Preventie- en handhavingsplan Middelengebruik 2025-2029

Bijlage 1: Terugblik preventie- en handhavingsplan 2019-2023

Bijlage 2: Wettelijke kaders

Bijlage 3: Begrippenlijst

Bijlage 4: Factsheet middelengebruik en mentale gezondheid, gemeente Hoogeveen

Bijlage 5: Coffeeshop

Bijlage 6: Analyse mentale gezondheid

Bijlage 1: Terugblik preventie- en handhavingsplan 2019-2023

In dit hoofdstuk wordt een korte terugblik gegeven op het preventie- en handhavingsplan van 2019 – 2023. Hierin wordt aangegeven wat de belangrijkste uitkomsten zijn op basis van de cijfers van GGD Drenthe en welke preventie interventies zijn uitgevoerd.

Onze ambitie

De gemeente Hoogeveen investeert in de jeugd. We willen dat onze jongeren gezond opgroeien in een veilige omgeving waar ze hun talenten ten volle kunnen ontdekken en ontplooien. Gebruik van alcohol en drugs heeft hierop een negatieve invloed. Preventie en voorlichting over middelengebruik is daarom erg belangrijk. Wat we willen bereiken is een gedragsverandering: iedereen vindt het vanzelfsprekend dat je geen alcohol drinkt onder de 18 jaar en daar boven met mate. Daarmee blijft onze ambitie ongewijzigd.

Onze aanpak

De prioriteit ligt bij preventieve activiteiten, maar daarnaast is controle een belangrijk onderdeel binnen het gemeentelijk preventie- en handhavingsbeleid. We streven we naar een strikte handhaving van het verbod op de verkoop van alcohol aan jongeren onder de 18 jaar.

De lijn is situationeel handhaven. De strategie is om eerst gesprek aan te gaan, regels uit te leggen en waarschuwen. En vervolgens in uitvoering een risicogerichte controle op de naleving van voorwaarden van vergunningen (alcoholwetvergunning en evenementenvergunning).

Bij evenementen in samenwerking met de verplichte beveiliging ligt de eerste verantwoordelijkheid ligt bij de vergunninghouder. We constateren dat het oppakken van deze verantwoordelijkheid langzaamaan bewust wordt bij de organisatoren. Dit is het resultaat van continue inspanning aan de voorkant, tijdens het vergunningenproces. Daarnaast werkt handhaving samen met beveiliging in het aanpakken van 18 minners onder invloed van alcohol.

Bij geconstateerde overtredingen door de handhavers of politie wordt een boete uitgeschreven of doorverwezen naar Halt. In geval van drinken onder de 18 jaar nemen de handhavers contact op met ouders of brengen de jongeren naar huis.

Bij overtredingen op de Opiumwet wordt er lik-op-stuk beleid gevoerd. Dergelijke panden worden direct gesloten binnen de bevoegdheid van de burgemeester. Dit in nauwe samenwerking met de politie, aangezien gemeente niet bevoegd is bij overtredingen Opiumwet.

Doelstelling

De doelstelling voor de periode 2019-2023 was:

•Jaarlijkse afname alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik van jongeren naar het algemeen landelijk niveau.

(Landelijk niveau is hier het resultaat van het Peilstation-onderzoek van het Trimbos-instituut).

Resultaten, metingen

Het Peilstationsonderzoek 2023 van het Trimbos-instituut biedt belangrijke inzichten in het middelengebruik en gedrag van scholieren in Nederland. Vergeleken met de resultaten van het Peilstationsonderzoek 2019 zijn er enkele opvallende trends zichtbaar.

•Alcoholgebruik: Het percentage scholieren dat regelmatig alcohol drinkt, is in 2023, na een stabilisatie in de periode 2015-2021, verder afgenomen.

•De gemiddelde leeftijd waarop leerlingen voor het eerst alcohol gebruiken is in 2023 (12,9 jaar) hoger dan in 2003 (12,0 jaar). Tussen 2003 en 2019 nam de startleeftijd geleidelijk toe, waarna het in 2023 licht is gedaald.

•Drugsgebruik: Het gebruik van cannabis onder jongeren is stabiel gebleven, terwijl het experimenteren met andere drugs licht is afgenomen ten opzichte van 2019.

•Mentale Gezondheid: De mentale gezondheid van jongeren is een belangrijk aandachtspunt. De mentale problemen zijn vooral toegenomen in de periode 2017-2021, tussen 2021 en 2023 zien we kleine niet significante verschillen.

bron: Scholierenmonitor alcohol Trimbos Instituut

Gezondheidsmonitor Jeugd

In 2024 heeft GGD Drenthe de nieuwste uitkomsten van de Gezondheidsmonitor Jeugd gepubliceerd. Er deden in Drenthe ruim 5300 jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs mee aan dit onderzoek. Uit Hoogeveen deden in totaal 359 jongeren mee van zowel het Roelof van Echtencollege als van RSG Wolfsbos.

Het is wenselijk dat alle Voortgezet Onderwijs scholen uit de gemeente Hoogeveen mee blijven doen met dit onderzoek. In 2019 deed alleen RSG Wolfsbos (locatie Groene Driehoek) mee aan de Gezondheidsmonitor. Vergelijking met heel Drenthe was daarom in dat jaar niet mogelijk. Voor een compleet beeld wordt er een actieve rol gevraagd van de scholen.

Belangrijkste uitkomsten

Veel jongeren beneden de 18 jaar hebben al wel eens alcohol gedronken, al mag dit wettelijk gezien niet. Het percentage voor Hoogeveen (60%) en Drenthe (eveneens 60%) ligt hoger dan het landelijke percentage (55%). In de periode 2019-2023 is het percentage jongeren uit Hoogeveen dat ooit wel eens alcohol heeft gedronken toegenomen van 54% naar 60%. Ook in heel Drenthe en landelijk is, na een jarenlange daling in de periode 2003-2015, een lichte stijging van het alcoholgebruik te zien.

Steeds meer ouders raden hun kind af alcohol te drinken of verbieden dit. In de periode 2019-2023 steeg dit in Drenthe van 17% naar 23%. In Hoogeveen zagen we een toename van 16% naar 27%. Minder ouders vinden het goed dat hun kind alcohol drinkt. Dit is van grote invloed op het drankgebruik van jongeren.

Van de jongeren (klas 2 en klas 4 VO) uit Hoogeveen heeft 7% ooit softdrugs gebruikt. Dit is vergelijkbaar met de percentages voor Drenthe (Meppel 9%; Assen 10% en Emmen 7%) en Nederland. Een beperkt aantal jongeren heeft wel eens harddrugs gebruikt. Over het algemeen is het percentage jongeren dat wel eens drugs heeft gebruik stabiel. Een uitzondering hierop is het gebruik van lachgas. Dat is in de periode 2019-2021 afgenomen.

Om het eerste gebruik van alcohol en drugs uit te stellen is het belangrijk dat jongeren weerbaar zijn voor de verleidingen in hun omgeving en nee durven zeggen. Van de Hoogeveense jongeren uit klas 2 en 4 van het VO is 92% voldoende weerbaar. Dat percentage ligt iets hoger dan in de provincie Drenthe (87%) en is gelijk aan het percentage in 2019.

Preventie

Mysteryguests

In maart 2017 heeft er een onaangekondigd mystery bezoek (een steekproef door min 18-jarigen die proberen alcoholhoudende drank te kopen) plaatsgevonden. N.a.v. de resultaten uit deze steekproef is er in 2018 gestart met een 2-jarig convenant met alle sportverenigingen met kantines en sporthallen met kantines. Jongeren van -18 jaar probeerden over een langere periode 6 keer alcoholhoudende drank te kopen. De resultaten werden teruggekoppeld en er zijn instructieavonden voor barvrijwilligers georganiseerd.

Er werd bij twijfel over de leeftijd meer naar een ID gevraagd, maar de vaststelling van de leeftijd ging soms fout. Het aantal directe verkoop van alcohol aan -18-jarigen nam af. Enkelen bleven toch hardnekkig alcohol verkopen aan -18-jarigen. Deze ondernemers en verenigingen zijn hierop aangesproken.

Begin 2020 is het project voortijdig beëindigd vanwege de bezuinigingen van de gemeente Hoogeveen. De convenantpartners zijn hierover ingelicht. Dit project heeft bijgedragen aan de bewustwording van geen verkoop aan -18 jarigen. Inmiddels is deze regel algemeen bekend bij ondernemers en in de horeca.

Preventiemenu basisscholen

Volgens Verslavingszorg Noord Nederland (VNN)/ Trimbos hebben voorlichtingsprogramma’s op de basisscholen aan kinderen geen of een averechts (wekt nieuwsgierigheid) effect. Daarnaast komt middelengebruik bijna niet voor in het basisonderwijs. Wanneer dit wel het geval is gaat het vaak om één leerling. Daarom wordt er geen voorlichting gegeven aan kinderen op de basisscholen. Wel is er een aanbod voor docenten, directie en ouders. Dit wordt aangeboden middels het preventiemenu en op aanvraag als basisscholen zelf contact opnemen. Het aanbod is gericht op middelengebruik te voorkomen/ uit te stellen in deze leeftijdscategorie en om bewustwording te creëren dat er leerlingen opgroeien in gezinnen waarin middelengebruik problemen geeft.

Geen enkele basisschool in Hoogeveen heeft in de schooljaren van 2019 tot 2022 een programma afgenomen voor docenten, directie en/of ouders. In 2023 – 2024 is er één basisschool geweest die één programma afgenomen heeft op het gebied van middelengebruik.

VNN, bezuiniging

De gemeenten in Drenthe (provinciale afspraak) ondersteunen VNN middels een waarderingssubsidie voor ambulante verslavingszorg. Vanuit deze subsidie heeft VNN deels voorlichtingsprogramma’s gegeven op het voorgezet onderwijs. Gezien de financiële situatie Hoogeveen in 2020 moest de subsidie voor VNN stopgezet worden.

Dit betrof zowel de waarderingssubsidie als de extra inzet vanuit de gemeente voor het programma De Gezonde School en genotsmiddelen op het basis- en voorgezet onderwijs.

Vanaf 2023 is er weer gestart met diverse programma’s vanuit het preventieakkoord. Door middel van het lokale Hoogeveense preventieakkoord is er in 2022 een aanvraag gedaan vanuit VNN voor Helder op School (was vroeger Gezonde school en Genotmiddelen) en 5 IVA trainingen voor sportkantines. In 2023 is er gestart met de uitvoering. Na regelmatig overleg met de gemeente en collega’s over in contact komen met sportkantines en werven ervan is er één sportkantine geweest die interesse had in een IVA training. Echter na diverse inspanningen hebben er geen sportkantines zich meer gemeld voor deze training.

Naast deze programma’s zijn in alle wijken van Hoogeveen jongerenwerkers vanuit VNN en SWW actief die contact hebben over casussen rondom middelengebruik.

Preventie gericht op het voortgezet onderwijs

Helder op school

Op het voortgezet onderwijs wordt het preventieprogramma ‘Helder op school’ aangeboden. Het jaar 2023 bestond vooral uit het contacten leggen met de scholen, de juiste mensen vinden binnen de school, voorlichting geven over het preventieprogramma Helder op School/ aanbod VNN, bekijken waar de scholen al mee bezig zijn wat betreft middelenpreventie, wat ze tegenkomen aan middelen gebruik en waar ze mee aan de slag kunnen. Hierin werkt preventie samen met de outreachend jongerenwerker van VNN Hoogeveen. Wanneer het preventieaanbod niet voldoende werkt, kan de hulp via de outreachend jongerenwerker opgeschaald worden.

Het streven van Helder op School is om door onderzoek, ontwikkeling en innovatie in nauwe betrokkenheid met de doelgroep, leerlingen en studenten bewust te maken van de gevolgen van roken, het gebruik van alcohol en drugs en overmatig gamen, om hen te stimuleren om niet te gaan roken, geen drugs te gebruiken, niet te veel te gamen en verantwoord om te gaan met alcohol vanaf 18 jaar. Om dit te kunnen realiseren betrekt Helder op School nadrukkelijk de schoolomgeving en de ouders van de leerlingen bij de uitvoering van het programma.

Vanuit 4 lijnen;

•Opstellen helder beleid

•Geven van lessen die werken

•Signaleren en begeleiden van leerlingen met vragen of problemen

•Aanpassen van de fysieke omgeving

Effecten Helder op School:

•Ingebed beleid omtrent middelengebruik

•Snellere signalering omtrent middelengebruik.

•Kortere lijnen met verslavingszorg waardoor er eerder ingegrepen kan worden bij zorgen.

•Nix 18 norm wordt uitgedragen.

•Ouders en school worden zich bewust van hun voorbeeldgedrag en rol als het gaat om middelenpreventie.

Dit alles met als doel om het eerste gebruik van jongeren zo lang mogelijk uit te stellen. Deze algemene effecten zijn ook van toepassing in de gemeente Hoogeveen.

Preventieakkoord Hoogeveen

In 2021 is het lokaal preventieakkoord Hoogeveen tot stand gekomen. Met de betrokken partijen zijn ambities, doelstellingen en concrete acties opgezet om de thema’s aan te pakken. Inwoners en organisaties kunnen aanspraak maken op het uitvoeringsbudget door projecten in te dienen en uit te voeren.

Alcohol

We willen dat de keuze om alcohol te gebruiken een meer bewuste keuze is, waarbij mensen weten wat de gezondheidseffecten zijn. Ouders hebben daarbij een voorbeeldfunctie te vervullen en zijn zich daarvan bewust. Het alcohol gebruik door jongeren onder de 18 jaar en zwangere vrouwen willen we terugbrengen tot 0.

Inwoners en organisaties hebben nog geen aanspraak gemaakt op het uitvoeringsbudget (thema alcohol) door projecten in de dienen en uit te voeren.

Behalve VNN: training voor barvrijwilligers sportkantines. Dit op verzoek van de gemeente. Door te weinig animo en het nieuwe preventie en handhavingsplan is er één IVA uitgevoerd.

Drugs

In het preventieakkoord staat niets beschreven rondom drugsgebruik.

Handhaving

In de voorgaande periode zijn handhavende taken op gebied van alcohol opgenomen in het reguliere jaarprogramma van de toezichthouders. Denk hierbij aan controle leeftijdscontrole, naleving alcoholwet vergunningsvoorwaarden en controle bij evenementen. Daarbij zetten we zoveel mogelijk in op preventie. Door voorlichting en in de vergunningen heldere handhaafbare regels op te stellen. Zo ook ten aanzien van beperking van alcoholmisbruik en naleving van verbod van schenken onder de 18 jaar bij evenementen.

De controle van de horeca in z’n algemeenheid heeft prioriteit in het jaarplan. Verder sluiten de toezichthouders panden waar in kader van de Opiumwet verdovende middelen zijn aangetroffen. In deze periode is onvoldoende aandacht geweest voor de afstemming van de uitvoering en rapportage van de handhavingsactiviteiten in afstemming met de ambities van het PHP.

Na de corona periode hebben wij de controles op alcoholregelgeving geïntensiveerd. Reflecterend zien we wel dat voor wat betreft de handhaving van de overtredingen een tandje erbij kan. Door meer in te zetten in controles tijdens evenementen en in de horeca. Door het verloop in personeel hebben we tijdelijk minder boa’s met alcoholbevoegdheid gehad. We zetten in op uitbreiding van bevoegde boa’s en in samenwerking met boa’s vanuit andere gemeenten.

Bijlage 2: Wettelijke kaders

In december 2014 heeft de raad het eerste Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2014-2018 vastgesteld. Vervolgens zou dit plan elke vier jaar gelijktijdig met de lokale nota gezondheidsbeleid, bedoeld in artikel 13 tweede lid, van de Wet Publieke Gezondheid, worden vastgesteld. Deze niet praktische koppeling in tijd, is losgelaten. Activiteiten ter preventie van alcoholgebruik zijn altijd onderdeel van het gezondheidsbeleid (In de Nota Volksgezondheid De Hoogeveen 2023-2027 ‘En ze leefden nog lang en gezond’ wordt als actie uitvoering Preventie- en Handhavingsplan alcohol, plus activiteiten vanuit het Preventieakkoord Hoogeveen genoemd).

De periode van het tweede Preventie- en Handhavingsplan 2019- 2023 is afgelopen. Dit nieuwe derde Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik geldt voor de periode 2025-2029.

De Alcoholwet valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en is daarmee primair een gezondheidswet. Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Van Drank –en Horecawet naar Alcoholwet

De Alcoholwet bevat ten opzichte van de Drank- en Horecawet een aantal nieuwe onderdelen.

Dit zijn de belangrijkste wijzigingen:

•De verkoop van alcohol op afstand wordt geregeld. Het streven is door betere regulering de naleving van de leeftijdsgrens te verhogen. Dit geldt zowel voor het moment van aankoop via internet als voor het moment van aflevering. Het toezicht op de verkoop op afstand gaat naar de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

•Het stunten met prijzen wordt verder aan banden gelegd. Prijsacties met meer dan 25% korting zijn niet langer toegestaan. Het toezicht op de prijsacties wordt ook gecentraliseerd bij de NVWA.

•Wederverstrekking van alcohol (een meerderjarige die alcohol koopt voor een minderjarige) wordt strafbaar. Het gevolg is dat er drie boetes kunnen worden uitgedeeld: naast de (directe) verstrekker en de minderjarige die de alcohol in ontvangst neemt, kan nu ook een meerderjarige een boete krijgen voor het doorgeven van de drank. Toezicht hierop ligt bij de gemeente Hoogeveen.

•Gemeenten krijgen extra mogelijkheden om een alcoholoverlastgebied aan te kunnen wijzen wanneer er sprake is van ernstige overlast of verstoring van de openbare orde. In dit gebied kan de gemeente dan extra regels instellen met betrekking tot alcoholverkoop.

De Opiumwet

Drugs worden ingedeeld naar wettelijke status: legale (wettelijk toegestaan) en illegale (verboden) middelen. Illegale middelen staan op de Opiumwet.

De Opiumwet verbiedt het bezit, de handel, de verkoop, het vervoer en de productie van de middelen die onder die wet vallen. In Nederland is het gebruik van drugs niet strafbaar. De overheid wil er hiermee voor zorgen dat mensen die door drugsgebruik in de problemen komen zich vrij voelen om hulp te zoeken.

De Opiumwet bestaat uit twee lijsten:

Lijst 1: drugs waarvan de overheid vindt dat ze een onaanvaardbaar/ onacceptabel risico hebben voor de gezondheid (‘harddrugs’).

Lijst 2: drugs die volgens de overheid minder risico’s voor de gezondheid hebben dan de middelen op lijst 1 (‘softdrugs’).

Nationaal Preventieakkoord Alcohol

In het Preventie- en Handhavingsplan sluit de gemeente zoveel als mogelijk aan op de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord. In dit akkoord, dat in 2018 door meer dan 70 partijen is afgesloten, is preventie van problematisch

7In het NPA wordt onder problematisch alcoholgebruik verstaan: Al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar, drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar drinken, regelmatig bingedrinken, een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert.

alcoholgebruik een van de drie speerpunten, naast preventie van roken en overgewicht. Een veelheid aan organisaties en maatschappelijke partners waaronder bedrijfsleven, sportorganisaties en onderwijsinstellingen verbond zich met het Akkoord aan het terugdringen van problematisch alcoholgebruik in 2040.

Voor jongeren onder de 18 jaar zijn specifieke doelstellingen opgenomen. Zo moet het aantal 12-16-jarigen dat ooit gedronken heeft afnemen van 45% naar 25% in 2040 (Nationaal Preventieakkoord, 2020). Uiteindelijk is het doel om te komen tot 0% alcoholgebruik onder de 18 jaar en een naleving van de leeftijdsgrens door verstrekkers van 100%. De gemeente levert met haar maatschappelijke partners en inwoners haar bijdrage aan het realiseren van deze doelstellingen.

De Alcoholwet beperkt beschikbaarheid en regelt verantwoorde verstrekking

Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol is één van de meest effectieve maatregelen om alcoholgebruik te verminderen en de daaraan gerelateerde schade te voorkomen

8Babor e.a., 2010; Burton e.a., 2017

. De Alcoholwet is een wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken en daarmee de beschikbaarheid van alcohol reguleert. Daarnaast richt de Alcoholwet zich op verantwoorde verstrekking.

De Alcoholwet heeft als doel om schadelijke gevolgen van alcoholgebruik tegen te gaan en alcohol gerelateerde overlast terug te dringen. De wet valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en is daarmee primair een gezondheidswet. Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Landelijk rookbeleid

9https://wetten.overheid.nl/BWBR0004302/2024-11-13

In Nederland is het rookbeleid geregeld door verschillende wetten en regels die gericht zijn op het beschermen van de gezondheid van mensen tegen de schadelijke effecten van roken. De belangrijkste wettelijke kaders zijn de volgende:

1De Tabakswet

De Tabakswet vormt de basis van het rookbeleid in Nederland en regelt onder andere de verkoop en het gebruik van tabaksproducten. De wet bevat bepalingen over de verkoop van tabak, de verpakking en etikettering van tabaksproducten, en het rookverbod in openbare en besloten ruimtes.

Belangrijke onderdelen van de Tabakswet zijn:

•Rookverbod op werkplekken en openbare binnenruimtes: Sinds 2004 geldt er een rookverbod op werkplekken en in alle openbare binnenruimtes, zoals restaurants, cafés, ziekenhuizen, en overheidsgebouwen.

•Verbod op reclame voor tabaksproducten: Reclame voor tabaksproducten is verboden, zowel op televisie als via andere media. Ook is sponsoring door tabaksmerken verboden.

•Verplichte waarschuwingsafbeeldingen op verpakkingen: Tabaksverpakkingen moeten waarschuwingen bevatten over de gezondheidsrisico's van roken, inclusief afbeeldingen van ziekten die door roken kunnen worden veroorzaakt.

2Rookverbod op scholen en bij kinderopvang

In 2014 is het rookverbod op scholen en kinderdagverblijven ingevoerd. Dit houdt in dat er binnen de gebouwen van scholen en kinderopvanginstellingen niet gerookt mag worden. Ook het roken op schoolpleinen is verboden, om zo kinderen te beschermen tegen de schadelijke effecten van roken.

3Wet publieke gezondheid

De Wet publieke gezondheid (Wpg) bevat maatregelen die de volksgezondheid beschermen, waaronder maatregelen tegen roken. De wet voorziet bijvoorbeeld in het bevorderen van rookvrije werkplekken en openbare instellingen.

4Rookvrije Generatie

De Rookvrije Generatie is een ambitie van de Nederlandse overheid om het aantal rokers in Nederland te verminderen en uiteindelijk een rookvrije generatie op te groeien. Het doel is om het percentage rokers in Nederland in 2040 terug te brengen tot minder dan 5%. Dit beleid heeft onder andere geleid tot het uitbreiden van rookverboden en het stimuleren van rookvrije openbare plekken, zoals sportverenigingen, scholen en speeltuinen.

5Rookvrije Terrassen

Sinds 2022 is er een uitbreiding van het rookverbod naar terrassen van horecagelegenheden. Dit betekent dat roken op terrassen waar eten of drinken wordt geserveerd, verboden is, tenzij er een speciaal daarvoor bestemd rookgedeelte is. Het doel hiervan is om niet-rokers, en vooral kinderen, te beschermen tegen de schadelijke effecten van passief roken.

6Tabaksverkoop en -gebruik bij jongeren

Er zijn strikte regels over de verkoop van tabaksproducten aan jongeren:

•De verkoop van tabaksproducten aan jongeren onder de 18 jaar is verboden.

•Sinds 2020 geldt er een verbod op de verkoop van e-sigaretten en andere elektronische rookwaren aan minderjarigen.

7E-sigaretten en verwarmsystemen

Er zijn regels voor de verkoop van e-sigaretten en verwarmsystemen (zoals de IQOS). Deze producten vallen onder de Tabakswet en moeten voldoen aan dezelfde voorschriften als gewone sigaretten, bijvoorbeeld in verband met verpakking en reclame.

8Rookbeleid in de zorgsector

Ziekenhuizen, zorginstellingen en andere zorgfaciliteiten moeten rookvrije omgevingen bieden. Roken is vaak niet toegestaan binnen het terrein van zorginstellingen, en rokers worden gestimuleerd om te stoppen met roken, ook met hulp van de zorgprofessionals.

9Rookvrije Woonomgevingen

Er zijn steeds meer initiatieven om woningen rookvrij te maken. Dit kan betrekking hebben op rookvrije woningen binnen sociale huurwoningen of rookvrije appartementencomplexen. Het idee is om rookoverlast tussen buren te voorkomen en de gezondheid van bewoners te beschermen.

Bijlage 3: Begrippenlijst

Alcoholschaal van Garretsen: Meetinstrument om het alcoholgebruik en de daarmee samenhangende problemen in kaart te brengen. De schaal meet verschillende aspecten van alcoholgebruik, zoals frequentie, hoeveelheid en de gevolgen van het gebruik.

APV: Algemene Plaatselijke Verordening, een verzameling regels die door de gemeente zijn vastgesteld om de openbare orde en veiligheid te handhaven.

Bingedrinken: Minstens één keer per maand ten minste vijf glazen alcohol drinken bij één gelegenheid.

CJG: Centrum voor Jeugd en Gezin, een plek waar ouders, kinderen en jongeren terecht kunnen voor vragen over opvoeden en opgroeien.

GALA: Gezond en Actief Leefakkoord, een lokaal programma dat zich richt op het bevorderen van de gezondheid, het welzijn en de zelfredzaamheid van inwoners.

GGD: Gemeentelijke Gezondheidsdienst, een Nederlandse organisatie die zich richt op publieke gezondheidszorg.

GGZ: Geestelijke Gezondheidszorg, zorg voor mensen met psychische problemen.

IVA: Instructie voor verantwoord alcohol schenken.

Keten United: Een beleid gericht op jongerenketen.

Moti4: Een laagdrempelig traject van gesprekken voor jongeren die in de problemen dreigen te raken door middelengebruik, gokken of gamen.

OKO: Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. Richt op het creëren van een omgeving waarin kinderen en jongeren de beste kansen krijgen om zich positief te ontwikkelen. OKO is een werkwijze gebaseerd op het IJslandse model.

Overmatig drinken: Het drinken van meer dan 21 glazen per week (mannen) of meer dan 14 glazen per week (vrouwen).

Para Commerciële instellingen: Instellingen die commerciële activiteiten uitvoeren, maar niet primair gericht zijn op winst maken, zoals sportverenigingen of culturele organisaties.

Positieve Gezondheid: Een model wat zich in een brede blik richt op gezondheid aan de hand van 6 dimensies.

Problematisch alcoholgebruik: Al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar, drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar drinken, regelmatig bingedrinken, een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert.

SWWH: Stichting Welzijnswerk Hoogeveen, een welzijnsorganisatie die zich inzet voor de inwoners van Hoogeveen.

VNN: Verslavingszorg Noord Nederland, een organisatie die hulp biedt bij verslavingsproblemen.

Zwaar drinken: Minstens één keer per week ten minste vier glazen (vrouwen) of zes glazen (mannen) alcohol op één dag drinken.

Bijlage 4: Factsheet middelengebruik en mentale gezondheid, gemeente Hoogeveen

Ambitie 1: Meer inwoners ervaren een betere mentale gezondheid

Relatie tussen middelengebruik en mentale gezondheid

Meer middelengebruik hangt samen met een verminderde mentale gezondheid. De relatie lijkt twee kanten op te gaan. Een minder goede mentale gezondheid leidt tot meer middelengebruik, maar meer middelengebruik leidt ook tot een minder goede mentale gezondheid. Het middelengebruik vertoont gemengde trends afhankelijk van het middel of de tijdspanne waarnaar wordt gekeken (Verwey Jonker Instituut 2024).

Weerbaarheid

Om het eerste gebruik van jongeren uit te stellen is het belangrijk dat zij weerbaar zijn voor de verleidingen in hun omgeving en nee durven zeggen. Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd blijkt dat 92% van de Hoogeveense jongeren uit klas 2 en 4 van het VO voldoende weerbaar is. Dat percentage ligt iets hoger dan in de provincie Drenthe (87%) en is gelijk aan het percentage in 2019.

Stress en psychische ongezondheid

Een deel van de mensen gaat na enige tijd alcohol gebruiken vanwege de ontspannende en verdovende effecten. Veel mensen in de samenleving hebben te kampen met stress en psychische klachten. De druk op mentale gezondheid neemt toe. Ongeveer de helft van de inwoners in Hoogeveen en Drenthe heeft een (zeer) hoge veerkracht.

Ambitie 2: Minder kinderen en jongeren hebben voor hun 18e alcohol en drugs gebruikt

Het uitstellen van het eerste alcoholgebruik is een belangrijke maatregel in het voorkomen van overmatig alcoholgebruik.

Het aandeel jongeren dat wel eens alcohol heeft gedronken is hoog en is toegenomen sinds 2019

Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd blijkt dat veel jongeren beneden de 18 jaar al wel eens alcohol gedronken hebben, al mag dit wettelijk gezien niet. Het percentage voor Hoogeveen (60%) en Drenthe (eveneens 60%) ligt hoger dan het landelijke percentage (55%). Er zijn geen significante verschillen tussen jongens en meisjes. Het percentage jongeren dat ooit wel eens gedronken heeft, is bij jongeren die een VMBO-opleiding volgen hoger dan bij jongeren die een HAVO/VWO-opleiding volgen. In de periode 2019-2023 is het percentage jongeren uit Hoogeveen dat ooit wel eens alcohol heeft gedronken toegenomen van 54% naar 60%.

Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd

Het gebruik van drugs onder jongeren <18 jaar ligt laag en is stabiel

Van de jongeren (klas 2 en klas 4 VO) uit Hoogeveen heeft 7% ooit softdrugs gebruikt. Dit is vergelijkbaar met de percentages voor Drenthe (Meppel 9%; Assen 10% en Emmen 7%) en Nederland. Jongens, 15-18jarigen en leerlingen op het vmbo gebruiken vaker cannabis dan meisjes, 12-14 jarigen en leerlingen op de havo of het vwo. Een beperkt aantal jongeren heeft wel eens harddrugs gebruikt. Over het algemeen is het percentage jongeren dat wel eens drugs heeft gebruikt stabiel. Een uitzondering hierop is het gebruik van lachgas. Dat is in de periode 2019-2021 afgenomen.

Ambitie 3: Minder jongvolwassenen (18-34 jaar) vallen onder de categorie ‘zware drinker’

Overmatig alcoholgebruik heeft zowel gevolgen voor de korte termijn (bijvoorbeeld ontremming, afname reactiesnelheid, out gaan of alcoholvergiftiging) als voor de langere termijn (bijv. sociale problemen, kanker, psychose en verslaving). Het is voor jongeren extra gevaarlijk om alcohol te drinken, omdat hun lichaam nog in ontwikkeling is.

Veel jongeren drinken alcohol in grote hoeveelheden tegelijk

Een deel van de jongeren die ooit wel eens alcohol hebben gedronken, blijven alcohol drinken. In Hoogeveen gaat het om 17% van de jongeren uit klas 2 en 4 van het vo die in de vier weken voor het onderzoek vijf glazen of meer bij één gelegenheid (bingedrinken) dronken. Dat percentage lijkt wat lager te liggen (niet significant) dan in andere Drentse gemeenten en lijkt afgenomen in de periode 2019-2023.

Er zijn geen verschillen tussen jongen en meisjes als het gaat om bingedrinken. Jongeren van 15-18 jaar doen dit vaker dan jongeren van 12-14 jaar. Het percentage leerlingen van HAVO/VWO dat niet aan binge drinken doet is hoger dan het percentage bij VMBO-leerlingen.

Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd

Bijna 1 op de 5 mannen in Hoogeveen is een ‘zware drinker’

Van de volwassenen in Hoogeveen (18+) valt 11% in de categorie ‘zware drinker’. Dat betekent dat zij minstens 1x per week zes glazen (mannen) of vier glazen (vrouwen) alcohol drinken op een dag. Het percentage voor Hoogeveen is vergelijkbaar met dat voor Drenthe en Nederland. Mannen en jongvolwassenen in de leeftijd van 18-34 jaar vallen vaker in de categorie ‘zware drinker’ dan vrouwen en inwoners van 35 jaar en ouder. In Hoogeveen valt in vergelijking met Drenthe en Nederland het relatief hoge percentage ‘zware drinkers’ onder HBO en WO-opgeleiden op.

Ambitie 4: Het drugsgebruik onder volwassenen blijft op hetzelfde niveau als in 2022

Het percentage volwassenen (18-65 jaar) uit Hoogeveen dat recent (laatste 4 weken voor het onderzoek) cannabis heeft gebruikt is 3%. Dat is vergelijkbaar met het Drentse percentage en sinds 2020 niet significant toe- of afgenomen. Een klein percentage van de inwoners uit Hoogeveen en Drenthe heeft ooit andere drugs gebruikt.

Ambitie 5: Meer inwoners leven in een rookvrije omgeving

Het is algemeen bekend dat roken slecht is voor de gezondheid. Roken veroorzaakt het meeste verlies aan levensjaren en gezonde levensjaren. Op de korte termijn kan roken zorgen voor bijvoorbeeld luchtwegklachten. Op de langere termijn kan dit leiden tot vroegtijdige sterfte aan hart- en vaatziekten of longkanker.

Een vape (e-sigaret) verdampt een vloeistof die een mengsel van smaakstoffen en andere stoffen bevat. De vloeistof bevat geen tabak, zoals een gewone sigaret, maar vaak wel nicotine. De damp van een vape bevat schadelijke stoffen. Het inademen van deze stoffen kan de luchtwegen irriteren of beschadigen. Ook kunnen er hartkloppingen ontstaan en is er een verhoogde kans op kanker.

Percentage rokers ligt boven het Drentse en landelijke gemiddelde

De afgelopen periode is het aantal volwassen rokers afgenomen tot 20%. Maar het Drentse gemiddelde ligt op 16% en het landelijke gemiddelde op 17%.

Grote percentageverschillen opleidingsniveau jongeren op gebied van roken en vapen

Op gebied van roken en jongeren doen zich grote verschillen op qua opleidingsniveau; 40% van de VMBO-leerlingen in klas 2 en 4 heeft ooit gerookt, ten opzichte van 8% van de havo/vwo-leerlingen. Van de jongeren die op dit moment roken, rookt 23% dagelijks. Het aantal rokers in de directe omgeving van Hoogeveense jongeren is de afgelopen 2 jaren weer gestegen van 56% naar 61%; bovendien zijn dat in 43% de ouders/verzorgers.

Op het gebied van vapen en jongeren zijn in de gemeente Hoogeveen totaal 26% van de jongeren die ooit een vape (e-sigaret) gebruikt heeft. In de leeftijd van 12 – 14 jaar is dit 19%. Ook op het gebied van vapen en jongeren doen zich grote verschillen voor qua opleidingsniveau: 44% van de VMBO-leerlingen in klas 2 en 4 heeft ooit een vape gebruikt, ten opzichte van 15% van de havo/vwo-leerlingen. Het aantal jongeren dat elke dag een vape gebruikt is 11% in de gemeente Hoogeveen.

Bijlage 5: Coffeeshop

Hoogeveen heeft coffeeshopbeleid vastgesteld met als doel om:

•het woon- en leefklimaat te beschermen.

•overconcentratie van verkooppunten van softdrugs tegen te gaan;

•verstoring van de openbare orde te voorkomen;

•gezondheidsrisico’s te beperken

Het beleid sluit aan bij de landelijke kaders en ondersteunt de landelijke doelstellingen.

Preventie

In Hoogeveen vinden we het noodzakelijk dat er sprake is van adequate preventie. We willen afhankelijkheid van middelen in algemene zin tegengaan en het is hiervoor van belang om jeugdigen, adolescenten en volwassenen op een juiste manier te informeren over het gebruik van middelen. We zullen daarom onder andere op scholen voorlichting bieden en ouders betrekken.

De verplichting tot cannabisvoorlichting wordt als voorwaarde gesteld bij het verkrijgen van een gedoogverklaring. Preventieve interventies voor het verantwoord omgaan met het cannabisgebruik, het informeren over de risico’s van dat gebruik en het in een vroeg stadium signaleren van problemen of doorverwijzen naar hulpverlening is van groot belang bij het tegengaan van middelenverslaving. Coffeeshophouders hebben daar een grote mate van verantwoordelijkheid in. Al het personeel van de coffeeshop is verplicht en training te volgen als het gaat om het informeren van bezoekers over middelenmisbruik, gezondheidsrisico’s en het herkennen van problematisch gebruik.

Handhaving

Om aan te sluiten bij de landelijke doelen met betrekking tot het verminderen van criminaliteit, zorg te dragen voor een veilige omgeving en ervoor te zorgen dat minderjarigen niet in de gelegenheid worden gesteld drugs te kopen, is passende handhaving noodzakelijk. Toezicht en handhaving zullen vanuit de gemeente bestuursrechtelijk worden ingevuld. Controle zal tweemaal per maand plaatsvinden. Handhaving op criminele activiteiten wordt uitgevoerd door de politie en krijgt een eventueel vervolg door het openbaar ministerie. We hebben op regelmatige basis structurele afspraken met hen staan om ontwikkelingen te bespreken en hier waar nodig gevolg aan te geven. Deze afspraken vinden ook plaats met jongerenwerk, buurt- en opbouwwerk en handhaving. Op deze wijze verbinden we preventie en handhaving, wat elkaar door het delen van signalen kan versterken.

Bijlage 6: Analyse mentale gezondheid

‘’ Mentale gezondheid is de manier waarop je je verhoudt tot jezelf en tot anderen en hoe je omgaat met de uitdagingen in het dagelijks leven. Tegelijkertijd gaat het ook over hoe jij en anderen in de samenleving dit ervaren.

10https://www.rivm.nl/mentale-gezondheid

‘’

Mentale gezondheid wordt landelijk gezien als een van de grootste gezondheidsrisico’s voor de toekomst. Ook in Hoogeveen verslechterde de mentale gezondheid van onze inwoners, van jong tot oud. De meest recente cijfers uit de Gezondheidsmonitor volwassenen laten een verslechtering van de psychische gezondheid zien, met name bij jongvolwassenen.

In 2018 agendeert het RIVM in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning voor het eerst de toenemende druk op het dagelijks leven. In de periode 2019-2023 verslechterde de mentale gezondheid van de jeugd, ook in Hoogeveen. De mentale druk bij jongeren is hoog: ze ervaren veel stress door school en huiswerk, alles wat ze moeten doen, en de thuissituatie. De coronapandemie heeft deze druk verder vergroot. Door lockdowns, thuisonderwijs, het wegvallen van sociale contacten en onzekerheid over de toekomst nam de mentale belasting bij jongeren aanzienlijk toe.

Psychische klachten

In 2023 voelt nog 79% van de jongeren zich meestal (zeer) gelukkig. Toch heeft 16% uit klas 2 en 4 serieus nagedacht over suïcide en 36% van de Drentse inwoners tussen 16-25 jaar. Deze cijfers kunnen afschrikken, maar ze zeggen niet automatisch dat al deze jongeren daadwerkelijk suïcidaal zijn of hulp nodig hebben. Gedachten over suïcide kunnen een uiting zijn van worsteling of verwarring in een kwetsbare levensfase. Het hoort soms ook bij de intensieve ontwikkelingsfase die jongeren doormaken. Psychische klachten zijn problemen die te maken hebben met de psyche. Dit omvat de manier waarop iemand denkt, voelt en gedraagt, en kan leiden tot diverse problemen zoals stress, somberheid, piekeren, angst, en slaapproblemen. Bijna één op de 4 jongeren (23%) ervaart lichte tot ernstige psychische klachten, het gemiddelde in Drenthe ligt op 27%. 47% van 16 tot 25-jarigen in Drenthe voelt zich vaak gestrest door één of meerdere factoren. Bij vrouwen ligt dit een stuk hoger dan bij mannen.

Van de volwassenen en ouderen voelt respectievelijk 80% en 87% zich mentaal gezond. In Hoogeveen heeft 21,7% van de inwoners van 18 tot 65 jaar psychische klachten tegenover 24,5% van dezelfde leeftijdsgroep in Nederland. 13,3% van onze inwoners van 65 jaar en ouder ondervindt psychische klachten tegenover 15,4% van dezelfde leeftijdsgroep in Nederland

11Buurtatlas MHI-5

.

Eenzaamheid

In Hoogeveen ervaart 13,4% van de inwoners van 18 tot 65 jaar ernstige eenzaamheid tegenover 15,3% van dezelfde leeftijdsgroep in Nederland. 10,8% van onze inwoners van 65 jaar en ouder is ernstig eenzaam tegenover 11,9% van dezelfde leeftijdsgroep in Nederland.

12Buurtatlas eenzaamheidsschaal van De Jong Gierveld

Slechts een beperkt aantal volwassenen en ouderen neemt deel aan beweeg-, cultuur en ontmoetingsactiviteiten. Mensen die vereenzamen hebben minder mogelijkheid terug te vallen op een sociaal vangnet. Eenzaamheid werkt als een negatieve spiraal.

13Bron voor de gegevens uit dit hoofdstuk is het Gemeentebeeld Hoogeveen door GGD. Dit is gegenereerd uit de Gezondheidsmonitoren volwassenen 2022, ouderen 2022, jeugd 2023, jeugd corona 2021, tenzij anders vermeld.

26% van de jongeren geeft aan zich de afgelopen 4 weken eenzaam te hebben gevoeld ten opzichte van 30% in Drenthe en 29% in Nederland.

Integrale aanpak

In het sociaal domein loopt de opgave rond mentale gezondheid als rode draad door de integrale aanpak. In het verhaal van Hoogeveen staan talentherkenning, persoonlijke groei en omzien naar elkaar centraal. In het Gezond en Actief Leven Programma is een van de opgaven “meer inwoners ervaren een betere mentale gezondheid”. Onderdeel van deze opgave, in samenhang met de nota jeugd, is de ontwikkeling van een totaalaanpak mentale gezondheid op het Voortgezet Onderwijs, in samenwerking met het onderwijs, welzijnswerk en GGD Drenthe. Ook met o.a. de Huizen van de Buurt, de Plannen Per School en de ontwikkeling van Zorgzame Gemeenschappen werken we aan de mentale gezondheid van onze inwoners.

Voor de uitgebreide analyse en uitwerking van de plannen verwijzen we naar de nota Jeugd en het Gezond en Actief Leven Akkoord Hoogeveen.