Beleidsplan geldzorgen, minima en schulden 2026 - 2029

Samenhang bredere sociaal domein

Inzetten op geldzorgen heeft een positief effect op andere leefgebieden en daarmee is er ook veel samenhang met andere beleidsthema’s in het bredere sociaal domein.

Kansengelijkheid: Bij volwassenen; het volwaardig mee kunnen doen in de maatschappij en tegengaan van sociaal isolement. Bij kinderen; mee kunnen doen met leeftijdsgenootjes en jezelf maximaal kunnen ontwikkelen.

Positievere en veiligere leefomgeving in gezinnen: Stress veroorzaakt veel spanningen. Spanning tussen ouders en tussen ouders en kinderen. Inzet op ondersteuning en regelingen in het kader van geldzorgen heeft daarin een positieve bijdrage. Dat zal ook merkbaar zijn bij de jeugd- en gezinsprofessionals die gezinnen bijstaan.

Gezondheid: Door in te zetten op armoede en geldzorgen, bevordert dit ook de gezondheid van inwoners en leidt dit tot minder zorgmijding. Zowel de gevolgen van chronische stress als de gezondheid in de zin van voeding en sporten.

Arbeidsparticipatie: Inwoners in de bijstand worden gestimuleerd en ondersteund om aan het werk te gaan. Door in te zetten op sociale activering en re-integratie kunnen mensen meedoen in de maatschappij en zingeving ervaren. Voor bijna iedereen loont het om te gaan werken. Werken is de snelste manier om meer inkomen te verkrijgen, schulden en geldzorgen te voorkomen.

Wat valt op?

Vanuit de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit 2023 heeft landelijk 3,8% van de huishoudens gedurende minimaal 1 jaar een inkomen op het sociaal minimum. In Goirle is dit 2%. Voor een huishouden tot 120% van het sociaal minimum is dit landelijk 12,1% en in Goirle is dit 8,6%.

Er zijn ook cijfers bekend met betrekking tot de armoedegrens. Het Rijk heeft het afgelopen jaar een nieuwe systematiek ingevoerd om de armoedegrens te berekenen. Het fundament voor de armoedegrens is het minimaal benodigde budget om van te leven, hierbij wordt gekeken naar inkomsten, werkelijke vaste kosten voor huur en energie en het hebben van een financiële buffer. In Goirle leeft 1,3% van de huishoudens onder de armoedegrens. Landelijk is dit 3,1%.

Het niet kunnen duiden van de verborgen armoede is een belangrijk signaal wat we willen geven. Deze zijn niet meegenomen in cijfers en de vraag is dan ook hoe groot deze groep is.

Als gemeente zijn we de afgelopen jaren bezig geweest met monitoring in verschillende dashboards. Daarin ligt de focus op de zaken die wij zelf vanuit de jeugdwet, Wmo en P-wet verstrekken (wettelijke taken).

Andere zaken hebben we minder in beeld gebracht; wie is onze inwoner, kan hij tot een doelgroep behoren en hoe ontwikkelt die zich? Klantreizen van mensen, o.a. met schulden, zijn niet altijd niet goed in beeld. Ook het meenemen van de ervaringen van de inwoner zelf, kan beter.

Verplichte regelingen:

•Bijzondere bijstand: vergoeding van noodzakelijke kosten die voortvloeien uit bijzondere of dringende omstandigheden en waarin het huishouden niet zelf kan voorzien;

•Individuele inkomenstoeslag: een toeslag voor personen van 21 jaar of ouder en jonger dan de pensioengerechtigde leeftijd, die langdurig een laag inkomen en geen in aanmerking te nemen vermogen hebben en geen zicht hebben op inkomensverbetering;

•Studietoeslag; een toeslag voor studenten met een medische beperking, die door hun beperking niet of nauwelijks kunnen bijverdienen;

•Kwijtschelding gemeentelijke belastingen;

Niet verplichte regelingen:

•Collectieve zorgverzekering: aanbod van een collectieve zorgverzekering bestaande uit een basisverzekering met aanvullende verzekering (in Goirle is dit van CZ of VGZ). Met het pakket komen veel voorkomende kosten voor vergoeding in aanmerking. Daarnaast ontvangen inwoners een tegemoetkoming voor de kosten van de aanvullende verzekering.

•Participatie kinderen: dit wordt uitgevoerd door de gemeente en/of Stichting Leergeld. Het gaat om ondersteuning aan kinderen waardoor zij mee kunnen doen aan (buiten)schoolse activiteiten;

•Participatie volwassenen: volwassenen ontvangen een bedrag op jaarbasis voor sociaal maatschappelijke participatie

Waarom?

Bepaalde levensgebeurtenissen (verder: life events) vergroten het risico op financiële problemen, een daling van het inkomen en/of schulden welke kunnen leiden tot geldzorgen. Denk aan een geboorte, 18 jaar worden, een huwelijk, maar ook een scheiding, overlijden van een partner of pensioen. Juist op die momenten willen we dat inwoners weten waar zij terecht kunnen met vragen, zodat ze goed voorbereid zijn. Als we inwoners tijdig ondersteuning bieden, voorkomen we dat problemen erger worden en doorwerken naar andere leefgebieden, zoals gezondheid, opvoeden en sociale contacten.

Het is belangrijk om risicogroepen op deze momenten proactief te benaderen, omdat inwoners pas ‘op zoek’ zullen gaan naar ondersteuningsaanbod wanneer zich een life event voordoet en/of zij geconfronteerd worden met een hulpvraag. Daarnaast is belangrijk dat inwoners vaardigheden aanleren om om te kunnen omgaan met financiële tegenslagen, maar ook tijdig om hulp durven vragen binnen het eigen netwerk, bij vrijwilligers of bij professionals. Als tijdig ondersteuning wordt geboden, worden ergere problemen voorkomen en blijft de situatie behapbaar. We zien dat lokale organisaties in het maatschappelijk middenveld vaak laagdrempeliger zijn voor inwoners dan de gemeente en een toeleiding kunnen vormen naar de individuele gemeentelijke voorzieningen.

Vroegsignalering op basis van betalingsachterstanden in de vaste lasten (o.a. huur/hypotheek, zorgverzekering, water en energie) is bij uitstek een middel om inwoners met betalingsachterstanden vroegtijdig en proactief te benaderen. We zien dat steeds meer vaste lasten partners betalingsachterstanden melden en dat ook frequenter doen. Een aantal inwoners maakt in een eerder stadium gebruik van hulp, dan wanneer zij op eigen initiatief hulp zouden hebben gezocht. Kortom we willen problematische schulden bij inwoners voorkomen door tijdig signalen op te vangen en preventieve maatregelen te nemen.

Hoe gaan we dit doen?

•We blijven inzetten op een eigen procesregisseur schulden.

•We blijven inzetten op vroegsignalering op basis van betalingsachterstanden van de vaste lasten.

Nog niet alle vaste lasten partners melden nu al betalingsachterstanden. Dit willen wij verder uitbreiden. Ook blijven we oog houden voor het verbeteren van onze werkprocessen.

•We zetten in op preventie door informatie over life events te verstrekken (zoals geboorte, volwassen worden, werkloos raken, ziekte, pensioen, echtscheiding, overlijden partner, psychische problemen/verslaving etc.).

We bepalen samen met onze partners in het maatschappelijk middenveld welk aanbod rondom life events we opzetten, denk aan voorlichtingen, bijeenkomsten en flyermateriaal. Per doelgroep bepalen we hoe we hen op een effectieve manier kunnen benaderen. De informatiecampagnes maken de inwoner bewust van de financiële risico’s en voorzien in tips voor budgetbeheer.

•We zetten in op het aanbieden van een goed online aanbod.

Online zijn er steeds meer laagdrempelig platform voor tips en informatie over geld. Dit is fijn en kan tegelijk ook ‘te veel’ worden en daardoor onoverzichtelijk. We onderzoeken welk platform van toegevoegde waarde kan zijn voor inwoners van de gemeente Goirle. Ook bekijken we of we een eigen digitaal platform ontwikkelen.

•We zetten nog meer in op het versterken van signalering via bestaande en nieuwe vindplekken.

Dit doen we niet alleen door onze individuele voorzieningen, maar ook het collectieve aanbod dat voor alle inwoners toegankelijk is (vb. donderdagochtendplein) onder de aandacht te (blijven) brengen bij partners. We verkennen en versterken ook de signalering en toeleiding naar ondersteuning via (nieuwe) vindplekken, zoals: verenigingen, lokale voorzorgcirkels, werkgevers, scholen en de rechtbank.

•We verkennen mogelijkheden rondom financiële educatie voor jongeren.

We willen een focus hebben op de groep jongeren, werkenden en ondernemers. Hoe bereiken we hen en hoe komen we met hen in gesprek op thema’s rondom geldzorgen. Dit draagt o.a. bij aan bewustwording en taboedoorbreking.

•Lokaal uitwerken van het Actieplan Basisdienstverlening Schuldhulpverlening.

In 2024 is het Actieplan Basisdienstverlening Schuldhulpverlening opgesteld. Dit actieplan bestaat uit 20 elementen die elke gemeente hanteert om de lokale schuldhulpverlening op een basisniveau te brengen. We brengen in beeld waar Goirle nu staat, wat er nog gedaan moet worden en welke prioriteit we hierin zien.

Waarom?

Uit gesprekken met partners komt naar voren dat zowel inwoners als partners uit het (voorliggend) veld het bestaande gemeentelijke ondersteuningsaanbod niet altijd goed kennen. Daarnaast weet men ook niet hoe men gebruik kan maken van regelingen.

Hoe gaan we dit doen?

•We communiceren over de ondersteuningsmogelijkheden (minimaregelingen, schuldhulpverlening en aanbod in het voorliggend veld).

We zetten in op het creëren van bekendheid van alle lokale en landelijke ondersteuningsmogelijkheden met extra aandacht voor specifieke doelgroepen

•We actualiseren de bestaande regelingen.

Er zijn enkele regelingen (bijv. computerregeling) die niet meer aansluiten bij de huidige tijd. Ook zijn er kindregelingen die op verschillende plekken aangevraagd kunnen worden en constateren we dat er verschillende termen voor dezelfde regeling worden gebruikt. We bekijken alle huidige regelingen en maken deze up-to-date. Daar waar nodig maken we keuzes in werkprocessen om het voor de inwoner zo duidelijk mogelijk te maken.

•We zorgen voor een overzichtelijke weergave van het minimabeleid op B1-niveau.

We zorgen ervoor dat het landelijke en lokale aanbod eenvoudig en overzichtelijk te vinden is op de website van de gemeente. Daarnaast brengen we het aanbod ook regelmatig onder de aandacht bij inwoners via de gemeentelijke media, lokale krantjes en vindplaatsen zoals de huisarts etc. Dit geldt zowel voor financiële ondersteunende regelingen als voor ondersteuning bij schulden. Ook zorgen we ervoor dat in mondelinge communicatie met de inwoner rekening gehouden wordt met eenvoudig taalgebruik. Daarbij communiceren we met een duidelijke boodschap.

•We vereenvoudigen het aanvragen van meerdere regelingen.

Als inwoners met een hulpvraag binnenkomen om één regeling aan te vragen, wijzen we hen ook op de andere regelingen waarvoor zij in aanmerking komen. We onderzoeken of dit kan middels het werken met één (digitaal) aanvraagformulier waarop een aanvraag voor meerdere minimaregelingen ineens kan worden ingediend.

•We benaderen inwoners die een bijstandsuitkering krijgen actief over het ondersteuningsaanbod dat wij hebben.

We benaderen deze inwoners proactief en benoemen het ondersteuningsaanbod bij geldzorgen en schulden.

•We volgen de ontwikkelingen van de wet proactieve dienstverlening.

Waarom?

We willen meer inzetten op persoonlijk contact wanneer een inwoner met een hulpvraag contact opneemt. Via een gesprek, via de mail of via de telefoon, afhankelijk van de voorkeur van de inwoner. Wanneer een inwoner eenmaal de stap naar hulpverlening heeft gezet, maar de hulpvraag ergens anders thuishoort, zetten we in op een warme overdracht en actieve benadering.

We gaan er vanuit dat niet iedere inwoner met een hulpvraag zelf contact opneemt. We gaan er actief op af en helpen met ontzorgen (zonder daarbij de verantwoordelijkheid van de inwoner weg te nemen). Daarnaast laten diverse recente onderzoeken zien dat mensen met geldzorgen door stress geen goede beslissingen kunnen nemen en hulp nodig hebben. Dit vraagt dan ook om aandacht voor stress sensitieve dienstverlening. Een integrale blik en brede uitvraag passen hierbij. Geldzorgen hebben vaak invloed op andere leefgebieden. Een aanvraag bijzondere bijstand is tot op heden een ‘papieren transactie’ en past dus niet meer in deze visie.

De drempel die inwoners ervaren voor een gesprek over geldzorgen kan worden veroorzaakt door de veelvoud aan formulieren die ingevuld moeten worden. De toegang tot dienstverlening kan dus van invloed zijn op het niveau van stress dat inwoners ervaren.

Hoe gaan we dit doen?

•We zetten in op stress sensitieve dienstverlening.

Door in de dienstverlening rekening te houden met de effecten van langdurige stress, kunnen we inwoners met geldzorgen beter helpen. Door bijvoorbeeld aanvraagprocedures overzichtelijk te houden, te ontzorgen en trajecten in de schuldhulpverlening op te knippen in kleine stapjes. Stress sensitieve dienstverlening komt dan ook terug in alle eerder benoemde acties hierboven. Daarnaast willen we inzetten op het scholen van onze klantmanagers, zodat zij deze methodiek kunnen toepassen in gesprekken met inwoners en met meer empathie om kunnen gaan met mensen in financiële nood.

•We onderzoeken hoe aanvraagformulieren voor minimaregelingen vereenvoudigd kunnen worden.

We evalueren, indien mogelijk ook met ervaringsdeskundigen/inwoners met een laag inkomen zelf, hoe het invullen zo eenvoudig mogelijk kan worden gemaakt. We letten hier nadrukkelijk op B1 niveau en bijvoorbeeld het gebruik van pictogrammen. Natuurlijk dient er wel aan de wettelijke eisen voor het aanvragen van deze regelingen te worden voldaan.

•We verkennen de mogelijkheden rondom het automatisch/ambtshalve toekennen van voorzieningen.

We onderzoeken of en voor welke regelingen we over kunnen gaan tot ambtshalve toekenningen, waardoor meerdere jaren achtereen aanvragen niet nodig is.

•We onderzoeken of het nodig is om de bereikbaarheid van de (gemeentelijke) dienstverlening te verbeteren.

We willen duidelijk hebben of de bereikbaarheid van de gemeentelijke dienstverlening nu een obstakel is om een hulpvraag te stellen. Daarna willen we verkennen wat we kunnen doen om dit te verbeteren.

•We verkennen de mogelijkheden voor een brede intake.

Tijdens een brede intake wordt de hulpvraag besproken en wordt bekeken met welk ondersteuningsaanbod we de inwoners kunnen ondersteunen. Met een brede uitvraag wordt de hulpvraag integraal opgepakt en kan de inwoner waar nodig warm worden overgedragen naar de verschillende afdelingen binnen het sociaal domein. Binnen de ontwikkeling van het team Samen Tijdelijk Aansluiten Preventief (verder STAP) pakken we dit op. Voor bijzondere bijstand wordt verkend hoe de brede intake in de dienstverlening opgenomen kan worden. Enkel een ‘papieren transactie’ is dan niet meer aan de orde. Het is onze wens om te achterhalen wat er speelt, zodat we gericht kunnen kijken welk aanbod passend is.

Waarom?

We onderscheiden in het versterken van onderlinge samenwerking enerzijds de samenwerking tussen de gemeenten en de partijen in het voorliggend veld en ervaringsdeskundigen. Anderzijds de samenwerking binnen de gemeentelijke teams/domeinen.

Als gemeenten kunnen we het taboe op geldzorgen niet alleen oplossen. Hier hebben we de organisaties in het maatschappelijk middenveld en ervaringsdeskundigen heel hard bij nodig.

Het blijft voor een inwoner toch lastig om te weten waar hij moet zijn. Je moet als inwoner ook maar net die informatie tegenkomen op het moment dat jij deze informatie nodig hebt. Daarom willen we er ook voor zorgen dat de vrijwilligers en de professionals in het ondersteuningsaanbod weten welk hulpaanbod er nog meer is en dat zij inwoners die bij hen aankloppen actief informeren en in contact brengen met de gemeente en het overige hulpaanbod. Samen doen dus!

Dit vraagt om een goede samenwerking en uitwisseling tussen alle partners. Het is belangrijk dat partners elkaar kennen, op de hoogte zijn van elkaars aanbod en bereid zijn de inwoner daarmee in verbinding te brengen zodat we samen de inwoner verder kunnen helpen. Dit vraagt om een blijvende inzet zeker in de huidige arbeidsmarkt waar mensen steeds sneller van baan wisselen.

Steeds meer onderzoeken laten zien dat door het inzetten van ervaringsdeskundigen inwoners zich veiliger en beter begrepen voelen. Ze zorgen voor een betere aansluiting op de leefwereld van de inwoner, wat leidt tot betere communicatie en wederzijds begrip.

Hoe gaan we dit doen?

•We blijven ontmoeting tussen diverse teams binnen het sociaal domein stimuleren en faciliteren.

Het is van belang dat medewerkers in het sociaal domein van elkaar weten wat zij doen en welk ander aanbod er binnen gemeente is. Met de komst van het team STAP zetten we nog meer in op dat de teams Werk&Inkomen, STAP en WMO-voorzieningen op de hoogte zijn van elkaars aanbod zodat een hulpvraag op een meer integrale manier kan worden opgepakt. Signalen worden zo opgemerkt en kunnen warm worden overgedragen naar de andere domeinen wanneer dit van toepassing is.

•We zetten in op het versterken van de samenwerking tussen gemeenten en organisaties in het maatschappelijk middenveld.

We verkennen met organisaties hoe we elkaar actief op de hoogte houden van elkaars ondersteuningsaanbod (bijvoorbeeld een webinar) en welke rol het Dorpsteam en team STAP hierin hebben. Voor schuldhulpverlening wordt verkend hoe het lokale en regionale netwerk vergroot en versterkt kan worden. Verder bepalen we of we de samenwerking met bewindvoerders kunnen verstevigen.

•We zetten in op samenwerking met ervaringsdeskundigen.

Gemeente Goirle heeft met een pilot de eerste positieve ervaringen opgedaan met het inzetten van ervaringsdeskundigen. Ook bij het thema geldzorgen, armoede en minima willen we inwoners met ervaringskennis actief betrekken. Dit bij beleidsontwikkeling, communicatie, de ontwikkeling van voorzieningen en bij de uitvoering.

•We onderzoeken hoe we de samenwerking met Hilvarenbeek en Oisterwijk kunnen verbeteren.

•We onderzoeken hoe we de schuldhulpverlening in Goirle beter in kunnen richten.