Beleidsplan wegen 2024-2034 (gemeente Medemblik)

Aanhef

SAMENVATTING

De gemeente Medemblik is verantwoordelijk voor het onderhoud van de wegen die zij in beheer heeft. Dit gaat in de basis om alle openbare wegen, straten, fietspaden, voetpaden, pleinen en parkeerplaatsen binnen de gemeente, met uitzondering van de Provinciale- en Rijkwegen. Om een kader te stellen voor de kwaliteitsniveaus van het onderhoud en de financiële consequenties daarvan, is dit beleidsplan wegen opgesteld.

Uitgangspunten voor het beleid zijn het veilig en toegankelijk houden van de openbare ruimte, waarbij meer aandacht wordt besteed aan fietsers, ouderen en weggebruikers met een beperking. Op dit gebied is een verdrag van de Verenigde Naties aangenomen, dat ingaat op de noodzakelijke goede toegankelijkheid van publieke gebouwen voor mensen met een beperking. Dit is uiteraard ook van toepassing op de openbare ruimte.

Een ander uitgangspunt voor beleid is het toepassen van duurzaam beheer. Dat wil zeggen dat de wegen tegen zo laag mogelijke kosten op een zo hoog mogelijk kwaliteitsniveau in stand worden gehouden, waar mogelijk met toepassing van duurzame materialen. Er worden tijdig maatregelen genomen om de wegconstructie zo lang mogelijk in stand te houden, waardoor er geen sprake is van kapitaalvernietiging.

Voor de centra (binnenstad Medemblik en de winkelgebieden) wordt voorgesteld om een hoog kwaliteitsniveau te hanteren (A) en voor de overige gebieden een basiskwaliteitsniveau (B).

Om de kosten zo laag mogelijk te houden en de overlast voor burgers en bedrijven te beperken, worden investeringen in wegen zoveel mogelijk in combinatie met onderhoud aan riolering en werkzaamheden van andere bedrijven als PWN, Liander, woningcorporaties en HVC uitgevoerd (GRIP methode). Daarnaast is deze integrale aanpak, waar ook het openbaar groen en riolering een rol spelen, van belang om de gemeente duurzaam en klimaatbestendig te maken en te houden.

De benodigde onderhoudsbudgetten liggen de komende vijf jaar nog in lijn met het huidige beschikbare budget in de begroting. Op termijn kan het benodigde onderhoudsbudget toenemen afhankelijk van de maatregelplanning uit het beheerpakket. Wij rapporteren hierover via het beheerplan kapitaalgoederen. Dit op basis van actuele inspectiegegevens, areaalgegevens en geïndexeerde cyclusbedragen en stellen de begroting bij via de begrotingscyclus.

Bijlage 1: Begrippen en afkortingen

CROW

Een kennisorganisatie op het gebied van infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer en werk en veiligheid. CROW houdt zich daarnaast bezig met aanbesteden en contracteren.

Cyclusbedragen

Een gemiddeld berekend bedrag per jaar wat het beheer van een bepaald type weg kost. Uitgedrukt in prijs per vierkante meter.

Degeneratievergoeding

Vergoeding die de gemeente krijgt voor het opbreken van de weg ten behoeve van werkzaamheden aan kabels & leidingen. Het compenseert de gemeente voor de vaak iets slechtere staat waarin het straatwerk wordt teruggebracht en dat daardoor onderhoud sneller dan gepland noodzakelijk is.

GRIP

Project GRIP op Ruimtelijke Projecten heeft als doel de samenwerking tussen organisaties te stimuleren en bevorderen, een kansenkaart en voortschrijdende integrale meerjarenplanning bij te houden en advies uit te brengen over mogelijkheden tot samenwerking en integrale aanpak van projecten.

HHNK

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

IBOR

Integraal Beheer Openbare Ruimte

LIOR

Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. Deze vormt een basis die is bedoeld voor iedereen die zich met inrichting en vormgeving van de openbare ruimte bezighoudt, zowel stedenbouwers, projectleiders, civiel techneuten, ontwikkelaars en (landschaps)architecten.

Maatregelplanning

Een planning van uit te voeren maatregelen op basis van een planjaar. De planning wordt berekend door een beheerpakket op basis van de kenmerken van het areaal, de inspectiegegevens en de planningsinstellingen.

Rehabilitatie

Bij rehabilitatie wordt de verharding weer op het oorspronkelijke structurele en functionele niveau gebracht, zonder aanpassingen in vormgeving of gebruik. Het betreft in feite het opnieuw opbouwen van de wegconstructie.

Schadebeelden

Soort schades die optreden bij wegverhardingen. Voorbeelden zijn scheurvorming, randschade, oneffenheden en voegwijdte.

Bijlage 2: Wettelijk Kader

De gemeente heeft in haar rol als wegbeheerder geen volledige vrijheid in het vaststellen van beleid. Het beheer van de wegen is deels in enkele nationale geldende wetten en besluiten geregeld. Ook zijn er veel wetten die raakvlakken hebben met het beheer van de wegen. De gemeente heeft het wegenareaal dat zij in beheer heeft voor het grootste deel in eigendom.

Wegenwet

De Wegenwet regelt de verantwoordelijkheden voor het beheer en onderhoud van openbare wegen. In de wet staan onder andere de volgende zaken vermeld:

•Wanneer een weg geacht wordt openbaar te zijn.

•Dat elke gemeente een wegenlegger moet opstellen die vastgesteld wordt door Gedeputeerde Staten.

•Welke overheidsinstantie verantwoordelijk is voor het toezicht op de toegankelijkheid en het onderhoud.

•Dat een weg in goede staat van onderhoud moet verkeren.

In de Wegenwet wordt een onderscheid gemaakt tussen het technisch wegbeheer en het juridisch wegbeheer.

Juridisch wegbeheer

Juridisch wegbeheer is een publiekrechtelijke en toezichthoudende taak die alleen bij de overheid (rijk, provincie, waterschap of gemeente) kan liggen. Zo kunnen verkeersmaatregelen op een openbare weg alleen ingesteld worden door de juridisch wegbeheerder door middel van een verkeersbesluit. Ook is de juridisch wegbeheerder verplicht om bij geconstateerde gebreken aan een weg, waarbij de onderhoudsplicht bij een derde partij ligt, deze partij te wijzen op de zorgplicht voor goed onderhoud en veilig inrichting van de weg.

Technisch wegbeheer

De technisch wegbeheerder is op basis van de Wegenwet verplicht het onderhoud uit te voeren en te financieren op een dusdanige manier dat het geïnvesteerde kapitaal in stand blijft, en de weg zich “in goede staat” van onderhoud bevindt. Hierbij wordt niet nader aangegeven wat onder de term “in goede staat” verstaan wordt. Er is dan sprake van een onderhoudsverplichting zonder een concreet vastgelegd kwaliteitsniveau. De gemeente heeft dus op deze manier enige vorm van vrijheid voor invulling van het kwaliteitsniveau waarop wordt onderhouden, waarbij de veiligheid van deweggebruiker (bij toegestaan gebruik) voorop staat. Dit is de zogenaamde zorgplicht.

Wegenverkeerswet (WVW)

De wegenverkeerswet verzorgt de regelgeving rondom verkeertekens, gebruik van de openbare weg en voertuigen. Op grond van de Wegenverkeerswet is de beheerdervan de openbare weg verplicht verkeersbesluiten te nemen voor het toepassen van verkeerstekens en bijhorende regelgeving op de weg.

Ook regelt de wegenverkeerswet dat er aan de wegbeheerder ontheffing aangevraagd moet worden voor het rijden over de bij de gemeente in beheer zijnde wegen met voertuigen die afwijken in gewicht of maatvoering. Te denken valt dan aan exceptioneel transport of LZV-vrachtwagen combinaties. Dit gebeurt in samenwerking met de RDW (Rijksdienstwegverkeer).

Nieuw Burgerlijk Wetboek

In het kader van het Nieuw Burgerlijk Wetboek, kan de wegbeheerder aansprakelijk worden gesteld voor schade ten gevolg van gebreken aan de verharding, of onzorgvuldig toepassen van maatregelen op of aan de weg. Deze gebreken kunnen niet alleen schade veroorzaken aan voertuigen of personen, maar ook aan gebouwen door trillingen. De bewijslast bij de aansprakelijkheidstellingen ligt bij de partij die de gemeente aansprakelijk stelt.

Milieuwetgeving

In oudere wegen zijn soms diverse teerhoudende asfalt en vervuilde funderingsconstructies aanwezig. Indien bij onderhoud of reconstructie bewerking van deze materialen noodzakelijk is, heeft de gemeente de zorgplicht voor afvoer van deze afvalstoffen. De gemeente is er verantwoordelijk voor zorg te dragen dat deze volgens de geldende wet- en regelgeving worden verwerkt. Binnen de contracten wordt de omgang en afvoer van deze materialen geborgd. Door toezicht op de uitvoering van de projecten wordt er op toegezien dat de aannemer zich aan de wettelijke voorwaarden houd ten aanzien van deze verontreinigde afvalstoffen.

Bijlage 3: Wegbeheersystematiek

De CROW systematiek als uitgangspunt

De gemeente Medemblik is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de verhardingen in haar gemeente. Wij nemen de richtlijnen voor wegbeheer van Stichting CROW als uitgangspunt. Daarmee wordt een landelijk geaccepteerde en gehanteerde methodiek toegepast binnen lokale context. De CROW heeft richtlijnen opgesteld die er voor zorgen dat de verharding technisch op een kwaliteitsniveau Basis blijft, zodat de veiligheid van de verharding voor de gebruiker gewaarborgd is. Hiermee wordt tevens kapitaalvernietiging voorkomen. Kapitaalvernietiging treedt voornamelijk op bij asfaltverhardingen. Wanneer benodigd asfaltonderhoud niet tijdig wordt uitgevoerd, wordt de uiteindelijke onderhoudsmaatregel zwaarder, duurder en daarmee een ondoelmatige inzet van financiële middelen (kapitaalvernietiging).

Schematische weergave van het onderhoud gedurende de levenscyclus van een weg

De onderhoudsrichtlijnen zijn gebaseerd op een theoretisch model voor het kwaliteitsverloop van een weg. Hierboven is schematisch de levenscyclus van een weg met bijbehorende onderhoudsmaatregelen weergegeven. Tussen het moment van aanleg en de vervanging (rehabilitatie) aan het einde van de technische levensduur van de weg vindt regelmatig klein en groot onderhoud plaats om ervoor te zorgen dat de weg heel en veilig blijft. De levenscyclus van een weg eindigt op het moment dat vervanging (rehabilitatie) nodig is. Vervanging vindt plaats indien een onderhoudsmaatregel niet meer het gewenste effect oplevert, theoretisch tussen de 40 en 60 jaar. Rehabilitatie is het begin van een nieuwe levenscyclus van de verhardingsconstructie.

In de schematische levenscyclus zijn de momenten voor klein en groot onderhoud en vervanging weergegeven:

•Klein onderhoud alle schades die ernstig zijn, maar waarvan de omvang gering is (maximaal 1% van het wegvakonderdeel) om als schade te noteren en niet planbaar zijn maar een incidenteel karakter hebben. Bijvoorbeeld het herstellen van plaatselijke verzakkingen of schade, gericht op het voorkomen van onveilige situaties en mogelijke vervolgschade.

•Groot onderhoud de onderhoudsmaatregelen die een planmatig karakter hebben. Deze maatregelen dragen bij aan een structurele kwaliteitsverbetering van het wegen-areaal en worden jaarlijks uitgevoerd naar aanleiding van de resultaten uit de weginspectie. Hierbij wordt meestal geen nieuw materiaal gebruikt en verandert er niets aan de inrichting van het wegvak en de constructie van de wegfundering. Bijvoorbeeld het eenzijdig herbestraten van een parkeerstrook in zijn geheel.

•Vervangingen grootschalige onderhoudsmaatregelen met de omvang van een gehele straat die vaak van gevel tot gevel gereconstrueerd wordt. Hierbij worden meestal nieuwe materialen gebruikt en wordt de onderliggende funderingsconstructie geoptimaliseerd door bijvoorbeeld onder de rijbaan een puinfundering aan te brengen. Vaak worden deze projecten uitgevoerd in combinatie met rioolvernieuwing. Het spreekt voor zich dat deze maatregelen bijdragen aan een structurele kwaliteitsverbetering van het wegenareaal.

Bijlage 4: CROW beeldmeetlatten verhardingen

Voorbeelden van schadebeelden en onderhoudsniveaus conform de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte.

Bermen

Verharding

berm-hoogteligging

A+

Er is geen hoogteverschil.

Er is weinig hoogteverschil.

Er is in beperkte mate hoogteverschil.

Er is redelijk veel hoogteverschil.

Er is veel hoogteverschil.