Aanhef
De raad van de gemeente Loon op Zand;
gezien het voorstel van 12 mei 2026 van het college van burgemeester en wethouders, met nummer 2026.05445;
b e s l u i t :
1de Nota Participatiebeleid 'Hoe werkt de gemeente effectief samen met haar inwoners' (met documentnummer 2026.05997) vast te stellen;
Voorwoord
Iedere dag zie ik hoe betrokken onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zijn bij hun leef- en werkomgeving. Die betrokkenheid is een grote kracht van onze gemeenschap. Die kracht willen wij, als gemeente, beter benutten. Dit participatiebeleid laat zien hoe we dat duidelijk, betrouwbaar en met wederzijds vertrouwen willen doen.
Betrouwbaarheid begint bij onszelf. Inwoners moeten erop kunnen rekenen dat wij helder zijn over wat participatie wel en niet betekent. Dat we eerlijk zijn over de ruimte die er is om mee te denken of mee te beslissen, dat we luisteren naar inbreng en dat we altijd terugkoppelen wat daarmee is gedaan. Dit beleid helpt ons om die belofte waar te maken. Het biedt kaders die houvast geven, zowel voor inwoners als voor bestuurders en medewerkers.
De uitvoering van dit participatiebeleid vraagt om een goed samenspel tussen gemeenteraad, college van burgemeester en wethouders en de ambtelijke organisatie. Ieder heeft daarin een eigen rol en verantwoordelijkheid. Alleen als deze drie rollen elkaar versterken, elkaar aanspreken en samenwerken vanuit dezelfde uitgangspunten, kan participatie daadwerkelijk van waarde zijn voor de samenleving.
De gemeente heeft een bijzondere verantwoordelijkheid: het dienen van het algemeen belang. Niet alle wensen kunnen altijd worden gehonoreerd en niet iedere stem kan doorslaggevend zijn. Soms moeten belangen worden afgewogen en keuzes worden gemaakt die niet voor iedereen hetzelfde uitpakken. Participatie verandert dat niet, maar maakt dit proces wel zorgvuldiger, transparanter en beter uitlegbaar. Juist door open in gesprek te zijn, kunnen we samen begrijpen waarom bepaalde besluiten worden genomen.
Dit participatiebeleid is bewust geen eindpunt. We staan aan het begin van een ontwikkeling. De basis moet op orde komen: duidelijke afspraken, herkenbare werkwijzen en voldoende kennis en vaardigheden binnen de organisatie. Pas daarna kunnen we verder bouwen en verdiepen. Daarom is dit beleid nog niet af. De komende jaren zullen we het samen blijven ontwikkelen, op basis van ervaringen, evaluaties en gesprekken met onze gemeenschap. Wat vandaag werkt, kan morgen beter.
Ik zie dit beleid dan ook als een uitnodiging. Een uitnodiging aan inwoners om mee te doen, mee te denken en initiatief te nemen. Maar ook een uitnodiging aan onszelf als gemeente om te blijven leren, om open te staan voor kritiek en om steeds opnieuw te zoeken naar de juiste balans tussen participatie en de verantwoordelijkheid voor het algemeen belang.
Laten we samenwerken, met respect voor elkaars rol en positie, aan een gemeente die betrouwbaar is en waarin iedereen zich gehoord voelt.
Davy Jansen
Burgemeester
gemeente Loon op Zand
“Open luisteren zonder te sturen in trajecten is belangrijk.” [Inwonersavond]
5. Onze definitie
5.2 Overheidsparticipatie
5.2.1. Het uitdaagrecht
Naast inwonersinitiatieven bestaat er ook het uitdaagrecht. Dit is een vorm van overheidsparticipatie waarbij inwoners, organisaties en ondernemers een gemeentelijke taak (gedeeltelijk) kunnen overnemen, als zij denken dat zij dit beter, slimmer of goedkoper kunnen uitvoeren.
Het gaat om taken waarvoor de gemeente geld heeft gereserveerd in de begroting. Voorbeelden zijn het gedurende langere tijd onderhouden van groen, het ophalen oud papier of het schoonhouden van de omgeving.
Niet alle taken vallen onder het uitdaagrecht. Sommige taken blijven altijd de verantwoordelijkheid van de gemeente, zoals handhaving, het heffen van belastingen, het uitgeven van paspoorten en het werk van hulpdiensten zoals politie en brandweer. Deze kunnen dus niet worden overgenomen.
“Ik wil graag informatie krijgen over participatietrajecten zodat ik mijn mening kan geven.” [enquête]
6. Onze werkwijze
6.3 De participatieladder
6.3.1. Afwegingskader participatieniveau
De onderstaande criteria helpen ons bij het kiezen van het best passende participatieniveau. Dit is een integrale weging, er is geen sprake van een optelsom of automatische uitkomst. Daarbij vraagt succesvolle participatie altijd om maatwerk, afwijken is dan ook mogelijk. Per participatietraject wordt gemotiveerd welk participatieniveau wordt toegepast, passend bij de aard, impact en fase van het vraagstuk.
Afwegingskader participatieniveau
Impact
Wat is de impact van de opgave op de directe leefomgeving van de inwoners?
Laag: Beperkte of individuele gevolgen.
Middel: Merkbare gevolgen voor een wijk of doelgroep.
Hoog: Ingrijpende gevolgen voor meerdere groepen of een groot gebied.
Beleidsruimte
Is er ruimte om keuzes te maken of plannen aan te passen?
Weinig ruimte: Veel ligt al vast (bijvoorbeeld door wet- en regelgeving).
Enige ruimte: Beperkte keuzeruimte binnen kaders.
Veel ruimte: Open vraagstuk, meerdere oplossingsrichtingen mogelijk.
De belanghebbenden
Welke inwoners worden geraakt?
Beperkte en overzichtelijke groep.
Grotere of meer diverse groep.
Grote en diverse groep belanghebbenden.
Complexiteit
Hoe complex is het vraagstuk, inhoudelijk en qua belangen?
Overzichtelijk: Weinig samenhang met andere thema’s.
Gemiddeld complex: Meerdere belangen en afwegingen.
Complex: Sterk verweven belangen, inhoudelijk en/of procesmatig complex.
Maatschappelijke en politieke gevoeligheid
Spelen er verschillende belangen, meningen of spanningen?
Nauwelijks: Weinig discussie of tegengestelde belangen.
In enige mate: Verschillende perspectieven aanwezig.
Duidelijk aanwezig: Duidelijke tegenstellingen, verhoogde kans op conflict.
Tijd en middelen
Is er ruimte om participatie zorgvuldig vorm te geven? (tijd, capaciteit, budget)?
Beperkt.
Voldoende.
Ruim.
6.3.2 De trede van de ladder
Trede 1. Informeren
De gemeente vertelt inwoners wat er gaat gebeuren en geeft hen eenzijdig informatie.
Inwoners worden op tijd en duidelijk geïnformeerd, maar hebben geen invloed op de besluitvorming. Inwoners goed informeren hoort bij alle plannen van de gemeente.
Passend bij: Lage impact, beperkte beleidsruimte, beperkt aantal belanghebbenden.
Trede 2. Raadplegen
De gemeente vraagt inwoners om hun mening, ideeën, ervaringen en zorgen. Zo gaat de gemeente na of het voornemen of beleid aansluit bij de wensen of belangen van de inwoners of gebruikt de gemeente de reacties bij het nemen van een besluit. De reacties van de inwoners zijn niet bindend. Het is wel van belang om te motiveren waarom een reactie niet leidt tot een aanpassing.
Passend bij: Gemiddelde impact, enige beleidsruimte, meerdere belanghebbenden met verschillende perspectieven.
Trede 3. Adviseren
Inwoners denken, door middel van een dialoog, actief mee en geven aanbevelingen of adviezen voordat er een concreet plan ligt. Er is veel ruimte voor het gesprek en inbreng.
De gemeente neemt de inbreng serieus en legt uit wat ermee gebeurt.
Passend bij: Gemiddelde tot hoge impact, duidelijke keuzeruimte, belanghebbenden kunnen inhoudelijk bijdragen.
Trede 4. Samenwerken
De gemeente en inwoners werken samen aan plannen en oplossingen.
Besluiten worden samen voorbereid. Ze zijn gelijkwaardige partners en delen verantwoordelijkheid. Wel houdt de gemeente de formele verantwoordelijkheid en legt de kaders vast.
Passend bij: Hoge impact, veel beleidsruimte, complex vraagstuk met meerdere belangen.
Trede 5. Meebeslissen
Inwoners krijgen hier beslissingsbevoegdheden over een besluit en hebben verantwoordelijkheden binnen het proces. De gemeente volgt deze beslissing.
Voorbeeld: een buurtbudget of gezamenlijk besluit over een plan.
Passend bij: Zeer hoge impact, grote mate van beleidsvrijheid, sterke betrokkenheid en organisatiegraad van belanghebbenden
Trede 6. Zelfbesturen
Het gaat hier om inwonersinitiatieven en het inzetten van het uitdaagrecht. De gemeente is geen initiatiefnemer. De verantwoordelijkheid en de uitvoering ligt bij de inwoners(groep), al dan niet binnen vooraf gestelde kaders. De gemeente houdt alleen toezicht op wet- en regelgeving.
“Een contactpersoon en een centrale plek waar ik informatie kan vinden en vragen kan stellen over inwonersinitiatieven, dat zou enorm helpen.” [Inwonersavond]