Bijlage 1. Westfriese context
B.1.1Het zorglandschap
De jeugdzorg is op de volgende schaalniveaus georganiseerd:
Schaal
Betrokken gemeenten/ regio’s
Vormen van jeugdzorg
Regionaal
Westfriesland
–Verblijf
–Behandeling
–Ambulante jeugdzorg
–GGZ jeugd
–Pleegzorg
–Dyslexie
Bovenregionaal
Westfriesland, Kopvan Noord-Holland en Alkmaar
Bovenregionale specialistische jeugdzorg (BSJ):
-Integrale crisisdienst Jeugd
-Veilig Thuis
-JeugdzorgPlus
Boven-bovenregionaal
Westfriesland, Kop van Noord-Holland, Alkmaar, Zuid-Kennemerland en IJmond
-Jeugdbescherming en jeugdreclassering (JBJR)
Bijna-provinciaal
Amsterdam, Zaandam, Haarlemmermeer, Westfriesland, Kop van Noord-Holland, Alkmaar, Zuid-Kennemerland en IJmond
Samenwerking op de complexe doel- groep jeugd (“Een thuis voor Noordje”):
-JeugdzorgPlus voor“zware complexe” doelgroep
-Onvoorwaardelijk wonen
-Uitstroom 16-27 jarigen
-Verklarende analyse, Instroom en triage (Bovenregionaal Expertise Netwerk Noord-Holland)
-Ambulant intensieve begeleiding (ontwikkeling in 2022)
Wat betreft het bewaken van de kwaliteit van zorg geldt dat, hoewel de inspectie verantwoordelijk is voor het toetsen op de kwaliteit van zorg, wij ook interne kwaliteitscontroles uitvoeren als we signalen krijgen dat er mogelijks iets niet in de haak is. Op regioniveau hebben we een controleplan Wmo en Jeugdwet vastgesteld. Voor vormen van specialistische jeugdzorg die minder gebruikt worden werken we samen met andere jeugdzorgregio’s in de provincie Noord-Holland.
B.1.2Inkoopsystematiek: Resultaatgericht werken en segmentering
Met het Uitvoeringskader inkoop 2019-2021 willen we het transformatieproces binnen het sociaal domein stimuleren. Het Resultaatgestuurd Werken (RGW) en de het Resultaatgestuurd inkopen dat wij per januari 2020 hebben ingezet moet meer ruimte geven aan professionals om combinaties van zorg en ondersteuning in te zetten die bijdragen aan de resultaten die cliënten willen bereiken.
28Uitvoeringskader inkoop WF 2019-2021
Met deze nieuwe manier van resultaatgestuurde inkoop willen wij onderstaande doelen realiseren:
1Stimuleren van transformatie en vernieuwing;
2De vraag van de inwoner centraal stellen in plaats van de producten of diensten van aanbieders;
3Een meer integrale dienstverlening;
4Meer ruimte voor het verbinden van de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet;
5Realiseren van een goede aansluiting in de keten met als doel preventie voor curatie.
Hierbij staat vereenvoudiging van de werkwijze centraal, wat betekent:
•ondersteuning is zo licht als mogelijk en ambulant, tenzij dit écht niet gaat;
•financiële beheersbaarheid is en blijft een centrale plek innemen;
•werkelijk verbruik wordt afgerekend – maar wel met de prikkels op de juiste plek;
•cruciale functies worden geborgd, tegelijk zijn we scherp op kwaliteit en prijs (en dus innovatie).
Het ordenen van het aanbod door segmentering
De manier van werken met producten en diensten (percelen) en daarbinnen gedifferentieerde specificaties, bleek de door ons gewenste innovatie, de gewenste samenwerking, de ontschotting, de de-institutionali- sering en een soepele overgang van de Jeugdzorg naar de WMO in de weg te staan.
29Van der Laan, Y. (9 april 2021). Regiovisie (concept)
Daarom hebben wij met ingang van januari 2020 het zorglandschap opnieuw ingedeeld. Wij zijn over- gegaan op marktsegmentatie en de indeling van jeugdfuncties binnen drie segmenten. Segment A betreft vrij toegankelijke algemene voorzieningen die georganiseerd zijn op lokaal niveau. Zoals vormen van opgroei- en opvoedondersteuning, licht pedagogische hulp en preventieve activiteiten. Segment B betreft jeugdzorg met specialistische kennis en expertise en segment C betreft hoog specialistische jeugdzorg. Het onderscheid tussen de segmenten op basis van complexiteit geeft de ruimte voor het zoeken naar verschillende vormen van organisatie voor de verschillende segmenten met behoud van ruimte voor lokale invulling.
Onderstaande figuur geeft inzicht in deze segmentering.
Figuur Overzicht segmentering jeugdzorgaanbod
3030Uitvoeringskader inkoop WF 2019-2021
B.1.3JeugdzorgPlus en Thuis voor Noordje
JeugdzorgPlus
Sinds februari 2019 hebben de achttien gemeenten in de regio Noord-Holland-Noord een contract voor JeugdzorgPlus met jeugdzorgaanbieder Horizon.
31Regio’s Alkmaar, Kop van Noord Holland & Westfriesland (2021), Conceptvisie Transformatie JeugdzorgPlus 2023
Deze aanbieder is op 4 februari 2019 gestart met de locatie Antonius in Bakkum (Gemeente Castricum).
Op deze locatie wordt gesloten jeugdzorg – met een open karakter - geboden aan jeugdigen. Er staan geen grote hekken om het terrein en vrijheidsbeperkende maatregelen worden individueel afgestemd op de jeugdige.
De werkwijze die Horizon in 2019 introduceerde - en in de afgelopen jaren doorontwikkelde - was afwij- kend van het JeugdzorgPlus-regime dat wij daarvoor kenden in de regio.
32Regio’s Alkmaar, Kop van Noord Holland & Westfriesland (2021), Conceptvisie Transformatie JeugdzorgPlus 2023
Hiernaast is landelijk gecon- cludeerd dat recidive in gesloten instellingen hoog was, er onvoldoende resultaat was van behandeling, er onvoldoende traumabehandeling plaats vond, het onderwijs niet op maat kon worden gegeven en dat jeugdigen te veel werden overgeplaatst van de ene instelling naar de andere. Dit waren redenen om voor de achttien NHN-gemeenten de transformatie van JeugdzorgPlus in te zetten en te werken naar een andere vorm van JeugdzorgPlus.
Met onze transformatie willen we toewerken naar een gecontroleerde (stapsgewijze) afbouw van geslo- tenheid. We hebben al eerder de ambitie uitgesproken: in 2030 geen gesloten plaatsingen meer. Dat is een mooie stip op de horizon, maar daar moet wel naar toegewerkt worden. Daarom stellen wij in de transformatievisie vast wat we de komende jaren met elkaar willen (door)ontwikkelen, zodat we straks daadwerkelijk geen JeugdzorgPlus meer hoeven in te kopen.
Thuis voor Noordje
Op het niveau van Noord-Holland wordt er door alle acht jeugdzorgregio’s (Amsterdam-Amstelland, Alkmaar, Haarlemmermeer, Kop van Noord-Holland, Westfriesland, IJmond, Zaanstreek Waterland en Zuid-Kennemerland) een bovenregionaal plan ontwikkeld met de werktitel Thuis voor Noordje.
33Regio’s Alkmaar, Kop van Noord Holland & Westfriesland (2021), Conceptvisie Transformatie JeugdzorgPlus 2023
In Thuis voor Noordje wordt de opdracht gesteld om alle jongeren die JeugdzorgPlus nodig hebben op te vangen binnen onze eigen provincie en voorzieningen te ontwikkelen voor de zeer specialistische doelgroep zodat gesloten jeugdzorg voorkomen wordt.
Met de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs, vijf zorgaanbieders van gespecialiseerde jeugd- zorg, de Gecertificeerde Instellingen en ervaringsdeskundigen zijn voor de uitvoering de volgende tien leidende principes vastgesteld:
34Bovenregionale plan voor specialistische jeugdzorg “Een Thuis voor Noordje”
1Wij nemen (gezamenlijk) de verantwoordelijkheid voor een jeugdige.
2Wij luisteren en sluiten aan bij behoefte van de vraagsteller, oplossingen ontwikkelen we samen.
3Wij kijken vanuit verschillende leefdomeinen (een integraal plan voor meerdere leefdomeinen (zorg/onderwijs/vrije tijd).
4Wij werken aan een ononderbroken (continue) leer- en ontwikkellijn voor iedere jeugdige.
5Wij zorgen ervoor dat ouders en jeugdige goed worden ondersteund zodat hij/zij thuis kan blijven.
6Wij plaatsen een jeugdige in één keer op de juiste plek: in een nieuw thuis waar hij/zij mag blijven wonen, als het thuis wonen niet langer mogelijk is.
7Bij crisis zijn we er in de thuissituatie en brengen we de zorg naar het gezin in plaats van de jeugdige naar de zorg.
8Wij separeren niet, dus 0% separaties en eveneens 0% dwang en drang.
9Wij werken (zorg en onderwijs) ontwikkelingsgericht.
10Wij handelen vanuit kostenbewustzijn en kiezen consequent voor de meest effectieve passende oplossing.
B.1.4Ontwikkelingen en plannen rondom Gecertificeerde Instellingen
In 2019 verscheen een kritisch rapport door de Inspecties Gezondheidszorg en Jeugd en Justitie en Veiligheid over de aan jeugdigen geboden jeugdbescherming en -reclassering door Gecertificeerde Instellingen (GI). Naar aanleiding hiervan is besloten dat gemeenten, het Rijk en Gecertificeerde Instellingen verbeterplannen zouden opstellen.
In Westfriesland worden als onderdeel van de Verbeteragenda GI de wachtlijsten van de Gecertificeerde Instellingen gemonitord. Ook zijn wij gestart met doorbraaktafels waarin cases worden besproken die op lokaal niveau zijn vastgelopen. De doorbraaktafels zijn een onderdeel van het regionale expertteam en kunnen in 2021 nog worden ondersteund door het Ondersteuningsteam Jeugd (OZJ) van de VNG. Voor casussen waarbij sprake is van comorbiditeit kan geschakeld worden met het bovenregionaal expertisenetwerk (BEN). Via het regionaal expertteam kan ook een onafhankelijke expert worden ingezet om jeugdigen met ingewikkelde problematiek lokaal te kunnen helpen.
B.1.5Aansluiting onderwijs en veiligheidsketen
Onderwijs
De Westfriese gemeenten hebben in samenwerking met de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs het bestuur van Trigoon (zeven scholen voor speciaal basisonderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs voor zeer moeilijk lerenden en praktijkonderwijs in West-Friesland) een beleidsnotitie Onderwijszorg- arrangementen opgesteld.
35Van der Laan, Y. (9 april 2021). Regiovisie (concept)
Deze beleidsnotitie is in 2021 in alle lokale teams en scholen geïmplemen- teerd. Om een efficiënte werkwijze te hanteren gaan wij over tot het ‘gezamenlijk indiceren’. De school, ouders en het lokale team maken gezamenlijk een Perspectiefplan van het gezin, waarin de inzet van
de jeugdzorg en het onderwijs met doelen en resultaten vermeld wordt. Het Rijk heeft de gemeenten en samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs de verplichting opgelegd een Perspectieftafel Passend Onderwijs en Jeugdzorg in te richten voor cases die vastlopen. De gemeenten in Westfriesland gaan deze perspectieftafel onderbrengen bij het Regionaal Expertteam.
Ook werken het onderwijs en de gemeenten samen in de REA (Regionale Educatieve Agenda) en wordt er Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) gevoerd over de beleidsplannen jeugdzorg en de Ondersteuningsplannen Passend Onderwijs.
Aansluiting veiligheidsketen
De lokale teams hebben nauwe samenwerking met de partners in de veiligheidsketen. Om deze samenwerking te verbreden en te verstevigen zetten wij in transformatieprojecten jeugdzorg en in de verbeterplannen Gecertficieerde Instellingen op nieuwe ontwikkelprojecten. In de transformatieprojecten Ketenaanpak Jeugd en Veiligheid, Nazorg Specialistische Jeugdzorg en Innovatieve psychiatrie (samen- werking Jeugdbescherming, Volwassenen GGZ en lokale teams) worden nieuwe samenwerkingsvormen ontwikkeld tussen de Gecertificeerde Instellingen, lokale teams en jeugdzorgaanbieders. Ook heeft de regio een consultatie- en adviesfunctie bij de JBRA ingekocht om de lokale teams te adviseren en ondersteunen in het voorkomen van dwangtrajecten voor jeugdigen en hun ouders.
B.1.6Transformatieplan Jeugdzorg
Om de jeugdzorg, jeugdbescherming en jeugdreclassering te verbeteren, heeft Westfriesland vanuit een ‘Transformatieplan jeugdzorg Westfriesland’ aan de zes actielijnen uit het programma ‘Zorg voor de Jeugd’ gewerkt. Op iedere actielijn zijn een of meerdere projecten ontwikkeld. Deze worden in de periode 2019 tot en met 2021 uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn de toevoeging van de V-GGZ aan de JBRA en de lokale teams, het verbeteren van de werkwijze gezinnen met meervoudige en complexe problematiek, het ontwikkelen van hulp- en dienstverlening bij vechtscheiding en het ontwikkelen van een escalatiemodel jeugd en veiligheid.
Eind 2021 wordt er een implementatieplan voor de borging van de resultaten in ons zorglandschap en in de werkwijze van de lokale teams en deelnemende organisaties gerealiseerd. Daarmee is het lande- lijk programma van belang voor de verdere doorontwikkeling van de jeugdzorg. Ook sluit een groot deel van de te ondernemen stappen voor het doorontwikkelen en verankeren van het jeugdzorglandschap aan bij de actielijnen van het landelijk programma.
B.1.7Stelsel in groei: structurele tekorten en financiële middelen
In 2020 voerde AEF in opdracht van het Rijk en VNG onderzoek uit naar het noodzakelijke budget ten behoeve van een doeltreffende en doelmatige uitvoering van de Jeugdwet.
36AEF (2020). Stelsel in groei
Hieruit bleek dat de basis voor het bestaande tekort voor gemeenten met betrekking tot het uitvoeren van de jeugdzorg tussen de € 1,6 - 1,8 miljard lag.
De toename in kosten voor individuele jeugdvoorziening wordt veroorzaakt door een achterblijvende uitstroom en hogere kosten per cliënt per jaar. Tegelijkertijd leidt de inzet op preventie tot hogere kosten binnen de Jeugdwet. Preventie kent echter wel positieve effecten voor de jeugdigen en hun omgeving. Daarnaast zijn er mogelijk financiële baten binnen andere wettelijke domeinen als gevolg van preventie binnen de Jeugdwet.
Onterechte aannames onder de Jeugdwet hebben mede bijgedragen aan het ontstaan van het tekort. Een daarvan is de veronderstelling dat preventie tot lagere kosten zou leiden. Ook het ‘doen wat nodig is’ kan onbedoeld tot hogere kosten leiden omdat het soms langere trajecten als gevolg heeft.
Voor gemeenten geldt ook dat zij een aantal mogelijkheden hebben om doelmatiger te kunnen werken, zoals de invoering van een POH-jeugd bij huisartsen en het verplaatsen van jeugdzorg in groepsverband naar kinderopvang en bso.
Bijlage 2. Documenten gebruikt voor opstellen beleidskader
AEF (2020). Stelsel in Groei.
Alkmaar, Kop van Noord-Holland & Westfriesland (2021). Transformatievisie JeugdzorgPlus 2023 en verder.
N.a. (10 mei 2021). Regionale bijeenkomst adviesraden Westfriesland.
N.a. (11 mei 2021). Regionale bijeenkomst Westfriesland.
N.a. (12 april 2021). Verslag sessie met coördinatoren lokale teams.
N.a. (18 februari 2021). Verslag beleidssessie thema Handelen met een brede blik.
N.a. (24 maart 2021). Wachttijden en wachtlijsten.
N.a. (25 maart 2021). Verslag beleidssessie Analyse jeugdzorggebruik en trends.
N.a. (4 maart 2021). Eindrapportage beleidssessie thema Preventie en signalering.
N.a. (n.d.) Uitkomsten analyse cijfers.
N.a. (n.d.). Verslag beleidssessie thema Veiligheid
Postma-Enkelaar, C.J. (15 oktober 2020). Analyse inventarisatie maatwerkovereenkomsten.
Regio’s Alkmaar, Kop van Noord Holland & Westfriesland (2021), Conceptvisie Transformatie JeugdzorgPlus 2023
Van der Laan, Y. (11 maart 2021). Verslag Beleidssessie 11 maart Thema Zorglandschap deel 1. Van der Laan, Y. (25 maart 2021). Analyse gebruik jeugdzorg.
Van der Laan, Y. (30 maart 2021). Schematisch overzicht input en inhoud Regiovisie Jeugdzorg Westfriesland.
Van der Laan, Y. (9 april 2021). Regiovisie (concept)
VNG (2021). Handreiking regiovisie in het kader van de Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) Jeugd. VNG Realisatie (2021). Eindrapportage Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein.
Voorbereidingsgroep (15 januari 2021). Inhoudsopgave Regiovisie/regionaal beleidskader Zorg voor de Jeugd Westfriesland 2021 t/m 2024.
Wallinga, E. (2020), Gecertificeerde instellingen in beeld.
Westfriesland (2021). Definitieve Bovenregionale oplegger bij de plannen van aanpak Noord-Holland 201021.
Westfriesland (2021). Handreiking en afwegingskader Onderwijszorgarrangementen West-Friesland. Westfriesland (2021). Westfriese escalatieladder en advies borging.
Westfriesland (2021), Voorstel herinrichting regionaal expertteam Westfriesland. Westfriesland (2020). Overzicht Transformatieprojecten Jeugdhulp Westfriesland. Westfriesland (2019). Uitvoeringskader inkoop sociaal domein West-Friesland 2019-2021. Westfriesland (2018). Transformatieplan Jeugdzorgregio West-Friesland 2018-2021.
Westfriesland (7 november 2013), Beleidskader ‘Zorg voor de Jeugd’ 2014-2018.