Aanhef
De raad van de gemeente Neder-Betuwe;
gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders;
B E S L U I T :
1de notitie Beleids- en beheerplan 2022-2026 begraafplaatsen Neder-Betuwe vast te stellen;
2€ 40.000,- beschikbaar te stellen voor de aanleg van een extra urnenmuur op de begraafplaatsaan de Markstraat in Opheusden;
3bijgevoegde begrotingswijziging nr. 4 van 2022 vast te stellen;
4de 'Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe 2022' vast te stellen;
5de Actualisatie beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2018 - 2021 te laten vervallen.
2 Beleidskeuzes
2.1 Behoefte en capaciteit
Beleidspunten:
-Op de begraafplaatsen Markstraat in Opheusden, Kalkestraat in Dodewaard en De Hoef in Ochten is te allen tijde ruimte beschikbaar om nieuwe graven uit te geven.
-Om dit mogelijk te maken gaan we op deze begraafplaatsen graven en nissen ruimen en opnieuw uitgeven op het moment dat er op de begraafplaats op korte termijn capaciteit nodig is.
-In de periode 2022-2026 is er voldoende capaciteit beschikbaar. We ruimen in deze periode geen graven.
-Op de begraafplaatsen Markstraat in Opheusden en De Hoef in Ochten bieden we de gelegenheid voor het verstrooien van as.
-Op de begraafplaatsen Markstraat in Opheusden, Kalkestraat in Dodewaard en De Hoef in Ochten is het mogelijk urnen te begraven in een grondgraf.
-Op de begraafplaatsen Markstraat in Opheusden, Kalkestraat in Dodewaard en De Hoef in Ochten bieden we aan nabestaanden de gelegenheid om urnen te bewaren in een urnenmuur.
-In 2025 breiden we de urnenmuur op de begraafplaats Markstraat in Opheusden uit met twintig nissen.
-De jaarlijkse lasten nemen daardoor vanaf 2026 toe met € 2.200 aan kapitaallasten en € 500 aan onderhoudslasten.
Trends en ontwikkelingen
We zien dat er steeds meer factoren van buitenaf zijn die invloed hebben op de behoefte aan graven op de bestaande begraafplaatsen. Ten eerste zien we op landelijk niveau nog steeds een toename van het crematiecijfer. In 2020 is in Nederland in ruim 66% van de lijkbezorgingen gekozen voor crematie. Het crematiecijfer in Neder-Betuwe ligt veel lager. In 2019 was het crematiecijfer hier 16%. Het algemeen beeld is wel dat dit cijfer geleidelijk toeneemt.
Ook de toename van het aantal natuurbegraafplaatsen in Nederland is van invloed op het gebruik van de bestaande begraafplaatsen. De natuurlijke omgeving en de eenvoud van een natuurgraf spreekt een steeds grotere groep mensen aan. Voor deze groep is dit een alternatief voor een graf op de bestaande begraafplaatsen.
Daarnaast zijn er in de toekomst nieuwe vormen van lijkbezorging mogelijk, zoals resomeren. De stoffelijke resten komen daarbij beschikbaar in een poedervorm, die bijvoorbeeld in een urn kunnen worden bewaard. Het is aannemelijk dat op termijn deze ontwikkeling van invloed is op de behoefte aan graven op bestaande begraafplaatsen.
Behoefte en capaciteit grondgraven
We hebben een prognose opgesteld voor het aantal lijkbezorgingen op de gemeentelijke begraafplaatsen in Neder-Betuwe. We hebben daarbij een onderscheid gemaakt in de behoefte aan grondgraven (voor niet gecremeerde lichamen en asurnen) en de behoefte aan urnennissen (asurnen). De bepalingen zijn beschreven in bijlage 1.
De prognose voor de behoefte aan grondgraven is gebaseerd op de ontwikkeling van het sterftecijfer in Neder-Betuwe volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Gezien de onzekerheden door de genoemde trends en ontwikkelingen hebben we daarbij een marge van -10% tot +10% toegepast. De berekende behoefte hebben we vergeleken met de beschikbare graven (beschikbare capaciteit). De resultaten van deze vergelijking zijn weergegeven in de onderstaande tabel.
Beschikbare capaciteit grondgraven
Onderwerp
Ruimte tot
Markstraat
Kalkestraat
De Hoef
Particuliere en algemene graven volwassenen
2032-2035
2034-2037
2027-2029
Kindergraven
na 2050
na 2050
na 2050
In het eerdere Beleids- en beheerplan 2018-2021, opgesteld in 2017, hebben we de behoefte op dezelfde wijze bepaald. In vergelijking met de prognose uit het plan uit 2017 blijkt dat het, op basis van recente begraafcijfers en de huidige CBS-prognose, op alle drie begraafplaatsen langer duurt voordat er geen begraafcapaciteit meer beschikbaar is dan destijds was voorzien.
Om in de periode daarna op deze begraafplaatsen te kunnen begraven gaan we voor die tijd op deze begraafplaatsen mogelijk uitbreiden of ruimen. In de periode 2022 – 2026 is dit niet aan de orde.
Voor de begraafplaats aan De Hoef in Ochten is er de optie om het opgehoogde terrein op deze begraafplaats alsnog in gebruik te nemen. Voor de begraafplaats aan de Markstraat is er een mogelijkheid om de begraafplaats aan de noordzijde uit te breiden op gronden die momenteel door de gemeente verpacht zijn.
In de aanloop naar deze ruimingen gaan we zeer zorgvuldig te werk. Twee à drie jaar voorafgaand aan genoemd moment, beginnen we met de administratieve inventarisatie om de mogelijkheden voor ruimen in beeld te brengen en de effecten te bepalen van het ruimen op de beschikbare capaciteit.
Op dat moment bepalen we de kosten van het ruimen. Deze kosten bestaan uit de kosten van het fysieke ruimen van het aanwezige gedenkteken en de stoffelijke resten in het graf. Op de begraafplaatsen aan de Markstraat in Opheusden en aan De Hoef in Ochten is het de eerste keer dat er ruimingen plaatsvinden. Voor die begraafplaatsen bestaan de kosten daaromuit de aanleg van een verzamelgraf én het plaatsen van een centraal gedenkteken op het verzamelgraf. De middelen voor de dekking van de kosten van de ruimingen betalen we uit de voorziening begraafplaatsen.
Behoefte en capaciteit urnenmuren
De prognose voor de behoefte aan urnennissen is eveneens gebaseerd op de ontwikkeling van het sterftecijfer in Neder-Betuwe volgens het CBS. Omdat de verwachting is dat in de komende jaren het aantal crematies van inwoners van Neder-Betuwe toeneemt hebben we in dit geval twee situaties doorgerekend met een sterkere toename van de behoefte aan urnennissen dan het sterftecijfer. Daarnaast keken we naar de mate waarin de urnennissen na beëindiging van het grafrecht worden leeggemaakt en opnieuw worden uitgegeven.
Dit heeft geresulteerd in drie varianten met variabelen in behoefte (CBS-prognose sterftecijfers en afwijkingen daarvan met +50% en +100%) en de te verwachten heruitgifte van nissen na beëindiging grafrecht (100%, 50% en 0% heruitgifte binnen een periode van twintig jaar).
De berekende behoefte hebben we vergeleken met de beschikbare urnennissen (beschikbare capaciteit). De resultaten van de gemiddelde variant (CBS-prognose+50%; 50% heruitgifte van nissen in twintig jaar) van deze vergelijking zijn weergegeven in de onderstaande tabel.
Beschikbare capaciteit urnennissen
Onderwerp
Ruimte tot
Markstraat
Kalkestraat
De Hoef
Urnennissen
circa 2027
circa 2036
circa 2042
Met de huidige beschikbare capaciteit is op begraafplaats aan de Markstraat in Opheusden ruimte tot circa 2027. Om er zeker van te zijn dat we daarna in de behoefte te kunnen voorzien breiden we in 2025 de capaciteit uit met circa twintig nissen. Bij de uitvoering daarvan houden we rekening met de veranderende wensen ten aanzien van de vorm en uitstraling van een urnenmuur.
De beschikbare capaciteit van de overige urnenmuren is voorlopig voldoende.
De uitbreiding van de urnenmuur leidt vanaf 2026 tot een structurele toename van de kosten (kaptaallasten en onderhoudskosten).
Behoefte asverstrooiing
Met de strooivelden op de begraafplaatsen aan de Markstraat in Opheusden en De Hoef in Ochten bieden we nabestaanden de mogelijkheid om as te verstrooien vlakbij het graf van een dierbare op een van deze begraafplaatsen. De behoefte is niet groot. In de periode 2016 -2020 heeft op deze begraafplaatsen twee keer een verstrooiing van as plaatsgevonden. Er zijn veel alternatieven, zoals het verstrooien op eigen terrein of op een andere dierbare plaats
1Voor het verstrooien is toestemming nodig van de eigenaar van het terrein.
. Dit is in veel gemeenten toegestaan. De gemeente Neder-Betuwe biedt die mogelijkheid op dit moment nog niet. Maar we nemen dit wel mee in de eerstvolgende herziening van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV).
Bijlage 1: Behoefte en capaciteit
1.Inleiding
Als onderdeel van de actualisatie van het Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2022-2026 hebben we een nieuwe behoefte- en capaciteitsbepaling uitgevoerd voor de gemeentelijke begraafplaatsen in Neder-Betuwe. Deze bepaling is een actualisering van in het verleden uitgevoerde bepalingen. Trends en ontwikkelingen bij de lijkbezorging hebben geleid tot nieuwe inzichten in de behoefte aan graven en nissen op onze begraafplaatsen.
In deze notitie beschrijven we de prognose van de behoefte aan graven en urnennissen voor de begraafplaatsen aan de Markstraat in Opheusden, Kalkestraat in Dodewaard en De Hoef in Ochten. Op deze begraafplaatsen wordt actief begraven en worden nieuwe graven en nissen uitgegeven. Op de overige gemeentelijke begraafplaatsen vinden alleen incidenteel nog bijzettingen plaats. Deze begraafplaatsen zijn daarom in de prognoses buiten beschouwing gelaten.
2.Uitgangspunten
2.1 Behoefte
Huidige behoefte
De huidige behoefte is bepaald op basis van het gemiddeld aantal lijkbezorgingen op de gemeentelijke begraafplaatsen in de periode 2016-2020, aan de hand van de factuurgegevens in die periode.
In de onderstaande grafiek is het aantal lijkbezorgingen per begraafplaats (begravingen van stoffelijke resten en plaatsingen van urnen) in die periode weergegeven. Daarin valt direct de stijging in 2020 op. Naar verwachting is dit veroorzaakt door een hoger sterftecijfer als gevolg van Covid-19. De gevolgen van Covid-19 op het aantal lijkbezorgingen op de Neder-Betuwse begraafplaatsen voor de langere termijn zijn op dit moment moeilijk in te schatten. Covid-19 is immers nog altijd aanwezig (september 2021). We kiezen ervoor om de cijfers van 2020 wel mee te nemen in de bepaling van de huidige behoefte. Omdat is gerekend met het gemiddelde van deze periode wordt de piek van 2020 afgevlakt. Daarmee gaan we uit van een worst-case-situatie.
Aantal lijkbezorgingen (begravingen en asbestemmingen)
Uit de cijfers blijkt dat de begrafenissen vooral plaatsvinden op de drie grote begraafplaatsen: Markstraat in Opheusden, Kalkestraat in Dodewaard en De Hoef in Ochten. Op deze begraafplaatsen worden nieuwe graven uitgegeven. Op de overige begraafplaatsen vinden alleen nog bijzettingen plaats in reeds uitgegeven graven.
Prognose
Graven voor stoffelijke resten
We hebben een prognose berekend voor de behoefte aan nieuw uit te geven graven
3Het aantal lijkbezorgingen is hoger dan het aantal uit te geven graven, omdat bij dubbeldiep begraven er ook een gedeelte wordt begraven in een reeds uitgegeven graf (bijzetting).
in de periode 2021-2050 op de drie grote begraafplaatsen, waar de nieuwe graven worden uitgegeven. De basis voor deze prognose is de ontwikkeling van het sterftecijfer in de gemeente Neder-Betuwe volgens het CBS. Het CBS verwacht dat het sterftecijfer in Neder-Betuwe oploopt van 0,9% in 2020 naar 1,3% in 2050. In onze prognose nemen we aan dat het aantal lijkbezorgingen op de begraafplaatsen in Neder-Betuwe in dezelfde mate toeneemt. Daarnaast hebben we twee varianten doorgerekend met een afwijking van de CBS-prognose van -10% en +10%.
We hebben deze berekening toegepast op het totaal van de algemene en particuliere graven voor volwassenen. Voor de kindergraven hebben we geen prognose opgesteld. Het aantal kindergraven is te laag om een reële inschatting te kunnen maken.
Asbestemmingen
Voor de prognose van het aantal asbestemmingen is een andere werkwijze toegepast.
Er is erg weinig behoefte gebleken aan de begraving van een urn in een urnengraf (nul keer in periode 2016–2020) en het verstrooien van as op een strooiveld (twee keer in periode 2016-2020). Vanwege deze lage aantallen is het voor deze twee vormen van asbestemmingen niet mogelijk een reële prognose op te stellen.
De asbestemmingen op de gemeentelijke begraafplaatsen in Neder-Betuwe vinden voornamelijk plaats door middel van de plaatsing van een urn in een urnennis in een urnenmuur op de begraafplaatsen Markstraat, Kalkestraat en De Hoef. Voor deze urnenmuren is in 2020 een behoefte- en capaciteitbepaling opgesteld (2020-2044) naar aanleiding van een afzonderlijke notitie over de toekomst van de urnenmuren op deze begraafplaatsen. De resultaten van deze prognose zijn overgenomen in dit beleids- en beheerplan. We hebben daarbij destijds op dezelfde manier de CBS-prognose van de sterftecijfers vertaald naar het gebruik van de urnennissen. Omdat de verwachting is dat in de komende jaren het aantal crematies van inwoners van Neder-Betuwe toeneemt hebben we in dit geval twee situaties doorgerekend met een sterkere toename dan het sterftecijfer. Daarnaast is gekeken naar de mate waarin de urnennissen na beëindiging van het grafrecht worden leeggemaakt en opnieuw worden uitgegeven.
Dit heeft geresulteerd in drie varianten met variabelen in behoefte (CBS-prognose sterftecijfers en afwijkingen daarvan met +50% en +100%) en de te verwachten heruitgifte van nissen na beëindiging grafrecht (100%, 50% en 0% heruitgifte binnen een periode van twintig jaar).
2.2 Capaciteit
De berekende behoefte hebben we vergeleken met het aantal lege graven (direct beschikbare capaciteit) op een begraafplaats. Daaruit kunnen we herleiden hoe lang nog kan worden begraven voordat maatregelen noodzakelijk zijn. Daarnaast hebben we bekeken wat het effect hierop is als we de graven ruimen waarvan het grafrecht inmiddels is beëindigd, maar waarvan de stoffelijke resten nog in het graf liggen.
De informatie over de beschikbare capaciteit is herleid uit de begraafplaatsadministratie (Key2Begraven) en daar waar nodig aangevuld met informatie van beschikbare tekeningen.
3.Rekenresultaten
3.1 Particuliere en algemene graven volwassenen
Begraafplaats Markstraat, Opheusden
Op deze begraafplaats wordt nu voornamelijk begraven op het nieuwe opgehoogde gedeelte. Dit deel is nog niet volledig ingericht. Voor het nog niet ingerichte deel is een schatting van aantal graven gemaakt (2-diep) die uitgaat van een indeling die vergelijkbaar is met het reeds ingerichte deel.
Daarnaast is rekening gehouden met een mogelijk inbreiding op het lager gelegen gedeelte. Het aantal extra graven (1-diep) is herleid van een inrichtingstekening (KYBYS, 2013).
Bij de vergelijking van de geprognosticeerde behoefte en de beschikbare capaciteit is rekening gehouden met het verschil in aantal begraaflagen (2-diep op het nieuwe gedeelte en 1-diep bij de inbreiding)
4Bij de ingebruikname van de inbreiding (1-diep) is aangenomen dat bij elke uitgifte twee graven tegelijk worden uitgegeven. In de berekening (en onderstaande tabel) is het aantal beschikbare graven van de inbreiding gehalveerd.
.
Onderstaande tabel en grafiek geven de rekenresultaten weer voor de drie varianten (op basis van CBS-index en met een afwijking daarop van -10% (90%) en +10% (110%). De tabel geeft de cumulatieve behoefte weer. Hieruit blijkt dat de beschikbare capaciteit tot ca. 2032-2035 in de behoefte kan voorzien.
Om daarna in de behoefte te kunnen voorzien is een (grootschalige) ruiming noodzakelijk. Geadviseerd wordt om uiterlijk in 2028 te beginnen met de administratieve voorbereiding hiervan.
Cumulatieve behoefte nieuwe particuliere en algemene graven voor volwassenen
Markstraat
90%
CBS-index
110%
2021-2025
157
174
190
2021-2030
331
367
401
2021-2035
522
580
633
2021-2040
731
812
886
2021-2045
957
1063
1160
2021-2050
1183
1315
1434
aantal lege graven
580
580
580
ruimte tot
2035
2033
2032
Behoefte en capaciteit particuliere en algemene graven voor volwassenen
Begraafplaats Kalkestraat, Dodewaard
Op deze begraafplaats worden op dit moment de meeste nieuwe graven uitgegeven op het opgehoogd gedeelte (vak 9, 2-diep). In dit vak liggen de beschikbare lege graven. Volgens de huidige inrichting liggen er maximaal 217 graven in dit vak. Volgens de begraafplaatsadministratie zijn hiervan 35 graven uitgegeven (juli 2021). Dat betekent dat er nog 182 graven beschikbaar zijn (2-diep).
De navolgende tabel en grafiek geven de rekenresultaten weer voor de drie varianten (CBS-index en met een afwijking daarop tot 90% en 110%). De tabel geeft de cumulatieve behoefte weer. Hieruit blijkt dat de beschikbare capaciteit tot circa 2034-2037 in de behoefte kan voorzien.
Om daarna in de behoefte te kunnen voorzien is een (grootschalige) ruiming noodzakelijk. Op dit moment (augustus 2021) zijn er volgens de begraafplaatsadministratie ruim 600 graven waarvan de grafrechten zijn beëindigd, maar waarin de stoffelijke resten nog aanwezig zijn. Deze graven komen in aanmerking voor ruimen en heruitgifte. De indeling van de grafvelden waarin deze graven liggen voldoet echter niet meer aan de huidige eisen die worden gesteld aan de afmetingen van graven en de inrichting van grafvelden. De graven liggen te dicht op elkaar. Voordat we hier opnieuw graven uit kunnen geven is een herinrichting noodzakelijk met ruimere graven en ruimere paden. Het totaal aantal opnieuw uit te geven graven (na ruiming en herinrichting) is daardoor aanzienlijk lager. Als we vooruitlopend op de planuitwerking er vanuit gaan dat het aantal nieuwe graven wordt teruggebracht tot 50%, dan zijn er na herinrichting circa 300 nieuwe graven beschikbaar (1-diep). Daarmee kan tot circa 2047 – 2053 in de behoefte worden voorzien.
We adviseren om tijdig (circa 2028 – 2030) te beginnen met de administratieve voorbereiding van de ruiming en herinrichting.
Cumulatieve behoefte nieuwe particuliere en algemene graven voor volwassenen
Kalkestraat
90%
CBS-index
110%
2021-2025
41
46
50
2021-2030
86
96
105
2021-2035
137
152
166
2021-2040
191
212
233
2021-2045
250
278
305
2021-2050
309
344
377
aantal lege graven
180
180
180
ruimte tot
2037
2036
2034
Behoefte en capaciteit particuliere en algemene graven voor volwassenen
Begraafplaats De Hoef
Op het gedeelte in het midden van deze begraafplaats is nog ruimte voor circa 124 graven door middel van inbreiding aan de oostzijde (1-diep).
De navolgende tabel en grafiek geven de rekenresultaten weer voor de drie varianten (CBS-index en met een afwijking daarop tot 90% en 110%). De tabel geeft de cumulatieve behoefte weer. Hieruit blijkt dat de beschikbare capaciteit tot circa 2027-2029 in de behoefte kan voorzien.
Cumulatieve behoefte nieuwe particuliere en algemene graven voor volwassenen
De Hoef
90%
CBS-index
110%
2021-2025
58
64
70
2021-2030
122
135
148
2021-2035
192
213
234
2021-2040
269
299
327
2021-2045
352
391
428
2021-2050
435
484
530
aantal lege graven
124
124
124
ruimte tot
2029
2028
2027
Om daarna in de behoefte te kunnen voorzien is een (grootschalige) ruiming noodzakelijk. Op dit moment (augustus 2021) is niet in beeld of er al graven zijn die daarvoor in aanmerking komen. Daarnaast is er nog de optie om het opgehoogd terrein op deze begraafplaats alsnog in gebruik te nemen.
De indeling van de het oudere grafveld (met grafnummers 184-423) voldoet echter niet meer aan de huidige eisen die worden gesteld aan de afmetingen graven en de inrichting van grafvelden. Als hier graven liggen waarvan het grafrecht is verstreken, dan is ruimen mogelijk. De graven liggen te dicht op elkaar om ze daarna weer opnieuw uit te kunnen geven. Voordat we hier opnieuw graven uit kunnen geven is een herinrichting noodzakelijk met ruimere graven en ruimere paden. Het totaal aantal opnieuw uit te geven graven (na ruiming en herinrichting) is daardoor aanzienlijk lager. Als we vooruitlopend op de planuitwerking er vanuit gaan dat het aantal nieuwe graven wordt teruggebracht tot 50%, dan zijn er na herinrichting circa 170 nieuwe graven beschikbaar. Dit biedt ruimte om circa vijftien jaar in de behoefte te voorzien.
Geadviseerd wordt om tijdig (circa 2025) te beginnen met de administratieve voorbereiding van de ruiming en herinrichting.
3.2 Kindergraven
Onderstaande tabel geeft de situatie weer van de kindergraven op de drie begraafplaatsen waar nieuwe graven worden uitgegeven. Duidelijk is dat op alle drie de begraafplaatsen voldoende kindergraven beschikbaar zijn om voor langere tijd in de behoefte te kunnen voorzien.
Kindergraven
Kindergraven
Behoefte 2016-2020
Capaciteit
totaal
jaarlijks. gemiddelde
lege graven (2021)
Markstraat
10
2
103
Kalkestraat
0
0
42
De Hoef
5
1
153
3.3 Urnennissen
We hebben in 2020, ten behoeve van een afzonderlijke notitie over de toekomst van de urnenmuren op de begraafplaatsen, drie scenario’s doorgerekend voor de prognose van de behoefte aan urnennissen in een urnenmuur op de gemeentelijke begraafplaatsen:
-Minimaal:
○ de behoefte 2020-2044 ontwikkelt zich volgens de CBS-index
○ in de periode 2020-2039 komen alle bezette nissen vrij voor heruitgifte (100% ruimen)
-Midden (gemiddeld):
○ de behoefte 2020-2044 ontwikkelt zich volgens de CBS-index en neemt daar bovenop toe met 50%;
○ in de periode 2020-2044 komt 50% van de bezette nissen vrij voor heruitgifte (50% ruimen)
-Maximaal:
○ de behoefte 2020-2044 ontwikkelt zich volgens de CBS-index en neemt daar bovenop toe met 100% (verdubbelt);
○ in de periode 2020-2044 komen er geen bezette nissen vrij voor heruitgifte (0% ruimen).
Navolgend overzicht geeft een vergelijking van de situatie bij deze drie scenario’s.
Behoefte en capaciteit uitgedrukt in urnennissen
Hieruit wordt geconcludeerd dat uitgaande van ‘Scenario midden’:
-er knelpunten ontstaan op begraafplaats Markstraat. Met de huidige beschikbare capaciteit is er ruimte tot circa 2027. Om tot 2044 in de behoefte te kunnen voorzien is een uitbreiding van de urnenmuur op deze begraafplaats gewenst met circa 22 nissen;
-de capaciteit van de overige urnenmuren is in dat scenario voldoende om tot 2044 in de behoefte te voorzien.
Bijlage 2: Lijst te behouden historisch waardevolle graven en grafbedekkingen
Notitie ‘Lijst historisch waardevolle graven en gedenktekens - gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe’, september 2018
1.Inleiding
De gemeente Neder-Betuwe heeft zeven begraafplaatsen in haar beheer. Op drie begraafplaatsen (Markstraat in Kesteren, Kalkestraat in Dodewaard en De Hoef in Ochten) wordt actief begraven. De overige vier begraafplaatsen zijn de niet-actieve begraafplaatsen. Op drie van deze begraafplaatsen (Hiense Kerk in Hien, Nedereindsestraat in Kesteren, Dalwagenseweg in Opheusden) wordt nog incidenteel begraven (veelal bijzettingen). Op één begraafplaats (Dodewaardse Kerk in Dodewaard) wordt niet begraven, deze begraafplaats is gesloten.
Op de begraafplaatsen komen uiteenlopende graven en gedenktekens voor, waarvan een aantal waardevol is en de moeite waard is om te behouden. In de beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe 2014 is een artikel besteed aan de historische graven (zie navolgend). Daarin is bepaald dat het college een lijst bijhoudt van graven die van historische betekenis zijn of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft. Deze lijst is nog niet vastgesteld.
Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe 2014
Artikel 33 Historische graven
1Het college houdt een lijst bij van graven die van historische betekenis zijn of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft.
2Alvorens tot ruiming van graven wordt overgegaan, onderzoekt het college of er graven zijn, die in aanmerking komen om op de lijst te worden bijgeschreven.
3Het college beslist over het ruimen van graven en het verwijderen van grafbedekkingen die op de in het eerste lid bedoelde lijst staan.
4Het college kan nadere regels stellen voor het plaatsen aan de in het eerste lid genoemde grafbedekkingen.
In deze notitie wordt een voorstel gedaan voor deze lijst.
2.Onderhoud
In de Wet op de lijkbezorging is bepaald dat het eigendom van een gedenkteken van een graf met een lopend grafrecht ligt bij de rechthebbende.
In de beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe 2014 is opgenomen dat de rechthebbende verplicht is de grafbedekking en andere voorwerpen op het graf behoorlijk te onderhouden of te herstellen.
Na beëindiging van het grafrecht kunnen de nabestaanden beschikken over het gedenkteken. Als de nabestaanden daar niet voor kiezen vervalt het eigendom van het aanwezige gedenkteken op het graf aan de houder van de begraafplaatsen, in dit geval de gemeente Neder-Betuwe. De gemeente Neder-Betuwe heeft ervoor gekozen om gedenktekens na beëindiging van het grafrecht te behouden. Dat betekent dat de gemeente eigenaar is van al deze gedenktekens en dus verantwoordelijk is voor het onderhoud.
Het onderhoud dat door de gemeente wordt uitgevoerd bestaat uit het reinigen van het gedenkteken (2x/jaar)
1De gemeente Neder-Betuwe reinigt alle gedenktekens 2x/ jaar, ook de gedenktekens op graven met een lopend grafrecht.
. De gemeente voert geen reparatiewerkzaamheden uit aan vervallen gedenktekens. Het beheer richt zich alleen op veiligheid. Wanneer de staat van een gedenkteken leidt tot risicovolle situaties treft de gemeente maatregelen, zoals het platleggen van staande delen of het verwijderen van het gedenkteken. Na vaststelling van de lijst van historisch waardevolle graven zal voor de gedenktekens van de graven op deze lijst, waarvan het grafrecht is vervallen, hiervoor een uitzondering worden gemaakt. Het onderhoud van deze graven richt zich ook op de instandhouding van deze gedenktekens.
Van de graven op de lijst met een lopend grafrecht is dat niet het geval. Voor deze graven geldt dat op het moment dat het grafrecht vervalt de gemeente het onderhoud en de instandhouding overneemt van de nabestaanden.
3.Beoordeling historische waarde
Begraafplaats Dodewaardse Kerk
Op de begraafplaats Dodewaardse Kerk in Dodewaard zijn de meeste gedenktekens in het verleden reeds geruimd. Op deze begraafplaats komen nog slechts enkele gedenktekens voor. In deze notitie wordt aangenomen dat in het verleden al een afweging is gemaakt ten aanzien van het behoud van deze gedenktekens. In bijlage 1 is een lijst weergegeven van de graven op deze begraafplaats waarvan het gedenkteken is behouden. In de beoordeling die in dit hoofdstuk wordt besproken is deze begraafplaats verder buiten beschouwing gelaten.
Cultuurhistorische beoordeling
Door een gespecialiseerd bureau is (Hulsman&Hulsman) is een uitvoerige inventarisatie uitgevoerd van de historisch waardevolle graven en gedenktekens op de overige zes begraafplaatsen.
De waardering van de gedenktekens is hierin gebaseerd op criteria van
-kunsthistorische aard;
-funerair historische aard;
-religieushistorische aard;
-(cultuur)historische aard;
-ensemble-waarde.
In een eindrapportage zijn de bevindingen van de inventarisatie per begraafplaats opgenomen met een selectie van de waardevolle gedenktekens met een motivatie. Deze rapportage vormt de basis voor de definitieve beoordeling.
Overige criteria
De gemeente Neder-Betuwe heeft de resultaten van deze inventarisatie voorgelegd aan de Historische Kring Kesteren en omstreken (HKK&O) en de Dragersvereniging Kesteren. Beide partijen hebben geen aanvullingen op de inventarisatie.
Door een projectteam van de gemeente Neder-Betuwe zijn de geselecteerde graven aanvullend beoordeeld aan de hand van de volgende criteria:
-leeftijd;
-maatschappelijke betekenis;
-juridische status van het betreffende graf.
Waardering
Vervolgens zijn de waarderingen vertaald in een puntensysteem. Daarvoor is de waarde uitgedrukt in een aantal punten (zie navolgend). Voor de genoemde cultuurhistorische criteria kunnen voor elk criterium afzonderlijk punten worden gescoord. Op basis van het aantal punten is bepaald welke graven de grootste waarde hebben.
Historische waarde
Score (punten)
Gemeentelijk niveau
1
Regionaal niveau
2
Nationaal niveau
4
Internationaal niveau
6
Leeftijd
Score (punten)
>= 150 jaar (in 2018)
5
>= 125 jaar (in 2018)
3
>= 100 jaar (in 2018)
1
< 100 jaar (in 2018)
0
Maatschappelijke betekenis
Score (punten)
Maatsch. betekenis
1
Juridische status
Score
(vermenigvuldigingsfactor)
Grafrecht lopend
0
Grafrecht beëindigd of onbekend
1
4.Selectie
De voorgaande werkwijze leidt tot een selectie van graven met gedenktekens die de moeite waard zijn om te behouden. Het zijn de graven die in deze beoordeling 5 of meer punten scoren. In het navolgend overzicht is de selectie weergegeven. Het overzicht bestaat uit twee delen:
-graven waarvan het grafrecht beëindigd of onbekend is en waarvan het onderhoud en de instandhouding door de gemeente wordt uitgevoerd;
-graven met een lopen grafrecht en waarvan het onderhoud en de instandhouding door de rechthebbenden wordt uitgevoerd.
Een uitgebreid overzicht van deze selectie is opgenomen in bijlage 2. In de overzichten is de navolgende codering voor de verschillende begraafplaatsen toegepast.
Code
Begraafplaats
DW
Dalwagenseweg, Opheusden
HK
Hiense Kerk
KS
Kalkestraat, Dodewaard
NS
Nedereindsestraat, Kesteren
SELECTIE GRAVEN VOOR LIJST VAN GRAVEN MET HISTORISCHE BETEKENIS
1GRAVEN WAARVAN HET GRAFECHT BEEINDIGD OF ONBEKEND IS
(onderhoud en instandhouding door gemeente)
Begraafpl.
Graf nr
Tenaamstelling
Totale score
DW
11 48
familie Van Gendt de Leeuw & Arendts
9
HK
29
J.H. van Ingen
8
HK
389
Antoni
8
DW
11 44
P.W. van Gendt de Leeuw
7
KS
2308
A.J. Burns / P.E.T. Tiernan
7
KS
2355-356
oorlogsgraf geallieerde soldaat
7
NS
11 22-25
familie van den Berg
7
DW
11 203
oorlogsgraf geallieerde soldaat
6
DW
19 2
oorlogsgraf geallieerde soldaat
6
HK
1261
H. Budding
6
DH
11 45
K. Van Gendt de Leeuw
5
DW
11 18
Z.T. Diehl
5
DW
11 71
S.M. Homoet
5
HK
1262
H.P. Tap
5
HK
1263
J.D. Tap
5
HK
1264
K.H. Tap
5
HK
1267-265
A.P. & A.H. Tap / C.D. Tap / H.J. Sipman
5
HK
1273
D. Driessen
5
HK
1282-281
D.G. Duijs / J. de Haas
5
HK
1286-283
C. Taats (286) / G. Slingervoet (285) / G. Taats (284)
5
HK
1310
S. van den Berg
5
NS
12 39-41
familie Den Hartog Ezn
5
NS
212 120
W. van Vlaanderen
5
NS
212 121
F. v.d. Wetering
5
2GRAVEN MET LOPEND GRAFRECHT
(onderhoud en instandhouding door rechthebbenden)
Begraafpl.
Graf nr
Tenaamstelling
Totale score
NS
17 12
J. van Zanten
16
DW
11 53
A. van Herwaarden
7
DW
11 40-41
E.W. Jager & Gebrs Den Hartog
5
NS
11 2-4
H.B. van Lutterveld
5
NS
11 33
D.A. van Zetten
5
NS
12 28-30
kinderen van G.C. van Versendaal en H. Bouman
5
NS
22 31-34
familie van Luttervelt
5
Voorgesteld wordt om de geselecteerde graven en de aanwezige graven op de begraafplaats bij de Dodewaardse Kerk (zie bijlage 1) te plaatsen op de Lijst van graven met een historische betekenis, zoals is bedoeld in de beheersverordening (zie hoofdstuk 1).
5.Kosten
In de exploitatiebegroting van de gemeentelijke begraafplaatsen is € 6.000,-- opgenomen voor de instandhouding van de gedenktekens op deze lijst (waarvan het grafrecht beëindigd of onbekend is). Dit bedrag is leidend voor de jaarlijks uit te voeren werkzaamheden voor de instandhouding van deze graven. Elk jaar wordt opnieuw bepaald welke werkzaamheden voor dit bedrag worden uitgevoerd. Daarbij heeft het voorkomen van risicovolle situaties steeds de grootste prioriteit.
BIJLAGEN
Bijlage 1
Begraafplaats Dodewaardse kerk
Behouden gedenktekens begraafplaats Dodewaardse Kerk, Dodewaard (zie hoofdstuk 1)
Begraafplaats Dodewaardse Kerk
Nr.
Jaar
Overledene(n)
1
1891
J van Dodeweerd / MJM Crum
2
1889
G. Slothouber
3
1891
J. Slothouber
4
1901
J.G. Slothouber
5
1899
H. van den Bos
6
1898
A.T. van den Bos
7
1908
Dirk Ramondt
8
1898
Karel Ramondt
9
1898
Adriana D. Ramondt
10
1875
Gerarda Ramondt
11
1892
Marinus H. Ramondt
12
1892
W.C. van Wessem
13
1892
Johanna H. v.d. Wedden
14
1856
J.W. Duijs / N. Slingervoet
15
1898
P.J. Duijs
16
1894
J. v. Aalst
Bijlage 2
Selectie
Bijlage 3
Motivatie
Hiense Kerk
Nedereindsestraat, Kesteren
Dalwagenseweg, Opheusden
Kalkestraat, Dodewaard
Lijst van historisch waardevolle graven
SELECTIE GRAVEN VOOR LIJST VAN GRAVEN MET HISTORISCHE BETEKENIS
GRAVEN WAARVAN HET GRAFECHT BEEINDIGD OF ONBEKEND IS
(onderhoud en instandhouding door gemeente)
Begraafpl.*
Graf nr
Tenaamstelling
DW
11 48
familie Van Gendt de Leeuw & Arendts
HK
29
J.H. van Ingen
HK
389
Antoni
DW
11 44
P.W. van Gendt de Leeuw
KS
2308
A.J. Burns / P.E.T. Tiernan
KS
2355-356
oorlogsgraf geallieerde soldaat
NS
11 22-25
familie van den Berg
DW
11 203
oorlogsgraf geallieerde soldaat
DW
19 2
oorlogsgraf geallieerde soldaat
HK
1261
H. Budding
DH
11 45
K. Van Gendt de Leeuw
DW
11 18
Z.T. Diehl
DW
11 71
S.M. Homoet
HK
1262
H.P. Tap
HK
1263
J.D. Tap
HK
1264
K.H. Tap
HK
1267-265
A.P. & A.H. Tap / C.D. Tap / H.J. Sipman
HK
1273
D. Driessen
HK
1282-281
D.G. Duijs / J. de Haas
HK
1286-283
C. Taats (286) / G. Slingervoet (285) / G. Taats (284)
HK
1310
S. van den Berg
NS
12 39-41
familie Den Hartog Ezn
NS
212 120
W. van Vlaanderen
NS
212 121
F. v.d. Wetering
DK
J van Dodeweerd / MJM Crum
DK
G. Slothouber
DK
J. Slothouber
DK
J.G. Slothouber
DK
H. van den Bos
DK
A.T. van den Bos
DK
Dirk Ramondt
DK
Karel Ramondt
DK
Adriana D. Ramondt
DK
Gerarda Ramondt
DK
Marinus H. Ramondt
DK
W.C. van Wessem
DK
Johanna H. v.d. Wedden
DK
J.W. Duijs / N. Slingervoet
DK
P.J. Duijs
DK
J. v. Aalst
GRAVEN MET LOPEND GRAFECHT
(onderhoud en instandhouding door rechthebbenden)
Begraafpl.*
Graf nr
Tenaamstelling
NS
17 12
J. van Zanten
DW
11 53
A. van Herwaarden
DW
11 40-41
E.W. Jager & Gebrs Den Hartog
NS
11 2-4
H.B. van Lutterveld
NS
11 33
D.A. van Zetten
NS
12 28-30
kinderen van G.C. van Versendaal en H. Bouman
NS
22 31-34
familie van Luttervelt
*Code
Begraafplaats
DK
Dodewaardse Kerk, Dodewaard
DW
Dalwagenseweg, Opheusden
HK
Hiense Kerk
KS
Kalkestraat, Dodewaard
NS
Nedereindsestraat Kesteren
Bijlage 4: Ontwikkeling Voorziening Begraafplaatsen 2022-2031
De kosten voor toekomstige ruimingen of uitbreidingen in 2030 en/of 2031 zijn vooralsnog opgenomen als p.m.-post. Deze kosten zijn afhankelijk van de keuzes die op dat moment worden gemaakt. Naar verwachting liggen deze kosten tussen € 100.000 en € 200.000.