Aanhef
De raad van de gemeente Harderwijk;
gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 21 december 2021, nummer h210146503;
besluit:
in te stemmen met de regionale nota ‘Samen verder voor een gezond Noord-Veluwe 2022-2025’.
Aldus vastgesteld door de raad van de gemeente Harderwijk in zijn openbare vergadering van 7 maart 2022.
de heer H.J. van Schaik
voorzitter
de heer H.R. Lanning
raadsgriffier
2 LANDELIJK EN REGIONAAL KADER, VISIE EN UITGANGSPUNTEN
2.1 Landelijk kader
2.1.1 Wettelijke kaders voor preventie
Er zijn vijf stelselwetten waarin preventie geregeld is
1Zie voor meer informatie over de vijf stelselwetten: https://www.loketgezondleven.nl/zorgstelsel/preventie-vijf-stelsel-wetten
. Gemeenten zijn voor de uitvoering van drie van deze vijf wetten verantwoordelijk. Een van deze drie wetten is de Wet publieke gezondheid. De wetten werken als stelsel. Zie hiervoor bijlage 1. De vijf wetten maken samen een sluitende keten mogelijk van preventie(activiteiten) gericht op de diverse doelgroepen.
2.1.2 Uitgangspunten landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024
Achterliggende problematiek bij gezondheidsvraagstukken
Gezondheid is meer dan ‘niet ziek zijn’. Gezondheid gaat ook over veerkracht, over meedoen in de maatschappij, over betekenisvol werk of andere activiteiten en over de omgeving waarin je leeft. Mensen zijn er in beginsel zelf verantwoordelijk voor dat ze gezond eten, goed voor zichzelf zorgen, voldoende bewegen, sociale contacten onderhouden en naar school of werk gaan. De problemen die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, gaan verder dan het gezondheidsdomein. Armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, het omgaan met een beperking, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt.
Positieve Gezondheid als bindmiddel
2Zie voor meer informatie over positieve gezondheid: https://www.iph.nl/kennisbank/positieve-gezondheid-prominent-in-landelijke-nota-gezondheidsbeleid/
In het gedachtegoed van Positieve Gezondheid staat een brede kijk op gezondheid centraal. Het gaat niet om wat iemand niet meer kan, maar juist om wat iemand wel kan, belangrijk vindt en eventueel wil veranderen. Bovendien gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. Interventies op het gebied van bijvoorbeeld schuldhulpverlening of arbeidsbemiddeling zijn soms een beter startpunt voor het verbeteren van de gezondheid dan een aanpak die zich alleen richt op een gezondere leefstijl.
Gezondheid verbeteren in samenwerking met andere sectoren en domeinen: ‘Health in AllPolicies’
Om een blijvende verbetering voor een complex gezondheidsvraagstuk te bereiken, is een brede aanpak nodig. Deze aanpak staat ook wel bekend als de ‘Health in All Policies’ benadering. Die aanpak vraagt om samenhang en afstemming van beleidsmaatregelen over verschillende domeinen heen. Hierbij biedt ook de Omgevingswet kansen en handvatten voor een integrale benadering van vraagstukken en opgaven. In deze nota kiezen we voor de Nederlandse term ‘Gezondheid in al het beleid’.
2.1.3 Landelijke gezondheidsthema’s
In de landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 heeft het Rijk vier gezondheids-vraagstukken gekozen die met voorrang worden aangepakt.
2.1.4 Relevante landelijke ontwikkelingen
In het najaar van 2021 zijn er voorstellen en onderzoeken verschenen die pleiten voor een versterking van de regionale preventiestructuur en een wijziging op de Wpg gericht op suïcidepreventie.
3Zie: Kiezen voor houdbare zorg. Mensen, middelen en maatschappelijk draagvlak | Rapport | WRR
Waar nodig zullen we in de regio de komende jaren inspelen op nieuwe landelijke ontwikkelingen.
Impact corona op verschillende levensterreinen
De hele samenleving wordt getroffen door corona en door de gevolgen van de coronamaatregelen. Het lijkt erop dat de hardste klappen vallen onder de meest kwetsbaren. Denk aan groepen die al kwetsbaar waren vóór de coronacrisis of groepen die kwetsbaar zijn geworden door de economische gevolgen en/of maatschappelijke impact van de crisis. Drie groepen die extra impact van de crisis ondervinden: jongvolwassenen, laagopgeleiden en psychisch ongezonde mensen. Bij hen is o.a. sprake van minder veerkracht, meer angst, slechter slapen, ongezonder eten, minder bewegen en meer eenzaamheid. In deze kadernota zetten we in op het bevorderen van een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving als belangrijke pijlers voor het versterken van veerkracht.
3 GEZOND OPGROEIEN
3.3 Doorontwikkeling Ketenaanpak Kind naar Gezond Gewicht
3.3.1 Inleiding
Uit de monitor van de GGD NOG blijkt dat het overgewicht bij kinderen en volwassenen de afgelopen jaren ongeveer gelijk is gebleven ten opzichte van de peiling van vier jaar eerder.
Tabel Gezond gewicht (bron: GGD NOG, gezondheidsonderzoek 12/13 jarigen 2019 en rapportages over gewicht van volwassenen/ouderen 2020)
Een gezond gewicht is voor kinderen van groot belang voor hun gezondheid en welzijn, nu en in de toekomst. Kinderen met overgewicht hebben meer kans op gezondheidsproblemen en overgewicht op latere leeftijd. Daarom zetten we in op de ontwikkeling van een ketenaanpak die gericht is op kinderen (jong geleerd is oud gedaan) en hun omgeving. Ook bij het speerpunt gezond ouder worden (hoofdstuk 4) komt het bevorderen van gezond gewicht aan bod.
3.3.2 Wat gebeurt er nu al?
De aanpak van overgewicht vraagt een lange adem. Vanaf 2014 werken de gemeenten in regionaal verband samen aan JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht). Het hoofddoel van dit programma is de stijgende lijn van (ernstig) overgewicht om te zetten in een dalende lijn. We zien mooie voorbeelden zoals gezondere traktaties in het basisonderwijs en aandacht voor gezonde keuzes bij het consultatiebureau, sportverenigingen en het voortgezet onderwijs. We zien de eerste positieve effecten, maar we zijn er nog niet. Het percentage kinderen met overgewicht is niet verder toegenomen, maar neemt ook nog niet af. In 2020 is JOGG 2017-2019 geëvalueerd en is het plan van aanpak 2020-2022 vastgesteld.
3.3.3 Wat willen we in 2022-2025?
Voor de periode 2022-2025 staat de verbreding van JOGG naar de Ketenaanpak Kind naar gezond Gewicht gepland. We kiezen voor een positieve benadering om de leefstijl te verbeteren en gezonde keuzes te maken: we richten ons bijvoorbeeld niet op het voorkomen van overgewicht maar op het streven naar een gezond gewicht. De aanpak is gezinsgericht en integraal en zoekt verbinding met de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) voor volwassenen en kinderen, die in het basispakket van de zorgverzekering zit.
9https://www.loketgezondleven.nl/zorgstelsel/gecombineerde-leefstijlinterventie
De samenwerking tussen het medisch en sociaal domein is hierbij een belangrijke en onmisbare basis.
Ambitie
Het bijdragen aan de vermindering van ziektelast als gevolg van overgewicht bij kinderen en jongeren. Het gaat dan enerzijds om een hogere kwaliteit van leven van kinderen (en op termijn volwassenen), anderzijds om lagere kosten van behandeling van ziekten die met overgewicht/obesitas samenhangen.
3.4 Oriëntatie op het IJslands model
3.4.1 Inleiding
Jongeren die drinken, drugs gebruiken of roken lopen gezondheidsrisico’s en een verhoogde kans om die middelen ook op latere leeftijd te gebruiken, met alle negatieve fysieke, mentale en sociale effecten van dien.
Volgens de cijfers staat de Noord-Veluwe er minder slecht voor dan het totale gebied van de GGD NOG. De cijfers laten echter ook geen verdere daling van het middelengebruik zien. Daarom willen we juist investeren in preventie om zwaardere problematiek te voorkomen.
3.4.2 Wat gebeurt er nu al?
Er is al samenwerking in de lokale sport- en preventieakkoorden met partners als scholen, verslavingszorg, welzijnswerk en GGD. We werken daarin vanuit een gezamenlijke ambitie en gedeeld eigenaarschap. Daarnaast is er samenwerking binnen regionale netwerken zoals Gezond Veluwe en de samenwerking tussen gemeenten en Zilveren Kruis.
3.4.3 Wat willen we in 2022-2025?
In 2022 willen we ons oriënteren op het IJslands preventiemodel
10https://www.trimbos.nl/kennis/ijslands-preventie-model
door middel van een haalbaarheidsonderzoek. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek besluiten of we het IJslands model in de gemeenten willen invoeren vanaf 2023.
Het IJslandse preventiemodel is een primaire preventieaanpak gericht op het creëren van een positieve leefomgeving, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. Het model werkt op een onderbouwde, met data gestuurde, succesvol gebleken aanpak. Ouders en lokale partners werken hierin samen. De community-filosofie van de IJslandse aanpak houdt in dat alle partijen die betrokken zijn bij het opvoeden en opgroeien van de jeugd kunnen, en idealiter zouden moeten, meedoen. Denk hierbij aan gezin, peergroep, school en vrije tijd.
De afgelopen jaren hebben zes Nederlandse gemeenten in een leertraject het IJslandse preventiemodel geïmplementeerd, ondersteund door het Trimbos-instituut en het Nederlands Jeugdinstituut. Ze zijn enthousiast over de aanpak en adviseren andere Nederlandse gemeenten om op deze manier te gaan werken.
11Trimbos.nl | Nederlandse pilotgemeenten enthousiast over IJslandse aanpak tegen middelengebruik
*11 Op basis van een haalbaarheidsonderzoek dat we uit bestaande middelen bekostigen, zal aan gemeenteraden worden voorgelegd om te besluiten al dan niet te gaan werken met het IJslands model.
Ambitie
Het creëren van een positieve leefomgeving, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. Het terugdringen van het gebruik van alcohol, drugs- en tabaksgebruik onder jongeren. Het verbeteren van het welbevinden van jongeren.
3.5 Vergroten van de mentale veerkracht van jeugd en jongvolwassenen
3.5.1 Inleiding
Een goede psychische gezondheid heeft een positieve invloed op het functioneren en de ontwikkeling van jongeren. Daarom is het van belang de psychische gezondheid van jongeren te versterken, waar nodig te verbeteren, en psychische problemen te voorkomen. Investeren in preventie kan problemen voorkomen en beginnende problematiek in goede banen leiden, zodat voor minder jongeren zorg nodig is.
Regionale ontwikkelingen
De gezondheidsmonitors uit 2019
12(Gezondheid en leefstijl van jongeren in de regio Noord- en Oost-Gelderland en Gezondheid en leefstijl van jongeren in de regio Noord- en Oost-Gelderland) - Resultaten Coronapeiling Jeugd
laten zien dat één op de acht jongeren (12-25 jaar) in de regio Noord- en Oost-Gelderland psychische problemen heeft. Ook is er een sterke stijging van het aandeel middelbare scholieren met psychische problemen tussen 2015 en 2019, terwijl het daarvoor jarenlang stabiel was. Deze cijfers zijn van vóór de corona pandemie. De coronapandemie, die sinds maart 2020 in ons land heerst, heeft een grote impact op het welzijn van jongeren. Dit maakt het extra belangrijk om te werken aan de verbetering van de psychische gezondheid van jongeren.
3.5.2 Wat gebeurt er nu al?
Alle gemeenten hebben lokaal preventief jeugdbeleid geformuleerd, waarbij met o.a. CJG, scholen en welzijnspartijen invulling wordt gegeven aan preventieve ondersteuning, eventueel aangevuld met jeugdhulp.
3.5.3 Wat willen we in 2022-2025?
Dit thema vraagt om afstemming, krachtenbundeling en samenwerking vanuit gezondheid met onder meer jeugdbeleid, onderwijsbeleid, omgevingsvisie, sportbeleid en veiligheidsbeleid (overlast). Ook hier is ‘gezondheid in alle beleid’ het uitgangspunt. Dit wordt vertaald in lokale overeenkomsten zoals de lokale educatie agenda, preventieakkoord en sportakkoord. Ambitie In 2025 ervaren jeugd en jongvolwassenen meer mentale veerkracht in hun leven, doordat zij hun mentale gezondheidsvaardigheden hebben vergroot en in een gezondheids-
bevorderende leefomgeving verkeren.
Bijlage 1: PREVENTIE IN DE VIJF STELSTELWETTEN OP EEN RIJ
Welke preventieve activiteiten vallen onder de Wpg?
Algemene taken publieke gezondheidszorg
-Bijdragen aan opzet, uitvoering en afstemming van preventieprogramma’s met inbegrip van gezondheidsbevordering, zoals het voorkomen van alcoholmisbruik bij jongeren.
-Het geven van prenatale voorlichting aan ouders.
Jeugdgezondheidszorg
-Actief zorgen voor vaccinaties en het op systematische wijze volgen en signaleren van gezondheidsbevorderende en -bedreigende factoren.
-Vroegtijdige opsporing en preventie van specifieke stoornissen.
Ouderengezondheidszorg
-Het op systematische wijze volgen en signaleren van gezondheidsbevorderende en
-bedreigende factoren.
-Vroegtijdige opsporing en preventie van specifieke stoornissen, bijvoorbeeld door beweegactiviteiten en sociale activiteiten.
Infectieziektebestrijding
-Algemene preventieve maatregelen op het gebied van infectieziektebestrijding.
Welke preventieve activiteiten vallen onder de Wmo?
•Begeleiding: activiteiten gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie van de cliënt opdat hij zo lang mogelijk in zijn leefomgeving kan blijven.
•Maatschappelijke ondersteuning, evenals voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld.
•Woningaanpassingen.
•Helpen van mantelzorgers en vrijwilligers.
•Bevorderen sociale samenhang, toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten, veiligheid en leefbaarheid gemeenten bevorderen.
•Voorkomen dat ingezetenen op maatschappelijke ondersteuning aangewezen raken.
Welke preventieve activiteiten vallen onder de Jeugdwet?
Het gemeentelijk beleid moet als het gaat om preventie gericht zijn op:
•het voorkomen van, het vroegsignaleren van en vroeginterveniëren bij een risico op opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen
•het versterken van het opvoedkundige klimaat
•het bevorderen van opvoedvaardigheden van ouders
•het inschakelen, herstellen en versterken van de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn ouders en de personen die tot hun sociale omgeving behoren
•het bevorderen van de veiligheid van de jeugdige in de opvoedsituatie
•integrale hulp aan jeugdige en ouders bij multiproblematiek
•het tot stand brengen en uitvoeren van familiegroepsplannen.
Welke preventieve activiteiten vallen onder de Zvw?
Het basispakket van de Zorgverzekeringswet omvat alle activiteiten van zorgaanbieders die zijn gericht op geïndiceerde en zorggerelateerde preventie in het kader van de behandeling van medische klachten/aandoeningen. Denk bijvoorbeeld aan leefstijladviezen die iemand met een (verhoogde kans op) depressie of diabetes krijgt van zijn huisarts of specialist over leefritme, beweging, voeding en alcoholgebruik. Of aan cholesterol- of bloeddrukverlagers voor mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, controles en screeningen van zwangere vrouwen, leefstijladviezen van verloskundigen aan aanstaande moeders, preventieve tandartscontroles voor jongeren, preventieve adviezen en voorlichting van de kraamhulp aan jonge ouders en stoppen met roken en dieetadvisering. Naast het basispakket bieden zorgverzekeraars ook een aanvullend pakket aan waar preventie vaak onderdeel van is.
Welke preventieve activiteiten vallen onder de Wlz?
Zorggerelateerde preventie kan bijvoorbeeld betrekking hebben op het voorkomen van doorligwonden en vallen, en het aanbieden van fysiotherapie in instellingen. Ook is er een preventieve kant bij het inzetten van 'Behandeling' gericht op herstel en/of op het aanleren van nieuwe vaardigheden of gedrag (een programmatische aanpak waar specifieke deskundigheid voor nodig is). Het kan ook gaan om het aanleren van vaardigheden of gedrag van de mantelzorger of verzorger van de verzekerde. Binnen de Wlz is het ook mogelijk domeinoverstijgende experimenten te initiëren (experimenteerartikel). Met gebruikmaking van dit artikel worden in 2017 experimenten gestart met domein overstijgende bekostiging voor de doelgroep dementerende ouderen. Daarnaast start een experiment inkoop persoonsvolgende zorg waarbij cliënten (ouderen en gehandicapten) voor het moment van indicatiestelling actief worden benaderd om het proces van toetreding tot de Wlz te versoepelen of uit te stellen.
... En hoe zit het met de participatiewet?
Deze wet is er om zoveel mogelijk mensen met of zonder arbeidsbeperking werk te laten vinden. De Participatiewet vervangt de Wet Werk en Bijstand, de Wsw en een groot deel van de Wajong. Gemeenten zijn voor een grote groep mensen het eerste aanspreekpunt voor ondersteuning bij het vinden en behouden van werk. Het gaat om mensen met en zonder uitkering, die hulp nodig hebben om mee te doen in de samenleving. Gemeenten bieden uiteenlopende participatie- en re-integratievoorzieningen aan mensen gericht op meedoen, het leren van vaardigheden of het opdoen van werkervaring. Daarnaast kunnen gemeenten structurele loonkostensubsidie, jobcoaches en beschut werk als re-integratievoorziening inzetten om mensen met een arbeidsbeperking met verminderde arbeidsproductiviteit naar een baan te geleiden.