Gemeentelijk Rioleringsplan Horst aan de Maas 2022-2026

2.1 Terugblik op de afgelopen planperiode

In het GRP 2017-2021 was ons beleid goed vastgelegd. Het vormt een belangrijke randvoorwaarde voor de werkzaamheden aan de waterketen en een goede onderbouwing voor bekostiging van deze werkzaamheden. Klimaatadaptatie heeft een prominente rol gekregen in de vorm van budget voor klimaatstresstesten en een stimuleringsregeling voor afkoppelen.

Afgelopen planperiode is meer ingezet op relinen in plaats van vervangen van riolering. Een aandachtspunt hierbij is dat een straat steeds minder vaak open gaat, waardoor meekoppelkansen voor bijv. afkoppelen afnemen. De overweging is om toch een percentage nagestreefde afkoppelingen op te nemen in het GRP, zodat we een reden hebben om de straat open te leggen en riolering te vervangen. Bijvoorbeeld grote transportriolen wel relinen en kleine riolen (waar afkoppelen juist meer van toepassing is) juist vervangen. Nu is de verhouding 80% relinen, 20% vervangen. Overigens kunnen we ook op ander manieren zorgen dat regenwater niet in gemengde riolen terecht komt, bijvoorbeeld door verlagen van groenvoorzieningen.

Personele capaciteit vormt een belangrijk en groot aandachtspunt. Door capaciteitsgebrek komt het voor dat projecten niet kunnen worden gestart en beschikbaar budget niet wordt benut.

2.2 Werkzaamheden

De afgelopen jaren hebben we verschillende onderzoeken en maatregelen uitgevoerd om beter inzicht te kunnen houden in het functioneren van het rioolstelsel en tijdig en adequaat te kunnen reageren. Onderstaande onderzoeken zijn opgenomen in het vorige GRP en zijn (deels) uitgevoerd:

•Opstellen nieuw BRP:

Actualiseren verhard oppervlak: het totale verhard oppervlak binnen de gemeente is opnieuw bepaald. Deze gegevens zijn gebruikt voor het nieuwe basisrioleringsplan (BRP). Dat geeft inzicht in het hydraulisch en milieutechnisch functioneren van de ondergrondse riolering. Hierbij is het systeem ook getoetst aan een aantal standaardbuien om te bepalen in hoeverre het systeem klimaatbestendig is. Daarnaast zijn werkzaamheden uitgevoerd in het kader van de wateroverlast in de wijk Stuksbeemden.

•Verdiepingsslag:

Om de effecten van extreme neerslag inzichtelijk te maken, is een maaiveldanalyse uitgevoerd. Met deze analyse zijn afwateringsrichtingen op maaiveldniveau tijdens deze neerslagsituaties door middel van stroombanen zichtbaar gemaakt. Dit is aan de ene kant een waardevolle aanvulling op het in beeld krijgen van de water-op-straatproblematiek bij hevige neerslag. Aan de andere kant geven de analyses een beeld van zinvolle locaties om bovengrondse maatregelen te treffen om het risico op wateroverlast en schade te verminderen.

Dit onderzoek was onderdeel van de Verdiepingsslag Stresstest

1Verdiepingsslag stresstest gemeente Horst aan de Maas, Waterschapsbedrijf Limburg, 2021

dat in 2020/2021 is uitgevoerd. De resultaten worden meegenomen in de afstemming tussen de inrichting van de openbare ruimte en ruimtelijke ontwikkelingen binnen de gemeente.

Daarbij is ook onderzocht hoe het totale watersysteem functioneert bij een bui die eenmaal in de honderd jaar voorkomt (T=100).

•Grondwatermeetnet: om inzicht te krijgen in de effecten van het infiltreren van hemelwater en van verdroging als gevolg van klimaatveranderingen moeten we een grondwatermeetnet inrichten. Dit is een project van Waterpanel Noord en staat in de planning voor Q1 2022.

•Onderzoek restlevensduur riolering: op basis van de inspectiegegevens is jaarlijks een reparatie/renovatiebestek opgesteld en uitgevoerd. Daarnaast is op basis van de inspectiegegevens een restlevensduurberekening uitgevoerd. Hiermee ontstaat een totaalbeeld van de kwaliteit van de vrijvervalriolering die dient als input voor het opstellen van een meerjarige strategische vervangingsplanning. De planning dient verder afgestemd te worden met weg- en groenbeheer.

•Financiële actualisatie vGRP: In 2019 vond een financiële actualisatie van het vGRP plaats. Alle uitgevoerde en geplande maatregelen zijn hierbij in het kostendekkingsplan verwerkt.

•Communicatie en voorlichting burgers: via de website communiceren we over een goed gebruik van de riolering, door aan te sluiten op de thematische communicatiecampagnes vanuit Waterpanel Noord. Daarnaast blijven we met de burger communiceren bij herinrichtingsplannen of overige werkzaamheden in de openbare ruimte.

3.2.1 Klimaatverandering en klimaatadaptatie

Het klimaat verandert. Het gaat vaker en harder regenen, het wordt warmer en het wordt droger voor lange aaneengesloten perioden. De droge zomers van 2018 en 2019 maar ook het droge voorjaar van 2020 hebben effect op onze waterhuishouding omdat de grondwaterstanden dalen. Aan de andere kant hebben we ook te maken gehad met zware buien die op sommige plaatsen voor overlast hebben gezorgd.

Deze veranderende omstandigheden zorgen ervoor dat we de leefomgeving en het watersysteem moeten aanpassen, dit noemen we klimaatadaptatie. We onderzoeken de effecten van klimaatverandering op onze gemeentelijke watertaken en zoeken oplossingen voor problemen.

Het ondergrondse rioolstelsel heeft een beperkte capaciteit. Grote hoeveelheden neerslag in een korte periode kunnen niet volledig ondergronds verwerkt worden, daar is ons stelsel niet op ontworpen. Uitbreiding van het stelsel ondergronds is kostbaar en de ruimte in de ondergrond is beperkt. Daarom is ook bovengronds ruimte voor water nodig. De openbare en particuliere ruimte moeten we zo inrichten dat een extreme bui tot zo min mogelijk overlast en schade leidt.

Droogte gaan we tegen door water zo veel mogelijk vast te houden waar het valt.

3.2.2 Duurzaamheid

We volgen de ontwikkelingen om de (afval)waterketen te verduurzamen. Bij het toepassen van materialen kunnen we hergebruikte en herbruikbare materialen kiezen. Daarnaast kunnen we uit afvalwater grondstoffen winnen en kunnen we hieruit energie opwekken. We werken daarin – waar mogelijk – samen met betrokken partijen om te kijken waar we het beste maatregelen kunnen treffen. Waar zinvol en mogelijk implementeren we de duurzaamheidsaspecten. Ook op andere onderdelen wordt gewerkt met duurzaamheid in het achterhoofd: de drukriolering wordt cyclisch preventief onderhouden, waardoor het energieverbruik minimaal is, storingen minder optreden en een langere levensduur wordt bereikt. We gaan de werkelijke restlevensduur van de persleidingen onderzoeken om niet onnodig vroeg te vervangen maar ook om geen onnodige risico’s te lopen. Kapotte vrijvervalriolering wordt zo mogelijk duurzaam gerenoveerd in plaats van vervangen. Dat scheelt graafwerk, transport, grondstoffen en overlast en geld.

3.2.3 Invoering van de Omgevingswet

De invoering van de Omgevingswet heeft invloed op de waterketen. Zaken die nu op nationaal niveau geregeld zijn, worden gedecentraliseerd. Dit betekent dat er straks (vermoedelijke inwerkingtreding in 2022) meer keuze is in hoe wij onze gemeentelijke watertaken, ook juridisch gezien, willen inrichten. De gemeentelijke zorgplichten blijven onveranderd gelden en komen terug in de Omgevingswet.

3.2.4 Integrale kijk op de afvalwaterketen

De afvalwaterketen is een complex geheel: grondwater en hemelwater spelen een nadrukkelijke rol en ook watergangen werken mee om overtollig hemelwater af te voeren. Werkzaamheden worden integraal uitgevoerd, in samenhang met weg- en wijkvernieuwing en zoveel mogelijk afgestemd op werkzaamheden van andere waterpartners zoals het waterschap. We overleggen dus regelmatig met andere disciplines binnen de eigen organisatie en binnen de afvalwaterketen.

Waterketenplan

In 2020 hebben we binnen Waterpanel Noord gezamenlijk een Waterketenplan opgesteld ’Ambities voor een water- en klimaatbestendig Noord Limburg’. Het is een ambitiedocument met bijbehorende beleidsuitgangspunten en uitvoeringsprogramma op het gebied van duurzaam stedelijk waterbeheer in relatie met watersysteem, drinkwatervoorziening en ruimtelijke ordening voor de komende periode van vijf jaar.

Kern van het Waterketenplan zijn vier K’s: de drie K’s van het Bestuursakkoord Water van 2011 (kostenbesparing, kwaliteitsverhoging en kwetsbaarheidsvermindering) aangevuld met klantgerichtheid, dat we in Waterpanel Noord hoog in het vaandel hebben staan

We hebben in 2020 onze richting bepaald met werksessies, rekening houdend met bestaande en in ontwikkeling zijnde beleidsdocumenten van bijvoorbeeld WL/WBL, WML, Provincie.

In dit GRP borduren we voort op het Waterketenplan en vullen dat lokaal in. Hierna komen onze uitgangspunten voor de omgang met de drie gemeentelijke watertaken: stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwatermaatregelen.

Figuur 3‑1: de 4 K's

5.2.1 Technische staat

Vrijvervalriolering

Het vrijvervalstelsel is in redelijk tot goede staat. Elk jaar wordt ongeveer 1/10e van het rioolstelsel gereinigd en geïnspecteerd. De inspecties worden uitgevoerd en beoordeeld volgens de actuele NEN-EN-normen. Op basis van de beoordelingen stellen we een maatregelenpakket op dat aangeeft welke maatregel (reparatie, renovatie of vervanging) wordt toegepast en wanneer dit gebeurt.

Gemalen en drukriolering

Elk hoofdgemaal wordt minimaal 1x per jaar gereinigd en 1 x per jaar geïnspecteerd, elke drukrioleringsunit wordt 2x per jaar gereinigd en 1x per twee jaar conform de BRL geïnspecteerd. Op basis van de inspectie wordt beoordeeld welke onderdelen moeten worden vervangen. De onderhoudstoestand van de gemalen en drukrioleringsunits is zoals verwacht. Wel kunnen de systemen worden geoptimaliseerd om de werking ook op langere termijn te waarborgen.

Het lozen van hemelwater verstoort de werking van drukriolering en is dan ook verboden op grond van het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Activiteitenbesluit (voor bedrijven)! Wij voeren periodiek controles hierop uit. Reinigen en (periodiek) inspecteren besteden we uit. Reparaties voeren we zelf uit.

Persleidingen en drukleidingen

De pers- en drukleidingen worden op dit moment correctief onderhouden. Dit betekent dat er onderzoek en onderhoud plaatsvindt zodra er aanleiding toe is. Een verminderd functioneren van de gemalen en drukrioleringsunits kan bijvoorbeeld zo’n aanleiding zijn. Er bestaan beperkte mogelijkheden om pers- en drukleidingen te inspecteren, omdat inspectie aan de binnenkant van de buis meestal weinig zekerheid geeft.

5.2.2 Werking

De riolering van onze gemeente functioneert over het algemeen goed op basis van de ontwerpuitgangspunten. Uit de BRP’n blijkt dat er een beperkt aantal knelpunten aanwezig is. Ook in de praktijk is een beperkt aantal overlastlocaties bekend. Als er een bui valt die zwaarder is dan onze ‘toetsbui’ (een bui die volgens statistische gegevens eens in de twee jaar valt), dan blijft er op deze knelpunten water op straat staan. Deze worden gemonitoord en geanalyseerd. Indien nodig worden maatregelen in plannen voor verbetering opgenomen.

Het klimaat verandert, de kans op hevigere buien en wateroverlast neemt toe. Uit de Verdiepingsslag stresstest volgt dat de hoofdswegenstructuur op verschillende locaties kwetsbaar is voor een bui die eens in de 100 jaar voorkomt. Ze wordt dan tijdelijk onbegaanbaar voorhulpdiensten door een waterdiepte van 30 cm of meer. Een aantal woonstraten worden al onbegaanbaar bij een bui die eenmaal in de 10 jaar voorkomt (zie rapportage Verdiepingsslag stresstest). Ook kan water in woningen komen te staan.

Ook in onze gemeente komen foutaansluitingen voor. Dat zijn aansluitingen van vuilwater op hemelwaterriolering en van hemelwater op vuilwaterriolering (zoals bijvoorbeeld drukriolering). Controle op foutaansluitingen maakt structureel onderdeel uit van de onderhoudswerkzaamheden aan de riolering. De perceeleigenaren worden aangesproken op hun verantwoordelijkheden waardoor de foutaansluitingen worden opgeheven.

Afkoppelen

Om wateroverlast te voorkomen dient de riolering over voldoende afvoercapaciteit te beschikken. De ondergrondse maatregelen voortkomend uit het BRP zijn uitgevoerd. Daarnaast heeft de gemeente in de afgelopen planperiode ingezet op het afkoppelen van verhard oppervlak van de riolering (veelal bovengronds). De gemeente vindt het verder (bovengronds) afkoppelen van het verhard oppervlak een goede manier voor het behouden van voldoende afvoercapaciteit. De komende periode wil de gemeente hier dan ook verder op in zetten. Ook het verlagen van plantsoenen voor extra berging kan helpen, het regenwater wordt dan minder afgevoerd via de riolering.

Het afkoppelen is hierbij echter geen doel op zich. De gemeente beschouwt hierbij afkoppelen alleen doelmatig als het bijdraagt aan het:

•Voorkomen van milieu-hygiënische en/of volksgezondheidsgevaren (uittreden van vuilwater);

•Voorkomen van wateroverlast ten gevolge van hevige neerslag (onvoldoende afvoer van hemelwater);

•Verminderen van vuilemissies (water over de overstort, voldoen aan KRW-doelstelling);

•Verder klimaatbestendig maken van de gemeente;

•De kosten in verhouding staan tot hetgeen het oplevert.

Dit betekent dat daar waar riolering vervangen moet worden, of overige werkzaamheden in de openbare ruimte worden uitgevoerd, nader bepaald wordt of afkoppelen van verhard oppervlak van de (gemengde riolering) wenselijk en mogelijk is. Ook het vervangen van verharding door groen is een goede maatregel (ook goed voor biodiversiteit en tegen hottestress).

Hierbij wordt verder gekeken dan de projectgrenzen. Dit betekent dat ook afkoppelmaatregelen, die een positief effect hebben op de eerder genoemde punten, buiten de projectgrenzen in ogenschouw worden genomen. Hiervoor is inzicht nodig in het hydraulische en milieutechnisch functioneren van de riolering, maar is daarnaast inzicht in de oppervlakkige afstroming ook een wezenlijk facet. Dit sluit aan bij de uitgevoerde verdieping van de stresstest. De wijze van afkoppelen wordt afgestemd op de boven- en ondergrondse mogelijkheden.

Eigenaren van woningen die voor 2002 zijn gebouwd, die niet in het buitengebied staat en die minsteren 30 m2 afkoppelen, kunnen subsidie krijgen voor het afkoppelen van hemelwater. In een adviesgesprek bekijken we dan wat er mogelijk is. Op de website van de gemeente is dit aangegeven.

5.5.1 Vergunningen Wet milieubeheer / Wabo

Lozingen van afvalwater op de riolering (indirecte lozingen) worden geregeld op basis van de Wet milieubeheer (Wm)/Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en de AmvB’s voor lozingen. De vergunningverlening en controle/handhaving van omgevingsvergunningen en algemene regels hebben we ondergebracht bij het team Omgeving. Deels zijn werkzaamheden ondergebracht bij de RUD, die houden bijvoorbeeld toezicht. De milieu-inspecteurs bezoeken met een zekere regelmaat de bedrijven.

Bij vergunningverlening zoeken we de samenwerking met het waterschap als zaken en belangen elkaar raken. Op die manier kunnen we tot een samenhangende aanpak voor problemen bij bedrijven komen.

5.5.2 Verordeningen en regels

Anno 2021 zijn op rioleringsgebied de volgende verordeningen van kracht:

•Verordening rioolheffing gemeente Horst aan de Maas 2021;

•Verordening rioolaansluitrecht gemeente Horst aan de Maas 2021;

•Subsidieregeling afkoppelen hemelwater Gemeente Horst aan de Maas.

Ook zijn er gemeentelijke regels voor het omgaan met verstoppingen. Deze staan op de website van de gemeente.

6.2.1 Aansluiten bestaande bebouwing en aanleg bij nieuwbouw

We sluiten alle nieuwbouw in de kernen aan op riolering. In nieuwbouwgebieden wordt stedelijk afvalwater en hemelwater gescheiden. Voor nieuwbouwlocaties ontwerpen we riolering volgens de laatste stand der techniek, in overleg met Waterschap en/of Rijkswaterstaat. Nieuwe plannen worden op wateraspecten getoetst door de watertoets (onder de omgevingswet wordt dit de ’weging van het waterbelang’). De trits “vasthouden-bergen-afvoeren” is hierbij leidend. Dat betekent ook dat in nieuwe plannen voldoende ruimte moet worden gereserveerd voor het vasthouden en bergen van water, de zogenaamde “blauwe ruimte”. Om dit te waarborgen, moeten we vanaf het beginstadium van planontwikkelingen worden betrokken (voor de bestemmingsfase). Het afwegingskader voor nieuwbouwlocaties is opgenomen in Bijlage 2.

In het buitengebied wordt alleen vuilwater aangesloten op drukriolering (dus geen hemelwater).

De aanvrager betaalt de kosten voor het aansluiten van nieuwe percelen volgens de verordening rioolaansluitrecht gemeente Horst aan de Maas 2021.

In geval van (kleinschalige) nieuwbouw, bij bestemmingsplan wijziging, dienen de woningen verplicht op de riolering aan te sluiten. Daarbij wordt uitgegaan van een gescheiden stelsel met infiltratie van hemelwater op eigen erf of een gelijkwaardig alternatief. Ook hier zal bij het ontwerp en de aanleg rekening worden gehouden met een duurzame oplossing voor de verwerking van het hemelwater, vooralsnog is dat een bergingseis van 53 mm indien geen oppervlakkige afstroming naar lager gelegen probleemlocaties plaatsvindt, anders is de bergingseis 100 mm.

Nieuwe initiatieven voor duurzame (decentrale) zuivering worden beoordeeld en eventueel toegepast.

Bij oudere bouwplannen (< 2008) zijn de klimaatopgaven nog niet scherp geformuleerd. We letten hierop en adviseren hierbij om klimaatadaptief te bouwen.

De aanleg van voorzieningen bij nieuwbouwlocaties wordt in principe bekostigd uit de grondexploitatie. Deze kosten zijn in het GRP buiten beschouwing gelaten. Beheer van deze voorzieningen is wel meegenomen.

6.2.2 Onderzoek

In het Waterketenplan dat we in 2020 samen met onze waterketenpartners hebben opgesteld, is een uitvoeringsprgramma voor de komende jaren opgenomen. Het overzicht van gezamenlijke onderzoeken staat in het Waterketenplan. Een aantal onderzoeken lichten we er hier uit:

•Meten-data rekenen, om meer inzicht te krijgen in de werking van ons rioolstelsel, ook in relatie met het regionale watersysteem;

•Ontwikkelen van een visie en strategie voor het omgaan met afvalwater in het buitengebied (ook IBA’s), inclusief beslisbomen;

•Ontwikkelen van afspraken over de lozingsroute voor hemelwater, inclusief een beslisboom afkoppelen.

•Onderzoek naar droogte, kennisontwikkeling en ontwikkelen aanpak.

•Optimalisatiestudie waterketen-watersysteem, hoe ver zijn we met de KRW 2027?

•Branchestandaard onderzoek gemeentelijke watertaken, de personele kant van de rioleringszorg

De kosten van deze onderzoeken zijn verwerkt in de begroting van Waterpanel Noord en in de bijdrage die wij als gemeente daaraan meebetalen.

Daarnaast zijn er onderzoeken die wij zelf uitvoeren. Deze zijn opgenomen in Tabel 6 1.

Tabel 6-1 Onderzoeken 2022-2026

Onderzoek

Periode

Kostenraming (€)

O1) NEN-inspecties gemalen

2022

55.400

O2) Strategische klimaatadaptatieplan

2022

100.000

O2a risicodialogen en nadere klimaatonderzoeken

2022-2026

125.000

O3) tariefsdifferentiatie en verlening afschrijivingstermijnen

2022

5.000

O3) NEN-inspecties gemalen

2023

55.400

O4) Tussentijdse evaluatie GRP

2024

10.000

O5) Update Verdiepingsslag stresstest

2025

50.000

O6) Nieuw Gemeentelijk Rioleringsprogramma

2026

25.000

O7) Mogelijkheden hemelwaterverordening

2022

10.000

De NEN-inspecties gemalen zijn bedoeld om te controleren of de gemalen aan de huidige normen voldoen.

In 2022 stellen we ook een strategische klimaatadaptatieplan op. Hierin zorgen we voor samenhang in alle klimaatmaatregelen. Jaarlijks voeren we hierover risico-dialogen of nadere onderzoeken uit naar de optimale maatregelen.

In 2022 voeren we een onderzoek uit naar tariefsdifferentiatie en de mogelijkheid om de afschrijvingstermijnen te verlengen.

In 2024 herijken we het GRP, net als we dat in 2019 hebben gedaan. We kijken of we nog steeds op koers liggen en of de financien nog in de pas lopen. 2025 is het jaar van nieuwe stresstesten volgens de aanpak uit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie.

6.2.3 Maatregelen

Onderhoud en reparatie

Onderhoudswerkzaamheden zijn deels uitbesteed. Waar mogelijk voeren we het onderhoud planmatig uit, maar we kijken ook naar meldingen van inwoners.

Tabel 6-2 Onderhoud 2022-2026

Onderhoud voor

Wat gebeurt er

Frequentie

Vrijvervalriolering

Reiniging

1xper 10 jaar

Inspectie

1xper 10 jaar

Verstopping verhelpen

Na melding

Hoofdgemalen

Reiniging

1xper jaar (minimaal)

Drukriolering

Reiniging

2xper jaar

Inspectie

1xper 2 jaar

Storingen verhelpen

Na melding

Persleidingen

Correctief

Bij gebreken

Kolken

Reiniging

2xper jaar

Daarnaast maaien we de (bermen van) de sloten om de afvoercapaciteit op peil te houden. Dit doen we op een ecologische, alternerende manier. Dat is ook goed voor de biodiversiteit.

Renovatie en vervanging

Aan de hand van inspectiegegevens bepalen we welke riolen vanwege hun technische staat moeten worden vervangen. Daarnaast kijken we ook naar andere plannen die op onze riolering van invloed zijn: plannen voor klimaatadaptatie, ruimtelijke ontwikkelingen, weg- en groenonderhoud. Voor de jaren 2022, 2023 en 2024 is uitgegaan van ons Meerjareninvesteringsprogramma, daarin is met het bovenstaande rekening gehouden.

De inspectieresultaten van de camera-inspecties worden nader beoordeeld waarbij wordt bepaald welke maatregelen de komende jaren precies nodig zijn en wat de urgentie is. Daarbij zullen maatregelen zoveel mogelijk gecombineerd worden met andere beheer- en onderhoudsactiviteiten en herinrichtingsprojecten binnen de gemeente. De gemeente hanteert hierbij financieel een verhouding van 80 % relinen en 20 % vervangen, maar streeft naar 100 % relinen.

Bij vervanging wordt het functioneren van het hele rioolstelsel tegen het licht gehouden. Daarbij zal zo mogelijk optimalisatie en verbetering uitgevoerd worden of verhard oppervlak worden afgekoppeld. Voor de lange termijn is op basis van een gemiddelde restlevensduur van 70 jaar en eenheidsprijzen van de gemeente een vervangingsplanning bepaald. Hierbij zijn de kosten voor relinen op 50 % van de kosten voor vervangen aangehouden. Om pieken te voorkomen zijn de maatregelen vervolgens in blokken van vijf jaar uitgesmeerd. In onderstaande Figuur 6.1 is het benodigde budget voor renovatie en vervanging weergegeven.

Doordat de riolering ouder wordt, stijgt het benodigde budget de komende jaren van € 0,4 miljoen per jaar tot en met 2028, via € 0,9 miljoen per jaar tot en met 2033 naar gemiddeld € 1,1 miljoen per jaar daarna.

Figuur 6‑1: budget voor renovatie en vervanging vrijvervalriolen

Gemalen en drukriolering vervangen of renoveren we als dat nodig is. De voor de planperiode geraamde budgetten zijn opgenomen in de exploitatie.

7.1.1 Benodigde bezetting, de theorie

Voor de invulling van de dagelijkse gemeentelijke watertaken is de benodigde personele inzet in eerste instantie berekend op basis van de Kennisbank Stedelijk Water, onderdeel Personele Aspecten. Deze raming geldt voor de bezetting van de zogenaamde binnendienst en geeft een beeld van de bandbreedte waarbinnen de werkelijke bezetting volgens de kengetallen moet liggen. In Tabel 7 1 zijn de uitkomsten van de berekening weergegeven. Detailinformatie staat in de bijlagen.

Tabel 7‑1. Samenvatting benodigde personele capaciteit bij inschatting mate van uitbesteding

In de Kennisbank Stedelijk Water is bij de berekening van de benodigde fte’s nog geen rekening gehouden met nieuwe ontwikkelingen zoals klimaatadaptatie, participatie, subsidieregelingen, extra communicatie, samenwerking WPN, watertoetsprocessen en aanvullend databeheer. Adequate invulling hiervan zal circa 2 fte extra inzet vergen op Planvorming. Dat betekent dat een minimale bezetting van de binnendient van 10,9 fte nodig is bij de huidige uitbesteding van werkzaamheden. De verdeling over de hoofddeeltaken is als volgt:

-Planvorming, onderzoek en facilitair: 3,6 fte;

-Onderhoud (Aansturen, voorbereiden, deels uitvoeren): 4,5 fte;

-Maatregelen (voorbereiding, directievoering en toezicht): 2,8 fte.

Als alle binnendienstwerkzaamheden zelf worden gedaan, is een bezetting nodig van 18 fte.

7.1.2 Huidige bezetting, de praktijk

Voor onderhoud worden geen knelpunten ervaren, er is voldoende bezetting. Voor Planvorming en Maatregelen ligt dat anders. Hier wordt een groot tekort ervaren.

In de begroting 2022 is 2,5 fte voor de rioleringszorg opgenomen

2Uitgaande van 1.400 uur per fte.

+ 80.000 inhuur (overeenkomend met circa 0,6 fte), voor de taken Planvorming c.a. en Maatregelen. In totaal is dit 3,1 fte. De huidige personele capaciteit op Planvorming en Maatregelen sluit onvoldoende aan op de benodigde personele capaciteit van 6,4 fte bij grote mate van uitbesteding. Er is net voldoende tijd voor het dagelijks beheer, maar veel te weinig voor beleidsontwikkeling en inspelen op actualiteiten, innovaties en nieuwe watertaken zoals klimaatadaptatie. Ook de bijdrage aan regionale samenwerkingsprojecten staat zwaar onder druk. Aandachtspunt is dat de groei van het aantal taken (ook buiten de rioleringszorg) steeds meer beslag legt op de beschikbare capaciteit. Samenwerking met andere partners kan dit slechts zeer gedeeltelijk oplossen.

Het gevaar van te weinig personele capaciteit is dat er werkzaamheden blijven liggen en dat er mogelijk te snel en te weinig onderbouwde en dus suboptimale beslissingen worden genomen. Ook kan de kwaliteit van de riolering op langere termijn achteruit gaan waardoor de kans op calamiteiten toeneemt.

Om alle basistaken goed uit te voeren, hebben we op korte termijn op Planvorming 2,3 fte extra nodig:

-1 fte beleidsondersteuning, samenwerking, nieuwe ontwikkelingen, c.a.;

-1 fte technisch, complexe afkoppeladviezen, watertoetsprocedures, implementatie klimaatbeleid;

-0,2 fte administratie afkoppelen;

-0,1 fte communicatie;

In de exploitatielasten in dit GRP is rekening gehouden met de uitbreiding van 2,3 fte. Daarbij geldt dat kosten voor ingeleend personeel (€ 80.000) en de inhuur van een afkoppeladviseur (€ 30.000) al zijn vervallen en dat de kosten voor maatwerkadviezen afkoppelen in deze planperiode kunnen komen te vervallen (in dit GRP € 30.000).

Daarnaast is op Maatregelen minimaal 1 fte extra projectleiderscapaciteit nodig om alle projecten te kunnen uitvoeren. Budget hiervoor is opgenomen in de investeringsbedragen in dit GRP.

7.2.1 Kosten

Vervangingswaarde

De totale vervangingswaarde van ons rioolstelsel bedraagt ruim € 124 miljoen euro. Dit bedrag is als volgt opgebouwd:

•Vrijvervalriolering* € 100.700.000,-

•Gemalen € 3.400.000,-

•Drukriolering € 8.900.000,-

•Pers- en drukleidingen € 11.100.000,-

* Uitgaande van 100% vervanging.

De riolering moet tijdig worden vervangen en/of gerenoveerd. De bedragen zijn opgenomen in de investeringen, net als die voor verbetermaatregelen en grondwatermaatregelen.

Kapitaallasten uit het verleden

De bestaande kapitaallasten zijn kapitaallasten die zijn ontstaan door investeringen in het verleden (tot en met 2021). Gedurende de planperiode van dit GRP bedragen de kapitaallasten jaarlijks circa € 1,1 miljoen.

Exploitatie

Voor de exploitatie (het dagelijks beheer) is gedurende de planperiode een jaarlijks bedrag van circa € 3.3 miljoen nodig.

Totaaloverzicht kosten

De totale waarde van de riolering bedraagt dus € 122 miljoen. Om dit kapitaal te beheren, doen we de goede dingen goed. En dat kost geld.

Tabel 7‑2: Overzicht totale uitgaven planperiode (EURO x 1000)

Voor de komende 60 jaar is het volgende beeld in de uitgaven voorzien.

Figuur 7‑1: Verloop uitgaven (raming 2021)

Van alle uitgaven gaat, over de gehele beschouwde periode gezien, het grootste deel op aan exploitatie (64%), op afstand gevolgd door de vervangings- en reliningsinvesteringen (21%) en de kapitaallasten van investeringen t/m 2024 (8%). De klimaatmaatregelen vergen 7% van het totale budget.

Figuur 7‑2: Verdeling kosten rioleringszorg

We schrijven nieuwe investeringen lineair over verschillende termijnen af.

7.2.2 Kostendekking

Om alle kosten te kunnen dekken, wordt rioolheffing geheven volgens de “Verordening rioolheffing Horst aan de Maas 2020”. We heffen van de eigenaren een vast tarief per perceel. In 2021 bedraagt het tarief € 217,00.

Voorziening

We maken gebruik van een financiële voorziening riolering. Per 1-1-2022 wordt de stand van deze voorziening geraamd op € 7.777.000. Via de rioolheffing geïnd geld moet voor het rioleringsdoel worden aangewend en blijft daarom in een voorziening (artikel 44 lid 2 BBV). Deze voorziening wordt gebruikt als een tariefsegalisatievoorziening.

Benodigde inkomsten

Er is voor 2022 gerekend met 19.190 percelen waarover heffing wordt ontvangen. Dat aantal neemt als gevolg van nieuwbouw tot en met 2027 toe met circa 1.000 eenheden. De exploitatielasten stijgen evenredig mee. Om direct per 1-1-2022 langjarig kostendekkend te zijn zou de rioolheffing € 256,- moeten bedragen.

Getrapte invoering kostendekkende heffing

Er zijn vele manieren om naar een kostendekkend niveau toe te groeien. In onderstaand voorbeeld zijn twee mogelijke stijgingscenario’s opgenomen waarbij rekening is gehouden met het verloop van de kosten en met de inzet van gelden uit de voorziening in vooral de eerste periode. De rioolheffing in 2022 blijft gelijk aan die van 2021. Daarna is een stijging nodig om de voorziening niet negatief te laten worden, in scenario 1 is die stijging gelijdelijk, in scanrio 2 geconcentreerd in 2023. Na de planperiode moet de rioolheffing verder stijgen. De ontwikkeling van de rioolheffing in deze scenario’s wordt aangegeven in Tabel 7‑3 en Figuur 7‑3 en Figuur 7‑4.

Tabel 7‑3: Voorgestelde ontwikkeling rioolheffing

Heffingseenheden

Kostendekken tarief (€) scenario 1

Kostendekken tarief (€) scenario 2

2022

19.190

217,00

217,00

2023

19.622

224,00

237,00

2024

19.836

231,00

237,00

2025

19.982

238,00

237,00

2026

20.007

245,00

237,00

In scenario 1 is te zien dat de voorziening in de planperiode terugloopt van € 7,8 miljoen aan het begin van 2022 tot circa € 3,3 miljoen eind 2026. In scenario 2 loopt de voorziening terug tot € 3,5 miljoen eind 2026.

Figuur 7‑3: Ontwikkeling kosten-rioolheffing-voorziening stijgingsscenario 1

Figuur 7‑4: Ontwikkeling kosten-rioolheffing-voorziening stijgingsscenario 2