Preventie - & handhavingsplan middelengebruik 2024-2027

3.1.1 Rioolwateronderzoek

In maart 2022 heeft de gemeente Groningen een rioolwateronderzoek naar drugsgebruik laten uitvoeren. Dit onderzoek geeft een objectief beeld van de totale hoeveelheid geconsumeerde drugs gedurende een bepaalde periode in de gemeente Groningen. Resultaten zeggen daarmee iets over inwoners van Groningen maar ook over bezoekers/toeristen die in de meetperiode aanwezig waren. De resultaten kunnen niet opgesplitst worden naar (leeftijds) groepen. In de week dat er rioolwateronderzoek is gedaan in de gemeente Groningen was de consumptie van de diverse gemeten drugs over het geheel genomen vergelijkbaar met het profiel van andere grote steden in Nederland. In vergelijking tot andere gemeenten waar vergelijkbaar onderzoek is gedaan lag de consumptie van cocaïne en 3-MMC/4-MMC relatief hoog. De piek lag vooral in het weekend. De consumptie van cannabis was gedurende de week dat er gemeten werd opvallend hoog. Niet eerder zijn er zulke hoge loads gevonden in Nederland. De cijfers die hierboven zijn beschreven bevestigen dit signaal van hoog cannabisgebruik in de gemeente Groningen.

3.1.2 Belangrijkste cijfers en signalen van professionals en betrokken partijen

Jongeren

Wanneer we kijken naar jongeren in Groningen liggen de grootste zorgen bij het gebruik van cannabis. Jongeren die cannabis gebruiken komen uit alle lagen van de samenleving, al lijkt gebruik met name bij jongeren waar al meer problemen spelen, voor problemen te zorgen. Het gebruik van cannabis lijkt in deze leeftijdsgroep normaler geworden en soms gezien als (sociaal) tijdverdrijf. Het beeld van de gesprekspartners dat een relatief grote groep jongeren cannabis gebruikt komt overeen met de gemeentelijke cijfers waar 7,7% (t.o.v. 4,4% landelijk) in 2021 aangeeft de afgelopen 4 weken cannabis te hebben gebruikt. Andere drugs lijken minder vaak te worden gebruikt. Dit blijkt zowel uit de gesprekken als de cijfers (7% heeft ooit harddrugs gebruikt waarvan 38% aangeeft dit in de afgelopen 4 weken gedaan te hebben). Naast zorgen rondom gebruik van drugs spelen ook zorgen met betrekking tot criminaliteit en de ervaren (on)veiligheid een rol. Het lijkt erop dat jongeren in jeugdgroepen gevaar lopen betrokken te worden in het criminele circuit en zo in aanraking komen met gevaarlijke personen. Ook zijn er vele signalen van jongeren met messen/wapens op zak al is niet duidelijk of dit een direct verband met middelengebruik/handel heeft. Wat betreft het gebruik van alcohol lijkt (problematisch) alcoholgebruik geen grote rol te spelen onder jongeren. Wanneer we de cijfers uit Groningen vergelijken met het landelijk gemiddelde zien we inderdaad dat zowel recent drinken als recent dronkenschap en bingedrinken iets onder het landelijk gemiddelde liggen (zie bijlage 2). Dat wil niet zeggen dat het geen probleem is dat toch een deel van de jongeren in klas 2 (13%) en 4 (39%) in de afgelopen vier weken alcohol hebben gedronken (2021). Wanneer jongeren alcohol drinken is dit met name thuis (soms zelfs met goedkeuring van de ouders).

Jongvolwassenen

Studenten spelen, met een kwart van de Groningse inwoners, een grote rol in de stad. Gesprekken over jongvolwassenen gingen dan ook met name over de groep studenten. De groep uitgaanders (anders dan studenten) is niet nader gespecificeerd tijdens de gesprekken en kwam zijdelings ter sprake. De resultaten en conclusies moeten met name met betrekking tot de studenten gelezen worden. Zowel uit de cijfers als uit de gesprekken met partners komt naar voren dat Groningse jongvolwassenen/studenten veel drinken ten opzichte van het landelijk gemiddelde (studenten: zwaar drinken 23% vs. 16% landelijk, overmatig 17% vs. 11% landelijk). Voor het forse alcoholgebruik lijken er geen grote zorgen te zijn. Er heerst de tendens dat het bij de levensfase hoort en in de meeste gevallen het (fors) drinken ook weer afneemt. Echte problemen worden in eerste instantie niet genoemd al volgen deze later in de gesprekken wel zoals agressie, grensoverschrijdend gedrag en (niet veilig) thuiskomen. Ook voor het gebruiken van drugs komt het beeld van de gesprekspartners overeen met de cijfers waarbij er onder studenten vaker cannabis (51% vs. 22%) xtc (25% vs. 13%), cocaïne (16% vs. 7%) en lachgas (23% vs. 9%) is gebruikt in het afgelopen jaar ten opzichte van het landelijk beeld onder studenten (2021). Wat betreft het gebruik van drugs zijn er grotere zorgen dan over het gebruik van alcohol. Zorgen gaan met name over het normaler lijkende karakter van drugsgebruik onder deze groep en het idee dat studenten de gevaren niet (altijd goed) overzien. Tot slot zijn personen uit een specifieke groep jongvolwassenen (waaronder ook jongeren met een licht verstandelijke beperking) betrokken bij het dealen van middelen, wat een aantrekkingskracht uitoefent op (kwetsbare) jongeren in jeugdgroepen. De mate van problematisch gebruik in deze groep is onbekend.

3.1.3 Meest recente bevindingen uit landelijke onderzoeken

Uit Het Grote Uitgaansonderzoek

2https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/gebruik-van-stimulerende-middelen-in-uitgaansleven-verder-toegenomen/

(HGU) 2023 blijkt dat het gebruik van ecstasy, cocaïne en 3-MMC onder uitgaanders is toegenomen vergeleken met 2020. Het gebruik van 3-MMC is relatief het meest gestegen: het komt onder uitgaanders drie keer zo vaak voor als in 2020. Het gebruik van lachgas is sterk afgenomen. Daarnaast rapporteren veel gebruikers van cocaïne en ketamine ongewenste effecten na gebruik, zoals een snelle hartslag, vermoeidheid en slaapproblemen. Eén op de vijf gebruikers van ketamine meldt blaasklachten die een voorbode kunnen zijn voor meer ernstige urologische klachten. Fors alcohol drinken tijdens het uitgaan blijft ook in 2023 de norm: gemiddeld drinken mannen dan 7 glazen en vrouwen ruim 5 glazen. Voorafgaand aan het uitgaan komen daar nog ruim 6 glazen voor mannen en 4 voor vrouwen bij. Tijdens het uitgaan wordt ook flink gerookt, al lijkt een groot deel ‘gelegenheidsrokers’. Iets minder dan zestig procent (58,9%) had ten minste één keer in het afgelopen jaar gerookt en 22,0% rookte dagelijks. Op uitgaansdagen roken de respondenten meer dan op dagen dat zij niet uitgaan: respectievelijk gemiddeld 10 sigaretten versus 7 sigaretten. Het percentage uitgaanders dat in het afgelopen jaar heeft gevapet is verdubbeld, van 22,4% in 2020 naar 50,2% in 2023.

4.2.1 We zetten in op een integrale aanpak middelengebruik voor studenten

In september 2023 is er een projectleider gezonde en veilige studietijd vanuit het Akkoord van Groningen aangenomen. De afgelopen maanden heeft de projectleider goed in kaart kunnen brengen wat er speelt onder studenten (zowel WO, HBO als MBO studenten). De studenten weten de projectleider ook steeds beter te vinden en dat heeft als gevolg dat we steeds beter weten waar de behoeften van studenten liggen. Daar kunnen we vervolgens ons beleid op afstemmen. De komende jaren willen we, waar dat mogelijk en wenselijk is, dan ook meer initiatieven die voor en door studenten worden georganiseerd ondersteunen, omdat we van studenten horen dat dit voor hun het beste werkt. Ook zouden we meer aan educatie op het HBO en WO willen doen als dat financieel mogelijk is. Daarnaast voert VNN regelmatig gesprekken met studentenverenigingen om daar bewustzijn te creëren rondom alcohol – en drugsgebruik. Daar gaan we als gemeente meer bij aanhaken. Ook gaan we meer aandacht besteden aan het contact met het hoger onderwijs. Vanuit de lokale partners vanuit het hoger onderwijs werd ook de behoefte uitgesproken om beter contact te hebben met de gemeente en vaker samen op te trekken in het middelengebruik onder studenten.

4.2.2 We zetten in op een integrale aanpak cannabispreventie en hebben blijvend aandacht voor alcoholpreventie

Zoals in dit plan al naar voren komt, willen we zo integraal mogelijk samenwerken op het thema middelengebruik. Het implementatietraject ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)’ helpt ons om meer integraal samen te werken om middelengebruik onder jongeren terug te dringen. Het implementatietraject zet in op de vier domeinen rondom een jongere (10-18 jaar). Deze domeinen zijn: het gezin, de school, de peergroep en de vrijetijdsvoorzieningen. De komende vier jaar gaan we samen met onze lokale partners verder onderzoeken waar we binnen dit traject op de domeinen in gaan zetten. Inmiddels is er een projectleider aangenomen en zijn we het traject aan het opstarten.

Daarnaast willen we inzetten op educatie op middelbare scholen en mbo-scholen. Dit doen we door Helder op School aan te bieden op de vo en mbo-scholen. We doen dit in samenwerking met Verslavingszorg Noord Nederland (VNN). Dit is onderdeel van het integrale preventieaanbod wat we uiteindelijk willen uitrollen op alle scholen. Helder op School is een preventieprogramma met een integrale aanpak om leerlingen of studenten bewust te maken van de gevolgen en hen te stimuleren niet te roken of drinken, geen drugs te gebruiken en niet te veel te gamen. Onder deskundige begeleiding wordt er stap voor stap gewerkt aan het creëren van een gezond klimaat op school. Helder op School heeft vier pijlers: opstellen van een helder beleid, geven van lessen die werken, signaleren en begeleiden van leerlingen met problemen en aanpassen van de fysieke omgeving en betrekken van de ouders. Helder op School is opgezet door het Trimbos Instituut en is onderdeel van de Gezonde School, het landelijk initiatief voor verbetering van gezondheid op scholen. Zoals eerder in het plan ook al is beschreven, is het doel uiteindelijk om een integraal aanbod op alle scholen te hebben rondom middelengebruik en mentale gezondheid, zodat elke jongere in Groningen dezelfde educatie krijgt op dit thema.

4.2.3 We zoeken de (verdere) samenwerking met de horeca op en werken aan een gedeelde visie

We hebben met studentenverenigingen en de horeca die is aangesloten bij de Koninklijke Horeca Nederland een Convenant Veilig Uitgaan opgesteld. Niet alle horecazaken hebben dit convenant ondertekend. De komende jaren zouden we graag meer de verbinding willen zoeken met de niet-aangesloten horecazaken om ook met deze groep meer tot een gedeelde visie rondom middelengebruik te komen. Verder hebben we een Nachtraad. Deze stichting houdt zich bezig met alles rondom de Groningse nacht. Hun speerpunten zijn gezelligheid, diversiteit en veiligheid. Het is belangrijk om de samenwerking met deze stichting aan te blijven gaan. Ten slotte streven we naar 100% deelname aan het Convenant Veilig Uitgaan van de betrokken partners en volledige nakoming van afspraken door de betrokken partijen. Om dit te realiseren zullen we de komende tijd vanuit het gezondheidsdomein meer gesprekken gaan voeren met de horeca.

4.2.4 We zetten in op het rookvrij maken van plekken waar kinderen komen

We hebben de afgelopen jaren al stappen gemaakt in het rookvrij maken van onze gemeente. Zo zijn er rookvrije zones aangewezen rondom scholen, ziekenhuizen en andere openbare plekken. Ook zijn er campagnes gevoerd in samenwerking met de GGD. We hebben het streven om in 2025 alle sportparken en speeltuinen rookvrij te maken. Om dit te bereiken gaan we in samenwerking met stadsbeheer en Sport050 bebording en stoeptegels plaatsen om de boodschap van de rookvrije generatie nog meer onder de aandacht te brengen. Daarnaast worden er gesprekken met sportverenigingen gevoerd door Sport050 met als doel om van het niet roken bij sportparken het nieuwe normaal te maken.

4.3.1 Controles alcohol- en middelen

We houden toezicht op naleving van wettelijke eisen uit de Alcoholwet en vergunningsvoorwaarden (zoals bedoeld in artikel 3 van de Alcoholwet) in de horeca, detailhandel, paracommercie en bij grote en/of risicovolle evenementen. We controleren hierbij onder andere op 18-, overmatig alcoholgebruik, vereiste aanwezigheid leidinggevende en het doorschenken aan dronken mensen. Ook let ons team op het gebruik van middelen (harddrugs) in horeca inrichtingen. Deze informatie delen we met ketenpartners.

Prioriteit ligt bij het handhaven van de leeftijdsgrens (onder de 18 geen druppel) voor het aankopen van alcohol. Dit doen wij onder meer door het inzetten van minderjarige testkopers in zowel de horeca als bij verkooppunten. Ook zetten we extra in op de controle van de leeftijdsgrens bij evenementen waar het risico op verstrekking van alcohol aan jongeren groter is.

Onze boa’s van het team handhaving openbare ruimte letten daarbij in het bijzonder op het gebruik van alcohol door jongeren in de openbare ruimte. Zij kunnen hiervoor een boete krijgen.

De gemeente Groningen doet mee met het experiment gesloten coffeeshopketen. Het toezicht en handhaving op coffeeshops zal daarom binnenkort plaatsvinden in het kader van de voorschriften van dit experiment. Deze voorschriften zijn vastgelegd in landelijke regelgeving en lokaal beleid en nadere regels. Coffeeshops worden meerdere keren per jaar gecontroleerd door de toezichthouders van afdeling horeca en prostitutie. Voorschriften zijn er onder andere op het gebied van verkoop onder de 18 jaar, preventie en de aanwezigheid of verkoop van harddrugs. In de Nota drugsbeleid is opgenomen welke sancties worden opgelegd bij overtredingen van de voorschriften.

Controles bestaan in het kort uit:

-Basiscontroles vergunningsvoorwaarden Alcoholwet

•Horeca

•Slijterijen

•Paracommercie (sportverenigingen, jongerencentra, dorpshuizen etc.).

-Hotspotcontroles 18-

•Alcoholverkooppunten zoals supermarkten

•Evenementen

-Handhaving op alcoholgebruik in de openbare ruimte

•In het bijzonder bij jongeren

-Controles coffeeshops

4.3.2 Risicoanalyse horeca

Samen met afdeling openbare orde en veiligheid (OOV) en politie bepalen we bij welke horeca inrichtingen de risico’s op overtredingen groter zijn. Dit doen we op basis van zowel kwalitatieve als kwantitatieve informatie. Hiervoor gebruiken we onze data- en informatieanalisten, maar ook ervaringen van onze inspecteurs en boa’s op straat. We controleren de inrichtingen met een hoger risico vaker en gerichter, onder andere op het nakomen van de vergunningsvoorwaarden en het schenken aan jongeren onder de achttien.

4.3.3 Handhavingsprotocol

In het Handhavingsprotocol Horeca Groningen hebben we vastgelegd wat voor soort sancties we opleggen bij overtredingen in horecagelegenheden. Hierbij gaat het van een waarschuwing tot een boete bij een lichte overtreding tot schorsing of intrekking van de horecavergunning bij zwaardere overtredingen. In de Nota drugsbeleid staan de bestuurlijke maatregelen bij overtredingen in coffeeshops.