Aanhef
Inleiding
Nederland telt naar schatting 50.000 woonwagenbewoners. Deze groep bestaat uit Sinti en Roma (twee etnische groepen) en nakomelingen van Nederlanders die ooit met een reizend beroep in hun onderhoud voorzagen (zoals scharenslijpers, venters, kermisexploitanten, circusartiesten en seizoenarbeiders). Deze laatste groep wordt daarom ook wel aangeduid als ‘reizigers’ en omvat het leeuwendeel van de woonwagenbewoners. Precieze aantallen zijn lastig te geven, omdat veel mensen die zich woonwagenbewoner voelen in de loop der jaren, al dan niet gedwongen, in een gewoon huis zijn gaan wonen. Nederland telt per 1 januari 2024 zo’n 1.150 woonwagencentra (met in totaal bijna 9.000 standplaatsen) in 342 gemeenten. Het tekort aan standplaatsen wordt geschat op circa 3.000.
Intrekking Woonwagenwet
In 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken en werd het woonwagenbeleid gedecentraliseerd. In de jaren die volgden, hanteerden veel gemeenten een afbouwbeleid ook wel ‘uitsterfbeleid’ genoemd: er kwamen steeds minder standplaatsen voor woonwagens. Dit beleid was niet in overeenstemming met de rechten voor de mens. Een aanpassing was noodzakelijk. In 2014 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de cultuur van woonwagenbewoners gerespecteerd moet worden, en dat overheden verplicht zijn om die levensstijl te faciliteren. Eind 2014 uitte ook het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens scherpe kritiek op het ‘uitsterfbeleid’. Het verklaarde dat gemeenten en woningcorporaties zich discriminerend gedroegen jegens ‘een etnische groep die zich onderscheidt vanwege hun cultuur’.
Woonwagenbewoners klaagden bij de Nationale Ombudsman over het tekort aan standplaatsen, voor henzelf en hun kinderen. In zijn kritische rapport ‘Woonwagenbewoner zoekt standplaats’ riep hij de overheid in 2017 op de fundamentele rechten van woonwagenbewoners te respecteren, en te handelen in overeenstemming met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb).
Een nieuwe koers
Al die kritiek leidde ertoe dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in 2018 een nieuw beleidskader voor gemeenten lanceerde over het waarborgen van de culturele identiteit van woonwagenbewoners, getiteld ‘Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’. Het beleidskader bevat landelijke uitgangspunten, is richtinggevend, maar niet bepalend. Het is geen wet en het heeft (vooralsnog) ook geen juridische gevolgen bij het niet naleven ervan
1In ieder geval niet in strikt formele zin. In de praktijk leidt niet nakoming ervan mogelijk wel tot gerechtelijke procedures tegen de gemeente waarbij een kansrijk beroep door belanghebbenden wordt gedaan wegens overtreding van het discriminatieverbod door niet nakoming van de verschillende beleidskaders.
.
Wel biedt het beleidskader gemeenten handvatten om lokaal dan wel regionaal beleid te maken. De gemeente Maasdriel pakt deze handschoen op en heeft in samenspraak met de doelgroep, de woningcorporaties en overige belanghebbenden nieuw woonwagen- en standplaatsenbeleid geformuleerd.
Dit document bevat een korte beschrijving van de geschiedenis van woonwagenwetgeving en de inhoud van het nieuwe beleid. Ook maakt het concreet hoe de gemeente op praktische punten aan de slag gaat met het uitvoeren en opvolgen van het nieuwe woonwagen- en standplaatsenbeleid. Gedurende het hele proces is en blijft erkenning en waardering voor de woonwagencultuur de leidraad.
INHOUDSOPGAVE
1Woonwagencultuur
Aandacht voor de culturele identiteit
2Woonwagenwetgeving in Nederland
Intrekking Woonwagenwet
Tijd voor nieuw landelijk beleid
3Gemeentelijke visie en beleid
3.1 Prettig wonen, werken en recreëren in een inclusieve samenleving
3.2 (On)gelijke gevallen (on)gelijk behandelen
3.3 Verschijningsvormen woonwagens
4In de praktijk
4.1 Locaties en behoefte aan standplaatsen
Inventarisatie woonbehoefte
Uitbreiding woonwagenstandplaatsen
Omgevingsdialoog
4.2 Toewijzing
4.3 Verkoop en verhuur
Verkoop (nieuwe) standplaatsen
Verhuur standplaatsen
Standplaatsen die passen bij de vraag
Eigendomsconstructies
Geen verkoop bestaande huurstandplaatsen met huurwoonwagens
Verkoop bestaande huurstandplaatsen met eigendomswoonwagens
4.4 Schoon, heel, veilig, legaal en bereikbaar
Schoon, heel, veilig
Legaal
Bereikbaar
4.5 Duurzaamheid/BENG
5Ter afsluiting