Oude Begraafplaats Naarden

In het kader voor de Oude Begraafplaats worden begrippen gebruikt waarvan de betekenis niet meteen voor iedereen duidelijk is of waarvan die betekenis voor meerdere interpretaties vatbaar is. Hieronder staan de begrippen opgenomen met de betekenis die voor dit kader van toepassing is.

Blok

Een aanduiding voor een specifieke locatie van de begraafplaats. Het gaat om delen van de begraafplaats die in dezelfde periode zijn aangelegd of in gebruik genomen.

Consolideren of consolidatie

Stabiliseren van de huidige staat om verdere achteruitgang te voorkomen.

Grafmonument

Algemene term voor een gedenkteken op een graf. Het kan variëren van een eenvoudige grafsteen tot een uitgebreider monument met verschillende materialen en vormen, die vaak persoonlijke symbolen en teksten bevat. Het dient om de overledene te herdenken en een verbinding te creëren tussen de overledene en bezoekers van het graf.

Restauratie

Terugbrengen naar (of behouden van) de oorspronkelijke staat, met respect voor historische waarde.

Sfeer

De beleving van sfeer is subjectief en afhankelijk van de persoon en de reden van het bezoek aan de begraafplaats. De grafmonumenten met hun verschillende stijlen, materialen en opschriften, kunnen ook bijdragen aan de sfeer. De sfeer van de Oude Begraafplaats neemt je in volstrekte rust tientallen jaren mee terug in de tijd.

Stèles

Een stèle is een rechtopstaand monument, vaak een natuurstenen plaat, met een inscriptie of afbeelding.

Stinzenplanten

Verwilderde cultuurplanten met name bol- en knolgewassen Ze groeien het beste op een vochthoudende en voedselrijke bodem met een goede structuur en een rijk bodemleven. Veel stinzenplanten zaaien zich spontaan uit door wind, water en door mieren die zaden over kleine afstanden verspreiden. Met name in de lente zorgen deze planten voor een kleurrijk geheel.

Symboliek

Heeft betrekking op symbolen die op een grafmonument zijn aangebracht. Deze symbolen zijn tekens met een bepaalde betekenis die voor een soms zeer persoonlijke uitstraling van het monument zorgen. De eeuwenoude symbolen die we gebruiken komen vaak voort uit traditie en geloof terwijl de meer eigentijdse symbolen het beroep of liefhebberij van de overledene symboliseert. De wereld van de funeraire symboliek is enorm uitgebreid en kan in diverse categorieën worden onderverdeeld: planten, dieren, het menselijk lichaam, ambachtelijke werktuigen, religieuze iconen, emblemen van geheime genootschappen, insignes van broederschappen.

Verval

Scheefgezakte stenen, gebroken zerken, aangetaste belettering, omgevallen bomen, verlepte bloemen, ingrediënten die kunnen voorkomen op een oude begraafplaats. Verval en begraafplaatsen horen bij elkaar. Enige verval laat de tand des tijds zien maar te veel verval duidt op verwaarlozing. Voor de Oude Begraafplaats geldt dat enige mate van verval aanwezig mag zijn, zodanig dat het geen gevaar oplevert voor bezoekers. Op de website van de RCE is meer informatie te vinden: https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Begeleid_verval_op_begraafplaatsen.

Zerk

Een liggende grafsteen of grafmonument, een massieve (natuur)stenen plaat die gebruikt wordt om een graf te bedekken.

Wetgeving

Gemeentewet

De begraafplaatsen heffen leges. De tarieven hiervoor variëren per gemeente. De Gemeentewet bepaalt, dat een gemeente geen winst mag maken op de leges.

Omgevingswet

Deze wet is op 1 januari 2024 in werking getreden en vervangt 26 wetten op het fysieke domein. In navolging hiervan legt iedere gemeente legt haar ambities en beleidsdoelen voor de lange termijn vast in een Omgevingsvisie vaststelt. Vervolgens worden deze uitgewerkt in omgevingsplannen en – programma’s. Hiermee vervallen de betreffende bestemmingsplannen en verordeningen.

Wet op de lijkbezorging

In de Wet op de lijkbezorging is de regelgeving opgenomen over begraven.

De Wet op de lijkbezorging maakt onderscheidt tussen algemene en particuliere begraafplaatsen. Verdere verbijzondering is aan de gemeente. Een gemeente heeft vanuit de Wet op de lijkbezorging de verplichting om te zorgen voor voldoende begraafmogelijkheden voor haar inwoners binnen de gemeentegrenzen.

Hoofdstuk IV is in zijn geheel gewijd aan het sluiten van begraafplaatsen.

Er ligt al jaren een voorstel voor een nieuwe Wet op de lijkbezorging. Hierin is resomeren als nieuwe, toegestane vorm van uitvaartzorg opgenomen. Het is niet bekend wanneer het voorstel behandeld wordt in de Tweede Kamer.

Gemeentelijke verordeningen

Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats Gooise Meren 2016

In lijn met de Wet op de lijkbezorging (artikel 32) is in de gemeente Gooise Meren een verordening vastgesteld die geldig is op zes van de acht begraafplaatsen. In deze verordening zijn regels opgenomen voor de openingstijden, wijze van begraven, type graven, het ruimen van graven etc. Op 4 januari 2016 is deze vastgesteld.

Verordening Oude Begraafplaats Naarden 2017

Deze begraafplaats heeft een eigen verordening vanwege de bijzondere status van de begraafplaats als Rijksmonument. De Verordening op het beheer en het gebruik van de Oude Begraafplaats van de gemeente Gooise Meren 2017 is vastgesteld op 12 juli 2017.

Uitvoeringsbesluiten

De bovengenoemde verordeningen bieden het college de mogelijkheid voor een aantal artikelen nadere regels vast te stellen. Dit gebeurt in de uitvoeringsbesluiten. Het betreft regels over het onderhoud van graven, regels over grafbedekkingen en regels over de graftypen. Deze uitvoeringsbesluiten worden regelmatig geactualiseerd zodat snel ingespeeld kan worden op veranderingen in uitvaartmogelijkheden.

Gemeentelijk beleid

Beheervisie Oude Begraafplaats Naarden (2004)

Samen met de Stichting tot behoud van de Oude Begraafplaats is de beheervisie gemaakt en in 2004 vastgesteld door de Raad van gemeente Naarden. Deze beheervisie geeft het spanningsveld tussen de dagelijkse praktijk van het bijzetten in graven en groenonderhoud enerzijds en de monumentenstatus anderzijds weer.

In 2007 volgde het deelplan Groen als eerste uitwerkingsplan en in 2012 het deelplan Graven en opstallen.

Visie Buitenruimte (2018)

De Visie Buitenruimte geeft een beeld van de gewenste toekomst met prettige, toegankelijke en veilige plekken, die met aandacht zijn ingericht en worden onderhouden en beheerd. Om dat te bereiken hebben we uitgangspunten geformuleerd voor de inrichting en kwaliteit van de buitenruimte en de gebouwen. Je kunt het zien als spelregels die aansluiten bij de vraag van bewoners, ondernemers en bezoekers, nu én in de toekomst. Deze uitgangspunten hebben betrekking op dienstverlening, participatie, duurzaamheid, toegankelijkheid, veiligheid, leefbaarheid en identiteit. Per waardevolle bezitting zijn deze uitgangspunten uitgewerkt in de Visie Buitenruimte. Voor de bezitting begraafplaatsen zijn de volgende aandachtspunten geformuleerd:

•Groene, monumentale oases

•Breder bekend maken.

•Iedere begraafplaats heeft zijn eigen specifieke kenmerken.

•We zorgen dat mensen zich welkom voelen.

•Oog en oor voor gebruikers.

•We onderhouden en beheren onze begraafplaatsen goed.

•We houden trends en ontwikkelingen bij.

•We willen de aula in Bussum aantrekkelijker maken.

Erfgoed Gooise Meren Visie en uitvoeringsprogramma 2020

Gemeente Gooise Meren beschikt over een bijzondere diversiteit aan natuur- en cultuurlandschappen verdeeld over de vier kernen, Muiden, Muiderberg, Naarden en Bussum. De kernen en het buitengebied laten de sporen van het verleden zien. Daarbij gaat het zowel om materieel erfgoed zoals archeologische vondsten, gebouwde en groene monumenten en cultuurlandschappen, als om immaterieel erfgoed zoals verhalen en tradities. Het is dan ook van belang om vast te leggen hoe we als gemeenschap voor nu en in de toekomst het erfgoed behouden, versterken en de (maatschappelijke) meerwaarde inzetten.

Erfgoed vormt binnen de Schijf van Vijf een belangrijke pijler in onze Omgevingsvisie.

De Erfgoedvisie geeft een beschrijving van een omgevingsgericht perspectief voor de komende jaren.

Biodiversiteitsactieplan (2021)

Groen en biodiversiteit kunnen niet los van elkaar worden gezien en de laatste jaren is een toenemende belangstelling voor biodiversiteit waar te nemen. De mate van biodiversiteit hangt af van vele factoren, zoals de grootte van het gebied, de variatie in soorten planten en de aanwezige biotopen. Met behulp van de benoemde doelsoorten kunnen wij in de uitvoering sturen op maatregelen die voor de doelsoorten effectief zijn. Gelijktijdig weten wij dat vele andere soorten meeprofiteren van deze maatregelen waardoor de biodiversiteit in onze gemeente omhoog gaat. In het biodiversiteitsactieplan zijn concrete maatregelen opgenomen waar en hoe de biodiversiteit binnen onze gemeente versterkt kan worden.

Actieplan inclusie 2022-2025, Iedereen doet mee (2022)

Gemeente Gooise Meren streeft naar een inclusieve samenleving, waaraan iedere inwoner op alle terreinen kan deelnemen. Gooise Meren stimuleert dat belemmeringen worden weggenomen en dat geen verschil meer wordt gemaakt naar leeftijd, migratieachtergrond, genderoriëntatie, inkomen, beperkingen of andere uitsluitingsgronden. Dit nieuwe actieplan pleit voor aanhoudende aandacht voor bewustwording, communicatie en ervaringsdeskundigheid en intensiveert de aandacht voor de thema’s lhbti, migratieachtergrond en de inclusieve arbeidsmarkt.

Omgevingsvisie (2023)

Samen wonen, werken, ondernemen en recreëren in een groen en historisch gebied. Dat is de titel van de omgevingsvisie waarin beschreven is waar de gemeente naar toe wil. De doelen voor de toekomst van onze leefomgeving zijn samengebracht in de Schijf van Vijf van Gooise Meren. Die geeft richting aan een gezonde toekomst, via deze omgevingsvisie, maar straks ook bij het beoordelen van plannen en ideeën. De Schijf van Vijf bestaat uit vijf ambities:

•Samen werken en veilig op weg in de regio

•Samen leven in buurt, wijk en gemeente

•Natuur- en erfgoedparels (de mooie plekken met natuur en geschiedenis) verder versterken

•Verduurzaming als vliegwiel voor de toekomst (we gebruiken het duurzaam maken van de gemeente om ook andere doelen te halen)

•De leefomgeving (nog) mooier en gezonder maken

Beleidskader begraafplaatsen (2025)

De acht gemeentelijke begraafplaatsen zijn verdeeld over de vier kernen van de gemeente Gooise Meren. Onderling verschillen ze sterk van karakter, maar één ding hebben alle begraafplaatsen gemeen: ze maken de geschiedenis zichtbaar van de kern waarin ze liggen. Van oudsher zijn de begraafplaatsen de geschiedenisboeken en cultuurdragers van onze gemeente. Tegenwoordig zien we ze ook als waardevolle, groene plekken waar rust heerst voor mens en dier. De sociale, ecologische, culturele, economische en recreatieve functies en waarden van de begraafplaatsen moeten beschermd worden. Met het beleidskader wordt gewerkt aan toekomstbestendige en duurzame gemeentelijke begraafplaatsen in Gooise Meren. Om dit te bereiken zijn vijf doelstellingen geformuleerd:

•We willen veranderende wensen en gewoonten met betrekking tot begraven, rouwen en herdenken mogelijk maken door onze producten te blijven ontwikkelen.

•We werken vanuit een beheer dat gericht is op meer groen en biodiversiteit en met aandacht voor stadsecologie, om de toekomstbestendigheid, duurzaamheid en klimaatbestendigheid van de begraafplaatsen vergroten.

•De historische kenmerken van de begraafplaatsen behouden en beheren we op een zorgvuldige manier, tegen realistische kosten.

•We stellen de begraafplaatsen zoveel mogelijk open en maken deze toegankelijk voor een breed publiek, rekening houdend met de primaire functie van de begraafplaatsen.

•We voldoen aan het begrotingsuitgangspunt van 50% dekking van de kosten van de begraafplaatsen door adequaat te budgetteren en te onderzoeken of er meer mogelijkheden zijn om de kosten te dekken.

Uitvoeringsnotities

Ruimingsbeleid ‘Ruimte voor de toekomst’ (2016)

Voor het goed functioneren van de begraafplaatsen is het van belang dat op de begraafplaatsen actief geruimd wordt. Actief ruimen van graven draagt in grote mate bij aan de begraafplaatsexploitatie. Het ruimen van graven is echter geen dagelijks routine en dient altijd met de nodige zorg uitgevoerd te worden. Dit is de reden dat ruimingsbeleid is ontwikkeld. Op deze wijze wordt bij het ruimen van graven deskundig en met respect gehandeld. Dit ruimingsbeleid is op 12 juli 2016 vastgesteld.

Geschiedenis in steen (2019)

De vele grafmonumenten op de begraafplaatsen vormen als het ware het geschiedenisboek van onze gemeente. Om te voorkomen dat grafmonumenten zomaar verdwijnen zijn criteria opgesteld om te bepalen welke grafmonumenten waardevol zijn. Voorafgaand aan het ruimen van graven wordt beoordeeld of een grafmonument op basis van de criteria behouden moet blijven. Op 7 mei 2019 is deze uitvoeringsnotitie vastgesteld.

Beheerplan begraafplaatsen (2022)

Dit plan beschrijft hoe de gemeentelijke begraafplaatsen kunnen bijdragen aan de doelstellingen van gemeente Gooise Meren en die van haar inwoners voor de periode 2022-2025. In het beheerplan zijn de kaders voor de wijze waarop het beheer en onderhoud van de begraafplaatsen wordt uitgevoerd beschreven voor de onderdelen bomen, graven, groen, meubilair en verhardingen.

Het vormt de basis voor het uitvoeringsplan begraafplaatsen en de programmabegroting.

Ontwikkelingen en trends over begraven en uitvaarten volgen elkaar snel op. Dit heeft ook gevolgen voor de rol van gemeenten met de begraafplaatsen. Bovendien is er meer aandacht voor duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie op de begraafplaatsen. In het beleidskader begraafplaatsen (2025) is een opsomming opgenomen van de ontwikkelingen en trends die spelen op de begraafplaatsen in Gooise Meren. Hieronder worden de ontwikkelingen en trends beschreven die van toepassing zijn op de Oude Begraafplaats.

Cultuurhistorie

Begraafplaatsen zijn plaatsen waar al eeuwenlang afscheid wordt genomen van dierbare overledenen en waar deze herdacht worden. Culturele en historische ontwikkelingen van tientallen jaren, soms zelfs eeuwen, zijn terug te vinden op enkele hectaren. Op de begraafplaatsen bevinden zich vele bijzondere en unieke grafmonumenten. Deze grafmonumenten vertellen een verhaal over de geschiedenis van Gooise Meren.

Het is belangrijk om deze verhalen te kunnen vertellen over de begraafplaats. Een grote rol in deze verhalen spelen uiteraard de inwoners die begraven liggen op de begraafplaatsen. Dit zijn niet alleen notabelen en personen die een zekere bekendheid genoten in Gooise Meren en omgeving maar ook gewone burgers die een bijzondere grafsteen hebben gekregen of door een bijzondere gebeurtenis bekendheid hebben gekregen.

Duurzaamheid

Gooise Meren onderschrijft de landelijke klimaatdoelstellingen om in 2050 volledig duurzaam, klimaatneutraal en circulair te zijn. Deze doelen voor een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving zijn van ons allemaal. Als gemeente hebben wij onze eigen rol in het bereiken van de doelen en zetten we maximaal in om de klimaatdoelen te halen. Hiermee begint het beleidskader Duurzaamheid dat in 2024 is vastgesteld. Ook op de begraafplaatsen zijn van belang om deze doelstelling te halen.

Biodiversiteit

Binnen de gemeente is groen en biodiversiteit een belangrijk thema dat ook wordt uitgedragen aan en door bewoners en wordt geborgd in het beleid en beheer. De mate van biodiversiteit hangt af van vele factoren, zoals de grootte van het gebied, variatie in soorten planten en aanwezige biotopen. Maar ook factoren zoals temperatuur en water spelen een rol bij biodiversiteit. Juist begraafplaatsen dragen mede door de vaak rustige groene omgeving bij aan biodiversiteit. Ook de vele grafmonumenten hebben een waarde voor de biodiversiteit. Denk bijvoorbeeld aan korstmossen die groeien op (natuurstenen) grafmonumenten.

Circulariteit

Circulariteit gaat om het principe dat grondstoffen na gebruik opnieuw kunnen worden ingezet. Ook op begraafplaatsen kan dit principe worden ingezet. Zo wordt bladafval in de herfst weer gebruikt als meststof voor de vele hagen op de begraafplaatsen. Ook grafmonumenten komen door het materiaalgebruik in aanmerking voor hergebruik. In het verleden gebeurde dit mondjesmaat maar sinds de openstelling van de Oude Begraafplaats Naarden veel vaker. Op deze begraafplaats werden vanaf 2013 graven aangeboden voor uitgifte, in sommige gevallen met behoud van het grafmonument. Naast duurzamer draagt dit ook bij aan het behoud van erfgoed.

De gehele Oude Begraafplaats is aangewezen als Rijksmonument, daarnaast waren enkele onderdelen al eerder aangewezen als Rijksmonument.

Nummer rijksmonument

Onderdeel

Grafnummer

Familienaam

527225

Aanleg van de begraafplaats

niet van toepassing

513209

Baarhuisje

niet van toepassing

513210

Toegangshek

niet van toepassing

513211

Grafmonument

O-II40

Fabius

513212

Grafmonument

O-IIA25-A28

De Roeper

513213

Grafmonument

O-IL12-L23

Dudok van Heel

513214

Grafmonument

O-IG10

Mammen

513215

Ijzeren grafhek

O-IIA29

Scheffers

513216

Ijzeren grafhek

O-IE37

Hoyer

513217

Ijzeren grafhek

O-IIE29

Deen

513218

Grafmonument

O-IC40

Van Hasselt

Aanwijzingsbesluit met beschrijving d.d. 25 augustus 2005 is te vinden op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

Begraafplaats | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Onderstaande afbeelding geeft een indicatie voor de locatie van de onderdelen die zijn aangewezen als Rijksmonument. Op deze kaart zijn ook de 4 Rijksmonumenten van de Joodse begraafplaats opgenomen. De Joodse begraafplaats is geen onderdeel van de Oude Begraafplaats Naarden maar ligt wel direct aangesloten aan deze begraafplaats.

Afbeelding 1 Rijksmonumenten

In deze bijlage is een beschrijving opgenomen van de kaders die gelden op de Oude Begraafplaats in aanvulling van hoofdstuk 4 en hoofdstuk 5. Deze kaders worden bij alle werkzaamheden op de begraafplaats gebruikt als uitgangspunt. Dit geldt zowel voor het dagelijks onderhoud als bij het beoordelen van vergunningsaanvragen voor grafmonumenten, bij evenementen en bij andere activiteiten die plaatsvinden op de begraafplaats.

Algemeen

De primaire functie van de begraafplaatsen is de uitvaartzorg. Bij alle werkzaamheden en activiteiten moet rekening worden gehouden met deze functie.

In het algemeen gelden de volgende uitgangspunten:

•Het oude karakter van de Oude Begraafplaats dient zoveel mogelijk te worden behouden door terughoudend graven te ruimen en enig verval te accepteren;

•De diversiteit van de grafmonumenten is van zeer groot belang voor de waarde van de Oude Begraafplaats en de sfeer en die diversiteit moet duidelijk zichtbaar blijven.

•Grafmonumenten, die essentieel zijn voor de cultuurhistorische waarde van de begraafplaats, worden geconsolideerd en onderhouden. Prioriteit krijgen de bijzondere, waardevolle en representatieve grafmonumenten. Dat zijn de onderdelen die zijn aangewezen als rijksmonument

•het grafmonument van de familie Dudok van Heel

•het grafmonument van de familie Fabius

•het grafmonument van de familie De Roeper

•het grafmonument van de familie Mammes

•het grafmonument van de familie Van Hasselt

•het hekje met liggende grafsteen van de familie Scheffers

•het hekje met liggende grafsteen van de familie Hoyer

•het hekje met liggende grafsteen van de familie Van Deen.

•Graven van historische figuren en graven die belangrijk zijn voor de funeraire geschiedenis van bekende inwoners van Naarden/regio Gooi en Vechtstreek worden niet geruimd. Dat betekent dat er aandacht is voor het behoud voor de graven van bijvoorbeeld Thierens, Tersteeg, Dorgelo, Prins, Van Rossum, Verhaar, Witte, Van Woensel Kooij, Vos, Poldervaart, Deenik en Clinge Doorenbos.

•Grafmonumenten waarop een hekwerk staat vertegenwoordigen een specifieke periode in de funeraire geschiedenis van de begraafplaats. Deze hekwerken dienen behouden te blijven en waar mogelijk geconsolideerd te worden.

•Grafmonumenten die (deels) gemaakt zijn van een materiaal dat weinig voorkomt op de begraafplaats, zoals hout, marmer, zandsteen, metselwerk etc., dienen behouden te blijven en waar mogelijk geconsolideerd worden.

•Grafmonumenten met kenmerkende symboliek of symboliek die weinig voorkomt op de begraafplaats komen niet voor heruitgifte in aanmerking.

•Grafmonumenten waarop zeldzame korstmossen voorkomen worden niet gereinigd en komen niet voor uitgifte in aanmerking.

•Het herstel van grafmonumenten zal terughoudend, sober en doelmatig zijn, gericht op het zoveel mogelijk in stand houden van de huidige situatie en op het voorkomen en uitstellen van verder verval. Specifieke richtlijnen voor het onderhouden, consolideren en restaureren van grafmonumenten zijn opgenomen in bijlage 11.

De begraafplaats is ingedeeld in een vijftal blokken (delen/grafkamers), in onderstaande afbeelding (afbeelding 1) is de blokindeling opgenomen. Elk blok heeft een eigen karakter en geeft daarmee een tijdsbeeld weer. Dit karakter is onderdeel van de hoofdstructuur van de begraafplaats. In de volgende paragrafen wordt dit karakter per blok omschreven en wordt aangegeven welke uitgangspunten per blok gelden.

Afbeelding 2 Indeling van de begraafplaats met blok nummers

Blok I

Afbeelding 3 Overzicht van blok I

Afbeelding 4 Sfeerbeeld van blok I

Afbeelding 5 Sfeerbeeld van blok I

In dit blok hebben vanaf 1830 de eerste teraardebestellingen plaatsgevonden en is daarmee het oudste blok. Het blok geeft een gevarieerd beeld en heeft veel liggende zerken. De oudste grafstenen liggen, als voortzetting van het in de kerk begraven, aaneengesloten naast en achter elkaar. In dit blok zijn eigen graven en algemene graven afwisselend uitgegeven. De algemene graven, waaronder veel kindergraven, zijn op een zeker moment opgeheven, waardoor op schijnbaar willekeurige plaatsen gras is ontstaan. De onregelmatige ligging van de graven én de diversiteit van het groen - langzamerhand na vele jaren ontstaan - is karakteristiek voor Blok I. Als hogere bomen of struiken door ouderdom verwijderd moeten worden, verdient het aanbeveling voor herplant te zorgen om het karakter van nu te handhaven.

Het is niet wenselijk om het gevarieerde aanzicht van dit blok te wijzigen omdat het een goed beeld geeft van de begraafcultuur uit de beginperiode van de begraafplaats.

Dat betekent het volgende:

1Behoud van de diversiteit in het blok, materiaalwijzigingen zijn alleen mogelijk als uit onderzoek is gebleken dat het grafmonument niet te herstellen is.

2De hekwerken en afzettingen handhaven en waar nodig consolideren/in goede staat brengen.

3Grafmonumenten (en/of hun funderingen) waar nodig consolideren om verval tegen te gaan.

4Het verval begeleiden van graven waarvoor een herstel niet meer mogelijk is.

5Geen nieuwe uitgiftes van graven.

6Hoge bomen en/of struiken die belangrijk zijn voor korstmossen blijven behouden of worden vervangen als behoud niet mogelijk is.

Blok II

Afbeelding 6 Overzicht van blok II

Afbeelding 7 Sfeerbeeld van blok II

Afbeelding 8 Sfeerbeeld van blok II, graspaden

Vanaf ongeveer 1880 is Blok II in gebruik genomen. In de eerste helft van de 20ste eeuw zijn de algemene graven opgeheven. Daardoor zijn brede met gras begroeide paden ontstaan. Blok II is overzichtelijk en open ondanks een grote rododendron partij, enkele treurbomen en een aantal coniferen. Het weinige opgaande groen en de brede graspaden geven dit blok een vriendelijk aanzien. Het is belangrijk om met name de treurbomen bij uitval te vervangen omdat het gebruik van dit type boom kenmerkend is geweest voor de uitstraling van dit deel van de begraafplaats. Het is wenselijk om het overzichtelijke beeld en het vriendelijke karakter te behouden. Dat betekent het volgende:

1De lege rijen handhaven: géén nieuwe grafuitgiften in geruimde rijen, om de zichtruimte te behouden.

2Behoud van de diversiteit in het blok, materiaalwijzigingen zijn alleen mogelijk als uit onderzoek is gebleken dat het grafmonument niet te herstellen is.

3De hekwerken en afzettingen handhaven en waar nodig consolideren/in goede staat brengen.

4Grafmonumenten (en/of hun funderingen) waar nodig consolideren om verval tegen te gaan.

5Het verval begeleiden van graven waarvoor een herstel niet meer mogelijk is

6Bestaande graven, inclusief zerken, die in goede/redelijke staat verkeren, komen in aanmerking voor hergebruik.

7Graven zonder grafmonument komen in aanmerking voor uitgifte.

8Het groen (o.a. de treurbomen) dat onderdeel is van de nevenstructuur van de begraafplaats dient behouden te blijven of wordt vervangen als behoud niet mogelijk is.

9Groen dat bijdraagt aan het microklimaat voor zeldzame (korst)mossen blijft behouden of wordt vervangen als behoud niet mogelijk is.

Blok III

Afbeelding 9 Overzicht van blok III

Afbeelding 10 Sfeerbeeld van blok III, tussenpad

Afbeelding 11 Sfeerbeeld van blok III, grafkamer

In de eerste helft van de 20ste eeuw is Blok III aangelegd in een stijl die de trend van die tijd aangeeft en duidelijk anders is dan de andere delen van de begraafplaats. Het is een ontwerp in de zogenaamde nieuwe architectonische tuinstijl. Binnen het blok liggen drie door taxushagen omgeven kamers, waardoor een bepaalde beslotenheid heerst. De Art Deco is kenmerkend voor blok III. In de rijen A en B (langs het Nicolaas Beetspad) bevinden zich allemaal bijzondere graven. In de andere rijen komen vooral veel stèles met banden voor. De structuur van het blok dient te worden behouden, omdat het afwijkt van de andere blokken en hiermee een nieuwe architectonische tuinstijl werd geïntroduceerd op de begraafplaats. Het groen is beperkt gebleven tot enkele coniferen in de kamers. Een bijzonder element is een kastanjeboom, die inmiddels door de leeftijd en omvang zichtbaar is op een groot deel van de begraafplaats. De sfeer van dit blok moet behouden blijven omdat deze kenmerkend is voor de aanlegperiode van dit deel van de begraafplaats. Dat betekent het volgende:

1De grafmonumenten in rij A behouden en indien nodig consolideren, deze graven komen niet in aanmerking voor uitgifte.

2Vrijkomende graven in de rij D/E aan de zijde van de Joodse begraafplaats zijn bedoeld voor het begraven van niet-Joodse partners.

3Grafmonumenten (en/of hun funderingen) waar nodig repareren om verval tegen te gaan.

4Het verval begeleiden van graven waarvoor een herstel niet meer mogelijk is.

5Bestaande graven, inclusief zerken, die in goede/redelijke staat verkeren, komen in aanmerking voor hergebruik.

6Graven zonder grafmonument komen in aanmerking voor uitgifte.

7De kastanjeboom moet behouden blijven of worden vervangen als behoud niet mogelijk is vanwege de verbondenheid met het grafmonument.

8Het groen dat onderdeel is van het ontwerp van dit bl0k dient behouden te blijven of wordt vervangen als behoud niet mogelijk is.

Blok IV

Afbeelding 12 Overzicht van blok IV

Afbeelding 13 Sfeerbeeld van blok IV met algemene graven

Afbeelding 14 Sfeerbeeld van blok IV met particuliere graven

Dit blok is tegelijk met blok III aangelegd, ook met taxushagen. Het is kleinschaliger en veel eenvoudiger uitgevoerd dan blok III, mogelijk vanwege de algemene graven die hier zijn gesitueerd. In principe is sprake van een grotere kamer die omzoomd is met taxushagen. Binnen de omheining liggen algemene graven met vaak grafstenen van bescheiden afmetingen. Ook bevinden zich hier drie houten grafmonumenten die door de stichting zijn aangepast om verdere verslechtering te voorkomen. In de kamer staat een rododendron en wat opgaand groen dat de grafkamer een vriendelijke uitstraling geeft. Buiten de twee lange hagen van deze hof liggen particuliere graven (familiegraven).

Het bijzondere karakter van dit blok moet behouden blijven.

Dat betekent het volgende:

1De aanwezige grafmonumenten in de rijen B-G behouden, deze graven komen niet in aanmerking voor uitgifte.

2Graven zonder grafmonument in rij A en rij H komen in aanmerking voor uitgifte.

3Vrijkomende graven in de rij H aan de zijde van de Joodse begraafplaats zijn bedoeld voor het begraven van niet-Joodse partners.

4Grafmonumenten (en/of hun funderingen) waar nodig consolideren om verval tegen te gaan.

5Het verval begeleiden van graven waarvoor een herstel niet meer mogelijk is.

6Bestaande graven, inclusief zerken, die in goede/redelijke staat verkeren, komen in aanmerking voor hergebruik. Dit geldt alleen voor rij A en H.

7Het groen dat bijdraagt aan de sfeer van het blok dient behouden te blijven of wordt vervangen als behoud niet mogelijk is.

Blok V

Afbeelding 15 Overzicht van blok V

Afbeelding 16 Sfeerbeeld van blok V

Bij de laatste uitbreiding van 1938 is een lange smalle strook buiten de oorspronkelijke begraafplaats in gebruik genomen. Het is het meest "zakelijke" blok met weinig groen, behoudens een omringende beukenhaag die voor beschutting zorgt. In dit blok liggen aan beide zijden van het graspad graven met als afsluiting aan de kant van de Amersfoortsestraatweg een groot familiegraf. Voor zover bekend is dit het enige graf waarvan de oorspronkelijke ontwerptekening bewaard is gebleven.

Het opgaande groen tussen de begraafplaats en de Brediusweg geeft een groen accent en draagt bij aan de sfeer van deze kamer

Dat betekent het volgende:

1De grafmonumenten op de kopse kant van het blok behouden en indien nodig consolideren, deze graven komen niet in aanmerking voor uitgifte.

2Behoud van de diversiteit in het blok, materiaalwijzigingen zijn alleen mogelijk als uit onderzoek is gebleken dat het grafmonument niet te herstellen is.

3De hekwerken en afzettingen handhaven en waar nodig consolideren/in goede staat brengen.

4Grafmonumenten (en/of hun funderingen) waar nodig consolideren om verval tegen te gaan.

5Het verval begeleiden van graven waarvoor een herstel niet meer mogelijk is

6Bestaande graven, inclusief zerken, die in goede/redelijke staat verkeren, komen in aanmerking voor hergebruik.

7Graven zonder grafmonument komen in aanmerking voor uitgifte, waarbij alleen stèles met banden zijn toegestaan. Naast elkaar gelegen graven kunnen worden uitgegeven als dubbel graf.

De hoofdstructuur vormt de ruggengraat van de begraafplaats en bepaalt mede de monumentale waarde van de begraafplaats. De hoofdstructuur bestaat uit de lindenlaan, de haagstructuur, de kastanje in blok III, het toegangshek, het baarhuisje, de urnenkapel en de rij met grote grafmonumenten aan het begin van blok III.

In onderstaande afbeelding is de hoofdstructuur van de begraafplaats aangegeven.

Afbeelding 17 Hoofdstructuur van de Oude Begraafplaats

Naast de hoofdstructuur van de begraafplaats zijn er in de loop der jaren elementen op de begraafplaats gekomen die belangrijk zijn voor de sfeer en het karakter van de begraafplaats. Deze elementen zijn onderdeel van de nevenstructuur en dienen eveneens behouden te blijven omdat ze bepalend zijn voor het beeld van de begraafplaats. Deze nevenstructuur bestaat uit de hekwerken op de graven, treurbomen, de grote beuk in blok III en enkele bijzondere grafmonumenten zoals het engeltje. In onderstaande afbeelding is de nevenstructuur weergegeven.

In onderstaande afbeelding is de nevenstructuur van de begraafplaats aangegeven.

Afbeelding 18 Nevenstructuur van de Oude Begraafplaats

Op veel grafmonumenten zijn symbolen aangebracht. Deze symbolen hebben een specifieke betekenis die kan variëren afhankelijk van de cultuur en religie, maar ze dienen vaak om de overledene te eren, rouw te uiten en troost te bieden aan nabestaanden. Op de Oude Begraafplaats zijn veel bijzondere symbolen te vinden. Hieronder staat de betekenis van de meest voorkomende symbolen.

Aronskelk

de gevlekte aronskelk, die zijn bloem omhoog naar de hemel richt staat voor Maria, moeder van Jezus.

Boek

als boek des levens.

Bijbel

boek des levens.

Bloem (geknakte)

de bloem is het prototype van de ziel. Bloemen openen hun hart naar het zonlicht zoals een mens zijn ziel opent voor God.

Cirkel

staat voor volmaaktheid, eeuwigheid, zonder begin of einde.

Doornenkrans

symbool van de zonde van de mens en de daaruit voortvloeiende gevolgen. Ook symbool van Christus die door zijn lijden aan het kruis de mensen verloste van hun zonden, waarbij hij een doornenkrans droeg.

Eikenblad

symbool van onsterfelijkheid en het (-tak of eikels) eeuwige leven. Eikenhout werd als onverwoestbaar beschouwd en daarom met onvergankelijk geassocieerd.

Palmtak

attribuut van de vrede en overwinning.

Pelikaan

men geloofde dat deze zijn borst opende om zijn jongen met zijn eigen bloed te voeden. Symbool voor Christus die zich voor de mensheid heeft opgeofferd.

Pijnappel

symbool van onsterfelijkheid.

Ringen

net als de cirkel duidt de ring op oneindigheid. Twee met elkaar verbonden ringen symboliseren hemel en aarde en de verbondenheid van twee mensen.

Roos

in de huidige betekenis refereert de roos vooral aan liefde en vergankelijkheid. Als christelijke symboliek verwijst de roos zowel naar Maria als naar het lijden van Christus. De vijf blaadjes van de roos worden in verband gebracht met de vijf wonden van Christus. De geknakte of gebroken roos verwijst naar het door de dood afgebroken leven. De verdorde roos naar het verwelkte leven.

Slang

van oudsher het symbool van leven en dood, gif en genezing. Een slang die zichzelf in zijn staart bijt, symboliseert de vergankelijkheid in de oneindige kringloop van het leven.

Stralenkrans

hemels licht duidt op de aanwezigheid van goddelijke of heilige personen.

Taxus

daar deze altijd groen blij" symbool van onvergankelijkheid.

Treurende figuur (ook wel pleurante)

personificatie van de rouw van de treurende nabestaanden.

Urn

wordt gebruikt als symbool van rouw. Vaak is de afgebeelde urn half afgedekt door een rouwsluier, wat staat voor het afwenden van de buitenwereld.

Vlinder

onsterfelijke ziel. Voor christenen betekent de dood de overgang naar een beter leven. In het stervensuur breekt de ziel uit het stoffelijk omhulsel zoals een vlinder uit een pop en stijgt deze vrij op naar de hemel.

Zandloper

met aan weerszijden een adelaars- en een vleermuisvleugel geeft de overgang aan van de dag naar de nacht. De verlopen tijd. Een zandloper kan men omkeren, en zo keert men ook terug naar de oorsprong.

Zon

de rijzende zon duidt zowel op de beëindiging van het leven als op de wederopstanding.

Zuil

een afgebroken zuil symboliseert het einde van het aardse leven.

Bij de enquête Gooise Meren Spreekt (december 2024) die voor de ontwikkeling van het beleidskader begraafplaatsen is uitgevoerd zijn ook vragen gesteld over de Oude Begraafplaats van Naarden. Hieronder een overzicht van de betreffende vragen.

Op welke begraafplaats(en) komt u wel eens? (Meerdere antwoorden mogelijk)

Woonplaats

Percentage dat de Oude Begraafplaats bezoekt

Bussum

18%

Naarden

27%

Muiden

2%

Muiderberg

1%

Waarom gaat u naar de Oude Begraafplaats Naarden? (Meerdere antwoorden mogelijk)

Activiteit

Percentage dat voor de activiteit naar de begraafplaats gaat

Wandelen

45%

Bezoek van een graf

39%

Om rustig te worden

21%

Activiteit, zoals rondleiding en concert

20%

Uitvaart

12%

Anderen te ontmoeten

1%

Anders

15%

Hoe vaak gaat u naar de Oude Begraafplaats?

Frequentie van het bezoek

Percentage

Minstens 1x per week

1%

Minstens 1x per maand

13%

Minstens 1x per 6 maanden

19%

Minstens 1x per jaar

29%

Minder vaak dan 1x per jaar

37%

Wilt u helpen bij het onderhoud van begraafplaatsen in Gooise Meren? Slechts 6% geeft aan te willen helpen op een begraafplaats

Bij welke begraafplaatsen wilt u helpen bij het onderhoud? Van de respondenten die willen helpen op een begraafplaats geeft 30% aan op de Oude Begraafplaats te willen helpen.

Algemeen onderhoud

Om een grafmonument in goede staat te houden, is regelmatig onderhoud belangrijk. Dit algemene onderhoud bestaat uit het regelmatig verwijderen van vuil, bladeren en schoonmaken met een zachte borstel en water. Ook het onderhoud van beplanting en verwijderen van spontaan opkomende begroeiing helpt bij het voorkomen van schade aan het grafmonument.

Het gebruiken van andere middelen dan water is niet toegestaan omdat dit schade kan veroorzaken aan de flora & fauna op de begraafplaats maar vooral omdat deze middelen op de langere termijn onherstelbare schade kunnen veroorzaken aan het grafmonument.

Reinigen grafmonumenten

Voor het reinigen van bestaande grafmonumenten zijn vanwege het monumentale karakter de regels strikt. Bij het reinigen van een bestaand grafmonument dient u altijd een vergunning aan te vragen voordat de werkzaamheden plaats zullen vinden en vóór het monument door de steenhouwer wordt verwijderd. Mocht u van plan zijn om het monument ter plekke te reinigen dan dient u rekening te houden met de monumentale status. Dit houdt in dat wij zo veel als mogelijk het groene karakter willen behouden. Dat betekent dat zeldzame (korst)mossen behouden moeten blijven.

Ook mag het grafmonument alleen met lage druk (max. 2 bar) gereinigd worden en bij voorkeur alleen met water. Historische materiaaltoepassingen en/of constructiewijzen zijn namelijk niet altijd verenigbaar met de hedendaagse onderhoudswijzen. Zij kunnen fysische en/of chemische reacties veroorzaken die schade toebrengen aan het graf. De toe te passen technieken mogen geen mechanische, fysische of chemische schade toebrengen aan een monument. Onderzoek vooraf welke producten het beste gebruikt kunnen worden voor het reinigen van het grafmonument.

Onderhoud hekwerken

Het oppervlak van de hekwerken kan in een groenrijke omgeving snel vervuilen door bijvoorbeeld algengroei. In stedelijke en industriële omgevingen wordt het oppervlak dagelijks vervuild door een zurig milieu. Naast deze specifieke vervuiling slaat er ook nog dagelijks microstof neer, dat zich nestelt in hoeken en gaten en zich op die plaatsen aan het oppervlak hecht.

Een goed aangebracht afwerking behoudt jaren zijn beschermende werking. Daarnaast garandeert het een esthetische uitstraling als er in de vorm van reinigen periodiek onderhoud aan wordt gepleegd. Dat reinigen bestaat meestal uit het:

•Verwijderen van grof vuil door middel van afspuiten met leidingwater.

•Het benevelen/besproeien met en laten inwerken van een neutraal of zwak alkalisch reinigingsmiddel.

•Handmatig de vuilaanslag van de ondergrond losmaken met gebruik van “non-woven nylon” handpad wit.

•Vervolgens grondig naspoelen met leidingwater.

De reinigingsmiddelen mogen de coating en de ernaast gelegen materialen nooit aantasten. Daarom zijn uitsluitend neutrale middelen met een pH-waarde tussen 6 en 8 toegestaan. Ook mogen de reinigingsmiddelen geen krassend en/of schurend en/of fijn schurende materialen bevatten. Het spreekt dus vanzelf, dat schuurlinnen, schuurpapier, staalwol, scoth-brite, staalborstel en dergelijke grove werktuigen/materialen niet gebruikt mogen worden. Daardoor kan de afwerking beschadigd raken waardoor de onderlaag weer tevoorschijn komt. Feitelijk dienen de hekwerken jaarlijks gereinigd te worden, zoals omschreven.

Onderhoud groen

Het groen draagt in belangrijke mate mee aan de sfeer op de begraafplaats maar kan ook schade veroorzaken aan grafmonumenten. De krachten van uitgroeiende klimop, zaailingen van esdoorns maar ook doorgeschoten hagen dienen niet onderschat te worden. Een andere factor waar rekening mee gehouden dient te worden, is schade door inzet van gemechaniseerde kracht om het groen te onderhouden. Maaimachines die tegen grafmonumenten aanrijden of er gewoon overheen rijden kunnen grote schade aanrichten. Maaien met een bosmaaier met draad is de beste oplossing met de minste kans op schade.

De aandachtspunten bij het groenonderhoud van grafmonumenten zijn:

•Verwijderen van gras van de monumenten na het maaien;

•Verwijderen van gras en onkruid tussen de monumenten en uit de grafperken;

•Handmatig verwijderen van opschietend groen tussen de hekwerken en in de smalle kieren tussen de zerken;

•Kort houden en eventueel verwijderen van niet oorspronkelijke aanplant (voornamelijk coniferen, buxus en klimop);

•Hagen op juiste hoogte en dikte houden (of bepalen wat die moet zijn);

•Gemechaniseerde hulpmiddelen afstemmen op de mogelijkheden zodat zo min mogelijk schade aan grafmonumenten kan plaatsvinden.

Voor het behoud van de technische en monumentale kwaliteiten van de grafmonumenten hebben wij algemene richtlijnen opgesteld. De richtlijnen zijn bedoeld als leidraad voor planbeoordeling en de uitvoering van restauratiewerkzaamheden. Het is een beknopte leidraad voor veel voorkomende praktijkgevallen. Deze restauratieve richtlijnen zijn opgesteld vanuit een behoudtechnische optiek. Uitspraken over nieuwe toevoegingen of aanpassingen worden niet gedaan, zolang er geen historische onderdelen geschonden worden en de wijzigingen technisch, fysisch en chemisch verenigbaar zijn met het grafmonument.

Deze richtlijnen bewaken dus de bouwkundige en monumentale kwaliteit van de grafmonumenten. Het is nagenoeg onmogelijk hiervoor algemene, toetsbare criteria op te stellen. Veel is afhankelijk van de ouderdom, het materiaalgebruik, de fysische condities en de monumentaliteit. Met name dit laatste begrip is niet absoluut te definiëren.

Algemene richtlijnen

Deze richtlijnen zijn gebaseerd op twee beginselen van de monumentenzorg te weten ‘behoud gaat voor vernieuwen’ en ‘de bouwgeschiedenis eerbiedigen’. De diverse onderdelen van de richtlijnen liggen in het verlengde van deze uitgangspunten.

Behoud gaat voor vernieuwen

De historische bouwmaterialen, structuren en constructiewijzen vertegenwoordigen een belangrijke monumentale en historische waarde. Deze waarde dient zoveel mogelijk te worden gerespecteerd, opdat de geschiedenis van een grafmonument afleesbaar is. De tand des tijds mag dus zeker zichtbaar zijn. Door vervanging gaat deze afleesbaarheid voorgoed verloren.

Onderdelen of elementen mogen niet worden vervangen als herstel mogelijk is. Als een onderdeel of element, ondanks kwaliteitsverlies, zijn functie nog vervult is vervanging geen optie. Als een toevoeging nodig is om een onderdeel of element naar behoren te laten functioneren is dit te prevaleren boven een volledig nieuw onderdeel of element.

Historie eerbiedigen

Het transformatieproces heeft een grote historische waarde. Een grafmonument ontleent veelal zijn waarde aan de geschiedenis. Door reconstructie wordt deze afleesbaarheid verstoord. In een reconstructie wordt weliswaar getracht een historisch beeld op te roepen, maar daarvoor moeten vaak historisch waardevolle onderdelen wijken.

Nieuw toe te passen materialen moeten verenigbaar zijn

Historische materiaaltoepassingen en/of constructiewijzen zijn niet altijd verenigbaar met de hedendaagse bouwmaterialen of constructiewijzen. Zij kunnen fysische en/of chemische reacties veroorzaken die schade toebrengen aan het grafmonument. De toe te passen technieken mogen geen mechanische, fysische of chemische schade toebrengen aan een monument. Vernieuwen met oude materialen blijft vernieuwen. Hergebruik van historische bouwmaterialen verdient echter wel de voorkeur.

Noviteiten mogen niet zonder meer toegepast worden bij een grafmonument. Materialen of technieken moeten hun toepasbaarheid door attest of ervaring aantonen.

Richtlijnen per onderdeel

Consolidatie en restauratie van deze monumenten vraagt om zorgvuldigheid, vakmanschap en respect voor de historische waarde. Naast de algemene richtlijnen zijn er richtlijnen per onderdeel opgesteld. Per onderdeel – zoals fundering, voegwerk en natuursteen – beschrijven we wat technisch mogelijk is en wat vanuit erfgoedperspectief wenselijk is.

Fundering

Een grafmonument mag slechts worden voorzien van een nieuwe fundering als de oorspronkelijke fundering aantoonbaar slecht en/of overbelast is. Het grafmonument kan worden voorzien van nieuwe fundering zonder behoud van de oude fundering.

Grafmonumenten

De uiterlijke kwaliteiten en technische staat van een grafmonument zijn van groot belang voor de historische waarde en de beleving van een graf. Een zorgvuldige en terughoudende omgang met het grafmonument is daarom een voorwaarde. Onzorgvuldig omgaan met het grafmonument leidt tot onherstelbare beschadiging. Materiaaltoepassing, metselverband, patina, textuur, vorm en uiterlijk van het voegwerk, vormen een wezenlijk bestanddeel van de historische waarde van een grafmonument. Conservering van het bestaande grafmonument dient daarom het uitgangspunt te zijn

Metselwerk: reiniging

Reinigen van grafmonumenten is niet toegestaan tenzij de verontreiniging (organisch of chemisch) schade kan veroorzaken aan het grafmonument (metselwerk) of een opstand dermate vuil is dat de architectonische expressie volledig verloren is gegaan. Bij de reiniging wordt een grafmonument in fysieke en esthetische zin gewijzigd.

Voegwerk

Alleen die delen van het voegwerk die slecht zijn dienen te worden vervangen. Een licht beschadigde voeg die zijn functie nog vervuld is te prevaleren boven een moderne voeg. Een voeg is slecht als hij zijn waterwerende functie niet meer vervult. Hardheid is geen criterium voor het vervangen van een voeg. De voeg moet worden verwijderd met gereedschap dat geen schade toebrengt aan het historisch metselwerk. Een lintvoeg dient, alvorens hij met een naaldbeitel wordt uitgehakt, eerst langs een rei met een op lage toeren draaiende diamantzaag tot de gewenste uithakdiepte te worden ingezaagd. Vervolgens kan de stootvoeg handmatig worden verwijderd. Bij metselwerk met een lintvoeg die smaller is dan 7 mm is alleen inzagen van de lintvoeg toegestaan. Een stootvoeg smaller dan 1,5 mm mag niet worden verwijderd. Het gebruik van een slijptol voor het verwijderen van voegwerk is niet toegestaan. De voegmortel moet qua samenstelling aangepast zijn aan de samenstelling en hardheid van het bestaande metselwerk. De voegafwerking moet identiek zijn aan de bestaande situatie. Het metselwerk moet dusdanig bevochtigd zijn dat er geen wateronttrekking aan de voegspecie optreedt. Het uitdrogen van vers voegwerk dient te worden voorkomen. Het is niet mogelijk kalk en trasvoegen aan te brengen in een periode waarin vorst kan optreden.

Reparatie en inboeting

Bestaand metselwerk dient geconserveerd te worden. Metselwerk mag pas vervangen worden als de onderlinge samenhang en scheurvorming herstel verhinderen. De in te boeten stenen moeten qua hardheid, formaat, kleur en textuur aansluiten op het bestaande metselwerk. Hierbij zijn de fysische eigenschappen van de inboeting belangrijker dan de kleur. De in te boeten stenen moeten in hetzelfde verband worden verwerkt als in de bestaande situatie. De metselmortel moet aangepast zijn aan de samenstelling en hardheid van de bestaande mortel.

In het geval dat bestaande beschadigde stenen verdere schade tot gevolg kunnen hebben is een reparatiemortel toegestaan mits uitgevoerd volgens de richtlijnen in de brochure RDMZ info restauratie en beheer nr. 5, 1996. IJzeren elementen in het metselwerk dient men te ontroesten en ijzeren restanten zonder functie (of decoratieve waarde) te verwijderen.

Natuursteen

Indien schade aan natuursteen verdere schade aan het grafmonument tot gevolg heeft, dient de steen met een daartoe geëigende reparatiemortel gerepareerd te worden. Hierbij mag de reparatieplek niet grotere omvang hebben dan 10 cm³. In geval van ernstige schade dan wel verwering (meer dan 10 cm³) is inboeting van een nieuw stuk natuursteen van dezelfde soort, kleur en afwerking toegestaan. Natuursteen mag pas vervangen worden als herstel niet mogelijk is. Ernstig aangetaste natuurstenen elementen waarvan het materiaalverlies door verwering meer dan 10% is ten opzichte van het oorspronkelijke element, mogen vervangen worden door een kopie van dezelfde steensoort. Voor ornamenten kan, als de expressie volledig verloren is gegaan, in overleg met de gemeente, het element vervangen worden door een kopie in dezelfde steensoort. Als een natuursteensoort niet meer voorradig is, kan in overleg met de gemeente een alternatieve steensoort of reparatiemethode worden gezocht.

Consolidatie van natuurstenen onderdelen met een acrylhars is alleen toegestaan als reguliere reparatiemethoden geen oplossing bieden en de dampdichtheid van de behandelde onderdelen geen schade bij het monument kunnen veroorzaken. De methode is alleen toe te passen met toestemming van de gemeente. Nieuw aan te brengen natuursteen dient eenzelfde afwerking te krijgen als in de bestaande situatie.

Constructieve onderdelen

Aanpassingen in een grafmonument mogen in geen geval een wijziging of aantasting van de constructie tot gevolg hebben. Herstel van de bestaande constructie is het uitgangspunt. Als de bestaande constructie niet toereikend is, dienen noodzakelijke versterkingen of stabiliteitsvoorzieningen in beginsel een reversibele toevoeging te zijn.

Dragend metselwerk

Scheuren moet men niet dichtsmeren maar inboeten zodat het een constructief geheel blijft vormen. De te gebruiken stenen en mortel moeten zijn aangepast aan de fysische en chemische eigenschappen (hardheid, samenstelling) van het bestaande metselwerk. Als het inboetwerk niet is aangepast aan het bestaande metselwerk kunnen reacties optreden die schade veroorzaken. Voorts bestaat het risico dat het inboetwerk onvoldoende aan het bestaande werk hecht.

Als er sprake is van een kalkmortel alleen schelpkalk toepassen en geen cement toevoegen. De schelpkalk moet voldoen aan NEN 9031. Hulpstoffen zijn niet toegestaan. Mengverhoudingen, afhankelijk van de milieuklasse en de samenstelling van het bestaande metselwerk volgens NEN 3835.

IJzer, staal

Constructieve ijzeren of stalen onderdelen dienen te worden gehandhaafd en indien nodig hersteld, tenzij aantoonbaar is dat herstel niet mogelijk is.

Dak

De bestaande historische dakbedekking van het baarhuisje dient te worden gehandhaafd. De oorspronkelijke dakbedekking is vaak in samenhang met de architectonische uitdrukkingsvorm gekozen. De bestaande historische dakbedekking dient daarom gehandhaafd te worden en daar waar de dakbedekking in het verleden is vervangen door een product dat historisch gezien niet toegepast had mogen worden dient deze bij een restauratie te worden vervangen door een historisch verantwoord product.

Dakbeschot

Het bestaande dakbeschot handhaven. Indien het bestaande dakbeschot aantoonbaar slecht is en vervangen moet worden, dienen het herstel in hout van dezelfde soort en afmetingen als in de bestaande toestand te worden uitgevoerd.

Pannen

Bij het afnemen van de pannen dienen deze gesorteerd te worden en de bruikbare exemplaren, dat wil zeggen pannen waarvan levensverwachting 15 jaar of langer is, te worden hergebruikt.

Mocht er een technische noodzaak zijn om tot gedeeltelijke of gehele vervanging over te gaan, dan wordt eenzelfde type pan toegepast.

Zink, koper en lood

Koper, lood en zink moeten bij restauraties op dezelfde wijze worden toegepast als in de bestaande situatie met gebruikmaking van bestaande bevestigingsmethoden van het graf in kwestie.

Houten vensters en deurpartijen

Bestaande houten vensters en deurpartijen van het baarhuisje en andere grafmonumenten dienen zo veel mogelijk te worden gehandhaafd. Het volledig vervangen van vensters of deurpartijen die nog hersteld kunnen worden of nog in goede staat verkeren, is niet toegestaan. Zijn onderdelen van een venster of de deurpartij slecht, dan wordt niet het gehele element maar alleen de slechte onderdelen vervangen. Een onderdeel is slecht als meer dan 40% is aangetast. De detaillering en de afmetingen van de nieuwe onderdelen van vensters of deurpartij moet worden aangepast aan de bestaande detaillering en afmetingen en uitgevoerd in dezelfde houtsoort. Voor de reparatie van de vensters en deurpartij moeten de reeds bestaande verbindingstechniek worden toegepast. Het verlijmen van verbindingen is niet toegestaan. De bestaande venster- en deurpartijen horen tot de monumentale waarden van het pand. Het streven om deze onderdelen zoveel mogelijk aan de huidige normen te laten voldoen, mag nooit leiden tot aantasting van de monumentale waarden of integraal vervangen van de onderdelen.

Beglazing

Historisch glas dient zoveel mogelijk gehandhaafd te blijven. Getrokken glas heeft de voorkeur ten opzichte van floatglas.

In deze bijlage is een overzicht opgenomen van de grafmonumenten die door de Stichting zijn geconsolideerd. Dit overzicht is bijgewerkt tot en met september 2025 en kan in de loop der jaren verder aangevuld worden.

De grafmonumenten worden zorgvuldig gekozen zodat juist grafmonumenten die een bepaald tijdsbeeld laten zien, uniek zijn of een bijzonder verhaal vertellen behouden blijven. De stichting besteedt hier met de vrijwilligers energie, tijd en geld in. Om die reden komen de graven die horen bij deze grafmonumenten niet in aanmerking voor heruitgifte. In onderstaande tabel zijn deze grafmonumenten opgenomen tot en met september 2025.

Locatie op de begraafplaats

Grafnummer

Familienaam

Jaar van uitvoering

Blok I

O-IC41

Van Heurn

2018

Blok I

O-IG34

Van Dillen

2024

Blok I

O-IL23

Abeleven

2021

Blok I

O-IL43/44

Smith

2022

Blok II

O-IIC25

Van Asperen

2016

Blok II

O-IIC33

Van den Ende

2016

Blok II

O-IIE37

Verhoeve

2016

Blok II

O-III10

Dam Ham

2024

Blok III

O-IIIA3

Gericke

2021

Blok III

O-IIIA4

Van de schroeff

2019

Blok III

O-IIIB5

Schoonderbeek

2019

Blok III

O-IIIC12

Van Asselt

2024

Blok III

O-IIIC23

Van de Lugt

2024

Blok III

O-IIIC5

Hagendoorn

2022

Blok III

O-IIID14

Laven

2024

Blok III

O-IIID27

Bakker

2024

Blok III

O-IIID32

Vermaas

2021

Blok III

O-IIIE14

Bakker

2024

Blok III

O-IIIE21

Weurman

2019

Blok IV

O-IVB17

Algemeen graf

2017

Blok IV

O-IVC21

Algemeen graf

2018

Blok IV

O-IVD12

Algemeen graf

2018

Blok IV

O-IVE7

Algemeen graf

2018

Blok IV

O-IVH2

Nuberg

2017

Blok IV

O-IVH6

Smits

2017

Blok V

O-V22

Rutgers

2020

Blok V

O-V74

Witte

2020

Blok V

O-V85

Van Lokhorst

2020

Een bijzonder element vormen veertien granieten grafmonumenten uit de twintiger jaren van de 20ste eeuw. Het betreft vrij kleine, dikke grafstenen, symmetrisch van model en van boven vaak afgerond. De voorzijde is gepolijst en de zij- en achterkant zijn grof gebouchardeerd, met een puntbeitel bewerkt zodat regelmatig verspreide putjes ontstaan. Boven de inscriptie is vaak een in Art Decostijl gegraveerde afbeelding met plantenmotief of een symbool aangebracht. Vaak op een zwarte plaat. Meestal staat de steen op een sokkel. In onderstaande tabel zijn deze grafmonumenten opgenomen.

Locatie op de begraafplaats

Grafnummer

Familienaam

Blok I

D 31

Brands

Blok I

G 11

Oosterlling-Dijkstra

Blok I

G 34

Van Dillen

Blok II

G 1

Van Schieveen

Blok III

C 12

Gerritsen

Blok III

C 23

Van der Lugt-van Kooij

Blok III

C 39

Maas

Blok III

C 56

Zwaan- ten Brummeler

Blok III

D 11

Mackenberg

Blok III

D 27

Van Wachem-Bakker

Blok III

D 66

Kroeskamp

Blok IV

B 04

Rigter

In juli 2025 is een inventarisatie uitgevoerd naar de aanwezigheid van korstmossen op de begraafplaats. (Verboom, L. & van der Kolk, H., 2025. Korstmossen op de Oude Begraafplaats Naarden. Inventarisatie en beheeradvies 2025. BLWG-rapport 44 BLWG, Utrecht.)

Met 125 soorten korstmossen blijkt de begraafplaats erg soortenrijk voor korstmossen. De soortensamenstelling is typisch voor een oude begraafplaats met veel grote, liggende, kalkrijke grafmonumenten. Hier komt bijvoorbeeld Bolletjes-geleimos (Lathagrium fuscovirens) en Zwarte grafkorst (Placynthium nigrum) voor. Ze groeien het meest aan de oostkant van vak I en II, rond de ingang. Deze soorten verspreiden zich langzaam, dus de populaties zijn kwetsbaar en zullen verdwijnen als de graven worden schoongemaakt. Beide soorten zijn zo talrijk, dat ze niet per graf zijn ingetekend. Met het oog zijn graven met grote populaties van deze soorten te herkennen aan de zwarte verkleuring.

Naast deze grafmonumenten staan er ook verschillende andere typen grafmonumenten, waaronder veel ijzeren hekken, bakstenen muurtjes en zandstenen grafmonumenten. Omdat deze steensoorten andere eigenschappen hebben dan kalksteen groeien er ook andere soorten korstmossen op. Om een hoge diversiteit aan korstmossen te behouden is het dus belangrijk dat de lage oude bakstenen muurtjes en de zandstenen graven ook beschermd worden. Als de muurtjes gevoegd moeten worden, dan kan het beste kalkarme specie worden gebruikt, zodat de kalkmijdende soorten op de muur niet verdwijnen.

De diversiteit aan grafmonumenten op deze begraafplaats zorgt ook voor een grote diversiteit aan korstmossen. Ook de bomen bleken rijk begroeid met korstmossen.

De begraafplaats is heel bijzonder voor korstmossen omdat de oude stenen niet of nauwelijks zijn schoongemaakt. Voor het behoudt van de korstmossen is het aan te raden om ook in de toekomst geen graven schoon te maken. De diversiteit van korstmossen op een begraafplaats wordt vooral bepaald door hoe lang de grafstenen niet verstoord zijn. Als de bijzondere soorten die we hebben gevonden zich willen verspreiden is het belangrijk dat eromheen ook geschikte plekken beschikbaar zijn. In het beheer in de afgelopen jaren heeft geleid tot grote populaties van bijzondere soorten. De populaties van Zwarte grafkorst (Placynthium nigrum), Bolletjes-geleimos (Lathagrium fuscovirens) en Schaduwknoopjeskorst (Bacidia fuscovirens) op de begraafplaats behoren tot de grootste van Nederland.

Afbeelding 19 Overzichtstekening van de graven met zeldzame korstmossen

Op de Oude Begraafplaats wordt gewerkt met een kleurcodering die bepaalt wat moet een grafmonument moet gebeuren. Deze kleurcodering is een uitwerking van een inventarisatie die in de periode 2006-2009 is uitgevoerd ten behoeve van de ontwikkeling van het deelplan graven en opstallen (2012)

De uitgangspunten bij bovengenoemde inventarisatie:

•een nieuwe uitgave van het graf is mogelijk, tenzij er sprake is van een rechthebbende;

•het grafmonument in de huidige toestand behouden dient te blijven, vanwege de architectonische of cultuurhistorische waarden;

•het grafmonument verkeert in een te vervallen toestand en dit verval kan worden voortgezet;

•het graf is niet voorzien van een grafmonument en het is niet gewenst deze ‘lege’ ruimte opnieuw op te vullen door een heruitgave.

Vervolgens is onderzocht wat de hoofdlijn is voor het beheer van de grafstenen per graf. Er is een onderscheid gemaakt in:

•het grafmonument moet behouden blijven

•het grafmonument is/kan vervallen (geen herstel is mogelijk)

•het grafmonument kan/moet worden hersteld

•het graf is ‘leeg’ en een nieuwe grafsteen is mogelijk

Dit heeft geresulteerd in de kleurcodering zoals opgenomen in onderstaande tabel.

Kleur

Betekenis

Uitgifte mogelijk (ja/nee)

Opmerkingen

Rood

Graf heeft een rechthebbende

Nee

Bij afstand dient het graf geïnspecteerd te worden om een andere kleurcode aan het graf te koppelen

Roze

Grafmonument behouden

Nee

Behoudens dagelijks onderhoud geen werkzaamheden.

Paars

Verval begeleiden

Nee

Herstel is niet meer mogelijk

Oranje

Geen grafmonument aanwezig

Nee

Lege plek niet opvullen met grafmonument

Grijs

Grafmonument behouden

Nee

Grafmonument onderhouden ter voorkoming van verval

Donkerblauw

Grafmonument restaureren

Nee

Grafmonument is van belang voor monumentale waarde van de begraafplaats

Geel

Geen grafmonument aanwezig

Ja

Grafmonument moet passen bij grafmonumenten in directe omgeving

Lichtblauw

Herstel grafmonument niet mogelijk

Ja

Nieuw grafmonument moet passen bij grafmonumenten in directe omgeving

Bruin

Nieuw grafmonument mogelijk

Ja

Nieuw grafmonument moet passen bij grafmonumenten in directe omgeving

Groen

Grafmonument behouden

Ja

Grafmonument consolideren of herstellen, in sommige gevallen is kleine nieuwe gedenkplaat mogelijk als toevoeging

In onderstaande afbeelding is de grafkaart met codering opgenomen. Op deze kaart is per graf aangegeven welke kleurcode het graf heeft. Deze informatie is ook in de begraafplaatsadministratie opgenomen. De kaart is dynamisch en wordt met enige regelmaat geactualiseerd bijvoorbeeld omdat afstand wordt gedaan van een graf of juist een graf wordt uitgegeven en een nieuwe rechthebbende krijgt (kleurcode rood).

Een graf met kleurcode rood welke weer beschikbaar komt, wordt opnieuw beoordeeld om te zien welke kleurcode aan het graf gegeven moet worden. Het graf komt pas beschikbaar voor uitgifte nadat de beoordeling is uitgevoerd.

Afbeelding 20 Grafkaart met codering

Het inspecteren van de grafmonumenten op de begraafplaats is van belang om inzicht te houden in de conditie van de grafmonumenten en tijdig te kunnen ingrijpen om zo grootschalige restauraties of zelfs het verlies van een grafmonument te moeten accepteren.

Bij deze inspecties geldt dat een bepaalde mate van verzakking van grafmonumenten of onderdelen daarvan passend wordt geacht op een monumentale begraafplaats. Graven die verzakt zijn maar waarvan geen vervolgschade is te verwachten door de verzakking en waarvan de verzakking een verstorend beeld oproept worden als goed beoordeeld.

Algemeen

De technische staat van een grafmonument of hekwerk kan van doorslaggevende betekenis zijn bij de aanpak. Een gebruikelijke beoordelingsmethode is een viertrap-indicatie, zoals deze ook gebruikt wordt door de Monumentenwacht.

Goed

Het grafmonument is constructief in orde en vertoont uiterlijk geen gebreken. Er is geen aanpak nodig.

Redelijk

Het grafmonument is constructief in orde maar vertoont kleine gebreken als steek- en scheurvorming, sterke vervuiling of slijtage. Een aanpak is te overwegen maar niet noodzakelijk. Monitoring van het schadebeeld is gewenst.

Matig

Het grafmonument vertoont constructieve gebreken zoals afgebroken, verschoven of missende onderdelen. De stabiliteit is twijfelachtig en een aanpak is gewenst om schade aan het monument zelf of aan andere monumenten te voorkomen.

Slecht

Het grafmonument is constructief afgeschreven doordat elementen zwaar beschadigd of verdwenen zijn. Alleen compleet herstel of vernieuwing kan het oude voorkomen weer herstellen. Een aanpak is in dit geval alleen te overwegen om het aanzien van het monument te verbeteren, indien mogelijk. Gehele of gedeeltelijke verwijdering is te overwegen indien dit het beeld van het grafveld niet schaadt.

Beoordelen grafmonumenten

Bij het beoordelen van de kwaliteit van de grafmonumenten is het daarnaast ook belangrijk om een oordeel te kunnen vormen van de restauratiemogelijkheden en bijbehorende kosten. Om die reden is het naast de beoordeling van de technische staat noodzakelijk om een tweede codering toe te passen. Deze codering vertelt meer over het grafmonument en de handelingen die nodig zijn om het grafmonument te behouden. Daarom is een regelmatige monitoring van alle grafmonumenten en hekwerken noodzakelijk.

Bij het coderen van graven met onderstaande tabel geldt wel het aandachtspunt dat het schoonmaken van grafmonumenten tot een reguliere werkwijze behoort. Op de Oude Begraafplaats komen korstmossen voor die behouden moeten blijven. Ook mosvorming op grafmonumenten draagt bij aan de sfeer op de begraafplaats en wordt niet altijd als storend ervaren. Het schoonhouden van grafmonumenten op reguliere wijze is geen onderdeel van deze inspecties. Indien een grafmonument een code voor het schoonmaken krijgt dan betekent dit dat het graf niet op reguliere wijze gereinigd kan worden.

Code

Omschrijving

Actie

1

Gemetselde kelders

Prikken met ijzeren staaf

2a

Eenvoudig hekwerk

Ter plaatse behandelen

2b

Bijzonder hekwerk

Behandelen door specialist

3

Grafmonument met kettingen

4

Schoonmaken

Schoonmaken door specialist

5

Stellen

Stellen verzakte of omgevallen grafmonument

6

Funderen

Aanbrengen funderingsplaat

7

Aanvullen

Aanvullen van ontbrekend materiaal

8

Restauratie

Enkelvoudige restauratie

9

Restauratie

Meervoudige restauratie

Gemetselde kelders

Een graf met een gemetselde kelder krijgt deze code of als de indruk bestaat dat een gemetselde kelder aanwezig is. In het werk dient rekening gehouden te worden mogelijk metselwerk dat nodig is. Het prikken met ijzeren staven kan een goede indicatie geven tot hoever het metselwerk reikt.

Eenvoudig hekwerk

Een graf met een eenvoudige hekwerken wordt zo veel mogelijk ter plaatse behandeld. Het hekwerk wordt gedemonteerd indien mogelijk en noodzakelijk, ontroest door middel van staalborstel of andere apparatuur. Daarna wordt het hek voorzien van een primer en geschilderd. Hierna wordt het hek weer op de oorspronkelijke plaats neergezet volgens de methode zoals die was bij het weghalen. Het kan betekenen dat schroeven uitgeboord moeten worden en deze van nieuwe schroeven moeten worden voorzien. Hierop dient vooraf goed geïnventariseerd te worden.

Bijzonder hekwerk

Het hekwerk wordt professioneel gedemonteerd, ontroest (gestraald) en hersteld, waar nodig. Ontbrekende elementen zoals gesmede punten en blaadjes dienen te worden bijmaken. Doorgeroeste delen moeten vervangen of versterkt worden. Daarna wordt het hekwerk verzinkt, voorzien van een primer en geschilderd. Hierna wordt het hek weer op de oorspronkelijke plaats neergezet volgens de wijze waarop het eerder was geplaatst. Ontbrekende kopschotten van ijzeren hekwerken van het ledikantmodel van passende kruisverbinding voorzien om deze stabiel te kunnen herplaatsen.

Schoomaken

Grafmonumenten die op de reguliere wijze niet gereinigd kunnen worden vanwege het materiaal (zoals zandsteen) of vanwege de mate van vervuiling worden apart gecodeerd zodat het reinigen apart wordt beoordeeld op welke wijze dit moet worden uitgevoerd. In veel gevallen zal dit door een specialist moeten gebeuren.

Stellen

Bij zerken zodanig herplaatsen dat het bovenvlak minimaal 5 centimeter boven het maaiveld komt te liggen en anders in overeenstemming met de omringende zerken. Omgevallen of verzakte delen worden opgenomen, er wordt een minimale sleuf uitgegraven die opgevuld en aangestampt wordt met schoon aardvochtig zand tot de gewenste diepte. Hierop worden de steles weer in de oorspronkelijke positie en hoogte teruggeplaatst. Dat behoeft niet op waterpas te gebeuren.

Funderen

Kapotte zerken dienen opgenomen te worden, eventueel verlijmd met epoxyhars en gedookt in winterharde tegellijm op een betonplaat geplaatst te worden. De afmeting van de betonplaat moet minimaal 1 centimeter kleiner zijn dan de afmeting van de zerk zelf om te voorkomen dat na verloop van tijd door wegzakken van de grond rondom de betonplaat zichtbaar wordt. Verlijmingen zouden uitgevoerd moeten worden in een werkplaats of atelier in verband met goed te controleren omstandigheden waardoor een beter resultaat te garanderen is.

Staande grafmonumenten die uit meerdere losse delen bestaan zouden samengevoegd op een betonplaat geplaatst kunnen worden en in samenhang met de omringende grafmonumenten opnieuw gesteld.

Aanvullen

De onder deze code verstane werkzaamheden zijn van belang voor de constructie van het grafmonument, maar ook voor het totaalbeeld van de grafvelden. In de meeste gevallen vloeiden deze werkzaamheden voort uit de aard van het grafmonument, zoals duidelijk wordt uit de volgende omschrijvingen:

a.Vullen van lege grafperken met ontbrekend materiaal zoals grind, marmergrit, grit van andere natuursteensoorten, gebroken zwart ribbelglas of schelpen (voorkomen dat alle perken met hetzelfde materiaal worden gevuld).

b.Daar waar aanwijzingen bestaan omtrent de oorspronkelijke vulling, deze vulling toepassen. Waar deze ontbreekt, op aanwijzing van de werkgroep ontbrekend materiaal aanvullen.

c.Als perkvulling komen ook keramische tegels en natuursteen bedekking voor, indien deze origineel zijn worden ze aangevuld met overeenkomstige tegels en natuursteen. In voorkomende gevallen wordt de vulling juist verwijderd.

d.Het completeren van kettingen en stangen tussen hoekblokken.

e.Ontbrekende delen opnieuw maken in die gevallen waar het ontbrekende deel een constructieve functie heeft zoals een steun achter een schuinstaande steen.

f.Aanhelen van beschadigingen aan de natuursteen met een mortel (Het aanhelen van openstaande scheuren kan uitgevoerd worden met een reparatiemortel op basis van gelijke delen cement, zilverzand en metselzand dat op kleur gebracht is met metselzwart. Vooraf dienen proefstukken behandeld te worden. Na goedkeuring van de proeven kunnen alle voorkomende werkzaamheden op deze wijze worden uitgevoerd).

Enkelvoudige restauratie

Eenvoudig kan bijvoorbeeld inhouden dat een gebroken naamplaatje gedemonteerd moet worden, verlijmd en opnieuw aangebracht of dat er ontbrekende delen aangevuld moeten worden, zoals hoekblokken of paaltjes.

Meervoudige restauratie

Gecompliceerd betreft grafmonumenten bestaande uit meerdere delen met banden en blokken, die gebroken zijn of ontbreken en opnieuw gesteld moeten worden. Dit komt voor in combinatie met het herstel van ontbrekende en aangetaste hekwerken en/of stangen. Het kan ook gaan om grotere zerken op een roef die gebroken zijn en waarvan de (bakstenen) roef/constructie ingestort is. De werkzaamheden bestaan uit het verlijmen van gebroken delen, het aanbrengen c.q. vervangen van verankeringen, vervangen van de betonfundering, het aanvullen van ontbrekende onderdelen en het opnieuw stellen en plaatsen van de grafmonumenten.

In al deze gevallen is het doel de monumenten zodanig te restaureren dat ze constructief weer in orde zijn, geen verder schade kunnen veroorzaken of vervolgschade oplopen en dat ze weer passen in het geheel van de begraafplaats.

Voorbeeld inspectieformulier:

Grafnr.

Rechthebbende (ja/nee)

Kleurcode graf

Type monument (Stele/zerk/hek)

Conditie (G/R/M/S)

Code restauratie

Opmerkingen

Z 1

ja

rood

Stele

G

Z 2

nee

geel

Stele

R

5, 7f

Z3

nee

lichtgroen

Zerk met hek

M

2B, 6, 9

In de periode voor 2013 vonden op de Oude Begraafplaats alleen sporadisch bijzettingen plaats in graven die lang geleden al waren uitgegeven. Na vaststelling van de beheervisie en de bijbehorende deelplannen is in 2013 besloten om een nieuwe verordening voor de Oude Begraafplaats vast te stellen. Onderdeel van deze verordening was dat het wel mogelijk was om graven uit te geven.

In het laatste kwartaal van 2013 is het eerste graf uitgegeven. Sindsdien worden elk jaar enkele graven gereserveerd of uitgegeven. Dit varieert van 1 reservering per jaar tot 7 reserveringen of uitgiftes van graven.

Ook vinden elk jaar enkele uitvaarten plaats, variërend van 2-7 uitvaarten per jaar. In onderstaande grafieken is het aantal uitvaarten en het aantal uitgiftes van graven opgenomen.

Afbeelding 21 Grafiek met het aantal uitvaarten in de periode 2013-1024

Afbeelding 22 Grafiek met het aantal uitgegeven grafrechten in de periode 2013-2024