SAMEN WERKEN AAN EEN CIRCULAIR LINGEWAARD

2.1.1. Resultaten en evaluatie op basis van cijfermateriaal uit landelijke bronnen (2022)

Om de impact van de genomen maatregelen op het gebied van afvalbeheer en recycling goed te kunnen beoordelen, heeft de gemeente Lingewaard een uitgebreide analyse uitgevoerd. Deze analyse vergelijkt de resultaten van Lingewaard met die van vergelijkbare gemeenten in Nederland. Hier zijn de belangrijkste punten uit deze evaluatie:

Demografische en Geografische Achtergrond

Inwonersaantal: De gemeente Lingewaard heeft bijna 47.500 inwoners, en ligt in de provincie Gelderland.

Stedelijkheidsklasse: Lingewaard wordt geclassificeerd als een laag-stedelijke gemeente (stedelijkheidsklasse 4), met minder dan 20% hoogbouw (hoogbouwklasse D).

Figuur 1: Gemeente Lingewaard regionale ligging

Analyseperiode

De evaluatie richt zich op de resultaten vanaf 2018, om een duidelijk en consistent beeld te geven van de ontwikkelingen. Deze periode is gekozen om de afwijkende trends tijdens de Covid-pandemie (2020-2021) buiten beschouwing te laten. De meest recente gepubliceerde vergelijkingsgegevens stammen uit 2022.

Bronnen: We gebruiken twee bronnen voor de vergelijking, het CBS

2Centraal Bureau van de Statistiek

en de benchmark van de NVRD

3Branchevereniging van huishoudelijk afval-inzamelende bedrijven en gemeenten

. In het CBS hebben in totaal 313 gemeenten informatie aangeleverd, waarvan 47 in de provincie Gelderland en 115 in stedelijkheidsklasse 4. De benchmark werd ingevuld voor in totaal 183 gemeenten. In de benchmark worden de cijfers iets diepgaander vergeleken.

2.1.2. De afvalstoffenheffing (2023)

De afvalstoffenheffing van de gemeente Lingewaard vergelijken we op basis van de cijfers van Rijkswaterstaat. Deze cijfers zijn bekend van alle gemeenten in Nederland. De meest actuele vergelijkingscijfers stammen uit 2023.

2.1.3. Sorteeranalyses

De gemeente Lingewaard laat periodiek de samenstelling van het restafval en het GFT toetsen. Hiertoe wordt een deel van het aangeboden afval gesorteerd en vergeleken met de samenstelling in de rest van Nederland. De laatste sorteeranalyses hebben plaatsgevonden in de periode van november 2023 tot en met januari 2024.

2.1.4. Metingen in de openbare ruimte

Iedereen beleeft de openbare ruimte anders. Wat voor de een onkruid is, is voor de ander een mooie bloeiende rotonde. Toch hebben we in Nederland ook objectieve metingen van belangrijke onderdelen in de openbare ruimte zoals bijvoorbeeld grof en fijn zwerfafval. We hebben gekeken naar de ontwikkeling van deze resultaten en deze afgezet ten opzichte van de gemiddelde resultaten in Nederland.

De volledige evaluatie van de resultaten van het bestaande beleid is toegevoegd in bijlage 1.

2.2.1. Thema-avonden met de inwoners (2024).

Uit de inwonermeting in 2023 hebben we drie aandachtspunten gedestilleerd, om aanvullende informatie op te halen voor de samenstelling van het grondstoffenplan;

•De inzameling van grof afval

•De effecten van afvalinzameling in de openbare ruimte

•Communicatie over afval

In 2024 hebben we hiertoe drie avonden georganiseerd in de vorm van een World Café, waarin we inwoners hebben gevraagd om hun input te leveren op deze thema’s. In totaal namen meer dan 65 inwoners deel aan deze avonden. Voor deze deelnemers organiseren we medio 2024 een extra sessie waarin we uitleggen hoe we hun input hebben verwerkt in het nieuwe grondstoffenplan.

De input van onze inwoners is uitgewerkt in Hoofdstuk 3.

•De inwoner enquête is integraal bijgevoegd als bijlage 2

•De verslaglegging van de diepte-interviews is bijgevoegd als bijlage 3

•De verslaglegging van de WorldCafés in integraal bijgevoegd als bijlage 4

4.4.1. Effect van deze financiële prikkels in Lingewaard

Als we deze financiële prikkels vertalen naar de situatie in Lingewaard, dan zien we dat de opbrengst van het huidige grondstoffenbeleid alleen al op de heffingen van het Rijk substantieel is. De grafiek laat de kosten van de heffingen zien op basis van het tonnage 2018 (voor het grondstoffenplan) en op basis van het tonnage 2023.

Figuur 3: Ontwikkeling Kosten Heffingen van het Rijk op verbranding vergeleken op basis van het tonnage 2018 en het tonnage 2023

In deze grafiek zien we dat de gemeente alleen al op de heffingen van het Rijk door de resultaten op restafval van het grondstoffenbeleid bijna een ton bespaart. Dit zal in 2030 naar verwachting oplopen tot meer dan anderhalve ton. Deze besparing komt bovenop het feit dat de kosten voor de verwerking van restafval fors hoger zijn dan de kosten voor het recyclen van de grondstoffen.

7.1.1. In mijn bus

Het verspreiden van grote folderpakketten die zomaar de oud-papier bak in worden gegooid, is niet alleen frustrerend voor gemeenten, maar ook voor de mensen die deze folders uitgeven. Daarom heeft de reclame-industrie in de laatste jaren gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuwe database die inmiddels in het grootste deel van Nederland is geïmplementeerd. Inwoners kunnen via deze website (inmijnbus.nl) aangeven dat zij het folderpakket van de grootste verspreider Spotta niet meer willen ontvangen, bij vakanties stil willen zetten, of kiezen voor een beperkte samenstelling van de folders. De kleinere lokale verspreiders maken nog geen gebruik van in-mijn-bus.

7.1.2. Wasbare luiers

De markt van de wasbare luiers heeft zich in de afgelopen jaren ontwikkeld tot een volwaardige vervanging voor de wegwerp variant. Via allerlei websites kunnen ouders zich aanmelden voor kleinere proefpakketten, waarbij vaak de mogelijkheden voor de vormgeving (klittenband, drukknopen) en het gebruik (dag en/of nacht) als keuzeopties kunnen worden meegegeven. Bij structureel gebruik scheelt het de ouders gedurende de luierperiode veel geld. Voor de gemeente scheelt het per kind ongeveer een ton luierafval. Binnen de circulaire gedachte hoeven er minder bomen te worden gekapt en ontstaat er meer dan de helft minder CO2 uitstoot

6Hierbij worden de productie, verspreiding en gebruik, en recycling/ wassen met elkaar vergeleken

.

7.1.3. Too good to go

Supermarkten en horeca, bakkers en kleine kruideniers maken steeds vaker gebruik van too good to go initiatieven, waarbij particulieren aan het einde van de dag tegen een gereduceerd tarief producten kunnen ophalen die anders mogelijk over de houdbaarheidsdatum heen gaan, of niet langer mogen worden verkocht. Op deze wijze werkt ook deze sector mee aan het verminderen van voedselverspilling.

Maatregel: Gedurende de looptijd van het nieuwe grondstoffenplan ontwikkelen we een aparte gemeentelijke grondstoffen en duurzaamheidspagina waarin we naast alle informatie over afvalscheiding ook deze initiatieven van de markt nader toelichten en belichten.

7.4.1. Inzamelmiddelen

Tijdens de inloopavonden voor bewoners werden regelmatig de keuzes van de gemeente Lingewaard op het gebied van de inzamelmiddelen ter discussie gesteld. Inwoners willen juist wel (of niet) een bak voor afvalstromen en wel of niet een verzamelcontainer in de wijk. We merken aan het feit dat het een hot topic is, dat we in ieder geval nog wat uit te leggen hebben over de keuze van de inzamelmiddelen.

7.4.1.a. Verzamelcontainers of minicontainers voor restafval

De meeste inwoners van de laagbouw maken gebruik van een minicontainer voor restafval. Inwoners van de hoogbouw en sommige inwoners van de kernen maken gebruik van verzamelcontainers voor restafval. Inwoners ervaren de service van beide systemen verschillend en de voorkeur is afhankelijk van de individuele prioriteiten van inwoners. Over het algemeen zien we dat inwoners die minder goed scheiden (en niet uitkomen met een 180 liter container per 4 weken) en inwoners die juist heel goed scheiden (ik heb maar drie zakken per jaar) de voorkeur hebben voor verzamelcontainers. Tenzij ze slecht ter been zijn. In dat laatste geval is er meestal een voorkeur voor de bak aan huis.

Minicontainer aan huis Restafval

Verzamelcontainer Restafval

Volumebeperking

De inwoners moeten 4 weken uitkomen met 180 liter. Het is mogelijk om klein grof afval in de bak aan te bieden.

Inwoners kunnen in principe onbeperkt aanbieden op de verzamelcontainers. Het is lastig om klein grof afval in een restafvalzak te proppen, omdat de zak zelf maximaal 50-60 liter is.

Tariefprikkel

De inwoners betalen € 8,19 per keer dat zij hun grijze container aanbieden om te legen

De inwoner betalen € 2,73 per keer dat zij met hun pas de verzamelcontainer voor restafval openen

Moeite

De bak kan nagenoeg voor het huis worden aangeboden

Inwoners moeten een stukje lopen met het restafval naar de dichtstbijzijnde verzamelcontainer

Ruimtebeslag in huis

Afval kan in het eigen huis in de container worden bewaard. De container neemt ruimte in beslag in de tuin.

Het afval hoeft niet in huis te worden bewaard. Volle zakken kunnen 24 uur per dag worden weggebracht.

Openbare Ruimte

De bakken worden regelmatig op de openbare weg gezet voorafgaand aan de inzameldag en blijven ook regelmatig op de openbare weg staan, nadat ze geleegd zijn. Door het gebruik van de bakken, ontstaat er weinig morsvuil

De verzamelcontainers zijn een hot-spot voor bijplaatsingen. Dit kunnen bijplaatsingen zijn van zakken restafval (pas vergeten of illegale aanbieding, container vol of in storing) maar veel vaker zijn het bijplaatsingen van grondstoffen en grof afval.

De gemeente moet steeds de afweging maken of het plaatsen van een verzamelcontainer past binnen de samenstelling van de wijk. Verder moet er steeds beoordeeld worden of de locatie een verhoogde kans op bijplaatsingen heeft, alvorens een nieuwe container wordt geplaatst.

7.4.1.b. Containers voor oud papier en/of PBD

Op dit moment zamelt de gemeente Lingewaard oud papier in samen met vrijwilligers. Deze dienstverlening wordt in het hele land omwille van veiligheidsredenen uitgefaseerd. Het college heeft besloten om deze landelijke richtlijn te volgen, en besloten om ook in Lingewaard te stoppen met de inzet van vrijwilligers in de inzameling.

De inzameling van oud papier aan huis vindt plaats op basis van gebundeld los aangeboden papier en de inzameling van PBD vindt plaats door middel van losse zakken. Over beide afvalstromen zijn tijdens de bijeenkomsten door de inwoners vragen gesteld. Sommige inwoners zijn grote fan van het huidige systeem en andere inwoners vragen zich af waarom de gemeente niet overstapt naar bakken aan huis en/of naar bakken in de openbare ruimte.

Ook hiervoor kunnen we een afwegingskader opstellen. Sommige oplossingen hebben meer invloed op het ruimtebeslag in huis en andere opties hebben meer invloed op het ruimtebeslag en de overlast in de openbare ruimte.

Minicontainer aan huis OPK en PBD

OPK los en PBD in zak

Verzamelcontainer OPK en PBD

Ruimtebeslag in huis

Afval kan in het eigen huis in de container worden bewaard. De container neemt ruimte in beslag in de tuin.

Afval kan in het eigen huis worden bewaard. PBD gaat in de zakken van de gemeente. Voor oud papier moeten inwoners zelf een doos regelen. Er is geen ruimtebeslag van een container in de tuin

Het afval hoeft niet in huis te worden bewaard. De PBD zakken en het oud papier kunnen direct worden weggebracht naar verzamelcontainers in de openbare ruimte

Openbare Ruimte

De bakken worden regelmatig op de openbare weg gezet voorafgaand aan de inzameldag en blijven ook regelmatig op de openbare weg staan, nadat ze geleegd zijn. Door het gebruik van de bakken, ontstaat er weinig morsvuil en weinig waaivuil

De zakken voor PBD en het los papier kunnen overlast veroorzaken als ze te vroeg worden aangeboden. Wind, katten, vogels en regen kunnen zorgen voor verspreiding van deze overlast. Na lediging is de straat leeg.

De verzamelcontainers zijn een hot-spot voor bijplaatsingen. Bovendien zien we bij veel verzamelcontainers voor oud papier en karton dat inwoners kartonnen dozen niet plat willen maken en deze in zijn geheel naast de verzamelcontainers plaatsen.

Oud papier

Voor oud papier zien we dat alle inzamelmethoden voor en nadelen hebben. Er is op deze stroom relatief weinig afkeur en de afweging wordt per gemeente gemaakt. Los papier inzamelen is arbo technisch minder gelukkig en bij de inzameling van los papier kan er minder goed onderscheid worden gemaakt tussen papier van inwoners en bedrijven. Het advies is om samen met de nieuwe inzamelpartij (zie hoofdstuk 6.1) een nieuw plan op te stellen voor de inzameling van oud papier en aan te sluiten bij de keuzes waar zij goede resultaten mee boeken.

PBD

Vervuiling PBD

De minicontainers voor PBD worden wel met enige regelmaat afgekeurd. Dit is met name het geval in gemeenten waar het restafval laagfrequent wordt ingezameld, of waar inwoners het restafval moeten wegbrengen naar een ondergrondse container

De kwaliteit van PBD in zakken is zeer goed. Verkeerd aangeboden afval wordt direct herkend en kan blijven staan, zodat de vracht niet wordt afgekeurd.

De afkeur van PBD in verzamelcontainers is dusdanig groot, dat de uitvoeringsorganisatie van de verpakkingsindustrie (Verpact) heeft aangekondigd om op termijn geen vergoeding meer uit te keren voor brongescheiden PBD uit verzamelcontainers.

Bij PBD zien we wel een heel duidelijk verschil in de kwaliteit van het aangeboden materiaal. Het PBD uit de zakken heeft veruit de beste kwaliteit. Het PBD uit verzamelcontainers is in bijna alle gemeenten zeer sterk vervuild. Op basis van de doelstelling om met name in te zetten op de kwaliteit van de grondstoffen is het advies om de inzameling door middel van zakken te continueren.

Maatregelen:

•Bij nieuwe ontwikkelingen en bij kernen maakt de gemeente steeds de afweging of de inzameling van restafval plaats vindt door middel van minicontainers, of door middel van verzamelcontainers. In deze afweging weegt de gemeente de inrichting van de wijk en sociale samenstelling om te komen tot een oplossing die voor de meeste inwoners geschikt is

•We blijven PBD inzamelen met zakken. We plaatsen geen verzamelcontainers voor PBD. De afkeur van het PBD in deze containers is te hoog.

•Voor de inzameling van het oud papier stellen we samen met de nieuwe inzamelaar een plan op voor de toekomst.

8.5.1. Medische regeling

De gemeente Lingewaard heeft een medische regeling voor mensen die door ziekte onvermijdbaar restafval hebben. Zij kunnen bij de gemeente een extra (gratis) container aanvragen voor het aanbieden van hun afval. Ze mogen deze container samen met hun restafval container aan de weg zetten. Mensen met medisch afval die gebruik maken van de ondergrondse verzamelcontainers krijgen een aantal tikken gratis.

8.5.2. Evaluatie afvalstoffenheffing

Alle huishoudens in Nederland betalen afvalstoffenheffing. In sommige gemeenten is dit een vast bedrag, of een bedrag per huishoudengrootte en in andere gemeenten zoals in Lingewaard, is de heffing gesplitst in een vast en een variabel deel, waarbij het variabel deel afhankelijk is van het scheidingsgedrag van de inwoners. De afvalstoffenheffing is gebaseerd op de gedachte dat er per unit een gezamenlijke huishouding wordt gevoerd.

Deze optie is in de huidige tijd niet meer altijd het geval. We hebben hier twee soorten uitzonderingen op:

•Heel veel huishoudens die apart geregistreerd staan in het heffingsbestand in een locatie die gebruik maken van gezamenlijke voorzieningen: Dit kan het geval zijn bij opvang van vluchtelingen, seniorenflats, die gebruik maken van bijvoorbeeld een gezamenlijke keuken.

•Huizen die op één eigenaar geregistreerd staan maar waar door middel van kamerverhuur meerdere separate huishoudingen worden gevoerd: Dit kan het geval zijn bij huizen die opgedeeld zijn voor werkmigranten en bijvoorbeeld bij studentenkamers.

In beide opties sluit het bestaande kader niet zo goed aan. In het eerste geval krijgt de gemeente meer heffing binnen dan het gebruik, in het tweede geval juist veel minder.

Voordat we aan de slag gaan met de nieuwe inzamelaar evalueren we ook de opzet van de afvalstoffenheffing. Beide regelingen maken onderdeel uit van deze evaluatie.