Besluit van de gemeenteraad van de gemeente Lingewaard houdende regels omtrent de omslag van aardgas naar duurzaam

Samenvatting

Samen verduurzamen we onze gemeente. Vele inwoners in Lingewaard zijn actief, net als ondernemers, partners en wij als gemeente. We willen in 2050 energieneutraal en aardgasvrij zijn. Dat betekent dat we huizen en gebouwen duurzaam verwarmen en gaan koken op inductie. Dit heet de ‘warmtetransitie’. We trekken samen op met de regio en de provincie.

Deze Transitievisie warmte beschrijft welke stappen we nu al nemen richting aardgasvrij en hoe we de warmtetransitie in Lingewaard verder vorm willen geven. Het is de uitwerking van pijler drie warmtetransitie uit ons Beleidskader Energietransitie.

Warmtetransitie - wat willen we bereiken?

De warmtetransitie gaat over de gehele gebouwde omgeving. Dat zijn alle woningen, winkels, kantoren, scholen en andere gebouwen. Van de circa 19.000 woningen en alle andere gebouwen in Lingewaard is op dit moment het overgrote deel nog aangesloten op aardgas. We gebruiken aardgas met name voor ruimteverwarming. Ook voor warm water en koken wordt aardgas gebruikt. In 2050 willen we Lingewaard aardgasvrij kunnen verwarmen, met als tussenstap 20% van de gemeente aardgasvrij in 2030. Daarom maken we vandaag de start met de overstap naar duurzame alternatieven. Dat wil niet zeggen dat iedereen morgen aardgasvrij moet zijn, maar in dit document beschrijven we welke eerste stappen we zetten.

Warmtetransitie - wat gaan we ervoor doen?

De warmtetransitie is een enorme opgave en vindt niet van de ene op de andere dag plaats. De gebouwen en de infrastructuur moeten aangepast worden en er zijn duurzame energiebronnen nodig. Om dat te realiseren zijn grote investeringen nodig door professionele partijen zoals de woningcorporaties en de netbeheerder. De transitie vraagt om nieuwe vormen van samenwerken met al die partijen én met onze buurgemeenten. Die samenwerking gaat verder dan het naast elkaar uitvoeren van projecten of het afstemmen van planningen. De gemeente is regisseur van de warmtetransitie en zal hierin nauw samenwerken met de belangrijkste partners om zo de ambities te kunnen realiseren en de overstap naar aardgasvrij aan te jagen. Daarbij richten we ons op de stappen die we als gemeente zelf kunnen zetten, het betrekken van inwoners en het faciliteren van innovatie. Ook kijken we goed naar de mogelijkheden voor de financiering van de overstap naar aardgasvrij, om ervoor te zorgen dat de warmtetransitie voor alle inwoners van Lingewaard haalbaar en betaalbaar is.

Warmtetransitie – hoe gaan we het doen?

De gemeente heeft een belangrijke regierol. Wij zijn aan zet om de overstap naar aardgasvrij wonen en werken te versnellen. Dit doen we door te informeren, stimuleren, faciliteren, organiseren en initiëren. Daarvoor is het belangrijk dat we als gemeente initiatieven vanuit inwoners en bedrijven verder helpen. Soms initiëren we zelf ook projecten die bijdragen aan de overstap naar aardgasvrij. Zo onderzoeken we bijvoorbeeld welke duurzame(re) warmtebronnen geschikt en mogelijk zijn voor onze gemeente. Ook werken we samen met vele partners samen in de Regionale Energie Strategie (RES) om warmtevraag en –aanbod op elkaar te laten aansluiten in de regio Arnhem-Nijmegen.

Energie besparen is stap één. Als je je huis isoleert, blijft het bijvoorbeeld ’s winters beter warm in huis en is er minder warmte nodig om je huis op de goede temperatuur te krijgen en houden. Energie besparen stimuleren en versnellen we. Tevens onderzoeken we concreet in de wijk Zilverkamp in Huissen op welke manier de huizen en gebouwen daar duurzaam verwarmt kunnen worden, zonder aardgas. En we helpen de themagroep Doornenburg Duurzaam met Energie verder in de zoektocht op dit gebied.

Warmtetransitie - wat gaat het kosten?

De overstap naar duurzaam verwarmen vraagt vaak een flinke investering. Wij zetten ons ervoor in dat inwoners een aantrekkelijk aanbod krijgen om van het aardgas af te gaan. Dit doen we door subsidies en co-financiering aan te vragen, bij het rijk, provincie en andere partijen.

Tot slot

Deze notitie geeft inzicht in de stappen die we in Lingewaard zetten om de warmtetransitie vorm te geven. Iedere twee jaar evalueren we dit proces, want we gaan nog heel veel leren de komende jaren.

Aan de inwoners van Lingewaard: wat betekent de overstap naar aardgasvrij voor u?

Onze gemeentelijke aanpak voor de route naar een aardgasvrij Lingewaard geeft focus en richting, maar is niet in beton gegoten. Integendeel, we blijven graag samen met u zoeken hoe we de transitie vorm geven. We proberen kansrijke initiatieven zo goed mogelijk te faciliteren en verder te helpen. Wilt u stappen zetten? Dan zijn er mogelijkheden om zelf wat te doen.

Zelf aan de slag

Isoleren en elektrisch koken zijn altijd goede stappen om te zetten. Door isolatie toe te passen, kunt u direct energie besparen. Maak daarbij gebruik van logische momenten. Kies bijvoorbeeld voor inductie koken bij het vervangen van uw keuken, en informeer naar de mogelijkheden van HR++/+++ glas bij onderhoud of vervanging van kozijnen. Kijk op het Energieloket www.energieloketlingewaard.nl welke maatregelen voor uw woning of gebouw geschikt zijn. Meer suggesties en tips staan op www.milieucentraal.nl en op www.hierverwarmt.nl.

Meld u zich gerust bij de gemeente als u een idee heeft voor de kern waar u woont, dit kan via www.lingewaard.nl./energietransitie.

2.1 Doelstelling warmtetransitie

In het beleidskader energietransitie zijn in pijler drie de volgende gemeentelijke doelen opgenomen voor de warmtetransitie tot 2030:

-Er zijn 4.000 woningequivalenten aangesloten op een warmtenet (20%)

-We voeden dit warmtenet voor 80% met duurzame bronnen, waaronder 18 ha zonneveld voor zon-thermische opwek en aquathermie

-Er zijn 3.000 woningequivalenten voorzien van een individuele duurzame warmteoplossing (combinatie van lucht-, bodem- en hybride warmtepompen) (15%)

-NEXTgarden is energieneutraal op gebiedsniveau

1Dat wil zeggen dat er binnen het gebied even veel energie duurzaam wordt opgewerkt als er wordt verbruikt.

-Zilverkamp is als wijk van de toekomst voor 2028 van het aardgas of aardgasvrij-ready. Dit houdt in dat de voorzieningen zijn getroffen, maar dat inwoners zelf het moment van de overstap op aardgasvrij bepalen.

2.2 Kaders en strategie

In september 2019 heeft de raad de kaders en strategie vastgesteld voor de warmtetransitie. Dit zijn onze richtlijnen voor hoe we de warmtetransitie vorm willen geven in Lingewaard. Samengevat is de warmtevoorziening van de toekomst (1) betrouwbaar, (2) betaalbaar en (3) duurzaam. In het kader van de door te maken verandering (‘van het gas af’) gelden als kaders (4) tijdige realisatie, (5) keuzevrijheid en (6) toegankelijkheid.

Wie zien drie doelgroepen in de warmtetransitie en hebben de volgende strategie per doelgroep:

Inwoners – We informeren inwoners over ‘van het aardgas af’. Het raakt particuliere huizenbezitters direct achter de voordeur. We zorgen dat we hiervoor goed toegerust zijn en laten ons ondersteunen door bijvoorbeeld het Hier Klimaatbureau.

Inwonersinitiatieven – We werken samen met inwonersinitiatieven die willen aan het verduurzamen van de warmtevraag. We trekken op als partners. Ook onderzoeken we duurzame bronnen, distributie/transport van warmte en het bij elkaar brengen van vraag en aanbod. We vragen (financiële) bijdragen aan van rijk en provincie waar mogelijk.

Bedrijven – We staan klaar voor bedrijven die van het aardgas af willen. We informeren hen en gaan graag een stap verder; samen optrekken om aardgasvrij mogelijk te maken. En hen helpen dit te organiseren.

2.3 Uitgangspunten Transitievisie Warmte

In 2019 hebben we met de betrokkenen uit de klankbordgroep transitievisie warmte vastgesteld wat de succesfactoren zijn voor de warmtetransitie. Deze succesfactoren vormden het startpunt van de technische verkenning die toen is gemaakt. Deze uitgangspunten zijn hieronder samengevat in drie hoofdpunten en vormen nog steeds een belangrijke richtlijn voor het vormgeven van de warmtetransitie in Lingewaard. Een uitgebreidere beschrijving van de uitgangspunten is opgenomen in de technische verkenning in bijlage 1.

1De transitievisie warmte is een integrale visie met een brede scope, waarin we samenwerken om lokale kansen te benutten. Het is tevens een concrete, haalbare en sociaal gedragen visie, die de route schetst voor een CO2 vrije warmtetransitie.

2In de warmtetransitie komen we samen tot goede oplossingen voor inwoners, we betrekken inwoners en zorgen voor betaalbaarheid.

3Duurzame warmte is voor iedereen in Lingewaard bereikbaar (financieel en technisch). Daarbij betrekken we ook de jonge generatie, want daar doen we het voor!

3.1 Regierol gemeente

De gemeente ziet voor zichzelf een belangrijke rol in de warmtetransitie. Deze rol richt zich met name op de volgende sporen: informeren, stimuleren, faciliteren, organiseren, initiëren en zelf het goede voorbeeld geven. Voor de warmtetransitie heeft de gemeente een aantal projecten benoemd:

-Warmtebedrijf of warmtenetwerk: we leggen in het voorjaar van 2021 de raad een besluit voor om het warmtenetwerk uit te breiden op Bergerden en de mogelijkheden voor het oprichten van een gezamenlijk warmtebedrijf met Firan en de Provincie nader te onderzoeken.

-Routekaart: we maken een routekaart met de stappen voor een energieneutraal (glas)tuinbouwgebied in 2030.

-Verduurzamen bedrijventerreinen: Bedrijventerreinen verduurzamen. Zo lopen er concrete projecten op Houtakker en Agropark en ook op Pannenhuis lopen initiatieven. Als gemeente faciliteren we dit en stimuleren we het toekomstbestendig maken van deze bedrijventerreinen.

-Duurzame initiatieven: we hebben minimaal vier keer per jaar contact met Duurzaam Zilverkamp en Doornenburg Duurzaam met energie, of ieder ander Wijk- of Dorpsontwikkelingsplan (WOP/ DOP) met een werkgroep gericht op duurzaamheid / energietransitie.

-Duurzame bronnen: we gaan verder met het onderzoeken/ toepassen van bronnen zoals zonthermie, aquathermie en opslag van warmte middels Hoger Temperatuur Opslag (HTO).

Ook geven we in onze werkwijze invulling aan onze regierol. Dit staat hieronder beschreven.

Gemeente aan zet

Als gemeente geven we graag zelf het goede voorbeeld. We gaan voor een energieneutrale gemeentelijke organisatie, het isoleren van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed (korte termijn minimaal label B in 2022) en het inzetten van de gebouwen om energie op te wekken (we hebben bijvoorbeeld zonnepanelen op alle geschikte gebouwen). We zullen ook het gemeentelijk vastgoed inzetten als ‘startmotor’ voor de warmtetransitie. Voor gebouwen met gemeentelijke betrokkenheid, zoals scholen, het cultureel centrum en sportaccommodaties, zullen we het initiatief nemen om in overleg te gaan met de betrokken partijen over de mogelijkheden voor de overstap naar aardgasvrij.

Regionale Energie Strategie (RES)

Regionaal worden afspraken gemaakt over de duurzame invulling van de regionale energievraag in de vorm van de Regionale Energie Strategie (RES). In de RES brengt Lingewaard samen met de andere gemeenten binnen de regio het potentieel aan duurzame energiebronnen in de regio in kaart. Onderdeel van de RES is de Regionale Structuur Warmte (RSW), waarmee de regionale warmtevraag, de warmtebronnen, de benodigde infrastructuur en de bovenlokale kansen en uitdagingen op het gebied van de warmtetransitie in beeld worden gebracht. Ook hierin vervult Lingewaard een belangrijke rol.

Faciliteren initiatieven

We hechten belang aan het betrekken bij en samenwerken met inwoners en bedrijven en zorgen ervoor dat zij altijd bij de gemeente terecht kunnen met hun vragen. Dat kan via www.lingewaard.nl/energietransitie. We vinden het belangrijk te werken aan energietransitie op de plekken waar inwoners en ondernemers dit ook willen. Aan de slag op plekken waar ‘energie’ zit op dit onderwerp.

Communicatie

Op de website www.energieloketlingewaard.nl vinden inwoners informatie over de mogelijkheden om zelf stappen te zetten in het (voorbereiden op) de overstap naar aardgasvrij en het benutten van natuurlijke momenten om maatregelen te nemen. Bedrijven kunnen ook terecht op deze website en worden doorverwezen naar andere interessante sites.

Op locaties waar concrete initiatieven zijn om energie te besparen of op duurzame manier te gaan verwarmen, neemt de gemeente graag het voortouw in de communicatie richting inwoners. Zo zijn we in de Zilverkamp actief in gesprek met inwoners, inwonersinitiatief Duurzaam Zilverkamp, Lingewaard Energie, Waardwonen en Liander om de warmtetransitie gezamenlijk vorm te geven met ieders een eigen rol en verantwoordelijkheid. Zo ziet Waardwonen voor een deel van haar bezit kansen om dit met de gemeente op te pakken.

Innovatie

We onderzoeken de mogelijkheden van duurzame warmtebronnen in onze gemeente. Zo onderzoeken we samen met Lingewaard Energie, Duurzaam Zilverkamp en verschillende marktpartijen de toepassing van grootschalige zonthermie velden, mogelijk gecombineerd met aquathermie. Innovatieve projecten die ook de provincie wenst te ondersteunen. Innovatie en participatie komen hier samen, maar dat vraagt veel van ieders inzet. NEXTgarden wil in 2030 energieneutraal zijn en daarmee het eerste energieneutrale tuinbouwgebied in Nederland. Een mogelijke duurzame warmteopslag met Hoger Temperatuur Opslag (HTO) kan hiertoe helpen. De uitkomsten van de proefboring worden verwacht in het eerste kwartaal van 2021. Gemeente Lingewaard kan zich op termijn ontwikkelen tot een regionale energie hub voor de regio.

Monitoring

Om na te gaan in welke mate we vorderingen maken met het realiseren van onze doelstellingen zullen we de resultaten van de voortgang in de warmtetransitie monitoren. Dit doen we door te meten hoeveel woningen er elk jaar aardgasvrij worden en wat het effect is van toegepaste besparingsmaatregelen om het gebruik van warmte te verminderen.

3.2 Partners in transitie

De transitie naar een aardgasvrije gemeente is een enorme opgave. De gemeente kan dit niet alleen. Een goede samenwerking met inwoners van Lingewaard en de partijen die een belangrijke rol hebben in de energietransitie is essentieel. Samenwerking met andere overheden en overheids-gelieerde organisaties (rijk, provincie Gelderland, regio Arnhem-Nijmegen, waterschap Rivierenland, netbeheerder Liander). Samenwerking met betrokken organisaties (zoals woningbouwcorporaties Waardwonen en Woningstichting Gendt, energiecoöperatie Lingewaard Energie, inwonersinitiatieven, dorpsraden, wijkplatforms en Vitens). En samenwerking met individuele inwoners en bedrijven.

Wij zijn als gemeenten vroegtijdig in gesprek met de betrokken partners. Ter illustratie bespreken we met Waardwonen de routekaart die zij voor ogen hebben voor het aardgasvrij maken van hun corporatiebezit. En betrekken we Vitens al in de opstartfase als we in een bepaald deel van de gemeente gaan nadenken over een alternatief voor aardgas, om de veilige drinkwatervoorziening te kunnen (blijven) garanderen.

3.3 Financiering

Deze opgave pakken we dus gefaseerd aan en kan alleen slagen als daarvoor goede condities komen. De Rijksoverheid werkt op dit moment aan het ontwikkelen van een zogenaamde ‘isolatie standaard’, die per woningtype een handelingsperspectief biedt voor de geschikte mate van isolatie. Aan dit perspectief kunnen passende financieringsconcepten worden gekoppeld. Deze en andere financieringsmogelijkheden kunnen helpen om het juiste tempo te bereiken in de isolatieaanpak in Lingewaard.

Ook de provincie Gelderland stelt verschillende financieringsmogelijkheden beschikbaar voor energiebesparende maatregelen:

-Subsidie voor VvE’s: onderzoek naar de mogelijkheden voor energiebesparing en procesondersteuning voor renovatie voorbereiding

-Provincie denkt ook na over mogelijke financieringsconstructies. De verwachting is dan ook dat de provincie haar succesvolle subsidieprogramma woningisolatie gaat voortzetten.

-Vanuit het rijk is de VNG-ondersteuningsstructuur energiebesparing opgezet. Doel hiervan is om vraag en aanbod met betrekking tot woningisolatie beter op elkaar af te stemmen. Wij hebben een Lingewaards energieloket, waar inwoners terecht kunnen voor advies en tips.

Daarnaast werkt de rijksoverheid ook aan financieringsmogelijkheden voor de warmtetransitie en de energiebesparende maatregelen voor woningen. We zijn nauwgezet op de hoogte van financieringsmogelijkheden en –ontwikkelingen, ook bijvoorbeeld vanuit RVO en Oost-NL.

3.4 Betaalbaarheid

In de uitgangspunten van deze transitievisie warmte is genoemd dat een betaalbare oplossing essentieel is om de warmtetransitie in Lingewaard te kunnen uitvoeren. We hebben daarom gekeken naar de oplossingen met de laagste maatschappelijke kosten. Warmtetransitie vraagt investeringen en heeft consequenties voor maandlasten. We kunnen dit vraagstuk niet volledig als gemeente oplossen, een deel van de oplossingen zoals nieuwe vormen van financiering en subsidies zal op landelijk niveau moeten worden opgepakt. Meer informatie is te lezen in onderstaande tekstkader.

Daarnaast zijn we als gemeente ook op zoek naar nieuwe (financiële) arrangementen. En we hebben het Energietransitiefonds dat we inzetten om de energietransitie aan te jagen.

Betaalbaarheid van de warmtetransitie

In het klimaatakkoord is het uitgangspunt benoemd dat de energietransitie in de gebouwde omgeving voor inwoners woonlastenneutraal moet zijn. Er moet een balans worden gevonden in de kosten en opbrengsten. Hoe, dat wordt ten tijde van het schrijven van deze transitievisie warmte nog landelijk uitgewerkt. Daarbij moeten we ook niet vergeten dat op aardgas blijven door stijgende energiebelasting op termijn ook duurder wordt, en dat maatregelen zoals isolatie zichzelf (deels) terugverdienen in een lagere energierekening en een hogere woningwaarde. Iedere woning of gebouw is anders, wat betekent dat de oplossingen, de kosten en de baten ook voor iedereen anders liggen.

Met subsidies, nieuwe manieren van financiering en wetgeving gaan we de komende jaren in Nederland uitvinden hoe een betaalbare warmtetransitie mogelijk is. Eén ding is zeker: we werken we toe naar haalbare en betaalbare oplossingen. Haalbaar en betaalbaar voor huurders en verhuurders, voor particuliere eigenaren en Verenigingen van Eigenaren (VvE’s). Want alleen met een betaalbare oplossing krijgen we uiteindelijk iedereen mee op weg naar aardgasvrij.