Cultuurnota 2018-2022

2.2 Museum Gouda, Sint Jan en Firma van Drie

Met het meerjarenplan ‘Tussen Hemel en aarde’ heeft Museum Gouda zijn koers verlegd en zich met succes ontwikkeld tot het stadsmuseum waar menig Gouwenaar weer trots op is. Hiervoor waren ingrijpende maatregelen nodig; naar aanleiding van bezuinigingen werd personeel ontslagen, werd Museum de Moriaan gesloten, werd externe depotruimte afgestoten en werd de deelname aan een gezamenlijk archief gestopt.

In de profilering van het museum is een duidelijke richting gekozen met als focus:

-religieuze kunst uit de 16de eeuw

-de collectie Arntzenius uit de 19de eeuw

-Gouds plateel uit de 20ste eeuw

-de geschiedenis van de stad Gouda

-werk van kunstenaars uit Gouda e.o.

Aan de hand van dit collectieprofiel is geïnvesteerd in de restauratie van altaarstukken en zijn werken van de Haagse School en van Goudse kunstenaars aangekocht. Minder relevante collectieonderdelen (zoals de collectie speelgoed) zijn volgens de geldende regels van de Museumvereniging (de Leidraad Afstoting Museale Objecten) ontzameld. De verkoop van ‘The Schoolboys’ van Marlene Dumas leidde tot een discussie over de LAMO procedure. Het resultaat van deze discussie is een duidelijke en transparante regeling rondom het afstoten van museale objecten. In hoofdstuk 7.2 lichten wij de gevolgen van de nieuwe Erfgoedwet toe, die regels stelt rondom het behoud van cultuurbezit.

Het nieuwe beleid komt ook tot uiting in de vele samen­ werkingsverbanden van het museum. Met het oog op het 19de eeuwse collectieprofiel werkt het museum samen met onder andere Singer Laren en het Dordrechts Museum. Met het Gemeentemuseum Den Haag vond een collectieruil plaats met gesloten beurs: Museum Gouda ontving een werk van Fantin Latour in ruil voor een Marthe Wéry (hedendaagse kunst). De focus op religieuze kunst heeft de banden met Museum het Catharijneconvent versterkt. Ook hebben de stadsmusea van Zutphen, Harlingen, Hoorn, Bergen op Zoom en Gouda de stichting ‘De vijf samenwerkende musea in Nederland’ opgericht met het doel om een serie reizende tentoonstellingen te organiseren, waarbij uit de collectie van het Rijksmuseum kan worden geput. Deze musea werkten al eerder samen met de expositie ‘Rembrandt in zwart-wit’.

Aparte vermelding verdient het project Lalla Golda, een initiatief van Stichting Boughaz en Museum Gouda. In het museum werd met een expositie stilgestaan bij het feit dat de eerste Marokkanen zich vijftig jaar geleden vestigden in Gouda. In de tentoonstelling werd aandacht besteed aan de Goudse migrantengeschiedenis en in het bijzonder de rol van de vrouw hierin, werd werk getoond van Marokkaanse vrouwelijke kunstenaars uit Gouda, en werd Marokkaans keramiek geëxposeerd in combinatie met Gouds plateel.

In het kader van Lalla Golda vonden bovendien meerdere activiteiten plaats in de hele stad, in samenwerking met de Chocoladefabriek, Cinema Gouda, Filmhuis Gouda, Cultuurhuis Garenspinnerij, Historische Vereniging die Goude, Brede School, Stichting Marokkaanse Nederlanders, en het Atlas Cultureel Centrum in Den Haag.

Museum Gouda heeft niet alleen het profiel van de stadscollectie herijkt, maar ook het museumgebouw en de inrichting vernieuwd. Mede dankzij financiële steun van het Gouds Catharina Gilde, de BankGiro Loterij, sponsoren en crowdfunding kon het museum investeren in herinrichting:

-vernieuwde entree Oosthaven met winkel

-vernieuwde entree en foyer Achter de Kerk

-Toonzalen voor wisselexposities

-Open depot Schatkamer van Gouda

-Presentatie over de productie van plateel en open depot

-Kindermuseum met kliederkelder

-Animatiefilm over ontstaan en groei van Gouda - Stadsmaquette van Gouda in 1562.

Door het verhaal van Gouda goed en aantrekkelijk te presenteren, draagt het museum bij aan het zelfbewustzijn en historisch besef van de inwoners van de stad, en vervult het museum een belangrijke rol in de stadsmarketing en promotie van Gouda. Elke twee jaar organiseert het museum een grote tentoonstelling die bijdragen aan een stijgend aantal bezoekers, met 40.000 bezoekers als voorlopig hoogtepunt in 2014.

Eind 2011 opende de in samenwerking met de Sint Jan georganiseerde tentoonstelling ‘Schetsen van Schoonheid’ over de cartons van de Goudse Glazen. Twee jaar later stond het werk van de schilder Henri Fantin-Latour centraal. En het afgelopen jaar stond in het teken van Erasmus. Het door het museum geïnitieerde Erasmusjaar werd bekroond door de onthulling van het door het museum geschonken Erasmusraam in de Sint Jan, gemaakt door Marc Mulders (verkozen tot landelijk kunstenaar van het jaar 2017). Een blijvende markering van het actuele ideeëngoed van Erasmus. En van de hechte relatie tussen stadsmuseum en stadskerk.

Stichting Goudse Sint-Jan

De samenwerking tussen Sint Jan en Museum Gouda is uniek en biedt grote kansen. In de kerk draait een promotiefilm over het museum en zijn vanzelfsprekend de wereldberoemde Goudse Glazen zelf te zien; in het museum draait een film over de ramen en zijn de cartons (de ontwerptekeningen) te zien evenals de altaarstukken die tijdens de reformatie uit de kerk verwijderd werden. De Sint Jan heeft zich de afgelopen jaren met steeds meer succes weten te positioneren als een toeristische topbestemming. De kerk krijgt een nieuwe publieksentree en een vernieuwde museale opstelling. Ook zal de Sint Jan deel uitmaken van het project ‘Het grootste museum van Nederland’ van het Catharijneconvent, waarmee de bekendheid van de 12 meest markante religieuze monumenten van Nederland zal worden vergroot. Jaarlijks trekt de Sint Jan ruim 50.000 bezoekers tijdens de museale openstellingen en ongeveer 26.000 bezoekers van concerten. De Stichting Goudse Sint-Jan verkent ook mogelijkheden om de positie als concertpodium, met name voor zangkoren, te versterken. De nieuwe flexibele inrichting van het Koor helpt hierbij.

De Sint Jan beschikt binnenkort over een museum­ registratie zodat de museumkaart ook hier geldig zal zijn en er combitickets voor het museum en kerk verkocht kunnen worden. Museum Gouda ondersteunt de Sint Jan bij het collectiebeheer en zoekt naar een manier om ‘het geheim van Gouda’, de ontwerptekeningen voor de Goudse Glazen, nog indringender te presenteren dan momenteel het geval is. De Sint Jan zal in een van de kerkhuisjes ook een film over het Erasmusraam gaan laten zien.

Firma van Drie

Tussen de Sint Jan en Museum Gouda ligt het historische-pand Roodbol, de voormalige steenhouwerij. In dit pand is de Firma van Drie actief. De Firma van Drie is een vrijwilligersorganisatie van firmanten (120 meest professionele kunstenaars) en kunstliefhebbers en heeft als doel een broedplaats te zijn voor talent en hedendaagse kunst bij een zo’n groot mogelijk publiek onder de aandacht te brengen. Behalve dat de organisatie een podium biedt voor professionele kunst uit Gouda en omgeving en een belangrijke netwerkfunctie vervult voor lokale kunstenaars, is de Firma ook een van de drijvende krachten ­achter Lichtkunstgouda. De Firma zal in de eerste helft van 2017 ook actief zijn in de Jeruzalemkapel, ter gelegenheid van het 10 jarig bestaan van de Firma. De Firma van Drie ontvangt van de gemeente een jaarlijkse tegemoetkoming voor de huisvestingskosten in pand Roodbol (gemeentelijk vastgoed).

Jeruzalemkapel

In het sfeervolle museumkwartier Achter de Kerk e.o. zijn nog meer culturele partners en kansen te vinden.

­Museum Gouda is voorstander van een blijvende culturele bestemming voor de Jeruzalemkapel. Museum Gouda heeft hier sinds 2015 diverse activiteiten ondernomen en verschillende formats uitgeprobeerd, van een artist in residence tot een atelier en presentatiecomplex voor Goudse kunstenaars. Lokale en jonge kunstenaars kregen een platform voor hun werk, en de kapel zelf kreeg dankzij de inzet van het museum een mooie tijdelijke invulling en publieksfunctie. Afhankelijk van besluitvorming over het Weeshuiscomplex (inclusief kapel) zal op een later moment bezien worden of het museum in staat gesteld kan worden om een structurele invulling te geven aan de Jeruzalemkapel.

2.3 De Goudse Schouwburg en Cinema Gouda

De Goudse Schouwburg is een van de bekendste voorzieningen van de stad, met een goede reputatie. De sterke programmering en gastvrije service maken de schouwburg tot een van de meest geliefde van Nederland, die steevast bovenin de ranglijsten staat van beste theaters. De Goudse Schouwburg werd in 2011 verkozen door de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties als beste schouwburg van het land, en is ook daarna nog meerdere keren genomineerd. Ook werd de schouwburg in 2016 door de leden van de ANWB uitgeroepen tot het meest gastvrije theater van Nederland.

De Goudse Schouwburg streeft ernaar zoveel mogelijk doelgroepen te bereiken door middel van een diverse en brede programmering. De schouwburg programmeert ook voorstellingen die de ontwikkelingen in de kunsten weergeven - aangeduid als ‘Gouden Keuzes’ - zelfs als daar relatief minder publiek voor te verwachten is. Onder het motto ‘de Goudse Schouwburg gaat uw voorstelling te boven’ wordt veel werk gemaakt van klanttevredenheid en klantenbinding. Dit komt tot uiting in de gastvrijheid van de medewerkers. Maar voor loyale bezoekers is er ook het ‘Ga voor Goud’ voordeel­ programma. En met theatertafelen bieden de schouwburg en 18 Goudse restaurants een totaal avondje uit. De bezetting van de grote en kleine schouwburgzaal is ook tijdens de financiële crisis op peil gebleven. In 2011 had de schouwburg 142.000 betalende bezoekers, in 2016 150.000. De brutomarge op voorstellingen - de omzet van de voorstellingen na aftrek van de inkoop­ kosten - behoort ook al jarenlang tot de hoogste in theaterland.

Naast de eigen programmering, biedt de schouwburg ook ruimte voor commerciële verhuur en wordt een aantal maal per jaar onder kostprijs een zaal aan amateurgezelschappen uit Gouda beschikbaar gesteld. Ook vindt in de schouwburg het jaarlijkse Gouds Kinderboekenfeest plaats, in samenwerking met de Brede School en vele andere culturele organisaties

Bij de besluitvorming over de bezuinigingen op cultuur, rond 2010, werd geconcludeerd dat de schouwburg niet gekort kon worden op de subsidie, zonder dat dit ten koste zou gaan van programmering, profilering, bereik en publieksinkomsten. De subsidie werd wel bevroren. Om op termijn meer inkomsten te genereren, ter versterking van de exploitatie van de schouwburg en om meer onderhoud te kunnen financieren van het schouwburg­complex - dat overigens 25 jaar bestaat in 2017 - heeft de schouwburg het initiatief genomen voor de bouw van een nieuwe bioscoop. De gemeente stond hiervoor garant, ook omdat de bioscoop een belangrijke stimulans betekent voor de spoorzone. De oude Arcade bioscoop sloot eind 2014, en rond dezelfde tijd werd de nieuwe Cinema Gouda geopend. Gouwenaars en bezoekers uit de regio kunnen in zes zalen, uitgerust met de nieuwste techniek op het gebied van beeld en geluid, de nieuwste films zien. Met de komst van Cinema Gouda heeft het culturele aanbod in Gouda een belangrijke impuls gekregen.

De bioscoop trekt veel bezoekers, in 2016 227.000. Er zijn kansen om nog meer bezoekers te trekken op het moment dat de overige geplande voorzieningen aan de noordzijde van het station gerealiseerd zijn en de omgeving meer een verblijfsgebied is geworden. Ook geeft de stichting aan dat er in de omliggende gemeenten nog vele potentiële bezoekers te vinden zijn. De Cinema is bovendien van plan het succesvolle 50+ bioscoopprogramma uit te breiden.

2.4 Cultuurhuis Garenspinnerij en Brede School

In Cultuurhuis Garenspinnerij vinden Kunstpuntgouda, de amateurkunstmakelaar, Jeugdtheaterhuis en StudioGonz hun onderkomen. De Garenspinnerij is na een verbouwing in 2012-2014 het centrum geworden voor cultuureducatie, talentontwikkeling en amateurkunst in Gouda en omgeving. In de Garenspinnerij worden voorstellingen, optredens en andere evenementen georganiseerd en kan jong en oud cursussen en workshops volgen van professionele kunstenaars en docenten op het terrein van toneel, dans, muziek, media en beeldende kunst. Ook worden vanuit de Garenspinnerij de amateurkunstverenigingen van Gouda ondersteund. De bij Kunstpuntgouda ondergebrachte amateurkunstmakelaar is een vraagbaak en steunpunt voor vele verenigingen. De afgelopen jaren heeft de makelaar onder andere geïnvesteerd in een gezamenlijk platform; op Netwerkamateurkunst.nl zijn alle activiteiten van Goudse en regionale amateurkunstverenigingen terug te vinden. Bovendien heeft de makelaar een belangrijke rol in het organiseren van activiteiten als het Korenfestival, Zotte Zaterdag, of de verkiezing van de stadsdichter.

Na de sluiting van de Werkschuit en de Muziekschool heeft Kunstpuntgouda als grootste gebruiker zijn intrek genomen in de Garenspinnerij, en het beheer van het cultuurhuis op zich genomen. Ook is Kunstpuntgouda in de afgelopen jaren voor de regio Midden-Holland de penvoerder geweest van de landelijke regeling Cultuur­ educatie met Kwaliteit. De rijksoverheid stimuleert dat cultuureducatie een vast onderdeel wordt van het lesprogramma en heeft daartoe een matchingsregeling in het leven geroepen. Gemeentelijke subsidies, geoormerkt voor cultuureducatie, worden met eenzelfde bedrag gematcht door het rijk om daarmee de samenwerking tussen scholen­ en culturele instellingen te stimuleren, de deskundigheid van leerkrachten en vakdocenten te bevorderen en doorlopende leerlijnen te ontwikkelen.

De Brede School is een onmisbare schakel in cultuureducatie, voor de organisaties in de Garenspinnerij en ook voor andere culturele voorzieningen als het museum en de bibliotheek. De kinderbibliotheek in Korte Akkeren wordt zelfs gesubsidieerd via de Brede School. De Brede School onderscheidt zich door de unieke netwerkfunctie en de sterke samenwerking met, en het grote bereik onder Goudse scholen en vele maatschappelijke instellingen (zorg, welzijn, sport en cultuur). Door de ontwikkeling van een vraaggericht en evenwichtig aanbod van schoolse en niet-schoolse activiteiten, heeft de Brede School een belangrijke rol in het optimaliseren van de opvoeding- en ontwikkelingskansen van Goudse kinderen en jongeren.

Jeugdtheaterhuis Zuid-Holland

Cultuurhuis Garenspinnerij is een plek voor talent­ ontwikkeling. De groei van cursistenaantallen is in afgelopen­ jaren onder druk komen te staan, in lijn met landelijke trends. Door een flexibeler en korterdurend aanbod te creëren en meer vraaggericht te werken, pogen cultuureducatieve organisaties nieuwe doelgroepen aan zich te binden. Zo ook het Jeugdtheaterhuis Zuid-Holland, dat al 25 jaar actief is in de Garenspinnerij. Onder begeleiding van bevlogen docenten kunnen kinderen en jongeren hier kennismaken met verschillende theatervormen en maken zij voorstellingen. Het Jeugdtheaterhuis is een broedplaats voor jong theatertalent. Bovendien richt de organisatie zich de laatste jaren met educatieve projecten ook steeds meer op kinderen die niet vanzelfsprekend met cultuur in contact komen. Op verschillende scholen zijn schooltoneelclubs opgericht, waarbij kinderen uit de groepen 4 t/m 8 een eigen voorstelling maken, samen met leerkrachten en ouders/verzorgers.

Het Jeugdtheaterhuis heeft vijf lesplaatsen - Alphen aan den Rijn, Capelle aan den IJssel, Leiden, Maassluis en Gouda - en wordt gesubsidieerd door de betrokken gemeenten en de provincie. In de afgelopen jaren heeft de provincie er voor gekozen haar culturele taken nog slechts zeer beperkt uit te voeren. Er is dan ook vanuit de provincie fors bezuinigd op het Jeugdtheaterhuis, maar na een stevige lobby, ook vanuit de betrokken gemeenten, kon gelukkig voorkomen worden dat de provinciale subsidie in zijn geheel werd stopgezet.