Beleid monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer 2021

5.1.1 Inspectie bestaande bomen

De actualisatie van de lijst monumentale en waardevolle bomen vindt plaats aan de hand van de jaarlijkse inspectie van de bomen op de bestaande lijst (Boomveiligheidscontrole, BVC-inspectie). Deze inspectie vindt plaats zoals beschreven in de Kadernota Veiligheid.

De bomen zijn daarnaast beoordeeld op basis van de criteria die in hoofdstuk 4 zijn vermeld.

Van iedere boom is voor zover mogelijk ook een foto gemaakt. In een aantal gevallen is een foto van toepassing op meerdere bomen (bijvoorbeeld lanen).

Tijdens de bezoeken aan particuliere bomen is de eigenaar van de boom zoveel mogelijk benaderd. Als de eigenaar niet thuis was, is op een later moment een tweede poging gedaan. Als ook dan niemand thuis werd aangetroffen, en de boom niet goed bereikbaar was, is deze van een afstand beoordeeld.

5.1.2 Aanmelden nieuwe bomen

Inwoners kunnen bomen aandragen, die mogelijk monumentaal of waardevol zijn (zowel gemeentelijke als particuliere bomen).

De voorgedragen bomen worden beoordeeld door een commissie, bestaande uit ambtenaren van de clusters Beheer en Onderhoud (groenbeheerders) en Ruimte, Economie en Duurzaamheid (landschappers) en Samenleving, Sport en Cultuur (vertegenwoordiger van de Erfgoedcommissie) van de gemeente Haarlemmermeer en, indien het een particuliere boom betreft, de eigenaar. Na een positief advies van de commissie worden de bomen toegevoegd aan de lijst met monumentale en waardevolle bomen.

Voor de lijst met monumentale en waardevolle bomen zijn in het verleden de dorps- en wijkraden geraadpleegd en inwoners hebben nieuwe bomen aangemeld. Wij willen inwoners stimuleren om bomen die mogelijk monumentaal of waardevol zijn aan te melden door dit mogelijk te maken via de website van de gemeente.

Boomveiligheidscontrole (BVC)

De periodieke visuele controle is vooral bedoeld om voorzienbare schade te voorkomen. Bij de controle wordt bijvoorbeeld gekeken naar de aanwezigheid van holten en scheuren, slecht aangehechte takken (bijvoorbeeld plakoksels), de aanwezigheid van houtrot. Houtrot is (vooral in het najaar) herkenbaar aan de aanwezigheid van specifieke vruchtlichamen (paddenstoelen) op of rond de boom. Ook een zichtbare teruggang in de gezondheid (conditie) van de boom kan een belangrijk symptoom zijn. Niet alleen direct zichtbare zaken kunnen leiden tot voorzienbare schade. Ook niet direct zicht-bare zaken, zoals ondergrondse wortelschade door de uitvoe-ring van graafwerkzaamheden in de directe omgeving van bomen, langdurige grondwateronttrekking en/of hoge grond-waterstand kunnen leiden tot voorzienbare schade. Wanneer er sprake is van voorzienbare schade kan de eigenaar van de boom voor deze schade aansprakelijk worden gehouden. Het is dus zaak als boomeigenaar tijdig en vakkundig de bomen te (laten) inspecteren.

5.1.3 Vaststellen lijst monumentale en waardevolle bomen

De lijst monumentale en waardevolle bomen wordt vastgesteld door het college van B&W. Door de clustermanager van Beheer en Onderhoud het mandaat te verstrekken de lijst vast te stellen is het beter mogelijk om in te spelen op de actualiteit. Wij zijn dan in staat om de lijst met monumentale en waardevolle bomen doorlopend te herzien en deze bomen beter te beschermen.

7.1.1 Wet natuurbescherming

De Wet natuurbescherming regelt de bescherming van natuurgebieden, planten- en diersoorten en bos in Nederland. De wet vervangt sinds 1 januari 2017 drie wetten: de Natuurbeschermingswet 1998, de Boswet en de Flora- en Faunawet.

7.1.2 Richtlijnen Bomenstichting, CROW en Stichting Stadswerk

De richtlijnen en de bomenposter zijn uitgegeven door Vereniging Stadswerk en zijn beschreven in het Handboek Bomen van Norminstituut Bomen. In de CROW-publicatie 280 ‘Combineren van onder- en bovengrondse infrastructuur met bomen’ zijn praktische maatregelen beschreven om risico’s en schade aan bomen tijdens werkzaamheden te beperken.

De randvoorwaarden en de bomenposter ten behoeve van werken rond bomen zijn onderdeel van het standaard bestek voor werken in de buitenruimte. Op dit moment zijn de KBB (Kwaliteitseisen Besteksvoorwaarden Boombeheer) opgenomen in de DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte). Het handboek Bomen vervangt het KBB en wordt in de nieuwe Leidraad basisinrichting openbare ruimte (LIOR), opgenomen.

Door deze richtlijnen voor alle bomen in Haarlemmermeer te hanteren kunnen monumentale bomen bij bouwwerkzaamheden beter worden beschermd en kunnen waardevolle bomen zich tot monumentale bomen ontwikkelen.

7.2.1 Erfgoedvisie gemeente Haarlemmermeer 2020-2023 Erfgoed omarmen en beleven

In Haarlemmermeer zijn Rijksmonumenten, provinciale monumenten en gemeentelijke monumenten. Alle monumentale bomen vallen onder de gemeentelijke monumenten. Het is op basis van de Erfgoedwet verboden zonder vergunning van het bevoegd gezag een gemeentelijk monument of gemeentelijk stads- of dorpsgezicht af te breken, te verstoren, te verplaatsen of in enig opzicht te wijzigen. Daarnaast is het verboden om een gemeentelijk monument of gemeentelijk stads- of dorpsgezicht te herstellen, te gebruiken of te laten gebruiken op een dusdanige wijze, dat het wordt ontsierd of in gevaar gebracht. Tot slot is het verboden om in een gemeentelijk stads- of dorpsgezicht beeldbepalende panden en onroerende zaken, geen bouwwerk zijnde, hieronder begrepen straten, wegen, pleinen, wateren, bomen of erfscheidingen te wijzigen.

7.2.2 Verordening Fysiek Domein

De uitwerking van de beschermde status van monumentale en waardevolle bomen is opgenomen in de Verordening Fysiek Domein. Monumentale bomen en waardevolle bomen hebben de hoogste beschermingsstatus. Dit betekent onder meer dat er geen Omgevings-vergunning voor monumentale en waardevolle bomen, die als zodanig zijn aangewezen, zal worden afgegeven, tenzij de veiligheid in het geding is.

Ten behoeve van die afweging dient door de aanvrager te worden aangetoond dat het noodzakelijk is de boom op de bestaande locatie te verwijderen. Niet alleen bij de aanvraag voor kap maar bij elke aanvraag voor een Omgevingsvergunning waarbij een monumentale- of waardevolle boom binnen een straal van 50 meter binnen het bouwproject staat, dient een Boom Effect Analyse (BEA) te worden ingediend. De aanvraag van een Omgevingsvergunning voor kap dient in de planvorming te zijn voorgelegd aan het college van B&W, dat hier een besluit over neemt.

In deze nota Monumentale en waardevolle bomen Haarlemmermeer zijn de weigeringsgronden voor een kapvergunning voor deze bomen opgenomen.

Weigeringsgronden kapvergunning voor monumentale en waardevolle bomen

Bomen die op de lijst monumentale en waardevolle bomen van de gemeente Haarlemmermeer staan geregistreerd kunnen ook worden geregistreerd op de landelijke lijst van monumentale bomen van de bomenstichting. De monumentale en waardevolle bomen krijgen extra bescherming bij het aanvragen van een bouwvergunning. Ter motivering van een weigering van een kapvergunning worden de volgende weigeringsgronden gebruikt, gebaseerd op de functie en waarden van monumentale bomen.

Natuur- en milieuwaarden

Door de leeftijd hebben de bomen een rijkdom aan nestel- of schuilgelegenheid. Ook dragen ze door hun omvang bovengemiddeld bij aan het wegvangen van fijnstof, het afgeven van zuurstof/opnemen van koolstofdioxide en het reguleren van temperatuur en wind.

Landschappelijke waarden

Monumentale of waardevolle bomen langs een weg of in het landschap. De bomen zijn door omvang, verschijningsvorm en leeftijd bepalend voor de belevingswaarde van de leefomgeving.

Waarden van stads- en dorpsschoon

Monumentale of waardevolle bomen langs een weg of andere locatie binnen een kern. De bomen zijn door omvang, verschijningsvorm en leeftijd bepalend voor de belevingswaarde van de leefomgeving.

Cultuurhistorische waarden

Bepaalde bomen zijn het behouden waard omdat er een bijzonder historisch verhaal bij hoort, zoals oude fruitgaarden, herdenkings- en markeringsbomen.

De beeldbepalende waarde van de houtopstand

•Als in een omgeving alle bomen zijn gekapt voor bebouwing kan een boom beeldbepalend zijn op de plek als deze goed zichtbaar is vanaf de openbare weg.

•Bomen met beeldbepalende waarden kunnen zijn: bomen die aangeplant worden om minstens 100 jaar te worden (voldoende onder- en bovengrondse ruimte). Buitengewone aandacht is hierbij besteed aan de groei-plaatsomstandigheden om de boom te helpen oud te worden. Waar mogelijk wordt deze boom in de toekomst opgenomen op de lijst van monumentale en waardevolle bomen en in het bestemmingsplan om extra bescherming te realiseren.

7.2.3 Structuurvisie 2030 en structuurplannen

In de Structuurvisie 2030 wordt in algemene termen gesproken over bijzondere landschapselementen, zoals karakteristieke bomen. De structuurvisie wordt in verband met de inwerkingtreding van de Omgevingswet vervangen door de Omgevingsvisie. Monumentale en waardevolle bomen zijn opgenomen in het Groenstructuurplan Badhoevedorp en Lijnden (2013).

7.2.4 Herplantbeleid

Het herplantbeleid is opgenomen in de Kader-nota Vervanging en Herplantbeleid uit 2015 (2014.0056392).

Volgens het herplantbeleid dienen alle monumentale en waardevolle bomen waarvan de gemeente de eigenaar is te worden herplant, wanneer kap vanwege de veiligheid niet te voorkomen is. In de kadernota zijn voorwaarden geformuleerd ten aanzien van de locatie, de maat van de terug te planten boom en de te planten boomsoort. Deze voorwaarden zorgen ervoor dat de beeldkwaliteit van de fysieke leefomgeving van inwoners behouden blijft.

Onderscheid wordt gemaakt tussen legale en illegale kap. Bij de illegale kap van een gemeentelijke monumentale- of waardevolle boom wordt aangifte gedaan en een proces-verbaal opgemaakt. De schade, ter hoogte van de waarde van de gerooide boom (NVTB), wordt verhaald. Bij een overtreding wordt gehandhaafd volgens de geldende Verordening Fysiek Domein van Haarlemmermeer.

De voorwaarden voor het herplantbeleid van monumentale en waardevolle bomen in particulier bezit zijn onderdeel van deze nota monumentale en waardevolle bomen en zijn als volgt:

Particuliere bomen

Gemeentelijke bomen

Illegale kap

Herplanten boom 15-20 cm stam diameter op 1,30 m hoogte

Herplanten boom 20-30 cm stam diameter op 1,30 m hoogte

Locatie volgens het compensatiebeginsel

Op dezelfde locatie

Herplantplicht in eerstvolgende plantseizoen

Herplantplicht in eerstvolgende plantseizoen

Legale kap

Verzoek tot herplant boom 8-12 cm stam diameter op 1,30 m hoogte. Herplant door veroorzaker

Waarde te bepalen via het NVTB. De waarde investeren in een nieuwe boom. Herplantplicht door veroorzaker

Locatie volgens compensatiebeginsel

Locatie volgens compensatiebeginsel

Verzoek tot herplant in eerstvolgende plantseizoen

Herplantplicht in eerstvolgende plantseizoen

Schade veroorzaakt aan de boom

Verzoek wordt gedaan om de schade te herstellen

Schade wordt bepaald door het NVTB Schadebedrag wordt verhaald op de veroorzaker

Bij legale kap van een particuliere monumentale boom of een waardevolle boom wordt verzocht om een nieuwe boom met een diameter van 8-12 cm te herplanten.

Bij de illegale kap van een particuliere monumentale- of waardevolle boom wordt her-plantplicht opgelegd. Bij illegale kap van een gemeentelijk monumentale of waardevolle boom wordt de waarde (te bepalen via de NVTB) van de gekapte boom geïnvesteerd in nieuwe bomen op de locatie of in de directe omgeving van de gekapte boom. Op die manier kan per locatie maatwerk worden geleverd.

7.2.5 Lijst monumentale bomen

Het bijhouden van een lijst met monumentale en waardevolle bomen en het actualiseren van deze lijst, is een manier om deze bomen te beschermen. De bomen op deze lijst, waarop zowel gemeentelijke als particuliere bomen staan, zijn beschermd. In de Verordening Fysiek Domein is bepaald dat de lijst monumentale en waardevolle bomen wordt vastgesteld door het college van B&W. Door het vaststellen van de lijst met monumentale en waardevolle bomen te mandateren aan de clustermanager Beheer en Onderhoud kunnen bomen sneller bescherming genieten. De Bomenstichting heeft daarnaast een (landelijke) lijst met monumentale bomen. Hierop staan monumentale bomen op 21 locaties in de gemeente Haarlemmermeer (zie bijlage 8.2).

7.2.6 Stimuleringsbijdrage particuliere monumentale bomen

Een eigenaar van een particuliere monumentale of waardevolle boom komt in aanmerking voor een stimuleringsbijdrage voor het beheer en onderhoud van de boom van maximaal € 300, indien deze voldoet aan een aantal voorwaarden:

•het onderhoud dient te worden uitgevoerd door een gespecialiseerd, gecertificeerd boomverzorgingsbedrijf;

•de boom wordt zodanig onderhouden dat de karakteristieke habitus blijft behouden;

•de bijdrage dient van tevoren te worden aangevraagd;

•vergoeding vindt achteraf plaats, onder overlegging van een factuur.

Deze bijdrage kan door particulieren één keer per vijf jaar worden aangevraagd.

De eigenaren zijn schriftelijk op de hoogte gesteld van deze mogelijkheid. Ook via de website van de gemeente Haarlemmermeer wordt informatie verstrekt over de stimuleringsbijdrage. Bij het herzien van de lijst met monumentale bomen worden de eigenaren van particuliere monumentale bomen aangeschreven door de gemeente. Als de vitaliteit van een particuliere monumentale en waardevolle bomen slecht is, dan worden de eigenaren hiervan in kennis gesteld.

Landelijk kan subsidie worden aangevraagd uit het Bomenfonds van de Bomenstichting, indien er kosten aan particuliere monumentale bomen worden gemaakt. De bijdrage is maximaal 75% van het ingediende bedrag. De voorwaarden zijn:

•de boom is opgenomen in het Landelijk Register van Monumentale bomen;

•de boom is particulier eigendom;

•de levensverwachting van de boom bedraagt na het onderhoud nog minimaal tien jaar.

Bomen Madeliefstraat Nieuw-Vennep

7.2.7 Communicatie

Communicatie over monumentale en waardevolle bomen draagt bij aan de bescherming van deze bomen en een betere beleving van de fysieke leefomgeving. Hoe meer inwoners bekend zijn met monumentale bomen, hoe meer zij kunnen genieten van de waarde ervan.

Voor cultuur- en erfgoedbeleving is het belangrijk om informatie over monumentale en waardevolle bomen bekend te maken aan inwoners, bezoekers en ondernemers. Een digitale kaart waarop de monumentale en waardevolle bomen staan, is in voorbereiding.

Er bestaan monumentale bomenroutes, die wandelend dan wel fietsend langs mooie monumentale en waardevolle bomen binnen de gemeente Haarlemmermeer leiden. Deze routes zijn ontwikkeld door de Heimanshof, MEERgroen en vrijwilligers.

De route Haarlemmermeer 'Bomen om bij weg te dromen' is digitaal verwerkt tot een audiotour, die via een App raadpleegbaar is.