Gebiedsvisie Penningsveer

L HET POLDERLANDSCHAP

Penningsveer ligt aan de rand van de voormalige Rijksbufferzone, nu een bufferzone die wordt gehandhaafd in het Provinciaal beleid. De polder was vroeger een eiland tussen Haarlem en Amsterdam, en groeide langzaam vast aan de rest van de omgeving door diverse inpolderingen. De naam Halfweg herinnert nog aan de halverwege-stop van de trekvaart en de trein tussen Amsterdam en Haarlem.

Zowel de open polder als het water zijn in de loop der tijd wel veranderd van karakter: Haarlem rukte met vooral bedrijventerreinen op tot dichtbij Penningsveer, en doorsnijdingen door snelwegen en hoogspanningsmasten hebben de openheid en de rust in de polder aangetast.

Toch vormt het nog een waardevol open landschap in de stedelijke regio, waar weilanden, water en blauwe luchten voor ademruimte zorgen, en waar jachthavens en recreatiegebieden ontspanning bieden aan recreanten.

Penningsveer vormt hier een belangrijke doortocht in: om van Haarlem in de Vereenigde Binnenpolder van Spaarnwoude te ko- men, is de brug van Penningsveer één van de weinige verbindingen voor zowel auto- als langzaamverkeer.

Door de ligging in de oeverzone, en het functioneren als schakel in het netwerk, ligt Penningsveer op een bijzondere plek.

Polderlandschap - Johan Hendrik Weissenbruch (1870-1880)

Penningsveer wordt omringd door het Natuur Netwerk Nederland. Aan de ene zijde zijn dit het open water en de oevers, aan de andere zijde het weidevogelgebied.

Fort Penningsveer is een schakel in de reeks forten die Amsterdam omringen in de Stelling van Amsterdam. Vanuit UNESCO, en weer vastgelegd in Provinciaal beleid, gelden er regels die de kwaliteit en zichtbaarheid van de Stelling van Amsterdam bewaken. In de kringen rondom de forten worden ontwikkelingen alleen toegestaan als ze bijdragen aan de kwaliteit en/of zichtbaarheid van het fort en het landschap van de stelling.

De bufferzone tussen Haarlem en Amsterdam staat alleen bij uitzondering verstedelijking toe en beperkt ontwikkelingen, met het oog op het behouden van open ruimte in een stedelijke regio.

Spaarne buiten is een uitzondering hierop, omdat hier een grote ontwikkeling gebouwd wordt, die ook gevolgen heeft voor de verkeersdrukte. In de bewonersavond is gebleken dat de verkeers- drukte de grootste overlastgevende omstandigheid is. Doordat Penningsveer één van de weinige doorgangen is tussen Spaarne-buiten en Haarlem zal de verkeersoverlast in de toekomst verder toenemen als hier geen alternatief voor komt.

bron: dorpsvereniging Haarlermmerliede en Spaarnwoude - maart 1996

De bufferzone vervult een belangrijke functie voor de recreatie, en wordt gekenmerkt door vele recreatiegebieden, jachthavens, fietspaden en diverse voorzieningen zoals maneges en golfbanen. In Penningsveer is vooral de waterrecreatie aanwezig.

Het Fort is kenmerkende plek, maar heeft in het recreatieve net- werk amper een rol. Andere forten zijn meer openbaar, Fort Penningsveer heeft specifieke doelgroepen, waaronder vooral jon- geren. Hiervoor wordt een rustige omgeving en afgelegen ligging geprefereerd.

Water recreatie in Penningsveer

De stelling van Amsterdam

Fietspad netwerk

Ruiterpad netwerk

KWALITEITEN

De Haarlemmerliede is waardevol natuurgebied

Belangrijk als bufferzone, voor recreatief gebruik en met grote historische waarde

De buffer zorgt ook voor afkoeling en een beter klimaat in de omliggende steden Haarlem en Amsterdam

OPGAVEN

De nieuwe ontwikkelingen vanuit Haarlem, vooralSpaarndam-buiten verkleinen de groene buffer

Door deze ontwikkelingen komt ook meer verkeeroverlast De bestaande straten zijn niet voldoende breed om het verkeer op een veilige manier te regelen

Zichtpunten in het landschap

M HET OEVERLANDSCHAP TUSSEN WEIDE EN STAD

In Penningsveer is het water bijna overal zichtbaar. Zo is het ook ontstaan op de oversteek van Haarlem naar Spaarnwoude. De diverse bruggen en eilandjes, waaronder het forteiland, zijn kenmerkend. Dit is een kwaliteit die gekoesterd mag worden.

Zicht naar Haarlem vanaf de Lagedijk

1Contrastend zicht naar het noorden met de afvalwaterzuivering en windturbines

2Tegenstelling tussen de kleine schaal van de dorpselementen en de TV-toren van Haarlem

3De borden van het bedrijventerrein in Haarlem vallen op in het oeverlandschap

Doordat Haarlem is opgerukt naar de Binnen Liede, is de stad goed zichtbaar vanuit Penningsveer. Het zorgt voor contrasten tussen de natuurlijke oevers en de kleine schaal van het dorp op de voorgrond en de grote reclame- en radiotoren en de waterzuivering, die de illusie verstoren.

1Vanaf het Karperpad is Penningsveer herkenbaar in de oevers door de hoge opgaandebeplanting van het Fort

2De opgaande beplanting van de Fort is zichtbaar vanaf de oostelijke entree van Penningsveer

3De molen markeert de entree van Penningsveer aan de westzijde en geef het een sterke identiteit

Van buitenaf naar Penningsveer kijkend, vallen de landmarks van het dorp op. Vanuit Haarlem is eerst de molen te zien, vanuit de polder is het zicht een eyecatcher. Deze cultuurhistorische gebouwen zijn daarmee een fijne aankondiging van het historische dorp.

De molen, landmark van Penningsveer, 1875

Recreatieschap Spaarnwoude

NNN en Weidevogels - Ecologisch beleid

Stelling van Amsterdam - beleid kringen en stelling

Recreatieschap Spaarnwoude beheert en draagt de zorg voor de recreatiegebieden Spaarnwoude , de recreatiegebieden in de Haarlemmermeer en de Tuinen van West in Amsterdam. Het is een gemeenschappelijke regeling dat haar verantwoordelijkheid aflegt aan de Provinciale Staten van de provincie Noord-Holland en de gemeenteraden van de deelnemende participanten. De deelnemende overheden zijn: Provincie Noord-Holland, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Velsen, Amsterdam en Haarlem.

Doelstellingen

1Het bevorderen van een evenwichtige ontwikkeling van de openluchtrecreatie

2Het tot stand brengen en bewaren van een evenwichtig natuurlijk milieu

3Het tot stand brengen en onderhouden van een landschap, dat is afgestemd op het onder 1 en 2 geformuleerde

KWALITEITEN

Penningsveer ligt in het oeverlandschap van de Mooie Nel

De plaatsing en ervaring van het dorp vanuit het natuurgebied is waardevol

Het dorp met zijn fort, de molen en het historische dorpslint is zo een hoogtepunt in de ervaring van het landschap

OPGAVEN

De ervaring van de steeds dichter bij groeiende stad in het landschap bedreigt de pure beleving van het natuurgebied. Door de verkeerstoename is het belangrijk het recreatieve langzaamverkeer en inwoners te beschermen tegen overlast en gevaarlijke situaties

S HET WATERDORPSLINT

Naast de molen en het fort is het gebogen dorpslint een kenmerkende en historische structuur. Nog steeds bevindt het zich op een eilandje tussen twee bruggen in. De beleving hiervan zou een bijzondere kunnen zijn, ware het niet dat het drukke verkeer op de smalle weg en nog smallere bruggen dit verstoort.

Penningsveer 1943

Penningsveer 2018

Het oude dorpslint met karakteristieke kleine lintbebouwing en gekrulde weg.

Grotere schaal bebouwing (bedrijfsterrein en boerderij) bij de uitgang van het dorp.

In een reeks van zichten wordt het dorp beleefd, waarbij uiteindelijk de openheid van de polder een mooi uitzicht biedt.

Karakteristiek open polderschap met boerderij rondom het dorp

Woningen grenzen direct aan het water.

Het water vormt een essentieel onderdeel van het dorp

De oevers hebben een diversiteit die uiteen te leggen valt in een bewoonde oever en een natuurlijke oever. De bewoonde oevers bevinden zich voornamelijk op de door de eilanden opgesloten delen. De oevers die grenzen aan de Mooie Nel en de Binnen Liede zijn grotendeels natuurlijk. Zij zijn hiermee waardevol vanuit ecologisch en landschappelijk perspectief. Het verdient aanbeveling om eventuele ontwikkelingen vanuit deze bril te bekijken, en scherp te zijn op het karakter van de oevers: is dit een natuurlijke of een bewoonbare oever?

Op de kaart op de rechterpagina is te zien welke overs bewoond (wit) zijn, en welke natuurlijk (gestippeld en/of groen) en wat kenmerkende zichten zijn.

Het zicht op het dorp en het Fort is ingekaderd door het water en de oevers.

Jachthaven opgenomen in de natuurlijke oevers

Zicht op natuurlijke oevers vanuit het dorp

De slingerende weg door Penningsveer biedt zichten over zowel de bewoonde als de natuurlijke oevers. Hiermee ontstaat een interessant spel.

Vanaf de brug: samenspel van cultureel en naturlijke oevers.

KWALITEITEN

De historische waarde en de orginele dorpslint is herken- en beleefbaar.

De historisch gegroeide straat en zijn ruimtelijke beleefbaarheid is een belangrijk onderdeel van het dorpslint.

De oevers hebben hun onderscheidende kwaliteiten; ofwel bewoond, natuurlijk.

OPGAVEN

Door de waarde van de straat als erfgoed, is het een belangrijke opgave het karakter van het dorp te waren ook met meer verkeer op komst

Eventuele nieuwe woningbouw focust zich in de traditie van Penningsveer op een plek aan, of met zicht op, het water zonder de zichten op natuurlijke oevers cultuurhistorische objecten (zoals het fort) geweld aan te doen.

XS HET FORT

Het fort is een bepalend element in Penningsveer. Van alle kanten is er zicht op, en de weg slingert er stevig omheen. Het fort door zijn ligging ook betekenisvol; het heeft een duidelijke voorzijde en achterzijde, die laat zien waar de grens van de Stelling van Amsterdam liep (de Binnen Liede en de Liedeweg). De beplanting is flink opgeschoten (hoge populieren) en de beheerders van het fort werken aan een reconstructie van de historische beplanting.

Het fort heeft nu een bijzondere bestemming als werkplek voor di- verse bedrijven, waarmee de functie als groepsverblijf voor kwets- bare jongeren betaald kan worden.

Tegelijkertijd is er wel een uitdaging voor de toekomst; de huidige eigenaar (Defensie) wil er van af. Daarmee komt de vraag op of het huidige gebruik behouden kan blijven? Gezien de waardering voor de maatschappelijke rol van het Fort, zou dit iets zijn waar de gemeente zich voor in kan spannen.

Op de volgende pagina’s zijn enkele aanbevelingen te vinden uit het beeldkwaliteitsplan voor het fort en omgeving uit 2013, waar de beleving van fort en historische verdedigingslijnen versterkt worden.

In de context van alle forten langs de Stelling van Amsterdam heeft het fort een bijzondere niche gevonden, met een Stichting die al 30 jaar bestaat en met een lange-termijn visie het fort bestiert. Vrijwilligers helpen bij het bestuur en de instandhouding van het fort.

KWALITEITEN

Het fort is een belangrijk onderdeel van de stelling van Amsterdam.

Het voegt waarde aan het landschap toe

Het heeft nu een belangrijke sociale functie voor het dorp

De open inrichting maakt het Fort in de landschap beleefbaar

OPGAVEN

Door zijn sociale functie zal de rustige ligging van het Fort blijven bestaan

Versterken van de openheid van het landschap naar het Fort toe, ook in toekomstige woningbouwontwikkelingen

Opgroeiende beplanting door niet gestuurd beheer, en een rommelige entreezone verminderen de beleefbaarheid van het Fort

BEWONERSPARTICIPATI IN PENNINGSVEER

In twee bewonersavonden is gesproken met bewoners, op 17 april en op 19 juli. Twee keer een goede opkomst van ongeveer 30 bewoners en ondernemers, gaf een goed overzicht van wat speelt in Penningsveer. Na de analyse gaf dit duiding: hoe zien bewoners de kwaliteiten en de problemen in Penningsveer?

Drukte in Penningsveer

Veruit het grootste probleem in het dorp bleek de verkeersdruk- te zijn. Er wordt te hard gereden, er gaan te zware vracht- wagens over de bruggen, er zijn opstoppingen bij de te smalle straat tussen de molen en de bruggen, waardoor er ruzies ont- staan, uitlaatgassen staan te dampen, geluids- en trilling overlast ontstaan. Penningsveer is er niet op gebouwd om zoveel verkeer te laten passeren, blijkt wel. En dan is er ook nog te weinig parkeergelegenheid rondom de Lagedijk bij de jachthaven van Renautic, waardoor auto’s in de berm staan.

Voorbeeld brug voor langzaam verkeer bij Hotel de Inval

In de bewonersavond zijn gelijk mogelijke oplossingen verkend en besproken. Gescheiden bruggetjes voor langzaamverkeer zou de veiligheid kunnen verbeteren. Hier is op diverse plekken ruimte voor (rechts, stippellijn en groene lijn). Dit is een onderwerp om op de volgende bewonersavond te bespreken.

Andere oplossingen die werden aangedragen, waren het omleiden van verkeer over andere wegen, het verbieden van doorgang voor zwaar verkeer, het werken met tijdvakken om te voorkomen dat forenzenverkeer Penningsveer als doorgangssluiproute gebruikt.

VISIE PENNINGSVEER

Opgeteld zijn er veel kwaliteiten die het behouden waard zijn, en enkele problemen die bij vrijwel elke aanwezige bewoner op het puntje van de tong lagen. Daarom richt de Gebiedsvisie zich vooral op het oplossen van de problemen en het behouden van de kwaliteiten. In mindere mate gaat het over het begeleiden van ontwikkelingen en het opruimen van verrommeling.

OVERZICHT VISIE PENNINGSVEER

1Verbeteren verkeerssituatie dorpslint

2Zichtbaar maken van de cultuurhistorie

3Het polderlandschap en het water verbinden

4Water en natuur versterken

VERBETEREN VERKEERSSITUATIE DORPSLINT

Het verbeteren van de verkeerssituatie vraagt maatwerk, gezien de specifieke uitdaging om in de beperkt beschikbare ruimte de veiligheid te vergroten en de overlast te beperken. Op de volgende pagina’s is in profielen aangegeven hoe met relatief eenvoudige middelen een grote verbetering te bereiken valt. Hierbij gaat het om het omdraaien van de hiërarchie. Waar nu het autoverkeer dominant is, kan Penningsveer weer haar dorps karakter terugkrijgen door een ander straatprofiel waarbij de fietser meer de ruimte krijgt.

Verkeer situatie en oplossingen voor de regio schaal.

Visualisatie weg en fietspad gekoppeld

A) Toevoegen langzaamverkeersbrug op bestaande fundament

B) Toevoegen langzaamverkeersroute, tevens doorgaand recreatief netwerk

Met de toevoeging van gebakken klinkers en rood asfalt, beginnend met een drempel aan beide zijden, wordt de dorpsstraat minder auto-gedomineerd. Door de toevoeging van separate langzaamverkeersroutes wordt niet alleen de veiligheid verbeterd, maar ontstaat zelfs een doorgaande wandel- en fietsroute langs de Binnen Liede.

Wanneer al deze voorstellen worden uitgevoerd, onstaat een grote verbetering, maar ook wanneer slechts een deel van deze voorstellen wordt uitgevoerd, is er verbetering. Het is daarmee aan de bewoners en de gemeente en provincie om te zien hoe ver zij hier in willen gaan. Belangrijke stakeholders zijn de jachthaven Assema, het Recreatieschap en Staatsbos- beheer.

Gezien de urgentie die in de bewonersavond overkwam, lijkt dit onderdeel zeker verder uitgewerkt te worden.

De verbetering van de verkeersveiligheid kan tevens een mooie toevoeging in het recreatieve netwerk zijn (zie kaart links). Uiteraard zijn er veel partijen betrokken bij het deels of geheel realiseren van deze verbetering en uitbreiding van de paden. Maar op deze kaart (links) is zeker te zien dat het oeverlandschap meer dan nu in zijn geheel te beleven is, los van het autoverkeer.

Bestaande Parkeersituatie

Inrit naar Penningsveer is dicht geplaatst met borden en parkeeren

Op diverse plaatsen wordt geparkeerd, vaak door bezoekers die bij de jachthaven of werf moeten zijn i.v.m. de watersport. Het leidt bij Renautic tot parkeeroverast sinds het Recreatieschap haar parkeerplaatsje heeft afgesloten om ongewenst gebruik tegen te gaan.

Op de rechterpagina wordt het voorstel gedaan om de bestaande parkeerplaatsen wat te ordenen en groener in te passen om de auto’s enigszins uit het zicht te ont- trekken van de omgeving, zonder daarmee de openheid te verstoren of ongewenst gebruik en sociale veiligheid in de hand te werken. Te denken valt aan hagen die het onderste deel van auto’s aan het zicht onttrekken, maar waar een fietser of wandelaar overheen kijkt.

Ter plaatse van de parkeerplaats van het Recreatieschap kan misschien toch weer een parkeerplaats geopend worden om parkeren in de berm te voorkomen, of langsparkeerplaatsen aangelegd, of het parkeren moet op het erf van Renautic opgelost worden en het parkeren in de berm ontmoedigd d.m.v. bijvoorbeeld paaltjes.

VERSTERKEN CULTUUR - HISTORIE EN LANDSCHAP

Op diverse momenten en plaatsen is er sprake van verrommeling, en de mogelijkheid tot verbetering door middel van ruimtelijke verandering. Dit kan mogelijk gemaakt worden door de ontwikkeling van nieuwe woningen. Dit speelt zeker op het terrein van de voormalige bielzen en rijplatenhandel Molenaar, waar de opslag is opgeruimd, en waar enkele woningen voor terug mogen komen, mits de ruimtelijke kwaliteit i.r.t. landschap en Stelling van Amsterdam verbeterd. Ook voor het gebied van Renautic wordt de wens tot een kwaliteitsverbetering soms genoemd. En op diverse locaties is er de wens om een woonboot neer te leggen.

Vanuit de analyse van het gebied en het beleid kan gesteld worden dat versterking van de ruimtelijke kwaliteiten een voorwaarde is voor zowel Natura2000, de Stelling van Amsterdam, als de buffer- zone.

Op de volgende pagina’s lopen we diverse opties langs om eventuele nieuwbouw toe te staan. Hierbij is integraal naar het gebied gekeken; dat wil zeggen zonder eigendomsgrenzen in ogenschouw te nemen. Het valt aan te bevelen om bij de ontwikkeling van meer dan enkele woningen, de ontwikkelaars te verplichten samen te werken. Zo ontstaat een ruimtelijk samenhangende ontwikkeling in plaats van diverse versnipperde ontwikkelingen. Zo kunnen ook nieuwe kwaliteiten ontstaan.

BEPLANTING

In het dorp onderscheiden we 4 karakteristieke en onderscheidende typen beplanting die karakter geven aan Penningsveer als geheel. Onze aanbeveling is om bij elke ontwikkeling duidelijk te kiezen voor één van deze 4 typologieën.

In het geval van het Fort bevelen we aan om bij het groenbeheer aansluiting te zoeken bij de aanbevelingen van het boek ‘Beplantingen op verdedigingswerken’ (2012 uitgeverij Matrijs, Martijn Boosten, Patrick Jansen, Ido Borkent).

De Lagedijk kan asymmetrischer gemaakt worden om daarmee de ‘veilige’ zijde en de buitenzijde van de Stelling van Amsterdam te benadrukken, door aan de buitenzijde knotwilgen te planten in meerdere rijen dik.

De Tuinen vormen een eenheid met de historische en wat nieuwere woonhuizen in Penningsveer. Hier kiest elke bewoner zijn eigen inrichting, wat de kwaliteit van de tuinen is.

De Oevers zijn de rietkragen met broekbos, en vormen de begrenzing van het water. Ze zijn belangrijk vanwege zowel ecologische als landschappelijke waarden, en dienen beschermd en verder ontwikkeld te worden.

HERONTWIKKELING

Mocht de jachtwerf Renautic verdwijnen, kan er ruimte geboden worden om in een ruimte-voor-ruimte opzet woningen te ontwikkelen die de ruimtelijke kwaliteit in het gebied verbeteren. Er zijn drie varianten getekend.

DIJKLINT

In deze opzet wordt aansluiting gezocht bij de Lagedijk. Langs de hele dijk wordt een zone van knotwilgen ontwikkeld. Hierachter wordt een rij woningen toegestaan. Deze verwijzen in hun architectuur naar de Stelling van Amsterdam. Parkeren op eigen erf vindt plaats tussen de knotwilgen. De woningen grenzen aan een watergang die ze de kans geeft een bootje te hebben liggen. De woningen worden ontwikkeld op één van, of op alle, terreinen van Recreatieschap, Renautic en Molenaar. De inkomsten worden deels gestoken in het verbeteren van de landschappelijke kwaliteit van de knotwilgenzone, het zicht van de T-splitsing op het fort, en het gebied van het Recreatieschap.

De werf van Renautic kan blijven functioneren, maar kan ook plaats maken waarbij zicht ontstaat tussen fort en de boerderij van het Recreatieschap, die een nieuwe bestemming kan krijgen.

DORPSLINT

In deze opzet wordt het dorpslint doorgezet. De parkeerplaats krijgt enkele woningen. Het parkeren wordt gecompenseerd door langsparkeren langs de Lagedijk.

De woningen kijken uit op het fort. Doordat ze grenzen aan de asfaltweg, ontstaat een meer dorps karakter, wat verkeersremmende maatregelen kansrijker maakt.

A) Doorsnede door het eiland

EILAND

In deze opzet wordt een nieuw dorps eiland gemaakt, in voorzet- ting van de clusters van Penningsveer. De werf van Renautic kan blijven functioneren. De nieuwe woningen grenzen aan het water en delen een collectief erf in het midden. Het eiland is autoluw.

Natuur Netwerk Nederland

Bestemmingsplan

Een initiatief in Penningsveer waar we in de gebiedsontwikkeling ook bij stil willen staan is de vraag om een woning in de vorm van een woonark te vestigen in het zuidelijke deel van Penningsveer.

Vanuit het bestemmingsplan is dit nu niet mogelijk; het gebied is aangeduid als deels ‘parkeren’ (zie afb. bestemmingsplan op linkerpagina, grijze vlak) en deels ‘groen’.

Vanuit de landschappelijke analyse eerder in deze gebiedsvisie, worden de rietoevers gewaardeerd. Ook ligt het gebied in de Stellingzone en de Provinciale bufferzone en grenst het direct aan het Natuur Netwerk Nederland. Nieuwbouw past hier dus niet.

Binnen het huidige beleid (zie bestemmingsplankaart links en de eerder in het rapport opgenomen kaarten van de Stelling, NNN en Provinciale bufferzone) is de enige mogelijkheid om hier te mogen bouwen, wanneer er zowel sprake is van een ruimtelijke, landschappelijke en ecologische kwaliteitsverbetering én het inzetten op een ruimte-voor-ruimte regeling. Aangezien van dat laatste geen sprake is (omdat er geen op te ruimen bebouwing is), is het hier niet denkbaar binnen de beleidsrichtlijnen van de ruimtelijke ordening. Dit is tevens te handhaven om precedentwerking te voorkomen wanneer de ontwikkeling van een woning hier toegestaan zou worden terwijl dit niet in de beleidskaders past.

VAN IDEE NAAR WERKELIJKHEID

De hoofdthema’s in Penningsveer zijn duidelijk het verkeer, en de kwaliteiten van landschap en cultuurhistorie.

Voor het verkeer verdient het aanbeveling een verkeerskundig onderzoek te doen naar de herkomst en bewegingen van het verkeer, en alternatieven op te stellen op de grotere schaal (met Haarlem en Spaarne-buiten) om de verkeersdrukte in Penningsveer te ver- minderen. Tevens is een andere inrichting van de straat gewenst waarbij het autoverkeer wordt afgeremd en de fietser en voetganger meer ruimte krijgt. Vrachtverkeer dient geremd en eventueel verboden te worden.

Ook het voorzien in geordende parkeerplaatsen, en het tegelijk tegengaan van wildparkeren in de berm zal de veiligheid en beeldkwaliteit ten goede komen.

Om de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten te versterken zijn er diverse partijen die meer dan de gemiddelde bewoner invloed uitoefenen op de openbare ruimte. Dit zijn naast de gemeente, actoren zoals het fort, het recreatieschap, en enkele ondernemers met veel grondbezit, zoals Assema, Molenaar en Renautic.

Een bijzondere ontwikkeling kan ook de mogelijke verkoop van het fort zijn door de staat. De gemeente kan een rol spelen door de Stichting Fort Penningsveer in staat te stellen hier te blijven.

Als de gemeente de kwaliteiten van het gebied wil versterken, dient zij vanuit een visie initiatieven te begeleiden of stimuleren. Te denken valt hierbij aan het versterken van de oevers en natuurlijke vegetatie en het voorzien in doorzichten naar het water, de polder, en de cultuurhistorische objecten.

Visualisatie van de entree Penningsveer en zicht op het fort