch is de algemene conclusie dat het kwaliteitsniveau voor gazons op basis van gemiddelde grashoogte niet wordt behaald.

De technische kwaliteit van de beplanting (beschadiging, kale plekken en snoeibeeld) en gras (beschadiging, kale plekken en kuilen/gaten) scoort gemiddeld beeldkwaliteitsniveau B en voldoet. De verzorgende kwaliteit (onkruidbestrijding) voldoet echter niet aan de ambitie van de gemeente. Er is op diverse plaatsen te veel en te hoog onkruid aanwezig in de plantvakken. Dit sluit aan bij het beeld dat er momenteel onvoldoende capaciteit bij de buitendienst beschikbaar is om dit verzorgend onderhoud voldoende uit te voeren.

Om een volledig beeld te krijgen is het noodzakelijk de komende beheerplanperiode eens per kwartaal (per seizoen) een kwaliteitsmeting uit te voeren.

Communicatie & participatie

Bij grotere renovatieprojecten worden bewoners en bedrijven actief geïnformeerd. Bij renovatie van een speelplaats, straat, buurt of wijk hebben we de bewoners geïnformeerd. Afhankelijk van de impact hebben we dit via een informatiebrief, inloopbijeenkomst en/of de website Denk mee gedaan.

In de meeste gevallen hebben wij vanuit de gemeente een voorstel voor type beplanting gemaakt en de belanghebbende hebben hier een reactie op kunnen geven. Daarnaast hebben de bewoners bij een paar projecten uit drie type bomen kunnen kiezen. De soort met de meeste stemmen is vervolgens aangeplant. Bij renovatie van een of enkele plantvakken op één plek informeren wij de direct aanwonende niet altijd. Dit omdat de impact en overlast beperkt zijn.

Sinds 2020 is de gemeente Nieuwkoop lid van Stichting Steenbreek. Door middel van diverse acties hebben we inwoners gestimuleerd om hun tuin te vergroenen. Dit hebben we onder andere gedaan door beplanting uit te delen in verschillende acties, ‘steen eruit, plant erin’, ‘Meer bomen nu’ en duurzaamheidsmarkt. Daarnaast hebben we subsidie op een regenton geven.

In juni 2024 is het beleidsplan bomen 2024-2033 vastgesteld. Een actiepunt uit dit beleidsplan is het stimuleren van het aanplanten van bomen en struiken door particulieren. Via de actie Meerbomen.nu zijn er begin 2025 ca. 500 bomen en struiken uitgedeeld. Via de actie Meer Erven.nu zijn er beplantingsplannen voor diverse erven in onze gemeente gemaakt en gerealiseerd. Op de duurzaamheidsmarkt deelden we gratis kleine bomen en struiken uit en bewoners van de nieuwe wijk de Verwondering in Nieuwveen konden zich inschrijven voor een gratis boom in de tuin. Zo betreken we inwoners steeds meer bij het belang van en groene leefomgeving.

Areaaluitbreiding

Vergeleken met 2020 zijn de arealen van het te beheren openbaar groen toegenomen. Dit komt voornamelijk door de aanleg van nieuwe woonwijken. Daarnaast is er meer groen aangelegd bij het opnieuw inrichten van bestaande woonwijken. Minder verharding en meer groen. Onderstaand figuur geeft de areaaluitbreiding per type groen weer.

2020

2025

Verschil

%

Bomen

st

11.765

13.034

1.269

9,7%

Bos

m2

214.933

218.498

3.565

1,6%

Houtige gewassen

m2

146.962

159.875

12.913

8,1%

Kruidachtige gewassen

m2

1.581

2.807

1.226

43,7%

Gazons

m2

332.118

367.593

35.475

9,7%

Grasbermen

m2

930.108

984.384

54.276

5,5%

Bloemrijke bermen

m2

6.839

9.003

2.164

24,0%

Grasvoetbalved

m2

26.670

27.800

1.130

4,1%

Afrasteringen

m1

6.709

7.151

442

6,2%

Zitbanken

st

273

306

33

10,8%

Picknickset

st

52

69

17

24,6%

Bloembakken

st

152

155

3

1,9%

Afvalbakken

st

338

394

56

14,2%

Figuur 28 Areaaluitbreiding 2021-2025

Onderstaand figuur geeft de voornaamste locaties aan waar deze wijzigingen in het areaal zijn.

Nieuwkoop

Zuidhoek (Regenboog e.o.)

Natuuroevers Nieuwkoop

Ladderaak, aanleg speellocaties en sportplaats

Park Buytewech, verbeteren biodiversiteit en aanleg trapveld park

Grendel

Reghthuysplein, groene invulling plein

Meijepark, compensatie bomen door Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden

Speelplaats de Zudde

Nieuwveen

De Verwondering, incl Noordereiland en Laan der Verwondering

Schoterhoek 1, extra sierplantsoen, Schoterhoek 2 plantsoenen en landschappelijke beplanting

Teylersplein

Nieuw Amstel West, compensatie bomen door Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden

Ter Aar

Hollands Hof (Holstein e.o.)

IKC Ter Aar e.o

Rotonde Westkanaalweg

Begraafplaats Ter Aar

Ter Aar Vernieuwd Verbonden

Speelplaats Mr. Jonkerpad

Langeraar/Papenveer

Papeneiland

Vivero (Landerij e.o.)

Geerweg (haagbeplanting)

Zevenhoven

Hofstraat Noordeinde

IKC Zevenhoven

Noorden

Driekoppenland (Meerkoet e.o.)

De Kuil en speelplaats Anemonenstraat

Woerdense Verlaat

Milandweg, compensatie bomen door Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden

Figuur 29 Voornaamste wijzigingen areaal

Personeel

Het uitgangspunt bij het onderhoud is dat we alles zelf doen tenzij. Dit betekend onder andere dat in de winterperiode de wijkploegen grotendeels zelf het snoeien van bomen verzorgen, zelf de gazons maaien en banken en afvalbakken plaatsen. Werkzaamheden die we onder andere uitbesteden zijn het rooien van plantvakken, het aanleggen van nieuwe plantvakken en boomveiligheidcontroles.

De voormannen houden naast het coördineren van het onderhoud ook toezicht op de ingehuurde aannemers en handelen meldingen af.

Tijdens de zomermaanden huren wij elk jaar extra mensen in voor de onkruidbestrijding in de plantvakken. Daarnaast huren wij medewerkers van Rijnvicus in. Deze medewerkers zijn het gehele jaar bij de gemeente aan het werk, omdat zij ook voor andere beheerdisciplines werk verrichten. Ook huren wij het gehele jaar voor één dag in de week een leer-werkploeg met begeleiding van Rijnvicus in.

Er is in het verleden extra formatie aangetrokken om in te zetten voor onkruidbestrijding op verhardingen en inzet op de milieustraat. Deze formatie is toegevoegd aan wijkbeheer, maar niet inzetbaar voor taken die horen bij het beheer van openbaar groen, bermen en straatmeubilair. Inclusief deze aanvullende taken is er momenteel ca. 21 Fte beschikbaar (20,89) en 2 Fte voor twee voormannen groen.

In de afgelopen beheerperiode is er geen uitbreiding Fte geweest. De areaaluitbreidingen zijn elk jaar omgezet in geld. Met dit geld hebben wij het onderhoud uitbesteed.

Financiën (t/m 2024)

Onderhoud groen

Op de publiekrechtelijke heffingen hebben we geen invloed. Dit zijn namelijk de waterschapsbelastingen. Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (Waternet) heeft een achterstand in het innen van waterschapsbelastingen. In 2024 hebben wij met terugwerkende kracht alsnog aanslagen ontvangen voor 2021 tot en met 2023. Vandaar dat het werkelijke bedrag in 2024 hoger is dan de voorgaande jaren.

Areaaluitbreiding is elk jaar bijgeraamd bij de begroting. Dit zodat er personeel ingehuurd kan worden om het onderhoud uit te besteden.

We hebben wat schadeclaims moeten uitkeren. Deze schades zijn ontstaan door werkzaamheden van onze eigen dienst.

In de maand december huren wij aannemers in om voor ons werk uit te voeren. De facturen van deze werkzaamheden krijgen we soms pas als het boekingsjaar al is afgesloten. Vandaar dat er elk jaar nagekomen lasten zijn.

Kosten soort

Publiek- rechtelijk heffingen

Overig onderhoud

Schades

Nagekomen lasten

Overige goederen

Contributies,lidm,abonn,vaklit

2020

Begroot

€ 472.765

€ 14.882

€ 200

Werkelijk

€ 26.962

€ 558.764

€ 99

€ 952

€ 21.989

€ 85

Saldo

€ -26.962

€ -85.999

€ -99

€ -952

€ -7.107

€ 115

2021

Begroot

€ 4.259

€ 513.310

€ 15.232

€ 200

Werkelijk

€ 19.728

€ 485.007

€ 452

€ 315

€ 41.251

€ 30

Saldo

€ -15.469

€ 28.303

€ -452

€ -315

€ -26.019

€ 170

2022

Begroot

€ 556.489

€ 15.379

€ 200

Werkelijk

€ 11.163

€ 539.309

€ 71.390

€ 80

Saldo

€ -11.163

€ 17.180

€ -56.011

€ 120

2023

Begroot

€ 4.259

€ 617.415

€ 10.379

€ 200

Werkelijk

€ 21.479

€ 763.004

€ 1.304

€ 582

€ 18.738

€ 30

Saldo

€ -17.220

€ -145.589

€ -1.304

€ -582

€ -8.359

€ 170

2024

Begroot

€ 4.259

€ 617.415

€ 10.379

€ 200

Werkelijk

€ 39.170

€ 706.799

€ 570

€ 70.728

€ 30

Saldo

€ -34.911

€ -89.384

€ -570

?

€ -60.349

€ 170

Figuur 30 Budget openbaar groen 2020-2024

Onderhoud machines groen

De onderhoudskosten voor de machines heeft vrijwel elk jaar een overschrijding. Dit komt door onverwacht meer schade aan machines. Daarnaast zien we dat met name de arbeidskosten voor reparatie en onderhoud gestegen zijn.

Door inruil van de oude machines hebben we de uitgaven van kleine investeringen lager kunnen houden.

Kosten soort

Onderhoud installaties

Investeringen < 25.000

Afschrijvingen

2020

Begroot

€ 31.309

€ 14.757

€ 4.315

Werkelijk

€ 37.375

€ 14.068

€ 4.315

Saldo

€ -6.066

€ 689

€ 0

2021

Begroot

€ 31.849

€ 15.037

€ 4.315

Werkelijk

€ 31.618

€ 13.135

€ 4.315

Saldo

€ 231

€ 1.902

€ 0

2022

Begroot

€ 31.893

€ 15.247

€ 4.315

Werkelijk

€ 43.846

€ 7.754

€ 24.062

Saldo

€ -11.953

€ 7.493

€ -19.747

2023

Begroot

€ 32.893

€ 15.717

€ 24.062

Werkelijk

€ 42.331

€ 4.774

€ 24.062

Saldo

€ -9.438

€ 10.943

€ 0

2024

Begroot

€ 32.893

€ 15.717

€ 24.061

Werkelijk

€ 46.789

€ 13.220

?

Saldo

€ -13.896

€ 2.497

€ 24.061

Figuur 31 Budget machines openbaar groen 2020-2024

Onderhoud bermen

Areaaluitbreiding is elk jaar bijgeraamd bij de begroting. Dit zodat voldoende geld beschikbaar is om de bermen te laten maaien. De afgelopen twee jaar waren er minder bermreparaties noodzakelijk waardoor het saldo hoger is.

Kosten soort

2020

Begroot

€ 234.188

Werkelijk

€ 236.941

Saldo

€ -2.753

2021

Begroot

€ 383.419

Werkelijk

€ 405.281

Saldo

€ -21.862

2022

Begroot

€ 326.529

Werkelijk

€ 314.386

Saldo

€ 12.143

2023

Begroot

€ 326.529

Werkelijk

€ 232.252

Saldo

€ 94.277

2024

Begroot

€ 340.243

Werkelijk

€ 281.795

Saldo

€ 58.448

Figuur 32 Budget bermen 2020-2024

Onderhoud straatmeubilair

In 2020 is het budget overschreden. Dit komt doordat er banken, picknicktafels, afvalbakken en fietsbeugels bij de openbare watertappunten zijn gekocht en geplaatst.

De jaren 2022 tot en met 2024 hebben een overschot op het budget. Dit komt voornamelijk doordat we bij het merendeel van ons areaal de houten types hebben vervangen voor metalen typen. Deze hebben een langere levensduur en vragen minder jaarlijks onderhoud.

Kosten soort

2020

Begroot

€ 86.836

Werkelijk

€ 112.242

Saldo

€ -25.406

2021

Begroot

€ 86.836

Werkelijk

€ 86.840

Saldo

€ -4

2022

Begroot

€ 96.430

Werkelijk

€ 92.716

Saldo

€ 3.714

2023

Begroot

€ 99.712

Werkelijk

€ 95.770

Saldo

€ 3.942

2024

Begroot

€ 103.900

Werkelijk

€ 100.970

Saldo

€ 2.930

Figuur 33 Budget straatmeubilair 202-2024

2.1Europese wetgeving

Unilijst invasieve exoten

De Europese Unie heeft een lijst van samengesteld van invasieve soorten die in Europa voorkomen en schade veroorzaken of dit in de toekomst waarschijnlijk gaan doen. Dit is de Unilijst invasieve exoten. Het is de taak van de lidstaten om deze soorten in het wild uit te roeien. Als uitroeien niet lukt, moeten de nadelige effecten zoveel mogelijk beperkt worden.

2.2Landelijk beleid en wetgeving

Omgevingswet

Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Deze wet vervangt 26 Nederlandse wetten en aanvullende regelgeving. Met de Omgevingswet is dit samengevoegd, vereenvoudigd en gemoderniseerd voor ruimtelijke projecten. De Omgevingswet werkt met een aantal kerninstrumenten:

•Omgevingsvisie (Rijk, provincie, gemeente),

•Omgevingsplan (gemeente)

•Omgevingsprogramma’s (Rijk, provincie, waterschap, gemeente)

•Instructieregels, omgevingsverordening en waterschapsverordening (Rijk, provincie, waterschap)

De regelgeving wordt in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) geplaatst en op die manier voor initiatiefnemers ontsloten. Om de regelgeving voor bomen goed en locatie gebonden te borgen is het opnemen van bomen in het DSO van belang.

Opmerking: Bestaande regelgeving over de fysieke leefomgeving wordt vanaf van 1 januari 2024 in eerste instantie overgenomen in een tijdelijk deel van het gemeentelijk omgevingsplan. Voor 1 januari 2032 (overgangsperiode) moeten gemeenten de regelgeving aanpassen aan de eisen van de Omgevingswet en opnemen in het zogenaamde nieuwe deel van het omgevingsplan.

De voormalige Wet Natuurbescherming maakt sinds januari 2024 ook deel uit van de omgevingswet.

Nationale omgevingsvisie

In de nationale omgevingsvisie is in 2020 vastgesteld. Hierin zijn vier prioriteiten benoemd waarin groen, en specifiek bomen, een belangrijke bijdrage kunnen leveren*:

•Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie: vasthouden van water, klimaatbestendige inrichting, aanpassing energie-infrastructuur met aandacht voor de kwaliteit van de leefomgeving.

•Duurzaam en (circulair) economisch groeipotentieel: duurzaam en circulair maken van onze economie en energievoorziening en het versterken van de kwaliteit van de leefomgeving.

•Sterke en gezonde steden en regio’s: de nadruk ligt op klimaatbestendig en natuur- inclusief bouwen, waarbij grote open ruimten tussen steden hun groene karakter behouden en het aanbod en de kwaliteit van groen in de stad worden versterkt en aangesloten op groen buiten de stad.

•Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied: verbetering van de biodiversiteit wordt én als ecologische én als economische uitdaging benoemd.

Deze prioriteiten werken door in de programma’s, visies en plannen van provincies waterschappen en gemeenten.

*Bron: Handreiking omgevingswet en bomen 2021 (Norminstituut bomen/ Bomenstichting)

Burgerlijk wetboek

De wettelijke zorgplicht (artikel 6:162 BW) is van toepassing op het beheer van groenvoorzieningen. Waar de gemeente eigenaar of beheerder is heeft de gemeente een zorgplicht. Dit heeft in de praktijk vooral betrekking op gemeentelijke bomen vanwege het risico op schade of letsel door vallende takken of omvallen van een boom. Als er sprake is van schade door een omgevallen boom in de openbare ruimte, dan kan de gemeente aansprakelijk zijn, tenzij de gemeente kan aantonen voldoende zorg aan de boom te hebben besteed. Dit betekent dat de gemeente het beheer aantoonbaar op deugdelijke wijze moet organiseren.

2.3Provinciaal beleid

In de omgevingsvisie van de provincie Zuid-Holland zijn diverse beleidsvlakken opgenomen, verwerkt in thema’s, die raakvlak hebben met openbaar groen en bermen. De thema’s zijn:

•Klimaatbestendig Zuid-Holland

•Gezonde en veilige leefomgeving

Doelstellingen uit de provinciale omgevingsvisie komen voort uit de nationale omgevingsvisie en werken door in gemeentelijk beleid (omgevingsvisie en omgevingsplan).

Klimaatbestendig Zuid-Holland

De doelstelling is dat de fysieke leefomgeving de komende decennia zodanig ingericht wordt dat deze de gevolgen van klimaatverandering doelmatig kan opvangen, de zogenaamde klimaatadaptatie. Dit geldt voor zowel nieuwbouwontwikkelingen, als de fysieke leefomgeving van bestaand bebouwd gebied.

Het werken aan klimaatadaptatie heeft de provincie Zuid-Holland uitgewerkt in de strategie ‘Weerkrachtig Zuid-Holland’. Het raakvlak met bomen en groen komt vooral terug in de thema’s ‘Toekomstbestendige bebouwing’ en ‘Groene leefomgeving’.

Toekomstbestendige bebouwing

Samen met onder meer partijen uit de bouwsector, waterschappen, gemeenten en natuurorganisaties is afgesproken dat klimaat adaptief bouwen de norm is in Zuid-Holland. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zijn toegerust op de gevolgen van klimaatverandering. Daartoe is een leidraad en programma van eisen klimaat adaptief bouwen opgesteld. Hierin is onder andere aandacht voor het voorkomen van wateroverlast en hittestress in de gebouwde omgeving.

Ook bestaand bebouwd gebied zal klimaatbestendig ingericht moeten worden. Met behulp van de klimaatstresstesten en risicodialogen met stakeholders bereiden overheden maatregelen in de fysieke leefomgeving voor om de gevolgen van klimaatverandering zoveel als mogelijk op te kunnen vangen. Ook maken ze afspraken met private partijen om hun eigendommen/bebouwing klimaat adaptief te maken.

Groene leefomgeving

Zuid-Holland investeert in een gezonde, aantrekkelijke en veilige leefomgeving voor mens en natuur. Daarom zet de provincie in op kwalitatief hoogwaardig en bereikbaar groenblauw in en om de stad, ontwikkeling van nationale parken, diversiteit in landschappen en duurzame landbouw. Door klimaatverandering wint deze inzet aan urgentie: toevoegen van- en ruimte bieden aan meer groen en water zijn effectieve oplossingen in het tegengaan van wateroverlast en hittestress in met name stedelijk gebied. Vooral groepen zoals ouderen en zieken die extra kwetsbaar zijn voor hittestress kunnen daarvan profiteren.

Klimaatverandering zorgt daarnaast voor nieuwe uitdagingen. Bijvoorbeeld de impact op de natuur. Andere soorten dieren en planten doen hun intrede. De biodiversiteit, bijvoorbeeld de insectendiversiteit of kwetsbare gewassen, staat nog meer onder druk door onder meer droogte en verzilting. Klimaatverandering kan het behoud van sommige voor Zuid-Holland kenmerken plant- en diersoorten (icoonsoorten) wellicht onhoudbaar maken. Landschappen veranderen doordat andere gewassen of landbouwfuncties worden gekozen ten gunste van waterpeilstijging in bodemdalingsgevoelige gebieden. Het is de ambitie om in Zuid-Holland deze rijke groenblauwe leefomgeving maximaal te benutten en beschermen tegen de negatieve gevolgen van weersextremen.

Gezonde en veilige leefomgeving

De provincie wil zorgen voor een gezonde en veilige leefomgeving. Een omgeving die inwoners als prettig ervaren, uitnodigt tot gezond gedrag en beschermt tegen negatieve invloeden, zoals luchtvervuiling, bodemverontreiniging, veiligheidsrisico’s, geluid, wateroverlast en hittestress. Naast het beschermen willen wij een duidelijke verbetering van de huidige leefomgeving bevorderen door de leefomgeving ook op gezond gedrag in te richten. In al ons beleid geven we aandacht aan gezondheid en veiligheid. Wij verbinden daarbij het fysieke en sociale domein.

•De provincie wil daarbij stress-gerelateerde ziektes voorkomen en verminderen door het aanbieden van verschillende soorten groen (bos, park en recreatieterreinen) voor sportieve en recreatieve inspanning en ontspanning. Samen met partners zetten we hiermee in op verhoging van de levensverwachting in verschillende wijken.

•De provincie wil de ecosysteemdiensten, zoals verkoeling, versterken immuunsysteem en natuurlijke plaagregulatie, die de natuur ons biedt ten volle benutten voor onze gezondheid.

•Bij het beschermen tegen negatieve milieuaspecten zet de provincie vergunningverlening, toezicht en handhaving (de VTH-instrumenten) krachtig in om bestaande grenswaarden te bewaken, maar daarnaast streven wij naar een milieukwaliteit waarbij er een zo gering mogelijk negatief effect is op de gezondheid en veiligheid.

•Bij de economische, ruimtelijke en mobiliteitsplannen van de provincie worden de aspecten gezond en veilig expliciet betrokken. Hiervoor ontwikkelt de provincie samen met gemeenten richtlijnen (o.a. voor planprocessen) en pakt een stimulerende en faciliterende rol naar gemeenten en maatschappelijke partijen.

•Samen met de kennisinstellingen in Zuid-Holland en de reguliere gezondheidszorg via innovatie de positieve effecten van de leefomgeving op de gezondheid versterken en beter in beeld brengen.

•Bij de aandacht voor gezondheid, extra aandacht voor kwetsbare groepen en wijken met een gezondheidsachterstand.

2.4Gemeentelijk beleid en regelgeving

Algemene Plaatselijke Verordening Gemeente Nieuwkoop

In afdeling 3 ‘Het bewaren van houtopstanden’ van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) is de gemeentelijke regelgeving voor bomen en houtopstanden te vinden. Het is regelgeving voor de fysieke leefomgeving. Uiteindelijk wordt dit onderdeel overgeheveld naar de Omgevingswet en maakt het deel uit van het tijdelijke deel van het Omgevingsplan. Inhoudelijk verandert er niets.

De APV regelt dat het “verboden is zonder omgevingsvergunning van het bevoegd gezag houtopstanden te (doen) vellen die staan vermeld op de lijst beschermwaardige houtopstanden”. In maart 2025 is de APV op dit onderwerp geactualiseerd en aangescherpt. Hierdoor ontstaat een koppeling met het beleidsplan bomen waardoor ook de overige gemeentelijke bomen beter zijn beschermd.

Hoe we in de gemeente Nieuwkoop omgaan met bomen is vastgelegd in gemeentelijke regelgeving en beleid. Regelgeving ligt vast in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) waarin de bescherming van beschermwaardige bomen is vastgelegd en de bijbehorende uitvoeringsregeling.

In navolging van het landelijk beleid heeft de gemeente een omgevingsvisie opgesteld. Deze visie wordt nader uitgewerkt in het omgevingsplan. Dit proces loopt gelijktijdig met het opstellen van dit beleidsdocument.

Daarnaast is ander gemeentelijk beleid van belang, namelijk het duurzaamheidsprogramma, het beleidskader duurzaamheid, het coalitieakkoord en het collegeprogramma.

Samengevat ligt de focus in het gemeentelijk beleid op een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving, een klimaatbestendige buitenruimte en biodiversiteit. Groen en bomen leveren een belangrijke bijdrage hieraan. Dit in navolging van landelijk- en provinciaal beleid. Het is als het ware opgenomen in het DNA van de gemeente Nieuwkoop.

Omgevingsvisie Gemeente Nieuwkoop

In 2021 is de Omgevingsvisie Gemeente Nieuwkoop vastgesteld. Voor de totstandkoming van de Omgevingsvisie hebben veel Nieuwkopers meegewerkt en meegedacht. Verschillende inwoners, ondernemers, verenigingen, organisaties, belangengroepen, dorpsraden, ketenpartners en gemeentelijke afdelingen hebben op verschillende manieren hun input gegeven. Hieruit zijn zeven Nieuwkoopse drijfveren gekomen waaraan een kwalitatief hoogwaardige en groene openbare ruimte een belangrijke bijdrage levert.

Deze drijfveren zijn vertaald naar drie thema’s:

•Gelukkige mensen

•Sterke dorpen

•Groene toekomst

Openbaar groen, bermen en straatmeubilair spelen een belangrijke rol bij het bereiken van de ambities per thema. Hieronder zijn de belangrijkste punten voor openbaar groen, bermen en straatmeubilair per thema opgenomen.

Gelukkige mensen

In deze ambitie zijn de volgende raakvlakken met groen en bomen weergegeven:

•Een gezonde, sociale leefomgeving staat centraal bij het ontwikkelen van nieuwe woonwijken en het aanpassen van bestaande woonwijken. Dat betekent veel ruimte voor groen, voor ontmoeting en beweging;

•Het meest genoemd bij de jongeren enquête: Groen, duurzaamheid, starterswoningen, meer winkels en horeca: Belangrijk voor onze toekomst!

•Landelijk onderzoek toont aan dat mensen in een groene omgeving gelukkiger zijn. Daarnaast draagt groen bij aan onze gezondheid;

•Warme dagen komen in de toekomst steeds vaker voor. Bomen en planten verminderden hittestress. Daarom behouden en versterken we ons groene, waterrijke karakter. Zowel in de tuinen als in het openbare gebied binnen de kernen.

Sterke dorpen

•Verspreid over alle dorpskernen voegen we ruim 2300 woningen toe. Bouwen we aan de randen van dorpen in het landschap dan gebeurt dit zorgvuldig en op een passende manier;

•Ruimte voor groen en een gezonde leefomgeving blijft hierbij belangrijk.

Groene toekomst

•De karakteristieke geschiedenis van het landschap blijft voelbaar. Hiervoor zijn behoud van de afwisseling en openheid van het landschap en cultuurhistorische elementen van belang;

•Onze inwoners vinden groen belangrijk. Een groen omgeving verzacht de effecten van klimaatverandering, draagt bij aan biodiversiteit, zorgt dat menen zich prettig voelen en heeft nog andere gezondheidseffecten. Zo kan groen hittestress verlagen;

•In onze woongebieden houden we rekening met klimaatverandering. Wijken worden klimaatbestendig, klimaat adaptief en klimaatneutraal met veel groen en water;

•We zorgen voor meer en diverser groen in onze woongebieden, gaan natuurinclusief bouwen en stimuleren inwoners hun tuin te vergroenen;

•Groen speelt ook een rol om winkelgebieden aantrekkelijk te houden. We versterken de beleving van de centra door (waar mogelijk) de verbinding met het omliggende landschapen te maken en groen en water toe te voegen. Dit zorgt voor meer koelte op hete dagen.

•Ook bedrijventerreinen en kunnen bijdragen aan vergroening, klimaatadaptatie en inpassing in het landschap. Bij revitaliseren van bedrijventerreinen werken we aan meer groen, water en/of groene daken of gevels.

Beleidsplan bomen 2024-2033 Gemeente Nieuwkoop

In juni 2024 heeft de gemeenteraad het ‘Beleidsplan bomen 2024-2033’ vastgesteld. Het doel van het beleidsplan is het creëren van mogelijkheden voor de ontwikkeling en het behoud van een toekomstbestendig boombestand en uitbreiding van het boombestand op plekken waar dit gewenst is. Het beleid is uitgewerkt in een vijftal vertakkingen, namelijk:

1Kwaliteit boombestand;

2Kwantiteit boombestand;

3Bomen en overlast;

4Regels voor bescherming van bomen;

5Omgevingswet en bomen.

Bomen dragen bij aan een klimaatbestendige buitenruimte en aan het behoud en toename van biodiversiteit. Bomen helpen bij het aantrekkelijker en gezonder maken van de leefomgeving. Om dit waar te maken hebben we nu en in de toekomst gezonde en goed functionerende bomen nodig. De bomen zijn van diverse samenstelling en afgestemd op de standplaats. Dat zijn de bomen die ons ‘ecosysteemdiensten’ leveren. Waar nodig breiden we het aantal bomen en bosschages uit. Natuurlijk doen we dit met aandacht voor de omgeving en de mensen die daar al wonen, werken en recreëren. Want ook zij hebben wensen rondom bomen in hun leefomgeving en hier houden we rekening mee.

Wij beheren de bomen voor de toekomst en zijn verantwoordelijk voor de bomen die nodig zijn in de toekomst. Daarom hanteren we het principe van goed rentmeesterschap. Wat een rentmeester beheert is geleend en moet dus ongeschonden en liefst met toegevoegde waarde aan de eigenaar worden geretourneerd dan wel aan de toekomstige generatie worden overgedragen.

Door de voordelen en het belang van bomen beter te behartigen in het beheer en de ontwikkeling van de openbare ruimte plukken we daar uiteindelijk de vruchten van en geven we invulling aan de visie ‘Rentmeesterschap’. Uitgangspunten die we formuleren zijn:

•gericht op het behoud van kwaliteit en/of het areaal van onze bomen;

en

•gericht op de toename van kwaliteit en/of het areaal van onze bomen.

Bomen leveren een positieve bijdrage aan een aantrekkelijke- en gezonde leefomgeving, biodiversiteit en klimaatadaptatie in onze gemeente.

Beleidskader Duurzaamheid en Duurzaamheidsprogramma Nieuwkoop

In 2019 is het Beleidskader Duurzaamheid Gemeente Nieuwkoop 2020 vastgesteld. Dit beleidskader bevat de duurzaamheidsambities van de gemeente op zes thema’s: Energietransitie, Klimaatadaptatie, Circulaire Economie, Biodiversiteit, Mobiliteit en Gemeentelijke Organisatie. Deze thema’s zijn nader uitgewerkt in opgaven per thema.

Het Duurzaamheidsprogramma 2025-2028 is het uitvoeringsprogramma dat hoort bij het Beleidskader Duurzaamheid. Het bevat een evaluatie van de behaalde resultaten over de periode 2021-2024 en geeft het overzicht van de projecten en activiteiten, waarmee de gemeente de komende jaren de beleidsdoelen wil bereiken. Het raakvlak met groen en bomen komt vooral naar voren in de thema’s Klimaatadaptatie en Biodiversiteit. Het raakvlak met bermen komt vooral naar voren in het thema circulaire economie.

Klimaatadaptatie

Voor de lange termijn (2030-2050) wil de gemeente zich adequaat voorbereiden op de effecten van klimaatverandering. Het programma duurzaamheid heeft als beleidsdoel: De gemeente is klimaatbestendig en waterrobuust in 2030. En circulair en klimaatbestendig handelen in de eigen organisatie

Inmiddels zijn de zogenaamde stresstesten, bijvoorbeeld op het gebied van wateroverlast of hittestress afgerond zodat steeds duidelijker wordt waar de aandachtsgebieden voor dit thema liggen.

Het doel is dat klimaat adaptief handelen in de gemeentelijke werkwijze wordt verankerd en een strategie wordt vastgesteld. Daarnaast zorgen nieuwe beheerplannen voor verankering van het thema in het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Belangrijke aandachtspunten waar openbaar groen en bermen een bijdrage kunnen leveren zijn:

•Mogelijkheden scheppen voor het vasthouden van regenwater om piekafvoeren te voorkoen en het afvoeren ervan naar oppervlakte- en grondwater in plaats van naar de riolering;

•Meer vergroening en minder versteende inrichting in openbaar gebied, een inrichting die ook meehelpt aan biodiversiteit, aantrekkelijker en gezonder maken van de leefomgeving en waardoor de natuur zelf ook een rol kan spelen in waterberging tijdens piekbelasting.

In het uitvoeringsprogramma, onderdeel ‘Klimaatadaptie’, zijn de volgende speerpunten en subdoelen opgenomen openbaar groen, bermen een belangrijke bijdrage aan kunnen leveren:

•Hittebestendige openbare ruimte

o De openbare ruimte is klimaatbestendig en waterrobuust:

•Wateropslag en infiltratie

o Vergroten van het aandeel groen in tuinen volgens de Stichting Steenbreek richtlijnen

Voor een hittebestendige openbare ruimte richten we ons op het creëren van meer schaduw, groen en water. Door vergroening maken we de omgeving beter bestand tegen warmte en zorgen we voor een betere leefbaarheid tijdens hete zomers. Bij integrale reconstructieprojecten streven we naar groenere straten.

Om wateroverlast en droogte in de gemeente tegen te gaan, zetten we in op wateropslag en infiltratie. Door slimme systemen en het bevorderen van groen in tuinen vangen we regenwater beter op en laten we het beter infiltreren in de bodem. Een belangrijke maatregel is het beperken van verharding in tuinen op basis van de Steenbreek richtlijn.

Biodiversiteit

Voor de lange termijn (2030-2050) werkt de gemeente toe naar het behouden van de aanwezige biodiversiteit en, waar mogelijk, het verhogen ervan. Het programma duurzaamheid heeft als beleidsdoel: Behouden en vergroten van de biodiversiteit in 2030. Uiteindelijk streven we naar een rijke groenblauwe omgeving: wonen, werken en recreëren in harmonie met het landschap (2025).

Het beleid van de gemeente is gericht op de toename van het aantal en de diversiteit van soorten in zowel dorpen als het landelijk gebied. Belangrijke aandachtspunten waar bomen een bijdrage kunnen leveren zijn:

•In de openbare ruimte meer en diverser openbaar groen realiseren en inzetten op het laten toenemen van het aantal en de diversiteit van bomen;

•Meer natuur mogelijk maken in de bebouwde omgeving door onder meer natuurinclusief bouwen en meer ruimte voor openbaar groen.

In het uitvoeringsplan onderdeel ‘Biodiversiteit’ zijn de volgende speerpunten opgenomen waar openbaar groen en bermen een belangrijke bijdrage kunnen leveren:

•Biodiverse openbare ruimte

o Meer ruimte bieden aan natuur en biodiversiteit als waardvolle onderdelen van de fysieke leefomgeving

o Versterken van ecologische verbindingen in landelijk en stedelijk gebied

o Vergroten van de biodiversiteit in de openbare ruimte

•Betrekken inwoners en ondernemers voor biodiversiteit

o Samenwerken met inwoners en ondernemers voor het vergroten van biodiversiteit

We streven naar het vergroten van de ruimte voor natuur, het versterken van ecologische verbindingen en het bevorderen van biodiversiteit in de openbare ruimte. Acties die we hiervoor ondernemen zijn onder andere de afronding van de aanleg van het gemeentebos in de Noordse Buurt, het uitvoeren van het ‘Beleidsplan bomen’ gericht op biodiversiteit en het monitoren van de biodiversiteit in bermen.

Wij vinden het belangrijk bewoners te betrekken bij het behoud en de vergroting van biodiversiteit. Samenwerking met de inwoners is essentieel om een gezonde en diverse natuur te creëren. We organiseren acties zoals het uitdelen van bomen aan bewoners, zodat zij zelf kunnen bijdragen aan een groener milieu.

Circulaire economie

De gemeente sluit zich aan bij de landelijke ambitie om volledig circulair te zijn in 2050 en 50% minder gebruik van primaire grondstoffen te realiseren in 2030. Circulariteit draagt bij aan duurzaamheid door o.a. kortere kringlopen, meer lokale productie en consumptie en daardoor ook minder transportbewegingen.

Raakvakken tussen openbaar groen, bermen en straatmeubilair en circulaire economie zijn:

•Circulair inkopen: de gemeente streeft naar 50% circulaire inkoop in 2030 en naar 100% in 2050.

•In het Actieplan MVOI werken we deze doelstellingen verder uit voor verschillende productgroepen. Ook werkt de gemeente haar rol naar het stimuleren van circulair bouwen uit.

•Het programma duurzaamheid heeft als beleidsdoel: Bijdragen aan Nederland circulair in 2030 en circulair. En klimaatbestendig handelen in de eigen organisatie.

Figuur 34 Visie regionaal samenwerkingsverband (Grondstroffencollectief)

In het uitvoeringsplan onderdeel ‘Circulaire economie’ zijn de volgende speerpunten opgenomen waar openbaar groen, bermen en straatmeubilair een belangrijke bijdrage kunnen leveren:

•Circulaire gemeentelijke strategie

o Een circulaire strategie voor de gemeente Nieuwkoop

•Ondersteunen circulariteit bij ondernemers

We gaan ons inkoop- en aanbestedingsbeleid verder verduurzamen. Door het hanteren van duurzame inkoopprincipes, dragen we bij aan een circulaire economie en ondersteunen we bedrijven die zich inzetten voor milieuvriendelijke producten en diensten. Bij circulair inkopen focussen we ons op het optimaliseren van de grondstoffenstroom. Het doel is producten, onderdelen en materialen in te kopen die hun waarde optimaal behouden.

We ondersteunen circulaire initiatieven in de landbouwsector. Zo krijgt kringlooplandbouw extra aandacht, waarbij alles dat door het landbouwsysteem wordt gebruikt vanuit datzelfde systeem weer wordt aangevuld. Daarnaast ondersteunen we ook andere lokale circulaire initiatieven van ondernemers. De kennis en ervaring die we opdoen door landelijke en regionale circulaire samenwerkingsverbanden op te zoeken en kennissessies bij te wonen zetten we in om ondernemers te begeleiden naar een circulaire economie. Zo versterken we de circulaire economie binnen de gemeente.

•Circulair en klimaatbestendig handelen in de eigen organisatie

o Een circulaire strategie voor de eigen organisatie

o Bij productgroepen waar dit toepasbaar is, is maatschappelijk Verantwoord ondernemen en Inkopen (MVOI) toegepast

•Duurzaamheid in gemeentelijke projecten

o Klimaatbestendigheid is een standaard eis bij projecten in de openbare ruimte

De gemeente zet in op duurzaam inkopen. Duurzaamheid wordt een standaard onderdeel van de gemeentelijke projecten in de openbare ruimte.

Gezondheidsbeleid 2021

Het gezondheidsbeleid van de gemeente Nieuwkoop spitst zich toe op de vraag: “Hoe kunnen wij onze inwoners helpen hun leven zo gezond mogelijk in te richten?”. Dit is uitgewerkt in 3 thema’s Samen gezond, Gezond gedrag en Gezonde omgeving. Het belang van openbaar groen, bermen en straatmeubilair komt uiting in het thema’s gezond gedrag en gezonde omgeving.

•Gezond gedrag:

We zetten in op uitdagend aanbod voor spelen en bewegen in de openbare ruimte

(zie “Uitnodigende buitenruimte voor spelen & bewegen”).

•Gezonde omgeving

We zetten in op een gezonde omgeving voor onze inwoners. Met voldoende passende woningen en een groene en veilige buitenruimte, zodat onze inwoners zich goed voelen in onze gemeente. Onze gemeente is een groene gemeente met veel natuur. Deze natuur heeft grote invloed op onze gezondheid. Zo toont onderzoek aan dat een groene omgeving veel positieve effecten kan hebben op de gezondheid. Dit blijkt ook uit de enquêtes die gehouden zijn in het kader van de Omgevingsvisie. Onze inwoners hechten veel waarde aan de groene en waterrijke omgeving waarin ze wonen. Dit is uitgewerkt in een drietal onderdelen:

o Een groene omgeving:

Onderzoek heeft aangetoond dat groen veel positieve effecten kan hebben op de gezondheid. Zo reduceert het stress en bevordert het de sociale cohesie. Uit gesprekken met inwoners is ook gebleken dat de groene omgeving een van de redenen is dat ze hier zo graag wonen. Dat willen we behouden. Daarnaast kan groen hittestress tegengaan. Hittestress is een sterk verhoogde gevoelstemperatuur die optreedt bij warm weer. We streven naar een aantrekkelijke groene omgeving voor iedereen.

Het beleidsplan zet zich in voor:

1In het beleids- en beheerplan openbaar groen zetten we in op klimaatadaptatie en het vergroenen van versteende wijken.

2Bij nieuwe ontwikkelingen en grootschalige onderhoudsprojecten reserveren we voldoende ruimte voor groen en verbeteren en behouden we zoveel mogelijk groen dat al aanwezig is.

3We stimuleren inwoners hun tuin te vergroenen.

4We faciliteren ontspanning in de buitenruimte door middel van pleintjes en bankjes.

o Uitnodigende buitenruimte voor spelen & bewegen:

In het begin van deze nota gaven we aan dat gezondheid in principe de verantwoordelijkheid is van inwoners zelf. Wij zorgen ervoor dat het zo gemakkelijk mogelijk is om gezond te leven. Als het gaat om bewegen en spelen is die uitspraak zeker waar. We willen ervoor zorgen dat iedereen eenvoudig gebruik kan maken van de buitenruimte en de buitenruimte kan benutten om te bewegen en te spelen. Dit doen we door de buitenruimte veilig, toegankelijk en ook uitnodigend in te richten. Denk hierbij aan mooie natuurlijke speeltuinen die de fantasie prikkelen en veilige fiets en wandelpaden voor iedereen. Zo hopen we dat iedereen (meer) gaat bewegen.

Het beleidsplan zet zich in voor:

1We realiseren speel en beweegplekken dichtbij voor alle leeftijden. Hierbij denken we niet alleen aan speeltuinen, maar ook aan bijvoorbeeld trapveldjes of plantsoenen waar kinderen kunnen ravotten.

2We zorgen waar mogelijk voor veilige fiets- en wandelnetwerken met rustfaciliteiten.

3Bij nieuwe projecten of groot onderhoud richten we de ruimte toegankelijk in voor mindervaliden.

Samengevat ligt de focus een groene- en schone leefomgeving en een uitnodigende buitenruimte. Het groen en klimaatadaptief inrichten van speeltuinen is daar een concrete uitwerking van. Inmiddels zijn onderdelen uit dit beleid verder uitgewerkt in de Lokale preventieagenda.

Coalitieakkoord 2022-2026

In het coalitieakkoord 2022-2026 komt het belang van bomen vooral terug in de onderdelen Sterke vitale dorpen, Bloeiende economie en Duurzaamheid en energietransitie.

Sterke, vitale dorpen

De nieuwe woonwijken richten we toekomstbestendig in: energieneutraal, natuur inclusief en biodivers, klimaatbestendig, met een goed ingerichte infrastructuur en openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Dit betekent een goede verdeling van de beschikbare ruimte. Omdat we onze weidse polders willen behouden, is het nodig om meer ‘gestapeld’ te gaan bouwen. Hierbij kijken we waar dit het beste past en houden we rekening met de dorpse karakters. Door de wijken met behulp van landschapsplannen in te richten, trekken we de natuur de wijk in. Zo ontstaat een mooie, natuurlijke overgang naar het groene open landschap.

Bloeiende economie

We zorgen voor aantrekkelijke, groene, slim ingerichte openbare ruimten in en rond de dorpscentra.

Duurzaamheid en energietransitie

De aanleg van extra groen helpt hittestress voorkomen. We planten daarom extra bomen in (nieuwe) woonwijken en daarbuiten en zetten de actie ‘Steenbreek’ door.

Collegeprogramma 2022-2026

De kernboodschap van het huidige collegeprogramma is dat het college actief aan de slag gaat vanuit bestaand beleid. De gemeente geeft prioriteit aan het versnellen van (duurzame) woningbouw met bijbehorende mobiliteitsopgaven en een klimaatbestendige openbare ruimte en zet in op sterke en aantrekkelijke dorpscentra.

Benoemde acties waarbij bomen een belangrijke bijdrage kunnen leveren zijn:

•We zorgen voor aantrekkelijke, groene, slim ingerichte openbare ruimten in en rond de dorpscentra. (Planning: 2024 – 2025);

•We plaatsen extra bomen en planten in (nieuwe) wijken en openbare ruimten om hittestress te verlagen (Planning: doorlopend);

•We leggen Tiny Forests aan (Planning; 2023 – 2026);

•We continueren de inzet van operatie steenbreek voor particuliere tuinen en verbinden dit waar mogelijk aan het grootonderhoud van openbare ruimte en nieuwbouwontwikkelingen (planning: 2022-2026).

Klimaatadaptatie

Het klimaat verandert en hierdoor krijgen we steeds vaker te maken met de negatieve gevolgen hiervan: hevige regenbuien, langere periodes met droogte en hogere temperaturen. Dit zorgt voor wateroverlast, droogtestress en hittestress. Met name de leefbaarheid en de biodiversiteit komen hierdoor verder onder druk te staan. Het oplossen van deze problemen ziet de gemeente als een gezamenlijke opgave. We kunnen en willen dit probleem niet alleen oplossen. Door samen te werken met inwoners, bedrijven, waterschappen en andere overheden pakken we de problemen aan. Binnen de gemeente zelf werken we samen met de diverse beheerdisciplines van water, riolering, wegen en nieuwbouwontwikkelingen.

Om anderen te stimuleren om zelf maatregelen te nemen in hun eigen tuin of erf organiseren we verschillende activiteiten. Dit doen wij onder de vlag van Stichting Steenbreek.

De aanleg van een natuurvriendelijke oever betalen we vanuit waterbeheer. Vervolgens zaaien we de oever in en onderhouden de oever als bloemrijk gras vanuit groenbeheer.

Wateroverlast

De extreme regenbuien die het KNMI voor 2050 had verwacht, zijn nu al werkelijkheid. In september 2018 hebben wij ervaren en is (vooral) de kern Nieuwkoop door extreme neerslag getroffen. Met als gevolg ondergelopen straten. Voor de komende jaren verwacht het KNMI vaker van deze extreme hoeveelheden neerslag. In Figuur 36 is te zien dat er in de kern Langeraar straten zijn waar het water bij extreme neerslag meer dan 25cm water komt te staan, maar ook straten waar geen overlast is.

Figuur 35 Wateroverlast kern Nieuwkoop in 2018

Bij het voorkomen van overlast door te veel water (zoals ondergelopen wegen en huizen), kan groen een grote bijdrage leveren. Daar waar geen verharding ligt kan neerslag in de grond wegzakken. Hiermee kan een deel van de neerslag dat op de verharding valt afgevoerd worden. Wat wateroverlast op de stoep en weg vermindert.

Naast neerslag op te vangen in groenvakken kan het te veel aan neerslag ook (tijdelijk) opgevangen worden in wadi’s en watergangen met natuurvriendelijke oevers. Wadi’s zijn laagtes in het openbaar groen waarin het regenwater zich kan verzamelen en in de bodem kan zakken. Bij nieuwe ontwikkelingen en renovaties wordt gekeken of het aanleggen van een wadi mogelijk is. Gezien de hoge grondwaterstanden binnen de gemeente zal dit niet altijd mogelijk zijn. Wel worden in samenwerking met waterbeheer natuurvriendelijke oevers aangelegd, waardoor we een te veel aan neerslag op kunnen vangen. Door de schuine oever wordt de breedte waarover het water zich verdeeld groter. Hierdoor stijgt het waterpeil in de watergang minder en hoeft het water minder snel afgevoerd te worden. Het voordeel hiervan is dat het water meer tijd heeft om in de grond te zakken.

Figuur 36 Wateroverlast in Langeraar (Hoogheemraadschap van Rijnland, 2017-2020)

Het uitvoeren van deze maatregelenzijn een voortzetting van de beleidslijn uit het Beleids- en beheerplan Openbaar groen 2021-2025 en helpt het gemeentelijk rioleringsstelsel en watersysteem te ontlasten. Dit komt doordat groen hemelwater afvangt, vertraagd vrijgeeft, in de bodem laat infiltreren en doordat er meer buffercapaciteit in het watersysteem ontstaat.

Droogtestress

De periodes waarin helemaal geen neerslag valt worden langer. Doordat met name in de zomer er meer water verdampt dan dat er neerslag valt, ontstaat een tekort aan water in de grond en in de watergangen (KNMI, 2020). Door het watertekort hebben bomen en planten droogtestress. Bomen en planten verliezen hun blad of laten deze opkrullen om zo water te besparen en zichzelf daarmee te beschermen. Een andere manier waarop ze zich tegen de droogte beschermen, is dat ze vroeger bloeien, minder bloemen aanmaken, of zelfs vruchten laten vallen voordat ze rijp zijn (WUR, 2020). Dit heeft vervolgens weer negatieve gevolgen voor verschillende diersoorten, zoals bijen en vogels.

Hittestress

Daarnaast stijgt door de klimaatverandering de temperatuur, worden de winters zachter en de zomers warmer. Hierdoor ontstaat er vaker en hogere hittestress. Hittestress is de sterk verhoogde gevoelstemperatuur, welke onaangenaam is voor mens en dier. Dit heeft een negatieve invloed op de gezondheid van mensen, de leefbaarheid van buurten, het comfort in woningen en gebouwen en op de arbeidsproductiviteit van werknemers. Dit alles zorgt weer voor economische schade. De aanwezigheid van veel verhard oppervlak verhoogt de temperatuur op deze plek. Beton, steen en asfalt warmen gemakkelijk op door de zon. Hierdoor stijgt de temperatuur van de omgeving en ontstaat hittestress. De aanwezigheid van schaduw, groen en water verlaagt de temperatuur. Op basis van de hoogtekaart, de landgebruikskaart en de aanwezigheid van bomen langs verhardingen (schaduw) zijn hittestresskaarten gemaakt door de waterschappen. In Figuur 37 is de hittestress voor de kern Ter Aar weergegeven. (Hoogheemraadschap van Rijnland, 2017-2020)

Figuur 37 Hittestress in Ter Aar (Hoogheemraadschap van Rijnland, 2017-2020)

Hittestress kan verminderd worden door bomen, struiken en planten. Als een stuk verharding functioneel is wordt gekeken of beplanting zo geplant worden dat ze schaduw op de verharding geven. Met name bomenlanen langs de weg zorgen voor verkoeling. Het verkoelende effect wordt versterkt doordat de bomen water verdampen, waardoor de temperatuur ook lager blijft. Met name in de namiddag, avond en vroege nacht treedt dit op. In Figuur 38 is door middel van een foto met warmtecamera duidelijk het verkoelende effect van bomen te zien.

Figuur 38 Warmtebeeld verkoelend effect van groen; rondom de bomen is het koeler (Branchevereniging VHG, 2018)

Biodiversiteit

De mate van verscheidenheid aan levensvormen in een bepaald leefgebied of ecosysteem wordt biodiversiteit genoemd. Het gaat hier om de variatie in planten en dieren, maar ook bacteriën en schimmels. Hoe meer variatie hiervan, hoe meer biodivers en gezonder een ecosysteem is. In figuur 34 is biodiversiteit schematisch weergegeven. De biodiversiteit is de afgelopen jaren sterk afgenomen. Dit komt voornamelijk door de toenemende verstedelijking, intensieve landbouw en milieuvervuiling.

Figuur 39 Biodiversiteit

Voor insecten zoals bijen, hommels en vlinders is het belangrijk dat hun ‘bed & breakfast’ niet te ver uit elkaar liggen. De schuilplekken (bed) en voedselplekken (breakfast) mogen niet meer dan 500 meter uit elkaar liggen. De bed & breakfast-plekken moeten onderling ook weer met elkaar verbonden zijn. Zowel binnen de kernen zelf als ook de kernen met elkaar via het landschap (zie Figuur 40). Door bijen te helpen worden ook andere dieren en planten geholpen. De aanplant van bloemrijke beplanting geven na bestuiving door de bijen bessen en zaden, welke voedsel zijn voor onder andere vogels. Deze vogels maken ook gebruik van deze struiken, bomen en bloemrijke grasbermen om te schuilen en een nest te maken.

Uit onderzoek van EIS Kenniscentrum insecten en andere ongewervelden blijkt dat het voorgaande resultaat heeft. Tussen 2015 en 2018 is in de regio het aantal bijensoorten met 34% toegenomen (Bijenlandschap, 2020). We blijven daarom deze werkwijze toepassen. Waaronder het maaien en afruimen van de bermen.

Figuur 40 Bouwstenen bijenlandschap (Groene cirkel Bijenlandschap, 2017)

Bestrijdingsmiddelen hebben een negatieve invloed op de biodiversiteit. Door onkruid met bijvoorbeeld glyfosaat (o.a. Roundup) gaat niet alleen het onkruid dood. Ook het bodemleven en insecten, waaronder bijen, gaan dood. Het middel blijft lang aanwezig in de grond en het oppervlaktewater waardoor ook de negatieve effecten lang aanwezig blijven. Middelen die slecht zijn voor de biodiversiteit willen we dan ook niet op onze eigen grond gebruiken.

Een uitzondering maken we voor de invasieve exoten, zoals reuzen berenklauw en de Japanse duizendknoop. Om bij deze soorten te voorkomen dat ze uitbreiden, bestrijden we deze planten ook met bestrijdingsmiddelen. Deze middelen gebruiken we alleen als het afmaaien en branden met heet water onvoldoende effect heeft.

Er is een zonering van wonen, werken, accent en landschap voor het openbaar groen gemaakt. Voor elke kern is in Bijlage 5 ‘Kaarten zonering’ een kaart toegevoegd met hierop de zones. In de volgende sub-paragrafen wordt nader ingegaan op de uitstraling van deze zones.

Wonen

Onder de zone wonen vallen alle woonwijken binnen de bebouwde kom. Het openbare groen heeft hier een degelijke en kleurrijke uitstraling. Waarbij elke woonkern en wijk zijn eigen karakter heeft. Door verschillende soorten beplanting in verschillende samenstelling per wijk, straat of dorp te kiezen ontstaat variatie in beeld en uitstraling.

Bij de keuze van de beplanting is niet alleen uitstraling belangrijk, maar ook de ecologische waarde. Mooie sierlijke en kleurrijke beplanting is goed te combineren met voedsel voor bijvoorbeeld insecten.

Voor de banken en afvalbakken is gekozen voor typen die duurzaam, functioneel en onderhoudsarm zijn. Hier is wel gekozen om in alle woonkernen dezelfde soort bank en afvalbak te plaatsen. Deze typen worden ook geplaatst in de zones werken en landschap.

Het is belangrijk dat de randen van de bebouwing landschappelijk worden ingepast. Dit betekent dat er aan de buitenranden bomen en struiken worden geplant, die het zicht op de gebouw en maskeert.

Figuur 41 Bloemrijke boomspiegel

Accent

De accent-gebieden bestaan uit belangrijke locaties die mogen opvallen. Dit zijn de entrees van dorpen, de (winkel)centra van de dorpskernen, oude karakteristieke lintbebouwing, begraafplaatsen en belangrijke openbare gebouwen. Dit laten opvallen doen we door op deze plekken te kiezen voor kleurrijke en aantrekkelijke beplanting, die afwijkt van de woonwijken. Een voorbeeld hiervan is het toepassen van vaste planten. Ook het straatmeubilair mag hier afwijken van de standaard gebruikte typen. Een bank met hout of als kunstobject kan hier goed geplaatst worden.

Figuur 42 Designbank van beton en hout (Kennedyplein in Nieuwkoop)

Figuur 43 Begraafplaats Nieuwkoop

Werken

De bedrijfs- en industrieterreinen vallen onder de zone werken. De beplanting heeft naast haar sierwaarde ook een verkeersgeleidende en ecologische functie. Daarnaast kan de beplanting een bijdrage leveren aan het verminderen van de hittestress op de bedrijfs- en industrieterreinen. Uit de hittestresstest blijkt namelijk dat deze terreinen het meest opwarmen op warme dagen.

Het is belangrijk dat de randen van de industrieterreinen landschappelijk worden ingepast. Dit betekent dat er aan de buitenranden bomen en struiken worden geplant, die het zicht op de gebouwen maskeert.

Doordat in deze zone relatief veel (vracht)verkeer rijdt is er gekozen voor beplanting die tegen een stootje kan. De aangeplante soorten zijn sterk en degelijk.

Het aantal banken en afvalbakken in deze zone is beperkt. Eventuele afvalbakken en banken zijn veelal te vinden aan de randen van deze zone, grenzend aan de zones wonen of landschap. De toegepaste typen banken en afvalbakken zijn daarom hetzelfde als in de zone wonen en landschap.

Figuur 44 Mogelijkheden om het groenvak uit te breiden op industrieterrein (Bovenland, Ter Aar)

Figuur 45 Landschappelijke inpassing industrieterrein (Schoterhoek I, Nieuwveen)

Landschap

Binnen de zone landschap valt alle wegbeplanting buiten de bebouwde kom, de parken binnen de bebouwde kom, de buitenranden van de woonkernen en de grotere watergangen in de kernen. De parken zijn er per kern in verschillende vormen. Van een groot park als Park Buytewech of Argonnepark, een langgerekt park als de Elleboogvaart tot kleine buurtparkjes.

Door ook gebieden binnen de bebouwde kom als landschap aan te wijzen wordt de uitstraling van het Groene Hart de kernen ingehaald. Daarnaast wordt een ecologische verbinding tussen de bebouwde en onbebouwde omgeving gemaakt.

De beplanting is zo veel mogelijk inheems en heeft een hoge ecologische waarde. De manier van het onderhoud is hierop aangepast. Daar waar mogelijk worden natuurvriendelijke oevers met bloemrijk gras aangelegd. Het uitgangspunt bij het onderhoud van de bermen is dat ze allemaal ecologisch beheerd worden tenzij. De tenzij zijn de locaties waar dit vanuit verkeersveiligheid niet kan, omdat het gras dan te hoog komt te staan. Dit is met name bij kruisingen.

De banken en afvalbakken zijn van dezelfde typen als in de zone werken en wonen. Daarnaast worden in deze zone stammen van eigen bomen neergelegd als bankje.

Deze zones hebben ook als doel de bebouwing van industrieterreinen en kernen landschappelijk in te passen door middel van bomen en struiken. Ook het in stand houden van bestaande beplanting in het landschap en waar mogelijk uitbreiden hiervan is een speerpunt voor deze zone.

Figuur 46 Boomstam als zitbank

Figuur 47 Natuurvriendelijke oever, het Groene Hartkarakter binnen de bebouwde kom