Risicogerichte Toezichtstrategie Brandveiligheid 2026-2029

3.1.1 Fysieke controle

Fysieke controle a.d.h.v. inspectieonderwerpen Bbl

Door middel van een fysieke controle wordt getoetst of voldaan wordt aan de geldende wet- en regelgeving (Bbl). De controle vindt plaats aan de hand van onderstaande inspectieonderwerpen:

•Actualiteit dossier;

•Interne organisatie;

•Draagconstructie;

•Materialen;

•Compartimentering;

•Vluchtroutes;

•Hulpverlening;

•Melden en alarmeren;

•Brandveilig gebruik;

•Veilig vluchten;

•Vangnet en zorgplicht.

De inspectieonderwerpen zijn afgeleid van het Bbl. Naast bovenstaande inspectieonderwerpen zijn ook enkele inspectieonderwerpen toegevoegd die niet afgeleid zijn van het Bbl, maar wel bijdragen aan de borging van brandveiligheid. Deze hebben vooral te maken met de interne organisatie binnen een object in relatie tot brandveiligheid en zijn bijvoorbeeld gerelateerd aan andere wetgeving zoals de Arbeidsomstandighedenwet.

Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht

De brandweer houdt toezicht volgens de zogenaamde Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO). Hierbij bepaalt de controleur van de brandweer in welk segment van de interventiematrix (zie Figuur 3) hij de gedane tekortkoming(en) positioneert. De positionering van de bevinding in de interventiematrix is afhankelijk van de gevolgen van de bevinding voor milieu, natuur, water, veiligheid, gezondheid en/of maatschappelijke relevantie en het “gedrag” van de overtreder.

Figuur 3: Interventiematrix Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht

3.1.2 Systeemtoezicht

Uit analyse van de resultaten van het fysieke toezicht van voorgaande jaren komt naar voren dat veel van de gebreken gerelateerd kunnen worden aan de manier waarop brandveiligheid binnen een organisatie is geborgd en hoe deze wordt beleefd. Veel van de geconstateerde gebreken hebben dan ook te maken met brandveilig gebruik, het niet of onvoldoende onderhouden van brandveiligheidsvoorzieningen zoals brandscheidingen en brandbeveiligingsinstallaties en het ontbreken van vereiste (actuele) vergunningen en meldingen. Een nadeel van fysiek toezicht is dat dit vaak reactief is. De tekortkoming bestaat al en wordt pas gesignaleerd tijdens het toezicht. Om te voorkomen dat tekortkomingen pas bij een toezichtmoment aan het licht komen, moet het toezicht meer proactief worden. Idealiter worden tekortkomingen of ongewenste situaties al in een vroeg stadium gesignaleerd en tenietgedaan, bij voorkeur door de eigen organisatie. Systeemtoezicht is een instrument dat hiervoor ingezet kan worden.

Het doel van het systeemtoezicht is het bevorderen en borgen van een structureel hoog niveau van brandveiligheid binnen organisaties. Dit wordt bereikt door te toetsen of organisaties zelf voldoende maatregelen nemen om brand te voorkomen en de gevolgen ervan te beperken. In essentie gaat systeemtoezicht verder dan alleen het controleren van de fysieke brandveiligheid. Het richt zich op de organisatorische en procedurele aspecten van brandveiligheid, met als doel een duurzame en integrale aanpak van brandrisico's. Concreet richt het systeemtoezicht zich op:

•Het beoordelen van het managementsysteem voor brandveiligheid: Worden er procedures, instructies en protocollen gehanteerd die voldoen aan de wet- en regelgeving en de specifieke risico's van de organisatie?

•Het stimuleren van zelfredzaamheid en verantwoordelijkheid: Organisaties worden aangezet om zelf na te denken over brandveiligheid en maatregelen te treffen.

•Het vroegtijdig signaleren van risico's: Door het analyseren van documenten en procedures en het stellen van verdiepende vragen, kunnen potentiële brandrisico's in kaart worden gebracht.

•Het bevorderen van continue verbetering: Door middel van aanbevelingen en terugkoppeling worden organisaties gestimuleerd om hun brandveiligheid continu te verbeteren.

Verder wordt met systeemtoezicht een bijdrage geleverd aan:

•Het voorkomen van brand: Door organisaties te stimuleren om preventieve maatregelen te nemen.

•Het beperken van de gevolgen van brand: Door te zorgen dat er adequate procedures zijn voor ontruiming, bestrijding en nazorg.

•Het verhogen van de brandveiligheidscultuur: Door bewustwording te creëren en medewerkers te betrekken bij brandveiligheid.

Als brandweer hebben we ervaring met systeemtoezicht, vanuit het toezicht op Seveso-bedrijven en risicorelevante bedrijven, waar ook met een vorm van systeemtoezicht wordt gewerkt. De ervaring is dat gebruikers en eigenaren zich bewuster worden van de risico’s en ook zelf aan de slag gaan met het herkennen en beheersen van risico’s.

Toepassing systeemtoezicht bij objectcategorieën

Systeemtoezicht is niet geschikt voor alle objectcategorieën binnen de toezichtstrategie. Een groot verschil ten opzichte van het reguliere fysieke toezicht, is dat systeemtoezicht zich niet richt op individuele objecten, maar op de overkoepelende organisatie.

Voor de cyclus 2026-2029 is in beeld gebracht bij welke organisaties er verwacht kan worden dat systeemtoezicht geschikt is. In eerste instantie richt het systeemtoezicht op de overkoepelende organisatie van organisaties met meer dan twee objecten die binnen de toezichtstrategie vallen, en op losse objecten uit risicocategorie A. Naast systeemtoezicht gericht op de organisatie worden de afzonderlijke locaties ook fysiek gecontroleerd.

Voorafgaand aan het bezoek bij het bedrijf/organisatie wordt een self-assessment opgestuurd, waarbij van het bedrijf/organisatie gevraagd wordt deze vooraf in te vullen. Er worden vragen gesteld over het brandveiligheidsbeleid, BHV-organisatie, interne communicatie over brandveiligheid en onderhoud en beheer. Vervolgens wordt er tijdens het bezoek o.a. verder in gegaan op de onderwerpen en antwoorden uit het self-assessment.

3.1.3 Voorlichting op maat

Organisaties van objecten waar systeemtoezicht plaats vindt, krijgen ook een voorlichting op maat aangeboden. Tijdens dit moment wordt een voorlichting specifiek afgestemd op de betreffende objecten, de doelgroep en de organisatie.

Tijdens de voorlichtingen wordt er gericht ingegaan op de situatie ter plaatse: o.a. welke risico’s kunnen zich voordoen, hoe kan men deze risico’s en kwetsbaarheden herkennen, wat kan men zelf doen om risico’s te beperken en hoe moet men handelen bij een calamiteit. Door de gerichte aanpak sluit de boodschap beter aan bij de praktijk, is de informatie relevanter voor de ontvanger en wordt de kans groter dat het brandveilig gedrag daadwerkelijk wordt toegepast. De uitkomsten van de fysieke controle en het systeemtoezicht zullen worden gebruikt als input voor de voorlichtingen.

Vanuit Brandveilig Leven is de afgelopen jaren al veel ervaring opgedaan met het geven van voorlichtingen, zowel in het algemeen als ook gericht op een specifieke doelgroep. Hierbij is geconstateerd dat deze voorlichtingen een grote bijdrage leveren aan het vergroten van het brandveiligheidsbewustzijn.

3.1.4 Woongebouwen / Vereniging van Eigenaren

De toenemende vergrijzing en de trend dat ouderen langer zelfstandig wonen (bijvoorbeeld in woongebouwen), vragen om verhoogde aandacht voor brandveiligheid in woongebouwen. Onderzoeken van het NIPV

9NIPV – Vergrijzing en brandveiligheid: Vergrijzing en brandveiligheid - Nederlands Instituut Publieke Veiligheid

tonen aan dat ouderen een kwetsbare doelgroep vormen met een significant verhoogd risico op brandletsel en overlijden. Veel ouderen wonen in reguliere woongebouwen die oorspronkelijk niet zijn ontworpen voor bewoners met specifieke behoeften en vaak geen speciale brandveiligheidsvoorzieningen kennen, wat een groeiend risico vormt wanneer de bewonerspopulatie veroudert.

Hoewel het Bbl minimumeisen stelt aan brandveiligheid en de verantwoordelijkheid bij de gebouweigenaar (vaak de Vereniging van Eigenaren) legt, blijkt uit onderzoek dat deze regels niet altijd goed worden nageleefd in wooncomplexen met ouderen. Onderzoeken van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) en het NIPV naar aanleiding van de flatbrand in Arnhem in 2020

10Onderzoeksraad voor Veiligheid (2021): fatale_flatbrand_in_arnhem_lessen_voor_brandveiligheid.pdfNIPV – Vluchtveiligheid van woongebouwen: Onderzoeken naar vluchtveiligheid

toont aan dat er veel misgaat: zo worden vluchtroutes vaak geblokkeerd door spullen van bewoners, zijn er bouwkundige gebreken zoals slechte rookscheidingen, en krijgen bewoners te weinig informatie over brandgevaar en wat ze moeten doen bij brand. Per 1 juli 2024 zijn de regels in het Bbl aangescherpt, vooral over het vrijhouden van vluchtroutes. Toch blijft er een kloof tussen de regels en de praktijk. Daarom is er niet alleen beter toezicht nodig, maar ook een cultuur waarin brandveiligheid serieus wordt genomen, zowel technisch als in gedrag.

Volgens de OvV en het NIPV is een integrale aanpak nodig: meer bewustzijn en actie van gebouweigenaren, goed toezicht door gemeenten, advies van de brandweer en duidelijke voorlichting aan bewoners, vooral aan kwetsbare groepen. Alleen door samen te werken kunnen we ervoor zorgen dat ouderen veilig zelfstandig kunnen blijven wonen.

Interventie

Om hier invulling aan te geven worden eigenaren en beheerders van woongebouwen door middel van de ‘Leidraad brandveilig beheer van woongebouwen’

11NIPV (2023) – Leidraad brandveilig beheer van woongebouwen: 20231116-NIPV-Leidraad-brandveilig-beheer-van-woongebouwen.pdf

door de brandweer (Risicobeheersing) ondersteund bij het opstellen van een beheersplan een plan om het woongebouw brandveilig te houden tijdens het gebruik. Het is geen kant-en-klaar plan, maar een hulpmiddel om een maatwerkplan te maken. De leidraad biedt inzicht in:

•Wettelijke kaders en verantwoordelijkheden: Een duidelijke uitleg van de wet- en regelgeving en wie waarvoor verantwoordelijk is.

•Risicoanalyse: Handvatten om de specifieke risico's van een woongebouw in kaart te brengen, rekening houdend met de bouwkundige staat, de aanwezige installaties en het gedrag van bewoners.

•Opstellen van een beheersplan: Een stapsgewijze aanpak voor het opstellen van een concreet beheersplan waarin maatregelen op bouwkundig, installatietechnisch en organisatorisch vlak worden vastgelegd.

•Onderhoud en actualisatie: Richtlijnen om het beheersplan actueel en effectief te houden

•Ondersteunende webpagina: Naast de leidraad is er ook een ondersteunende webpagina met o.a. een digitale leeromgeving, voorbeeldtemplate van een beheersplan, checklist voor toezicht, veelgestelde vragen etc.

De leidraad richt zich op het brandveilig beheren van woongebouwen om de kans op brand en effecten daarvan zo veel mogelijk te beperken. Er staan geen adviezen in over wat te doen als er brand uitbreekt. Naast de ondersteuning bij het opstellen van een beheerspan worden eigenaren en beheerders van woongebouwen en hun bewoners geïnformeerd over de nieuwe regelgeving met betrekking tot brandgevaarlijke objecten in een vluchtroute voor woongebouwen (artikel 6.15a Bbl) en indien relevant over de problematiek rondom brandveiligheid in relatie tot de energietransitie en/of de problematiek rondom bestaande parkeergarages onder woongebouwen.

Doelgroep en drempelwaarde

In de regio Brabant-Noord, waar de vergrijzing in de toekomst sterk toeneemt (21% 65+ in 2023, stijgend naar 25,5% in 2040) en met name de groep 75-plussers het sterkst groeit, is een gerichte aanpak essentieel. We richten onze aandacht in eerste instantie, specifiek op reguliere woongebouwen, met meer dan 10 wooneenheden en waar meer dan 50% van de bewoners ouder is dan 65 jaar. Het gaat hierbij om woongebouwen die qua (brandveiligheids)voorzieningen vaak niet zijn voorbereid op de huidige bewonerssamenstelling en/of -behoeften. We richten ons met de interventie op gebouweigenaren, gebouwbeheerders, VvE’s en bewoners.

3.1.5 Zelfscan brandveiligheid

Met de zelfscan brandveiligheid wordt de eigenaar of gebruiker van een object gevraagd om zelf een aantal controlepunten met betrekking tot brandveiligheid in hun object na te lopen. Door het invullen van een digitale vragenlijst worden eigenaars en gebruikers van een object op een laagdrempelige manier gestimuleerd om zelf na te denken over de brandveiligheid in hun bouwwerk. Hiermee wordt beoogd de bewustwording te vergroten. Bovendien geven de uitkomsten van de zelfscan op een snelle manier inzicht in of er voldaan wordt aan wet- en regelgeving.

Onderwerpen en aanpak zelfscan

De vragen uit de zelfscan brandveiligheid zijn gebaseerd op onderstaande inspectieonderwerpen (afgeleid vanuit Bbl):

•Actualiteit dossier;

•Interne organisatie;

•(Brand)compartimentering;

•Vluchtroutes;

•Melden en alarmeren;

•Brandveilig gebruik;

•Veilig vluchten;

•Vangnet en zorgplicht.

Als een zelfscan niet wordt ingevuld wordt er éénmalig een herinnering verstuurd. Als na deze herinnering nog geen respons heeft plaatsgevonden kan dit aanleiding zijn voor het inplannen van een fysieke controle. Ook als na analyse van de zelfscan blijkt dat deze (bewust) onjuist is ingevuld, kan een fysieke controle worden ingepland. Ook kan het zijn dat de antwoorden op de vragen van de zelfscan aanleiding geven voor het nemen van vervolgstappen.

Ervaringen zelfscan 2022-2025

Tijdens de vorige cyclus 2022-2025 is er ervaring opgedaan met de zelfscan. De zelfscan is een efficiëntie manier om bewustwording te creëren, maar de ervaring leert ook dat de zelfscan soms te algemeen en te vrijblijvend was waardoor het onduidelijk was of het doel van bewustwording ook daadwerkelijk bij de eigenaar en/of gebruiker wordt bereikt.

Door de zelfscan voor de cyclus 2026-2029 specifieker te maken, onderbouwing zoals foto’s, gegevens of documentatie te vereisen en vragen te verduidelijken, kan de effectiviteit worden verbeterd. Om dit te bereiken worden een aantal aanpassingen in de zelfscan doorgevoerd zoals:

•De mogelijkheid tot het uploaden van onderbouwingen (foto’s, gegevens, documentatie)

•Verbeteren en verdiepen van de vraagstelling.

Daarnaast wordt de beoogde effectiviteit van de zelfscan bij instanties en organisaties met meerdere objecten niet gehaald. Bij deze categorie is vaak één persoon belast voor brandveiligheid die dan ook voor alle objecten de zelfscan invult. Hierdoor wordt het doel om het brandveiligheidsbewustzijn bij de specifieke locatie en de gebruikers ervan te beïnvloeden niet behaald. Daarom wordt de zelfscan tijdens de cyclus 2026-2029 niet meer generiek voor alle gebruiksfuncties ingezet. De zelfscan wordt alleen nog ingezet bij organisaties, eigenaars of gebruikers met maxiaal twee objecten vallend binnen risicocategorie B, C of D.