Aanhef
VOORWOORD
De waterrampen in het recente verleden hadden en hebben een enorme impact op onze gemeente en onze inwoners. De knelpunten in ons watersysteem dienen te worden aangepakt om een volgende waterramp zo veel mogelijk te voorkomen. Om deze doelstelling te behalen investeren wij als gemeente in het watersysteem. Hierin zoeken wij de samenwerking met onze waterpartners (zoals buurtgemeenten, Waterschap Limburg, Rijkswaterstaat, etc.). In het Waterprogramma en de daarbij horende Klimaatadaptatiestrategie geven wij aan hoe wij onze doelen willen bereiken en wat we hiervoor moeten doen. Onze gemeente kan dit niet alleen, de wateroverlast van vorig jaar stijgt boven de verantwoordelijkheid van de gemeente uit, daarom gaan we hier gezamenlijk mee aan de slag. In november 2021 is de Propositie Water Limburg aangeboden aan het Rijk. Op basis hiervan heeft het Rijk in het regeerakkoord de betrokkenheid vertaald in een reservering voor de aanpak van het regionale watersysteem. De Propositie Water Limburg is doorvertaald in het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg. Wat dit voor onze gemeente gaat betekenen houden wij in de gaten en onze inbreng over de verdere uitwerking en uitvoering is proactief. In onze plannen houden wij ook rekening met de klimaatveranderingen. Hevige neerslag, langdurige droogte, aanhoudende hitte en overstromingen, komen steeds vaker voor. In onze klimaatadaptatiestrategie beschrijven wij hoe we ons hierop voorbereiden en hoe wij inspelen op deze veranderingen.
Samen op weg naar een toekomstbestendig watersysteem en klimaatbestendig Meerssen!
Vanessa de Rond
Wethouder Jeugd, Onderwijs, Duurzaamheid, Milieu en Water
Gemeente Meerssen
WAT IS KLIMAATADAPTATIE?
De aarde warmt op en het klimaat verandert.
Nederland moet zich voorbereiden op de risico’s van het veranderende klimaat en hierop de omgeving aanpassen.
Dit heet klimaatadaptatie.
Voorbeelden van klimaatadaptatie zijn: rivieren verbreden en meer groen in steden en dorpen.
Niets doen betekent dat er tot 2050 tussen de € 77,5 en € 173,6 miljard aan klimaatschade kan optreden.
Daarom is klimaatadaptatie nodig.
(Bron: rijksoverheid.nl)
SAMENVATTING
DE KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE VAN MEERSSEN
Het klimaat verandert, ook in Meerssen. Als gemeente hebben wij ons voortdurend aangepast aan alle uitdagingen die de leefbaarheid van onze gemeente onder druk zette. Inmiddels hoort het bestrijden van de gevolgen van klimaatverandering daar ook bij. In deze klimaatadaptatiestrategie staat beschreven hoe Meerssen zich lokaal voorbereidt op de gevolgen van klimaatverandering. Hierdoor houden we ons aan de afspraak, zoals vastgelegd in de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie, om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten.
De lokale Klimaatadaptatiestrategie beschrijft de visie, doelen en actieprogramma (op basis van de huidige inzichten) waar de gemeente Meerssen tot 2035 voor aan de lat staat. Alle acties op het actieprogramma hebben prioriteit gekregen om maatregelen binnen de programmaperiode uit te voeren. Klimaatadaptatie doe je samen. Dit plan is daarom opgesteld in samenwerking met verschillende disciplines binnen de gemeente en samenwerkingspartners buiten de gemeente. Voorafgaand aan de lokale Klimaatadaptatiestrategie hebben de partners van het samenwerkingsverband Maas en Mergelland een regionale Klimaatadaptatiestrategie opgesteld. Hierin staan gezamenlijke doelen en acties om de regio voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Parallel aan deze klimaatadaptatiestrategieën hebben we een Waterprogramma opgesteld. Hierin staat beschreven hoe we als gemeente onze gemeentelijke watertaken willen uitvoeren en hoe we die willen bekostigen vanuit de rioolheffing.
WAT KOMT ER OP ONS AF?
Klimaatverandering is geen toekomstmuziek. De gevolgen van klimaatverandering ervaren we steeds vaker in de praktijk. Onze gemeente werd in de zomer van 2021 getroffen door hoogwater door inundatie van de Geul. Veel woningen en bedrijven kwamen onder water te staan en inwoners werden geëvacueerd. Dit toont aan dat onze gemeente er (nog) niet op ingericht is om deze hoeveelheden water te verwerken. Ook ervaren we de gevolgen van hevige neerslag, langdurige droogte en extreme hitte. Lokaal zorgen hevige buien steeds vaker voor water op straat en waterschade in woningen. Aan de andere kant ervaren we ook dat er over een langere periode geen regen valt en het erg droog is. De afgelopen jaren (2018, 2020 en 2022) zijn hiervan een goed voorbeeld. Door de droogte kwam bijvoorbeeld de oogstopbrengst onder druk te staan. Ook hogere temperaturen en hittegolven maken we steeds vaker mee. In juli 2022 werd het in Meerssen wederom erg warm. De temperatuur steeg tot bijna 40 graden. Als we niets doen worden de problemen en gevolgen alleen maar groter. Daarom willen we toewerken naar een klimaatbestendig Meerssen in een klimaatbestendig heuvelland.
WAAR ZETTEN WE OP IN?
We zetten in op de volgende doelen:
▸ Adaptief heuvellandschap. Wij nemen het gevaar van overstromingen uit de rivieren en wateroverlast door lokale regenval serieus. De vervolgstap voor de aankomende programmaperiode is samen met de andere overheden oplossingen te formuleren en implementeren om overstromingen en wateroverlast in onze gemeente te voorkomen.
▸ Leefbare dorpen en steden. Om onze dorpen in de toekomst leefbaar te houden zetten we in op het inrichten van de bovengrond om extreme hoeveelheden neerslag te kunnen hergebruiken, te infiltreren, te bergen en vertraagd af te voeren. We verminderen verharding en zetten in op het vergroenen van de gemeente.
▸ Klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkelingen. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen realiseren we klimaatbestendig door hier duidelijk eisen aan mee te geven. We benutten actief meekoppelkansen binnen bestaande en nog te plannen uitvoeringsprojecten in de openbare ruimte.
▸ Betrokken en actieve mensen. Als gemeente is het belangrijk dat we het goede voorbeeld uitdragen. De opgaven waar we voor staan zijn echter zo groot dat we ze soms gezamenlijk moeten aangaan. We willen onze inwoners, bedrijven en belangengroepen betrekken in het klimaatadaptief maken van onze gemeente. We vergroten de bewustwording over de effecten van klimaatverandering en kennis over maatregelen op eigen terrein.
▸ Calamiteitenbeheersing. Het voorkomen van overlast valt nooit geheel te garanderen. Daarom moet voor iedereen duidelijk zijn hoe te handelen tijdens een calamiteit om menselijk leed en materiële schade te voorkomen of te minimaliseren.
▸ Professionele samenwerking. De gemeente zet de samenwerking voort met de buurgemeenten binnen het samenwerkingsverband Maas en Mergelland. Het gezamenlijk uitvoeren van projecten om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen levert een kostenbesparing op en zorgt er ook voor dat de gemeente kan leren van ervaringen van andere gemeenten.
Concreet betekent dit:
▸ Het terugdringen van risico op wateroverlast in Ulestraten. We koppelen zoveel mogelijk verhard oppervlak af, we breiden de aanwezige regenwatersystemen uit en realiseren regenwaterbuffers. Ook werken we aan het voldoen aan de Kaderrichtlijn Water (KRW);
▸ Het terugdringen van risico op wateroverlast in de omgeving van het Leukdervoetpad. We koppelen zoveel mogelijk verhard oppervlak af, leggen een KRW-buffer aan en herstellen het Leukdervoetpad. De provincie en het waterschap leggen regenwaterbuffers aan en passen run-off maatregelen toe om landelijke afstroming te verminderen;
▸ Het terugdringen van risico op wateroverlast in Meerssen-West. We breiden de blauwe ader uit (voorzetten aanleg regenwaterriolering en regenwaterbuffers), koppelen zoveel mogelijk openbaar en particulier verhard oppervlak af en sluiten dit aan op de blauwe ader;
▸ Het terugdringen van risico op wateroverlast in Bunde. We voeren maatregelen uit in de Maastrichterlaan, Iepenlaan, Lindenlaan, Repenhof, Patronaatstraat en Prins Bernhardlaan;
▸ Het verminderen van verharding (overbodige trottoirs of versteende parkeerplaatsen) en aanleggen van meer groen op openbaar en particulier terrein;
▸ Het organiseren van aanvullende verdiepende risicodialogen met lokale (regionale) stakeholders. Door deze gesprekken wordt duidelijk wat we samen kunnen oppakken.
WAT VRAAGT DAT?
Om de bovenstaande acties uit te kunnen voeren is er € 13.900.000,- begroot binnen het Waterprogramma Meerssen 2023-2027. De ambtelijke inzet wordt gedekt vanuit de exploitatie. Er is aanvullend personeel nodig t.b.v. van de nasleep van de overstromingen juli 2021, uitvoeringsprojecten, dataverbetering en klimaatadaptatie. Vanuit de Omgevingsvisie zoeken we ook naar aanvullend budget en ambtelijke inzet.
Klimaatadaptatie vraagt ook om een andere integrale manier van werken. Zowel binnen onze eigen organisatie als zodra we buiten aan de slag gaan. Binnen het thema klimaatadaptatie willen we samenwerken met alle belanghebbenden binnen onze regio: van inwoners en bedrijven, naar woningbouwcorporaties en zorginstellingen tot alle overheidsorganisaties. Vanaf het eerste idee voor een uitvoeringsproject verkennen we de kansen die zich voordoen voor klimaatadaptatie. We betrekken en overleggen met alle bovenstaande belanghebbenden om tot integrale maatregelen te komen.