Besluit van de gemeenteraad van de gemeente Gulpen-Wittem houdende regels omtrent armoede

2.1. WAT IS ARMOEDE?

Er zijn diverse definities van armoede die op verschillende plaatsen gehanteerd worden. In de gemeente Gulpen-Wittem hanteren we de volgende definitie:

“Armoede, of beter gezegd inkomensarmoede, is gedefinieerd als het hebben van onvoldoende geld (inkomen) om een bepaald consumptieniveau te realiseren, dat in Nederland als minimaal noodzakelijk wordt geacht.”

De bron van deze definitie is het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Zij rapporteren één keer per twee jaar welke ontwikkelingen ze zien in het armoederisico van huishoudens en personen in Nederland.

Uit het regionaal armoedeonderzoek, dat in 2016 is gedaan in de regio Maastricht-Heuvelland, is de volgende toevoeging gedaan op hoe we armoede zien:

“Armoede is een complex verschijnsel met veelal samenhangende dimensies (inkomen, maatschappelijke participatie, opleidingsniveau, gezondheid, zelfredzaamheid, wonen en leefomgeving

1Sociale contacten en sociale vaardigheden.

), waarin het toekomstperspectief een belangrijk onderscheidend kenmerk is, vooral in situaties waarin niet of nauwelijks uitzicht is op werk of verandering van leefsituatie.”

Oorzaken waardoor mensen in armoede komen zijn bijvoorbeeld het verlies van een baan en daarmee inkomen, echtscheiding, faillissement van een eigen bedrijf, ziekte/handicap waardoor iemand niet kan werken.

Bovenstaande geeft aan, dat er breed gekeken moet worden op armoede. Zowel in de preventieve als curatieve sfeer dient er samenhang gezocht te worden binnen de verschillende leefgebieden en dus ook binnen de verschillende beleidsterreinen van de gemeente.

Onderstaande figuur geeft dit ook weer:

2.2. ARMOEDE IN GULPEN-WITTEM

Op 3 september 2019 bracht het Sociaal en Cultureel Planbureau (samen met het CBS en met medewerking van het UWV) haar armoedeonderzoek uit onder de naam Armoede in Kaart 2019.

Van alle 388 gemeenten die Nederland in 2017 telde, hadden in totaal 68 gemeenten een armoedepercentage boven het landelijke gemiddelde van 5,7%. De gemeente Gulpen-Wittem had in 2017 een armoedepercentage van 4,2%, ruim beneden het landelijke gemiddelde. Na 2013 daalde de armoede in de meeste gemeenten, zo ook in Gulpen-Wittem.

In de tabellen hierna vindt u de meest recente cijfers

2Dit zijn de cijfers van het CBS en die zijn maar tot en met 2017 bijgewerkt.

voor gemeente Gulpen-Wittem, afgezet tegen de cijfers uit voorgaande jaren en de cijfers van de andere 5 gemeenten in Maastricht-Heuvelland. Er wordt specifiek ingegaan op de armoedecijfers onder kinderen, gepensioneerden en zelfstandigen.

Personen onder de armoedegrens (in procenten en aantallen)

GW

GW

EM

EM

Ma

Ma

Me

Me

Vaa

Vaa

Val

Val

2017

4,2%

593

3,0%

754

8,2%

8563

3,5%

653

9,4%

855

5,0%

799

2015

4,4%

626

3,6%

886

8,6%

8969

4,1%

770

9,3%

851

5,4%

861

2013

4,9%

692

4,1%

992

10,2%

10711

4,6%

864

11,1%

1029

6,8%

1098

2011

4,1%

591

3,8%

917

8,6%

9037

4,0%

761

10,7%

994

5,9%

966

Minderjarige kinderen onder de armoedegrens (in procenten en aantallen)

GW

GW

EM

EM

Ma

Ma

Me

Me

Vaa

Vaa

Val

Val

2017

6,4%

131

4,1%

174

10,9%

1710

4,8%

150

14,4%

179

6,8%

161

2015

5,8%

124

4,9%

213

12,7%

2043

5,7%

186

15,7%

201

7,7%

192

2013

6,8%

152

6,2%

283

13,3%

2190

6,7%

231

15,3%

211

9,2%

237

2011

5,2%

124

4,7%

227

11,6%

1995

5,9%

213

15,1%

219

7,9%

216

Gepensioneerden onder de armoedegrens (in procenten en aantallen)

GW

GW

EM

EM

Ma

Ma

Me

Me

Vaa

Vaa

Val

Val

2017

2,7%

101

2,1%

123

3,4%

849

2,1%

100

4,1%

104

3,0%

131

2015

3,0%

110

2,0%

117

3,2%

777

2,0%

98

3,5%

89

2,6%

111

2013

2,5%

88

1,6%

93

3,8%

911

1,8%

83

5,1%

125

2,9%

123

2011

2,3%

78

2,1%

117

3,6%

853

2,0%

91

5,2%

123

2,7%

110

Zelfstandigen onder de armoedegrens (in procenten en aantallen)

GW

GW

EM

EM

Ma

Ma

Me

Me

Vaa

Vaa

Val

Val

2017

7,0%

88

5,7%

112

10,9%

676

6,7%

91

11,5%

71

8,6%

113

2015

8,0%

98

7,2%

139

11,4%

690

7,5%

107

14,0%

87

9,4%

132

2013

7,7%

91

7,7%

145

13,3%

791

7,5%

105

16,5%

97

11,4%

158

2011

7,8%

95

7,2%

139

11,7%

674

6,4%

87

14,3%

85

9,9%

137

EM = Eijsden-Margraten

GW = Gulpen-Wittem

Ma = Maastricht

Me = Meerssen

Vaa = Vaals

Val = Valkenburg aan de Geul

4.1. VISIE

In onze visie is armoede een complex probleem, wat vraagt om een benadering op diverse leefgebieden. Oorzaken en gevolgen van armoede kunnen verschillen van persoon tot persoon, wat vraagt om maatwerkoplossingen. Hiervoor is een goede samenwerking met ketenpartners essentieel.

We willen armoede voorkomen en bestrijden door de persoonlijke situatie van onze inwoners duurzaam te verbeteren. We willen dat de overerving van armoede wordt voorkomen door extra aandacht te geven aan kinderen/gezinnen. Hiervoor wordt er ook samenhang gezocht met andere beleidsterreinen, zoals re-integratie, participatie, gezondheidszorg, jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning, onderwijs, kinderopvang, laaggeletterdheid, inburgering en wonen.

4.2. DOELEN

In het Actieplan Armoede gemeente Gulpen-Wittem 2017 zijn een aantal uitgangspunten/doelen benoemd, welke nu nog steeds actueel zijn:

Integrale aanpak en het versterken van de zelfredzaamheid:

Door armoede te bekijken op diverse leefgebieden en de gevolgen daarvan, is dit in samenhang aan te pakken. We vertrouwen op het vermogen van onze inwoners om hun eigen problemen met hun netwerk op te lossen, waar dat nodig is helpen we hierbij met als doel inwoners en hun sociale netwerk te ondersteunen bij de verbetering van hun zelfredzaamheid;

Toegankelijkheid:

We willen dat onze gemeentelijke minimaregelingen en de regelingen voor minima die we daarnaast ondersteunen goed toegankelijk zijn. Degenen voor wie ze bedoeld zijn, moeten ze gemakkelijk kunnen vinden, begrijpen en kunnen aanvragen;

Preventie en vroegsignalering:

We willen verborgen armoede signaleren en waar mogelijk in samenwerking met ketenpartners armoede bespreekbaar maken. Schulden willen we liefst zoveel mogelijk voorkomen en/of zoveel mogelijk in een vroeg stadium aanpakken. Het Beleidsplan Schuldhulpverlening ondersteunt hierbij om ook bij schulden preventief te handelen;

Kinderen:

Als we bij het begin willen beginnen, dan zijn kinderen vanzelfsprekend een specifieke groep die extra aandacht verdient in de aanpak van armoede. Het bereik onder kinderen in armoede die gebruik maken van het kindpakket willen we vergroten. Dit helpt om hun ontwikkelkansen te vergroten.

Samen aan de slag:

Zowel intern binnen de gemeente als extern richting ketenpartners is het belangrijk om in de aanpak van armoede actief verbinding met elkaar te hebben. Als gemeente faciliteren we hierin en helpen bij het leggen van verbindingen. Binnen onze gemeente zijn er meerdere vrijwilligersorganisaties actief om armoede te bestrijden. Zij bieden mensen op een laagdrempelige manier hulp. Ook wordt waar nodig en mogelijk samengewerkt met de gemeenten binnen de regio Maastricht-Heuvelland en Sociale Zaken Maastricht-Heuvelland.

5.1. INTEGRALE AANPAK EN VERSTERKEN VAN DE ZELFREDZAAMHEID

Door armoede te bekijken op diverse leefgebieden en de gevolgen daarvan, is dit in samenhang aan te pakken. We vertrouwen op het vermogen van onze inwoners om hun eigen problemen met hun netwerk op te lossen, waar dat nodig is helpen we hierbij met als doel inwoners en hun sociale netwerk te ondersteunen bij de verbetering van hun zelfredzaamheid.

Door het stimuleren van een integrale aanpak zorgt dit met het perspectief van de inwoners voor een samenhangende aanpak die aandacht heeft voor alle leefgebieden. De behoefte van de burger is hierbij leidend. Daarnaast werken professionals met elkaar samen en stemmen processen, hun werkwijze en expertise op elkaar af om tot een gezamenlijk plan voor de burger te komen. Zo voorkomen we dat bureaucratische verkokering plaatsvindt en dat instellingen, hulpverleners en overheden met elkaar samenwerken in plaats van langs elkaar heen.

Het doel daarvan is, dat burgers weer zelfredzaam worden: dat zij in staat zijn om, eventueel met behulp van hun eigen netwerk, voor zichzelf te zorgen en hun problemen op te lossen.

De verwachting is, dat integraal werken de dienstverlening op de lange termijn niet alleen effectiever, maar ook goedkoper maakt.

Wat gaan we doen?

•Huidige regelingen en voorzieningen continueren;

•Meer mogelijkheden bieden voor maatwerk binnen de regelingen passend bij de situatie. Wanneer inwoners een beroep doen op een regeling of voorziening, zal gekeken worden hoe de situatie duurzaam verbeterd kan worden, door naar alle leefgebieden te kijken en een integraal plan op te stellen;

•Medewerkers in de toegang (Wmo, Jeugd, Sociale Zaken) zijn geschoold in sociale netwerkversterking. Zij kunnen bij armoedevraagstukken zorgen, dat hun kennis bijdraagt aan het integrale aanpak door samen met het netwerk te bekijken welke oplossingen er mogelijk zijn en wie waarbij kan ondersteunen. Indien nodig kan de medewerker hier een regierol in pakken;

•We staan open voor innovatie en willen samen met burgers en onze partners participeren in innovatieve projecten. We volgen ook de landelijke ontwikkelingen op dit gebied en we willen leren van vooruitstrevende praktijkvoorbeelden van elders uit het land. Zo is er een sportfonds voor volwassenen ontwikkeld waarvan wij gaan onderzoeken of het zinvol is om daar aan deel te gaan nemen.

5.2. PREVENTIE EN VROEGSIGNALERING

Armoede is nog steeds een thema waarover niet open wordt gesproken. De drempel om hulp te vragen bij schulden of in een situatie waarin je lastig rond kunt komen, blijft hoog.

Dit blijkt uit verschillende rapporten en publicaties. Mensen wachten te lang voordat ze om hulp vragen. Armoede moet gewoon een gespreksonderwerp worden.

We willen verborgen armoede signaleren en waar mogelijk in samenwerking met ketenpartners armoede bespreekbaar maken. Schulden willen we liefst zoveel mogelijk voorkomen en/of in een vroeg stadium aanpakken. Het Beleidsplan Schuldhulpverlening ondersteunt hierbij om ook bij schulden preventief te handelen.

Wat gaan we doen?

•Scholing organiseren voor onze toegangsmedewerkers (Wmo, Jeugd en Participatie) om alerter te zijn op signaleren van armoede. Het team Sociaal Domein (Jeugd, Participatiewet, Wmo) moet een belangrijke preventieve en signalerende rol gaan spelen. Bij een keukentafelgesprek moet de professional alert zijn op signalen van armoede;

•Huisartsen informeren over signalen van armoede, zodat zij kunnen verwijzen naar de toegangsmedewerker die aan hun praktijk is gekoppeld. Thema armoede meenemen in de op maat afspraken die er met huisartsen gemaakt gaan worden;

•Afspraken maken met het BKR, woningcorporaties, energieleveranciers, waterbedrijven zodat die een beperkte betaalachterstand al bekend maken bij de gemeente;

•Inzetten op financiële voorlichting voor kinderen (No Credit game Over). Als kinderen al leren hoe zij hun financiële zelfredzaamheid kunnen bevorderen, dan kunnen ze de opgedane ervaring gebruiken als ze op latere leeftijd geconfronteerd worden met financiële vraagstukken;

•Het aanleren van een gezonde leefstijl is een investering in de toekomst. Daarom zijn er verschillende programma’s om kinderen (en hun ouders) te ondersteunen bij een gezonde leefstijl. Naast deze leefstijlprogramma’s versterken we het netwerk van professionals rondom de scholen (de zorgcoördinator, de jeugdgezondheidszorg, het schoolmaatschappelijk werk);

•Scholen en verenigingen meer betrekken bij het signaleren van verborgen armoede;

•Een goede, afgeronde schoolopleiding is een belangrijke voorwaarde om een baan te kunnen vinden. Een betaalde baan is een belangrijke voorwaarde om niet in armoede terecht te komen. Dat betekent, dat we initiatieven die bevorderen dat kinderen deel kunnen blijven nemen aan onderwijs en onderwijs gerelateerde zaken, ondersteunen.

5.3. EXTRA AANDACHT VOOR KINDEREN

Kinderen die opgroeien in armoede, lopen een grotere kans om zelf later ook in armoede te leven. In Gulpen-Wittem groeien ongeveer 131 minderjarige kinderen op in armoede (cijfers 2017). Kinderen die opgroeien in armoede hebben het lastig om gewoon mee te doen.

In Gulpen-Wittem hebben we daarom een uitgebreid kindpakket samengesteld met regelingen van de gemeente, landelijke en lokale initiatieven. Dit pakket voorziet in basisbehoeften zoals eten en kleding, maar ook diverse regelingen om mee te doen aan de samenleving.

Er bestaan verschillende landelijke, regionale en lokale fondsen die zich richten op het vergroten van de kansen om mee te doen. Deze fondsen ontvangen een jaarlijkse bijdrage van de deelnemende gemeenten.

Aanbeveling kindpakket

Gulpense kindregelingen

Opmerkingen/aanvullingen

Basisbehoeften

V

Middels de bijzondere bijstand, het Nationaal Jeugdontbijt en de Voedselbank zijn de basisbehoeften gewaarborgd

Meedoen aan de samenleving

V

Geborgd door de regeling maatschappelijke samenleving participatie, de schoolkostenregeling, Stichting Leergeld, Jeugdfonds Sport en Cultuur, Nationaal Fonds Kinderhulp

Vouchers voor basisbenodigdheden zoals een stel winterkleren en zomerkleren

V

Er wordt in Gulpen-Wittem niet gewerkt met vouchers. Via de Kledingbank en een stel winterkleren en particuliere initiatieven (bijvoorbeeld van Vluchtelingenwerk) wordt kinderkleding verstrekt

Zwemdiploma

V

Via het Jeugdfonds Sport wordt zwemdiploma.

A,B,C vergoed

Een bibliotheekpas tot 18 jaar

V

Kinderen t/m 17 jaar kunnen gratis lid worden van de Bibliotheek Gulpen- Wittem

Vervoer: fietsregeling en/of (gratis) openbaar vervoer

V

Kinderen kunnen gratis of met korting reizen met Arriva. Ook zijn er mogelijkheden voor het verkrijgen van een fiets via de Fietsbank. Kinderen die de mogelijkheid hebben, moeten vooral gestimuleerd worden om te fietsen, omdat dit ook bijdraagt aan de gezondheid van kinderen.

Deelname aan een wekelijkse activiteit ter ontspanning of sportieve/culturele ontwikkeling

V

Via de regeling maatschappelijke participatie en het Jeugdfonds Sport en Cultuur.

Wat gaan we doen?

•Onderwijs beter informeren over het kindpakket;

•Verenigingen beter informeren over het kindpakket;

•Jongeren betrekken bij beleidsvorming door initiatieven van jongeren te ondersteunen en stimuleren en aan te sluiten bij bestaande regionale of landelijke initiatieven op het gebied van jongerenparticipatie. Samen met de jongeren zullen we bekijken wat ze belangrijk vinden, waar ze prioriteit aan willen geven en hoe we dit aan gaan pakken. We vinden het belangrijk om de betrokkenheid van jongeren op een vanzelfsprekende wijze blijvend in onze aanpak op e nemen.

5.4. SAMEN AAN DE SLAG

Gemeente Gulpen-Wittem werkt samen met maatschappelijke partners, vrijwilligersorganisaties, scholen en ondernemers om armoede in Gulpen-Wittem te bestrijden, te voorkomen, te verzachten en op te lossen. Deze partijen weten vaak beter wat er speelt in Gulpen-Wittem en welke problemen burgers ervaren.

Hun ondersteuningsmogelijkheden zijn vaak laagdrempelig en zij signaleren stille armoede, omdat zij ‘achter de voordeur’ komen.

Wat gaan we doen?

•Veel partners hebben de behoefte om kennis te maken met elkaar, elkaars initiatieven en werkwijze. Gemeente Gulpen-Wittem wil deze partners dan ook (blijven) samenbrengen bij netwerkbijeenkomsten, werkconferenties en rondetafelgesprekken. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol;

•Ook willen we de doelgroep betrekken bij deze bijeenkomsten om te leren van ervaringsdeskundigen, maar ook om hen in te zetten om de doelgroep beter en sneller te bereiken. Door armoede een gezicht te geven wordt het taboe verbroken;

•Continue aandacht communicatie over alle regelingen, zodat partners ervan op de hoogte zijn en blijven;

•Waar mogelijk willen we (nieuwe) maatschappelijke initiatieven en burgerinitiatieven ook stimuleren door mee te denken over het initiatief, de initiatiefnemers in verbinding te brengen met relevante partners, te communiceren over het initiatief in de gemeentelijke media of een (start)subsidie te verstrekken. We ondersteunen en nemen deel aan allianties en dragen onze visie uit waar en wanneer dit mogelijk is;

•In dit alles betrekken we de gemeenten in de subregio Maastricht-Heuvelland. Waar mogelijk en nodig werken we samen, maar te alle tijden versterken we elkaar door informatie te delen.