Beleids- & beheerplan Begraafplaatsen 2022-2026: de toekomst van begraven

2.1 Evaluatie 2015-2020

De afgelopen 5 jaar waren gemiddeld 79% van de kosten (uren, overhead en kosten voor regulier onderhoud) gedekt uit de inkomsten (de begraafplaatsrechten). De tekorten kwamen ten laste van het begrotingssaldo. Groot onderhoud, grote vervangingen en investeringen worden tot op heden per activiteit aangevraagd in de voorjaars- en decembernota of met een apart raadsvoorstel.

In 2015 is besloten de begraafplaats in Nieuwkoop uit te breiden. De uitvoering hiervan heeft in 2016 en 2017 plaatsgevonden. De capaciteit op de begraafplaats in Nieuwkoop is daarmee vergroot. In

Ter Aar is in 2019 een ruiming van algemene graven uitgevoerd. Mede hierdoor is er voorlopig nog voldoende capaciteit in Ter Aar beschikbaar. Ook is de parkeerplaats in Ter Aar opgeknapt. In Zevenhoven is in 2018 in overleg met de kerk de ingang van de begraafplaats verplaatst en het pad geheel vernieuwd. Er zijn urnentuinen aangelegd in Nieuwkoop en Ter Aar. In 2020 is de Aula in Ter Aar overgedragen naar uitvaartondernemer Keur&Keur. Zij hebben het pand geheel opgeknapt en omgevormd tot een herinneringshuis met 24 uurs rouwkamer. Er zijn folders gemaakt over begraven in de gemeente Nieuwkoop en de entree borden bij de ingangen van de begraafplaatsen zijn vernieuwd. En er is een herinneringsmonument geplaatst voor overleden kinderen op de begraafplaats in Nieuwkoop.

2.2 Financiële evaluatie

2.2.1Inkomsten

De belangrijkste inkomsten op het product begraven bestaan uit:

•Begraafplaatsrechten op nieuw uit te geven particuliere graven, urnennissen of urnenkelders (voor 20 jaar).

•Onderhoudskosten voor algemene graven en particuliere graven, afkoop 10 jaar of afkoop 20 jaar.

•Verlenging van begraafplaatsrechten en onderhoudskosten voor 10 jaar bij particuliere graven.

•Begravingen en bijzettingen.

Jaarlijkse begravingen

De afgelopen 5 jaar overleden ruim 1000 personen, waarvan er 211 personen zijn begraven op de gemeentelijke begraafplaatsen. Er worden meer mensen begraven op de bijzondere begraafplaatsen (katholieke kerken) in de gemeente. Sturen op deze inkomsten is lastig omdat het aantal begravingen jaarlijks verandert. In het overzicht hieronder is te zien voor welke vorm van begraven er werd gekozen.

Een groot deel koos voor een particulier graf (bijna 75%). Van de particuliere graven werd ongeveer de helft begraven in een nieuw uit te geven graf. De andere helft werd bijgezet in een al uitgegeven particulier graf. Er kunnen maximaal 2 personen worden begraven in een graf. Een totaaloverzicht van alle begravingen over de afgelopen 5 jaar en de verdeling over de verschillende onderdelen wordt weergegeven in bijlage 2. De meeste begravingen vinden plaats in Ter Aar. Een schematisch overzicht van de verdeling over de verschillende begraafplaatsen is te vinden in bijlage 3.

Verlengen van graven

Begraaplaatsrechten worden altijd vooruitbetaald. Na 20 jaar kunnen de particuliere graven verlengd worden met 10 jaar. De afgelopen 5 jaar koos 32% van de rechthebbenden hiervoor. Dit betekent dat er de afgelopen 5 jaar 164 graven beschikbaar zijn gekomen om te ruimen en opnieuw uit te geven. Dit zijn echter allemaal enkele tussenliggende graven wat het ruimen kostbaar en onhandig maakt. We halen bij opzegging de grafsteen van het graf en beplanten het graf tijdelijk met bloeiende planten zodat het de biodiversiteit verbetert en er geen kale plekken ontstaan. We ruimen graven zoveel mogelijk per vak. Bij een ruiming worden de stoffelijke resten bijgezet in een verzamelgraf op de begraafplaats en plaatsen we een naamplaatje op de herinneringszuil. Het cijferoverzicht van de verlopen graven en verlengingen wordt weergegeven in bijlage 4.

Capaciteit

De absolute getallen zeggen niet zoveel over de beschikbare capaciteit. Hiervoor moeten we ook kijken hoeveel begravingen we jaarlijks hebben op de begraafplaatsen en hoeveel daarvan algemeen, particulier, nieuw of een bijzetting zijn. Het ruimen zorgt voor extra capaciteit op. Helaas zijn niet alle graven die worden opgezegd of verlopen geschikt om te ruimen of opnieuw uit te geven. De afmetingen van oude graven komen bijvoorbeeld niet overeen met de huidige maten. De hoge grondwaterstand en aanwezigheid van boomwortels kan ook een probleem vormen. Dit resulteert erin dat niet alle delen op de begraafplaats “actief” worden gebruikt.

Daarnaast zijn er graven uitgegeven voor 100 jaar waarvan het nu heel lastig is om nog rechthebbenden te achterhalen. Een overzicht van de huidige beschikbare graven op de begraafplaatsen is te vinden in bijlage 5.

Conclusie

Op de algemene begraafplaatsen is er, indien wij actief ruimen, voldoende capaciteit om nog jaren vooruit te kunnen. In deze berekening is niet meegenomen hoeveel graven er vrijkomen wanneer na 20 jaar het graf wordt opgezegd. Daarnaast is de berekening van de capaciteit gebaseerd op de actuele delen van de begraafplaats en op de traditionele manier van begraven. Hierbij laten we de oude delen zoals graven ouder dan 50 jaar of uitgegeven voor onbepaalde tijd buiten beschouwing. Ook delen van begraafplaatsen waar, door hoge grondwaterstand of boomwortels, het begraven heel lastig is laten we buiten beschouwing.

Tarieven

De tarieven in de gemeente Nieuwkoop zijn de afgelopen jaren jaarlijks met 5% extra verhoogd. Dit is gelijktijdig met de uitbreiding van de begraafplaats in Nieuwkoop besloten in 2015 om te streven naar volledige kostendekkendheid. Het huidige tarief is gemiddeld in vergelijking met onze buurgemeenten. De tarieven van de bijzondere begraafplaatsen bij de kerken in onze gemeente liggen lager. Het verschil met onze buurgemeenten is met name te zien in de kosten voor een urnennis. Een compleet overzicht van de tarieven en hoe onze buurgemeenten omgaan met het beheer en onderhoud van de begraafplaatsen is te lezen in bijlage 6.

Overzicht inkomsten afgelopen 5 jaar:

Conclusie

Het aantal begravingen is direct gekoppeld aan de inkomsten en variëren daardoor jaarlijks.

Begraafplaatsrechten worden vooruit betaald en kunnen worden gezien als éénmalige inkomsten die over een periode van 20 jaar worden uitgegeven. Doordat het aantal begravingen per jaar varieert is het lastig te voorspellen en te sturen op inkomsten. Wel weten we dat we te maken hebben met vergrijzing, waardoor meer mensen komen te overlijden. Daar tegenover staat dat de trend is dat steeds meer mensen kiezen voor een crematie. Dit zorgt ervoor dat de inkomsten onder druk komen te staan. Het uitbreiden van de mogelijkheden voor asbestemming kan extra inkomsten genereren.

2.2.2Uitgaven

De uitgaven worden onderverdeeld in:

•Uren

•Regulier onderhoud

•Groot onderhoud

•Areaaluitbreiding

De afgelopen jaren is er – naast beheer en regulier onderhoud – een areaaluitbreiding en groot onderhoud geweest. Een overzicht van de totale kosten is te vinden in bijlage 5.

Uren

De uren die totaal geschreven worden op het product begraven behoren bij het dagelijks onderhoud. Deze kosten bestaan uit de uren van de beheerder, administratief medewerkers, projectvoorbereiders en de buitendienst. Door de uitbreiding van de begraafplaats in Nieuwkoop zijn er in 2015 en 2016 veel uren besteed aan project voorbereiding. Te zien is dat de inzet van uren stabiliseert tot circa €75.000 - €80.000 per jaar. Naast deze uren vindt er een doorbelasting van overheadkosten plaats. Dit gebeurt jaarlijks achteraf en zijn hierin niet meegenomen.

Regulier onderhoud

Onderdelen die vallen onder de kosten voor regulier onderhoud zijn begravingen, ruimingen, technische hulpmiddelen, kleinschalig onderhoud aan paden, urnenmuur en licentiekosten voor administratie. Deze kosten zijn opgenomen in de exploitatiebegroting.

Groot onderhoud

Onderdelen die vallen onder de kosten voor groot onderhoud zijn vernieuwen van paden, ophogen en herinrichten van delen van de begraafplaatsen aanbrengen van drainage, het opknappen van de parkeerplaats in Ter Aar, het vervangen van begraaftoestellen, bekisting en waterpunten. Voor een deel van deze kosten is krediet aangevraagd met raadsvoorstellen.

Het regulier en groot onderhoud aan groen, beschoeiing, staatmeubilair en hekwerken is opgenomen in andere beheerplannen. De kosten worden gedekt vanuit het beleids- en beheerplan openbaar groen, het beleids- en beheerplan waterpartijen en het onderhoud aan gebouwen door het meer-jaren onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen.

Areaaluitbreiding

Dit zijn kosten die worden gemaakt voor nieuwe zaken zoals de uitbreiding van de begraafplaats, en de aanleg van urnenkelders. Hiervoor is krediet aangevraagd met raadsvoorstellen.

Overzicht kosten en uitgaven in de afgelopen 4 jaar:

Conclusie

Er is nu structureel geen geld beschikbaar voor groot onderhoud zoals onderhoud aan paden of areaaluitbreiding. Voor klein dagelijks onderhoud is geld beschikbaar vanuit de begroting. De financiën voor groot onderhoud en investering worden tot op heden per activiteit aangevraagd met een raadsvoorstel. Het aangevraagde krediet wordt gedekt vanuit de algemene reserve. Wel hebben we de verantwoordelijkheid voor het beheren van de begraafplaatsen. En het bijhouden van een correcte administratie. Hierbij hebben we te maken met uren die gemaakt worden voor de beheerder, buitendienst en administratie. Een groot deel van deze kosten wordt gedekt door de inkomsten.

2.3 Kostendekkendheid

Er mag door gemeenten geen winst worden gemaakt op het product begraven. Tekorten worden aangevuld vanuit het begrotingssaldo. Bij kostendekkendheid bedoelen we, in dit geval, in welke mate er een aanvulling nodig is om de kosten te kunnen dekken.

De kostendekkendheid was de afgelopen jaren:

2018: 62%, 2019: 79%, 2020: 98%, 2021: 77% volgens de begroting.

Voor het volledige overzicht van de kostendekkendheid zie bijlage 7.

Door het grote aantal begravingen in 2020 waren de inkomsten veel hoger dan begroot.

In november 2017 werd, in de tweede kamer, de motie Bisschop over het betaalbaar houden van begraven aangenomen. Men is van mening dat begraven ongeacht het inkomen en de woonplaats mogelijk moet zijn, zonder dat mensen zich om financiële redenen gedwongen voelen te kiezen voor cremeren. Uit het onderzoek kwam naar voren dat gemiddeld een kostendekkendheid van 74% werd gehaald bij de deelnemende gemeenten. Met dit gegeven doen wij het de laatste jaren goed.

De uitgaven rondom het dagelijks onderhoud (uren, overhead en klein onderhoud huidige exploitatie) kunnen voor circa 80% kostendekkend worden uitgevoerd (bij de huidige tarieven). Omliggende gemeenten hebben te maken met dezelfde problematiek rondom kostendekkendheid. Veelal wordt er een voorziening gecreëerd waarin een storting wordt gedaan vanuit de algemene reserve en waar de jaarlijkse inkomsten uit begraafplaatsrechten in komen. Vanuit die voorziening wordt het beheer en onderhoud betaald.

3.1 Beheer en onderhoud

We zien een begraafplaats als openbare ruimte. Het beheer en onderhoud van het groen en beschoeiingen en de gebouwen op de begraafplaatsen zijn ondergebracht in de beleids- beheerplannen openbaar groen, waterpartijen en het meer-jaren onderhoudsplan openbare gebouwen. De paden op de begraafplaatsen worden ondergebracht in het areaal van het beheer- en beleidsplan wegen. Het onderhoud en de activiteiten die werkelijk horen bij begraven brengen we onder in de nieuwe voorziening begraafplaatsen.

Kwaliteit

Om de kwaliteit objectief te kunnen beoordelen is in dit beheerplan gekozen om gebruik te maken van de algemeen aanvaarde ‘Kwaliteitscatalogus openbare ruimte’ (CROW, 2018). In de catalogus worden vijf verschillende kwaliteitsniveaus onderscheiden, aflopend van A+, A, B, C naar D. De gemeente Nieuwkoop kiest ervoor om het groen en straatmeubilair op kwaliteitsniveau B (basis) te onderhouden. De openbare ruimte op de begraafplaats is goed onderhouden er is geen achterstallig onderhoud. Op de begraafplaatsen is kwaliteitsniveau B van toepassing.

De Wet op de lijkbezorging

De Wet op de lijkbezorging is een Nederlandse wet die in 1991 is vastgesteld. Het doel is om te regelen wat er met een stoffelijk overschot van een overleden persoon moet gebeuren na te zijn overleden of dood te zijn geboren. De wet geeft aan welke aan welke verplichtingen moet worden voldaan. Zo moet iedere gemeente tenminste één gemeentelijke begraafplaats hebben.

De Algemeen Plaatselijke Verordening

In deze verordening is het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen in de gemeente Nieuwkoop opgenomen. Deze verordening is door de gemeenteraad op 14 november 2019 vastgesteld. Hierin worden de regels rondom het beheer en gebruik van de begraafplaatsen geregeld, zoals onder andere de toegangstijden.

Nadere regels

De nadere regels zijn onlangs herschreven en vastgesteld door het college op 3 december 2019. De nadere regels zijn per 1 januari 2020 van kracht. Het uitgangspunt is een minder formele formulering en meer duidelijkheid voor inwoners en andere betrokkenen. Ze geven in detail aan welke regels er gelden voor bijvoorbeeld de afmetingen van graven en grafstenen, op welke tijden de begraafplaatsen geopend zijn enzovoort.

Integraliteit

Vanuit het beleids- en beheerplan openbaar groen, het gezondheidsbeleid en de omgevingsvisie zijn er ook raakvlakken met het beheer van de begraafplaatsen. De raakvlakken tussen deze plannen zijn de speerpunten voor het beleids- en beheerplan begraven.

De speerpunten zijn:

•Meer groen op de begraafplaatsen is goed voor klimaatadaptatie, verkoeling en verbetering van de biodiversiteit. Het draagt bij aan de sfeer op de begraafplaatsen en creëert een meer parkachtige omgeving.

•Meer ruimte bieden voor ontmoeting en gedenken door bijvoorbeeld het maken van meer zitgelegenheid.

•Goede toegankelijkheid voor iedereen (mensen met een rolstoel of rollator)

Bij de uitvoering van het beheer worden een aantal uitgangspunten uit het collegeprogramma gevolgd:

•De openbare ruimte is schoon, goed onderhouden, heel en veilig.

•Waar mogelijk voegen we meer groen toe.

•We staan open voor inwonersinitiatieven.

5.1 Beheer

Vanuit de evaluatie over de afgelopen 5 jaar wordt duidelijk dat de financiën voor het beheer en onderhoud van de begraafplaatsen anders moet worden geregeld. Vanuit de huidige exploitatie is er structureel geen geld voor regulier en groot onderhoud. Het regulier en groot onderhoud aanvragen via raadsvoorstellen is ad-hoc, het overzicht van alle toekomstige kosten ontbreekt en deze werkwijze is afwijkend ten opzichte van de andere beheerelementen. Het dagelijks klein onderhoud en uren zijn opgenomen in de exploitatie.

Het onderbrengen van het onderhoud van de begraafplaatsen in een voorziening, van waaruit het beheer wordt betaald, is uniform aan de andere beheerelementen. De geplande uitgaven zijn gekoppeld aan een beheer programma. Hierdoor is er een overzicht van de toekomstige uitgaven. Na afloop van de beheerplan periode (5 jaar) kan er, in het kader van de actualisatie van het beleids- en beheerplan begraafplaatsen, gekeken worden of het noodzakelijk is om de tarieven verder te laten stijgen.

Beheer en onderhoud de komende 5 jaar

Het is noodzakelijk om op de begraafplaatsen actiever te gaan ruimen om in de toekomst voldoende grafcapaciteit beschikbaar te houden. Ook is het noodzakelijk om de paden op de begraafplaats in Ter Aar te vernieuwen en gedeeltelijk te herinrichten.

5.1.1 Dagelijks onderhoud

Binnen het dagelijks onderhoud vallen alle werkzaamheden die jaarlijks terugkeren: het begraven, uren door binnendienst, buitendienst, overhead en klein onderhoud. Deze kosten worden nu uit de exploitatie betaald. Deze kunnen voor circa 80% kostendekkend gedekt worden met de inkomsten uit begraafplaatsrechten. De overige circa 20% komt ten laste van het begrotingssaldo.

Financiële consequenties dagelijks onderhoud

Voor deze werkzaamheden is structureel budget in de begroting opgenomen. Deze is gelijk aan de begroting van 2021.

5.1.2Groot onderhoud

We zien de begraafplaatsen als openbare ruimte en daarmee zijn groot onderhoud aan groen, beschoeiing, en gebouwen opgenomen in de voorzieningen horend bij deze disciplines. Na het groot onderhoud van de paden en de herinrichting wordt het beheer en onderhoud van de paden ondergebracht in het beheer- en beleidsplan wegen.

Het ruimen van graven staat op de planning voor de komende jaren. Het is niet mogelijk om deze kosten uit de exploitatie te betalen. Daarom is ervoor gekozen om deze kosten onder te brengen bij het groot onderhoud. Naast het ruimen van graven wordt ook het onderhoud aan de urnenmuur, grafbekisting, graflift en bijvoorbeeld het herinneringsmonument en het laten maken van naamplaatjes meegenomen. Al deze kosten worden ondergebracht in de nieuwe voorziening begraafplaatsen.

Overzicht van een aantal activiteiten:

Het groot onderhoud van de paden in Ter Aar vindt plaats in 2023 en richt zich op de vernieuwing van de paden die nu nog niet ondergebracht zijn in het beheer- en beleidsplan wegen. Nadat de graven zijn geruimd en de paden vernieuwd zal gelijktijdig ook het gebied van de geruimde graven worden heringericht om deze in de toekomst weer te kunnen gebruiken. Het bedrag van € 121.250 vragen wij, ten behoeve van het grootonderhoud, bij dit beheerplan behorende raadsvoorstel éénmalig aan met dekking vanuit de algemene reserve.

5.1.3De begraafplaats van de toekomst

De toekomst van begraven laat zich lastig voorspellen. Het staat wel vast dat we door de vergrijzing te maken hebben met meer overlijdens maar daar tegenover staat de trend dat meer mensen kiezen voor crematie dan begraven. De kansen liggen in meer klantgericht werken, aansluiten op de vraag vanuit inwoners en meer mogelijkheden voor asbestemming creëren. Daarnaast gaan we onderzoeken of we een vorm van natuur begraven kunnen integreren. Bij de bij renovatie van gebieden op de begraafplaatsen creëren we strooivelden en gedenkplekken. Ook verbeteren we de communicatie rondom begraafplaatsen en stimuleren activiteiten op de begraafplaatsen. Het budget voor het uitvoeren van deze activiteiten nemen we op in de nieuwe voorziening begraven.

Nieuwe voorziening begraafplaatsen

De keuze om onderhoud en vernieuwing niet meer per activiteit aan te vragen en onder te brengen in een nieuwe voorziening begraven van waaruit deze worden betaald, is uniform aan de andere beheerelementen. Door alle kosten en inkomsten te regelen met een nieuwe voorziening is het beheer op een gedegen manier geregeld. De kosten voor het regulier onderhoud worden voor 80% gedekt door de inkomsten. De eventuele overschotten kunnen gestort worden in de voorziening. Hierdoor hoeven de tarieven nog niet te worden verhoogd. Doordat er nu een goed beeld is van het areaal van de begraafplaatsen en de kosten die daarbij horen kan er over vijf jaar een gedegen evaluatie worden gemaakt. Deze evaluatie bevat ook de tarieven.

Een eerste éénmalige storting in de voorziening van €15.000 is noodzakelijk omdat er in de komende vijf jaar veel activiteiten gepland staan om uit te voeren. Naast het ruimen van graven wordt ook het onderhoud aan de urnenmuur, grafbekisting, graflift en bijvoorbeeld het herinneringsmonument en het laten maken van naamplaatjes meegenomen. Al deze kosten (totaal €2.281.300 voor de komende 60 jaar) worden ondergebracht in de nieuwe voorziening begraafplaatsen. De jaarlijkse storting in de voorziening bedraagt €37.772. Hiermee kan het beheer en onderhoud van de begraafplaatsen de komende jaren betaald worden. Er is een doorrekening gemaakt van de voorziening voor de komende 20 jaar.

Financiële consequenties voorziening begraafplaatsen